0

GROEI& BLOEI www.groei.nl alles over tuinen en tuinieren WONEN IN DE TUIN (zelfs in de herfst) aanzinnig OKTOBER 2018 € 7,45 AP loeisterke laatbloeier zoektocht naar de BESTE APPELS Rob en Angelique van der Meer zijn GLASHELDER LEUCANTHEMELLA OVER VIJVERS + Tips van tuinwijzen + Augurkenstruik + Japanse tuin + Herfstkleuren + Verwilderingsbollen +

REDACTIONEEL EXTRA LEDENVOORDEEL • Zoek en vind planten met de handige plantenzoekerapp van Groei & Bloei. Ga naar www.groei.nl/ ik-zoek-een-plant. • Download de Groei & Bloei ledenpas-app voor veel kortingen en meer voordeel. www.ledenpasmobiel.nl/groei • Ben je lid, dan kun je ook oude nummers bekijken in het Groei & Bloei-archief. Met een handige zoekfunctie! www.groei.nl/mijn-groei/archief. INCASSEER Misschien lag het aan de warmte, dat zou goed kunnen. De laatste maanden waren immers nogal tropisch. Een dagje met een temperatuur van 21 graden voelde fris aan - normaal gesproken is dat gewoon warm. In Nederland wel. Uitzonderlijk weer, dan kunnen er gekke dingen gebeuren. Kweker Peter De Coninck, eigenaar van Aquabotanica in het Belgische Veurne, noemde ik bijvoorbeeld in mijn vorige voorwoord, in het septembernummer, per abuis Patrick. Sorry Peter. EEN GREEP UIT DE ACTIVITEITEN VAN GROEI & BLOEI • Het ontwerpen van een eetbare bostuin, afdeling Hengelo • Excursie naar Fleur Amour, afdeling De Langstraat en Den Bosch • Workshop onderhoud tuingereedschap, afdeling Zoetermeer • Cursus Bloemschikken, afdeling Vechtstreek Ga voor alle Groei & Bloei-activiteiten naar www.groei.nl/vereniging Gelukkig bleef een aantal mensen ook erg koel in het hoofd. Jan van der Velden, Hans Boon en Liesbeth Arts van Casteren: dankjewel. Zij wezen mij erop dat er op pagina 37 van het septembernummer een foutje staat. Er duikt helemaal geen Clerodendrum trichotomum op in de Tuin van het Jaar 2018, maar een Heptacodium miconioides. Ik ben wel benieuwd hoe hij er nu bij staat. Net zo mooi als op de foto? Ik hoop het, maar voor heel veel planten en bomen was de zeer mooie zomer van 2018 een pijnlijke. Ik zei het al: uitzonderlijk weer, dan kunnen er gekke dingen gebeuren. Het leek alsof de herfst in augustus al zijn intrede had gedaan. Zo bruin waren sommige tuinen en bossen. Vooral in het oosten van het land. Betekent dat dan dat de boel ook weer eerder gaat bloeien? Geen idee, zou kunnen. Verwarrend. Voor planten, bomen en tuiniers. “Maar heb geduld en incasseer”, houdt Herma Labberton ons geruststellend voor. Die woorden krijgen meer gewicht en inhoud als je weet dat Herma al 66 jaar tuinierend lid is van Groei & Bloei. Miriam Dart interviewde haar, Liesbeth Verster (57 jaar lid), Jan Broere (54 jaar lid) en Aad van de Kamer (meer dan 50 jaar lid) voor de portrettenserie Tuinwijzen die in dit nummer te lezen is. Insteek: welke lessen hebben zij geleerd? Ik heb er eentje verklapt, de andere mag je zelf gaan lezen. We hebben ze laten interviewen omdat we ze op een voetstuk willen plaatsen, want als je - in het geval van Herma - op je 86ste nog elke dag tuiniert, je niet van je stuk laat brengen door een hete zomer en lekker in je autootje rond tuft, dan ben je niet afgeschreven, maar gewoon ontzettend cool. Jasker Kamp (hoofdredacteur) jasker@groei.nl VOLG JE ONS AL? Al 10.970 mensen volgen Groei & Bloei op Facebook. Dagelijks tips, nieuwtjes en mooie foto’s. Volg je ons al op Instagram? Kijk mee door de 'Groene ogen' van de redactie. Met elke maand verloting van een leuke prijs! #groeienbloei G R O E I&BL O E I– OK T OB E R –2018 3

FLORALE KUNST GROEI & BLOEI ORGANISEERT DE SHOW: FLORALE KUNST Met Max van de Sluis (Nederland) & Per Benjamin (Zweden) twee van ’s werelds beste bloemsierkunstenaars. Zaterdag 6 oktober 2018 Aanvang show: 19.30 uur (foyer open 18.30 uur) Einde show: 22.00 uur, daarna bezich� ging en verlo� ng arrangementen. Zie ook www.groei.nl Flint in Amersfoort Coninckstraat 60, 3811 WK Amersfoort www.fl int.nl Alle � ckets via de website van Flint Prijs per persoon: € 32,50 Speciale prijs voor Groei & Bloei-leden: € 27,50 Studenten (en hun begeleiders) betalen € 20,00 per persoon. Groei & Bloei-afdelingen die met een groep komen (minimaal 5 personen) krijgen extra kor� ng. Voor meer informa� e: bloemschikken@groei.nl.

inhoud oktober 34 reportage 40 De hand van de meester Als tuinontwerper is Harry Esselink altijd bezig met de wensen van zijn opdrachtgevers. Maar hoe zou hij het zelf doen? Kijk mee in de tuin van de familie Graven én in de tuin van de ontwerper zelf. 6 BEZIG 8 VERS GEPLUKT 10 COLUMN EDWIN ODEN 11 TIPS VAN FRANSJE 12 TEST: GAZONONDERHOUD 14 EVERGREEN 18 WIE DURFT? 22 KWEKER: VIJVERPLANTENLAND 28 JAPANSE TUIN 46 KABBES: HERFSTKLEUREN 49 KRAMER: LEUCANTHEMELLA 50 BORDERRECEPT 52 DE 6 BESTE APPELS 56 VAN GELDEREN: AUGURKENSTRUIK 58 VERWILDERINGSBOLLEN 63 TUINWIJZEN AAN HET WOORD 72 TUIN-ABC OKTOBER 74 TUINWERK MET GERARD 78 TUINVRAGEN 80 DIANA'S MOESTUIN 82 BLOEMSCHIKKEN 85 COLUMN IRIS BAKKER 85 VERENIGINGSNIEUWS 86 BRIEVEN 87 AGENDA 90 VOLGENDE MAAND G R O E I&BL O E I– OK T OB E R –2018 5

GROENTIPS Fransjes TRAAGheid Ik houd van de herfst. Nee, niet van de korte dagen, de regen en kilometerslange files, maar van de herfst in mijn tuin. Die begint steeds meer rust uit te stralen. In september is de vaart eruit, maar in oktober komt hij helemaal tot stilstand. Dan is het heerlijk om langs de aftakelende borders te lopen en alleen maar te kijken. Verval heeft z’n eigen schoonheid, dwingt je om details in je op te nemen: de aartjes van Persicaria boven het roestig geworden blad, de doorleefde bladeren van Darmera peltata en de wuivende, verkleurende grassen. Planten die nu nog volop bloeien zijn er ook. Een van mijn favorieten is Aster thomsonii, met mooie, blauwe straalbloemen tot ver in oktober. Vorig jaar heb ik hem per ongeluk omver gespit, dat overkomt me dus geen tweede keer! Ik heb me voorgenomen mijn nieuwe aanwinsten voortaan te voorzien van duidelijke steeketiketten, zodat ik ze in hun eerste, kwetsbare periode niet over het hoofd zie. In haar vrije tijd tuiniert Groei & Bloeiredacteur Fransje van Dorp met veel plezier in haar volkstuin. Op deze plek doet ze verslag van wat haar bezighoudt. VoorNAAM Je hebt struiken en struiken. Sommige zijn ideaal voor een haag, andere zijn meer geschikt als vulling. Er zijn ook struiken die van zichzelf zo mooi zijn dat ze geen gezelschap nodig hebben. Mijn kardinaalsmuts, Euonymus alatus ‘Compactus’, behoort tot die laatste categorie. Die toevoeging ‘Compactus’ begrijp ik trouwens niet helemaal. Mijn exemplaar heeft een omvang van ettelijke vierkante meters en dat kun je toch moeilijk compact noemen. Toch gun ik hem die ruimte graag. Ik pieker er niet over om er de snoeischaar in te zetten, dat zou alleen maar ten koste gaan van z’n perfecte vorm. De mooie bruine kurklijsten op de twijgen geven de struik iets voornaams, en al is de bloei onopvallend, de vruchten (waaraan Euonymus z’n Nederlandse naam dankt) zijn dat des te meer. Het klapstuk volgt in de herfst, als het blad vlammend scharlakenrood kleurt. Als ik mijn exemplaar op een zonnige herfstdag zie schitteren tussen de aftakelende vaste planten, kan mijn humeur niet meer stuk! STRANDplant Deze zomer, op een strand in Kroatië, stond ik zomaar oog in oog met Vitex agnus-castus. Ik had hem nog nooit ‘live’ gezien, maar er wel over gelezen - in Groei & Bloei natuurlijk. Plantenkenner Anne Brylla, die het afgelopen jaar in de rubriek Annes Aanraders haar favoriete struiken besprak, schreef erover dat het een bloeirijke en luchtige plant is en dat de bladeren heerlijk geuren. Bovendien trekken de bloemen insecten aan, waaronder veel vlinders. Kortom, allemaal positieve eigenschappen, waaraan je nog kunt toevoegen dat Vitex geen problemen heeft met een beetje droogte. Qua winterhardheid is het een grensgeval. Als het kouder wordt dan -12 °C moet je hem afdekken. Maar dat heb ik er graag voor over, ik ga hem beslist aanschaffen! ’VERVAL HEEFT Z’N EIGEN SCHOONHEID, DWINGT JE OM DETAILS IN JE OP TE NEMEN’ G R O E I&BL O E I– OK T OB E R –2018 11

EVERGREEN Gastheer voor vogels Groen is hun werk, maar is tuinieren ook hun hobby? Groei & Bloei interviewt en fotografeert groenprofessionals voor de rubriek Evergreen in hun tuin. In aflevering twaalf aan het woord: Fred Wouters, directeur van Vogelbescherming Nederland. Tekst en beeld Jasker Kamp 14 G R O E I&BL O E I– OK T OB E R –2018

EVERGREEN

WIE DURFT? 18 G R O E I&BL O E I– OK T OB E R –2018

WIE DURFT? Wonen in een park In deze rubriek tonen we tuinen waar de eigenaar trots op is. Maar ... het kan altijd beter. Deskundigen Maik, Lucie en Gert-Jan recenseren deze keer de tuin van José en Ed Rogaar in Vlagtwedde. 'We wonen hier nu twaalf jaar, waarvan de eerste elf jaar parttime vanwege onze banen in het Westen. Voor ons is het belangrijk dat we kunnen zitten in de zon, in de schaduw, onder bomen en waar het waait als het te heet is. Verder zien we graag ronde vormen, zoals in de paden, vijverterrasjes en vijverbrug. Tot slot vinden we het fijn dat de tuin een constant vakantiegevoel geeft. We genieten van het gevoel in een park te wonen, elk gewenst moment kunnen zwemmen in onze zwemvijver en van de vrijheid en rust. Onze tuin is onze hobby, we besteden zo’n twintig uur in de week aan het onderhoud. We doen maar wat en hebben er ook geen verstand van, maar wel lol in! Komend voorjaar willen we negen sneeuwballen (Viburnum) verplaatsen. Ze geuren heerlijk in het voorjaar maar daarna is er niet veel meer te beleven. Ze worden vervangen door een nieuw soort Persicaria, een witte. Die wordt pal naast de rode geplant, ik verwacht dat dat mooi combineert.' u 19

DE KWEKER zuiverste water Kwekers van het

ANGELIQUE EN ROB VAN DER MEER Nymphaea ‘Gladstoniana’. Eén grote in je vijver en de vijver is áf. Persoonlijke favoriet van Angelique: de wateraardbei. Met zijn rode vertakkingen en eigenzinnige groeiwijze altijd bijzonder. Glanzend fonteinkruid. Sinds jaar en dag de beste zuurstofplant voor het biologisch evenwicht. Immens populair aan het worden: de ‘grafische’ Thalia dealbata. Door zijn hoogte kan hij vaak midden in de vijver staan. G R O E I&BL O E I– OK T OB E R –2018 27 ROB & ANGELIQUES FAVORIETEN PETERS FAVORIETEN

REPORTAGE Uitzicht over de tuin met als eindpunt rechts een opengewerkt hek. Je kijkt uit op een kronkelsloot. ‘Geleend landschap’ noemen Japanners dat. 28 G R O E I&BL O E I– OK T OB E R –2018

REPORTAGE Acer palmatum ‘Ôsakazuki’ getooid in waanzinnige herfstkleuren. De rest van het jaar trekt het silhouet van de stam de aandacht, die heeft iets heel substantieels, vlezigs.

REPORTAGE

REPORTAGE Lienke en Derk Willem Graven waren zó tevreden over ontwerper Harry Esselink dat ze hem niet één maar twee keer hebben ingeschakeld. Het resultaat is een leeftuin vol bloemen, die naar hartenlust geplukt kunnen worden. Tekst Edwin Oden Beeld MHGP/Modeste Herwig WONEN in een PLUKTUIN

REPORTAGE

REPORTAGE PLAGGENHUT met proeftuin Moet tuinontwerper Harry Esselink normaal gesproken altijd rekening houden met de wensen van anderen, zijn eigen huis en tuin kon hij helemaal zelf ontwerpen. Dus kwam er een moderne variant op de plaggenhut, omringd door een tuin vol leven. Tekst Edwin Oden Beeld MHGP/Modeste Herwig

PLANTEN Brians PODIUM Brian Kabbes (www.kabbes.nl) heeft een kleinschalige kwekerij in het Friese Suameer. Zijn focus ligt op bruikbare tuinplanten met een natuurlijk karakter. Kweker Brian Kabbes ziet mogelijkheden voor een Indian Summer in eigen tuin. ‘Naast bomen en struiken zijn er ook vaste planten die in het najaar spectaculair verkleuren. Zij geven een tuin die op z’n retour is een oppepper.’ Tekst en beeld Brian Kabbes Z 46 odra de herfst is begonnen en de nachten merkbaar kouder worden, begint het blad van bomen en struiken te verkleuren. In het begin nog wat schuchter, maar naarmate de herfst meer grip krijgt, worden de kleuren dieper. De fraaie herfsttinten die we dan zien, zijn eigenlijk de sporen van chemische afbraakproducten in de bladeren. Onder invloed van de almaar dalende temperatuur breekt de groene kleurstof (chlorofyl) in het loof af. Er worden nieuwe chemische verbindingen gevormd - en daarmee ook verschillende kleuren. Een deel van de stoffen die vrijkomen wordt weer opgenomen door de plant. Tenslotte wordt het blad dor en vergaat. Niet alleen bomen en struiken, ook vaste planten laten soms mooie herfstkleuren zien. En al springen ze veel minder in het oog dan een boom of struik in vlammende najaarstooi, toch maakt die eigenschap ze in deze tijd van het jaar extra waardevol. G R O E I&BL O E I– OK T OB E R –2018 Want al is de bloeiperiode van een plant nog zo lang, hij bloeit nog altijd langer niet dan wel! Voor veel tuiniers is de late herfst, met alle vergankelijkheid die daarbij hoort, niet het favoriete seizoen. Het is dus meegenomen als - te midden van al dat verval - sommige vaste planten in je tuin op een positieve manier aandacht vragen. Met loof dat zo intens verkleurt, dat planten die op een minder aantrekkelijke manier afsterven, minder opvallen. Op die manier kun je de periode waarin je plezier haalt uit je tuin nog met weken oprekken. Ruwweg kun je in de herfst verkleurende planten opdelen in twee groepen: planten waarvan het blad geel wordt en planten die (purper)rood kleuren. Voor beide geldt dat hun afsterven in het najaar net zo aantrekkelijk is als het spannende uitlopen in het voorjaar. En soms zelfs net zo mooi als de bloei ergens tussen die twee stadia in!

PLANTEN O ersterke alleskunner Leucanthemella serotina is een van de sterkste vaste planten die er zijn, ze kunnen jarenlang zonder enige verzorging blijven staan. Toch is deze laatbloeiende reuzenmargriet heel onbekend. ‘Hoog tijd dat daar verandering in komt’, zegt kweker Hans Kramer. Weinig tuinliefhebbers zullen zich iets voor kunnen stellen bij de naam Leucanthemella. Dat is geen wonder, want de plant die tegenwoordig onder die naam door het leven gaat, heette vroeger Pyrethrum uliginosum en dat werd later weer veranderd in Chrysanthemum serotinum. Hoewel beide namen niet langer geldig zijn, hebben ze het voordeel dat je je er wel iets bij kunt voorstellen: Pyrethrum en Chrysanthemum zijn de officiële namen voor margrieten en dat is precies wat Leucanthemella is: een laatbloeiende reuzenmargriet. Leucanthemella komt in het wild voor in Servië en Hongarije, tot aan de Oekraïne. Meestal groeit de plant daar aan de oevers van beken en meren, dus op vrij vochtige plekken. De oude soortnaam uliginosum (van moerassen) verwijst daar ook naar. Op zo’n rijke standplaats kan de plant zomaar meer dan 2 meter hoog worden. Hij is echter enorm flexibel: bij ons op het Veluwse zand doet hij het ook uitstekend, een niet te lange droogteperiode deert hem niet. Alleen is een hoogte van 1,5 meter wel het maximum. Kalkwitte bloemen Leucanthemella vormt grote, brede pollen met stevige, opgaande stengels die bezet zijn met lichtgroen, langwerpig blad. Bovenin vertakken de stengels zich om ruimte te maken voor de circa 4 centimeter grote, kalkwitte bloemhoofdjes met een groen hart. De plant bloeit enorm rijk, van een afstand lijken het witte wolken. In de herfst, waarin tinten als geel, oranje en bruin domineren, is dat een verademing. Deze verfrissende plant presteert jaar in jaar uit. Hij staat prachtig tegen een donkergroene heg, bijvoorbeeld samen met de blauwe, herfstbloeiende Aconitum of een hoge, rode Persicaria amplexicaulis. De late herfst hoeft niet saai te zijn! Overigens heeft Leucanthemella zoveel in huis dat hij het ook gemakkelijk alleen af kan. Bijvoorbeeld als solitair in het gras. Denk er bij het planten wel om dat de bloemen zich altijd naar de zon richten. Meestal wordt de Duitse cultivar ‘Herbststern’ aangeboden. Omdat de lintbloempjes wat breder zijn, heeft die een wat vollere bloem. J. Bergmans noemt in zijn vasteplantenboek van 1939 nog de ondersoort stellatum, met nóg grotere bloemhoofden en juist smallere lintbloemen. Dat klinkt spannend! Jammer genoeg is deze ondersoort in de loop der jaren verdwenen. Tekst Hans Kramer Beeld GAP Photos/Dianna Jazwinski Hans Kramer Hans Kramer is kweker. Op zijn kwekerij De Hessenhof (www.hessenhof.nl) in het Gelderse Ede vind je een grote keuze aan biologisch geteelde vaste planten, die op de eigen kwekerij worden opgekweekt en vermeerderd. Hans is een pleitbezorger van sterke, botanische soorten, die je ook in de natuur kunt aantreffen en die in de tuin jarenlang meegaan. G R O E I&BL O E I– OK T OB E R –2018 49 Leucanthemella serotina

PLANTEN Wie zei dat het tuinseizoen in oktober voorbij is? Deze border bewijst het tegendeel. Hoe langer je naar de foto kijkt, hoe meer je ziet. De verschillende bloemvormen, bladtexturen en groeiwijzen van de planten houden je blik vast. De beplanting op de foto is een klein onderdeel van de Wowborder, die enkele jaren geleden werd aangelegd in de Tuinen van Appeltern (appeltern.nl) en daar nog steeds te bewonderen is. De border is 65 meter lang, 4 meter breed en ligt op een flauwe helling in de zon. Het kleurenspectrum omvat de tinten blauw, lila, roze en (bruin)rood. “Het idee was om met een minimum aantal soorten toch een indrukwekkend geheel te maken”, zegt Jacqueline van der Kloet, die de border ontwierp. “Om zoveel mogelijk effect te bereiken heb ik planten gekozen die naast hun bloemen nog iets extra’s hebben. Zo heeft Sedum ‘Xenox’ dik, donkerrood en vettig blad. Het loof van Calamintha is heel fijn en de bladeren van Anemone zijn juist weer vrij fors. Verbena bonariensis houdt lang een mooi silhouet en Aconitum vormt na de bloei leuke zaaddozen.” Nog een kenmerk van deze border: de gebruikte soorten worden steeds herhaald, maar in wisselende verhoudingen. Dat geeft rust, terwijl het geheel toch spannend blijft. ] Tekst Fransje van Dorp Beeld Modeste Herwig 2 3 4 1 1 Calamintha nepeta ‘Blue Cloud’ Een bossige vaste plant waarvan de blaadjes naar munt ruiken. De blauwpaarse bloemen van de cultivar ‘Blue Cloud’ zijn wat sprekender dan van de gewone soort. Bloei: juni-sep. Hoogte: 25 cm. Zon. 50 G R O E I&BL O E I– OK T OB E R –2018

PLANTEN MINDER = MEER 7 5 6 4 Verbena bonariensis Eigenlijk is V. bonariensis tweejarig, maar omdat hij zich uitzaait, kun je er toch lang plezier van hebben. Deze leuke weefplant houdt lang een mooi silhouet. Voor goede tuingrond. Bloei: juli-okt. Hoogte: 140 cm. Zon. 5 Sedum ‘Xenox’ Sedums zijn stevige vaste planten, hun blad is wat vettig. De grote, platte bloemschermen houden ook na de bloei heel lang hun sierwaarde. Blad en de bloemstengels van de cultivar ‘Xenox’ zijn purperbruin. Bloei: aug-sep. Hoogte: 50-60 cm. Zon. 6 Aster frikartii ‘Mönch’ Langbloeiende aster met een wat losse groei. De lilablauwe bloemen hebben een geel hartje. Als je hem in mei topt, blijft de plant wat steviger. Houdt van goed afwaterende grond. Bloei: juliokt. Hoogte: 60 cm. Zon. 7 Aconitum carmichaelii ‘Arendsii’ De monnikskap is een van de weinige planten die blauw bloeien in de herfst. Deze vaste plant houdt van humusrijke grond, die niet te droog mag zijn. Let op: monnikskap is zeer giftig. Bloei: sep-okt. Hoogte: 100 cm. Zon of halfschaduw. 2 Stipa tenuissima Vedergras is goed bestand tegen droogte en het fijne loof houdt tot ver in de winter z’n sierwaarde. Houdt niet van nattigheid. Bloei (onopvallend): juli-aug. Hoogte: 40-50 cm. Zon. 3 Anemone x hybrida ‘Honorine Jobert’ De populairste anemoon, en terecht. De witte bloemen zijn schaalvormig met een toef meeldraden in het hart. Na de bloei verschijnen er vaak nog decoratieve zaadpluizen. Bloei: aug-okt. Hoogte: 80 cm. Zon of halfschaduw. G R O E I&BL O E I– OK T OB E R –2018 51

PLANTEN A-kwaliteit (met de A van appel) Moestuinspecialist Vera Greutink was op zoek naar appelbomen. Met lekkere appels die je lang kunt bewaren. En omdat ze biologisch tuiniert, liefst ook nog ziekteresistent. Jan ter Huurne had precies wat Vera zocht. Tekst Vera Greutink Beeld Remco Greutink 52 G R O E I&BL O E I– OK T OB E R –2018

PLANTEN ‘Ecolette’ Dit ras werd geselecteerd door Universiteit Wageningen met ‘Elstar’ als een van de ouders. Vergeleken met ‘Elstar’ is ‘Ecolette’ een stuk gezonder: resistent tegen schurft en in hoge mate ook tegen meeldauw. De middelgrote appels zijn lekker zoetzuur en hebben een goed aroma. Dat maakt ‘Ecolette’ tot een goed alternatief voor tuiniers die van de smaak van ‘Elstar’ houden maar niet willen spuiten. Vergeleken met ‘Elstar’ zijn de vruchten ook langer houdbaar én de boom is zelfbestuivend. Omdat de appels over een langere periode rijpen en je dus meerdere malen moet plukken, is dit ras niet geschikt voor commerciële teelt. Maar voor een particulier is dit juist een voordeel. Pluk: vanaf begin oktober Bewaren: tot februari ‘Santana’ Een kruising van Universiteit Wageningen, met ‘Elstar’ en het Amerikaanse ras ‘Priscilla’ als ouders. Het ras werd speciaal geselecteerd op een laag gehalte aan proteïnes, waardoor het hypoallergeen is. In Nederland lijden naar schatting zo’n 350.000 mensen aan appel-allergie, maar uit onderzoek blijkt dat ongeveer driekwart van hen wel ‘Santana’ kan eten. De sappige vruchten zijn middelgroot en wat afgeplat en hebben een wijnachtig aroma. De vruchtdracht treedt vroeg op, maar soms heeft dit ras de neiging tot beurtjaren. De groei is aanvankelijk sterk maar vertraagt als de boom in volle productie komt. Geschikte bestuivers zijn onder andere ‘Topaz’ en ‘Ecolette’. Pluk: vanaf half september Bewaren: tot november ‘Red Devil’ Deze kruising van de rassen ‘Discovery’ en ‘Kent’ werd in de jaren 70 van de vorige eeuw geïntroduceerd door de Engelse amateurveredelaar Hugh Ermen. De vruchten hebben een scharlakenrode schil en, heel bijzonder, rood gevlamd vruchtvlees. Ze zijn zoet en sappig met een aroma dat aan bessen doet denken. Naast vers gebruik kun je er ook sap van persen dat niet alleen heerlijk smaakt maar ook nog een prachtig roze kleur heeft. Deze variëteit heeft in het algemeen een goede ziekteresistentie en is zelfbestuivend. 6 appels om in te Smaak Als je in de gelegenheid bent, is het natuurlijk een goed idee om de appels te proeven voordat je een boom plant. ‘Rubinola’ Deze kruising is ontstaan in Tsjechië in de jaren tachtig. De vruchten zijn middelgroot, rond en afgeplat met een gladde schil, die geel en rood gevlamd is. Je kunt de appels meteen van de boom eten en ze smaken heel lekker. ‘Santana’ en ‘Topaz’ vind je tegenwoordig ook in de supermarkt, voor de andere rassen is dat wat lastiger. bijten WAAR TE KOOP? Kwekerij Aatree, Beekweg 6 e. 7481 RG Haaksbergen (Buurse) www.aatreeshop.nl Vanwege de sterke groei kan dit ras het beste worden geënt op een zwakgroeiende onderstam. ‘Rubinola’ heeft een hoge resistentie tegen schurft en ook tegen meeldauw. ‘Rubinola’ is niet zelfbestuivend, hij kan onder andere worden bestoven door ‘Topaz’. Pluk: begin september Bewaren: ongeveer 8 weken, daarna wordt hij zacht en vettig ‘Red Topaz’ ‘Red Topaz’ is een mutant van het oorspronkelijke Tsjechische ras ‘Topaz’, dat in 1994 werd geïntroduceerd. Ten opzichte van ‘Topaz’ kan ‘Red Topaz’ iets eerder worden geplukt. De vruchten moeten even worden bewaard voordat ze eetrijp zijn, maar dan zijn ze lekker zoetzuur en aromatisch. De vruchtdracht treedt vroeg op en is hoog en regelmatig. De boom laat zich makkelijk vormen. ‘Red Topaz’ is niet alleen zeer resistent tegen schurft, maar ook weinig gevoelig voor meeldauw. ‘Red Topaz’ is niet zelfbestuivend. Geschikte bestuivers zijn ‘Alkmene’ en ‘Santana’. Pluk: eind september/ begin oktober Bewaren: tot januari Pluk: half september Bewaren: 2 tot 3 weken ‘Alkmene’ Een Duitse kruising met ‘Cox’s Orange Pippin’ als een van de ouders. Hoewel de Cox een van de smakelijkste appels is die er zijn en een favoriet van velen, is hij helaas zo ziektegevoelig dat een succesvolle teelt zonder bestrijdingsmiddelen vrijwel onmogelijk is. Het doel van de Duitse veredelaars was daarom een appel te ontwikkelen met een Cox-aroma maar een betere ziekteresistentie. Het resultaat is ‘Alkmene’. Hoewel hij wat minder resistent is dan de andere hier genoemde appels, is ‘Alkmene’ een goed alternatief voor mensen die van de Cox houden. De vroege bloei maakt dit ras wel vorstgevoelig. ‘Alkmene’ is niet zelfbestuivend, geschikte bestuivers zijn bijvoorbeeld ‘Jonathan’ of ‘James Grieve’. Pluk: vanaf eind augustus/ begin september Bewaren: tot eind oktober G R O E I&BL O E I– OK T OB E R –2018 55

PLANTEN Wild van BOLLEN Het werd hem met de paplepel ingegoten en nu is het zijn vak. Jan Willem Overmars weet alles van stinzenbollen en hoe je ze toepast in de tuin. ‘Omdat stinzenbollen gemakkelijk verwilderen, hoef je ze maar één keer te planten.’ Tekst Fransje van Dorp Beeld Jan Willem Overmars S Jan Willem Overmars. Foto: Fransje van Dorp 58 G R O E I&BL O E I– OK T OB E R –2018 tel, je groeit op in een huis met een prachtige bostuin, met kronkelpaadjes en bloeiende tapijten van verwilderingsbollen in het voorjaar. Heeft dat invloed op keuzes die je op latere leeftijd maakt? “In mijn geval wel”, zegt Jan Willem Overmars (34). “De Warande, zo heet de tuin van mijn ouders, loopt als een rode draad door mijn jeugd. Als peuter rende ik over de paadjes die mijn ouders aan het uitzetten waren. En in een hoekje had ik mijn eigen tuintje. Dat bestaat trouwens nog steeds.” Toch rolde Jan Willem niet meteen het groene vak in, hij koos voor een studie Waterbeheer. “Maar al tijdens mijn opleiding begon ik met een hoveniersbedrijfje. Dat liep zo goed dat ik na mijn afstuderen doorging met hovenieren.”

PLANTEN In het voorjaar is De Warande tien dagen open voor bezoekers. stinzenplanten. “Daar groeien ze op zandgrond”, zegt hij. “Met stinzenplanten op zand hebben we dus heel veel ervaring opgedaan. Maar als je tuinen voor andere mensen aanlegt, krijg je ook te maken met andere grondsoorten, bijvoorbeeld blauwe zeeklei, en daar gedragen deze planten zich heel anders! Mijn ervaringen met het toepassen van hetzelfde assortiment op verschillende grondsoorten waren dus heel leerzaam.” Goede grond Sinds 6 jaar is Jan Willem eigenaar van een webshop waar tuinbezitters stinzenbollen en schaduwplanten kunnen bestellen. “Je hoeft geen kasteel te bezitten om met stinzenplanten te tuinieren, ook in een kleine tuin zijn ze heel goed toepasbaar. Eigenlijk is het een heel duurzame manier van tuinieren: de bollen, knollen of wortelstokken van stinzenplanten hoef je namelijk maar één keer te planten, daarna komen ze ieder jaar terug. Voorwaarde is natuurlijk wel dat de bodem en standplaats in orde zijn. Bij het woord ‘verwilderingsbollen’ denken mensen nog te vaak: die gaan toch vanzelf? Ja, het eerste jaar gaat het vanzelf, dan groeien ze op de energie van het vorige seizoen. Maar om zich in de tuin te kunnen vestigen en te vermeerderen hebben ze een plek nodig waar ze zich thuis voelen.” Op een paar soorten na houden verwilderingsbollen van wat rijkere grond. Tuinier je op schrale zandgrond, dan raadt Jan Willem aan om er bentoniet doorheen te werken. “Bentoniet is een bodemverbeteraar die bestaat uit kleimineralen. Heel veel planten hebben die gewoon nodig. Uiteraard in combinatie met humus en wat organische meststoffen. Die geef je in het vroege voorjaar, als de bollen opkomen, en eventueel nog een keer direct na de bloei. Maar gebruik wel rustige, kalirijke organische meststoffen, die zijn goed voor de bolvorming en de bloei. Het gaat er niet om je narcissen zo hoog en groen mogelijk te krijgen!” Zware kleigrond biedt weer andere uitdagingen. “Wil je bollen planten op zware kleigrond, dan moet je de grond eerst losser te maken. Dat doe je door er houtsnippers of compost en scherp zand doorheen te werken, aangevuld met basaltmeel. Basaltmeel veroorzaakt een soort chemische reactie. Het gaat tussen de kleiplaatjes zitten en breekt ze open.” Foto: Geert Overmars Ervaring Een deel van Jan Willems hovenierswerk bestond uit het uitvoeren van de ontwerpen van zijn moeder, Trudi Woerdeman. Als tuinarchitect en -historicus is Woerdeman gespecialiseerd in het ontwerpen van bostuinen met schaduw- en stinzenplanten. De naam ‘stinzenplanten’, zegt Jan Willem, verwijst naar een bijzondere groep tuinplanten. “Stinzenplanten werden eeuwen geleden geïntroduceerd op oude buitenplaatsen en stinzen (landhuizen) in Friesland. Daar zijn ze verwilderd en vervolgens massaal ingeburgerd. Het gaat voornamelijk om bol-, knol- en wortelstokgewassen, zoals sneeuwklokjes, winterakoniet, bosanemonen, holwortel, lelietje-van-dalen en wilde narcissen.” Ook de tuin van Jan Willems ouders staat vol met Inspiratie Wat ook belangrijk is bij het kiezen en toepassen van soorten, zegt Jan Willem, is weten waar ze oorspronkelijk vandaan komen. “In het voorjaar wandel ik graag in de bergen van Kroatië. Dan geniet ik daar, in de natuur, van wat ik in mijn eigen webshop aanbied. De oorspronkelijke groeiplaats van een plant zegt heel veel over z’n toepassingsmogelijkheden.” We lopen een rondje door de tuin. Het is juni, het is er weldadig groen. “In de lente is het hier een spektakel en kleurt de grond onder de nog kale bomen wit, blauw, roze en geel. Dan stellen we de tuin tien dagen open. Bezoekers kunnen hier inspiratie opdoen en zien wat er met stinzenplanten mogelijk is. En vervolgens in de webshop, met behulp van zoekfilters, kiezen wat past in hun eigen tuin. Bij het uitzoeken van planten is alleen afgaan op mooie plaatjes niet voldoende!” u G R O E I&BL O E I– OK T OB E R –2018 59

TUINIEREN Tuinwijzen Wijsheid komt met de jaren. Herma Labberton, Aad van de Kamer, Jan Broere en Liesbeth Verster-Oostergo wroeten al meer dan vijftig jaar met hun handen in de grond. Wat hebben zij geleerd? Tekst Miriam Dart Beeld Jasker Kamp G R O E I&BL O E I– OK T OB E R –2018 63

TUINIEREN Een goed aangelegde tuin vliegt je niet naar de keel Naam: Herma Labberton (86), voormalig tuinontwerpster en eigenaar adviesbureau voor tuin en landschap. Lid Groei & Bloei: 66 jaar. Ze bekleedde meerdere bestuursfuncties, zowel lokaal als landelijk. ‘Een hobbelig grasveld, brandnetels, een berenklauw ... Hier luistert het allemaal niet zo nauw. Ik bewoon een klein landgoed met 7 hectare bos en water. Maar niet alleen, hoor. Op de natuurlijke vijver heb ik onderhuurders: wilde ganzen, die daar in het voorjaar een huwelijksmarkt houden. Ook is het een thuis voor vogels, padden - en een heleboel muggen. En die gaten in het gras? Die graaft vriendje das, uit de dassenburcht verderop, op zoek naar voedsel. In een kleine tuin is natuurlijk elke millimeter van belang; dat weet ik als voormalig tuinontwerpster. Maar groot of klein, mijn advies was bij elke tuin hetzelfde: leg ’m goed aan, dan vliegt hij je later niet naar de keel. Richt je op de omstandigheden en de grond, en pas je plan aan als dat nodig is. Nadat ik een reetje onze rode tulpenbloemen zag opsmikkelen, plantten mijn man Dick en ik narcissenbolletjes. Die lusten ze niet. Bovendien verwilderen de bolletjes en hoeven na de bloei niet te worden opgegraven.’ Zet de juiste plant op de juiste plek ‘Doen je planten het niet? Probeer te achterhalen waarom ze het niet naar hun zin hebben. Zo gedijen heideplanten niet op klei en zijn grote groepen hosta’s in trek bij slakken. Gebruik je verstand en zeker geen gif. Zet je heide dan in een pot en kies als hostafan voor een soort die de slakken niet als liefhebberij beschouwen. Je hoeft dat niet alleen uit te vogelen. Win raad in over de juiste planten, de goede plek en gewenste zorg. Betrek er een professional bij of volg een groencursus bij Groei & Bloei. Kom je terecht in een bestaande tuin, zie het dan een jaartje aan. Waar komt de tocht vandaan, waar staat de zon en hoelang? En zoek dan pas planten uit. Als je planten naast elkaar zet die een mooi geheel vormen, opeenvolgend bloeien of in het najaar prachtige herfstkleuren geven, is er altijd wat te beleven in je tuin.’ Heb geduld en incasseer ‘Zijn er kleine kinderen, ga dan niet voor een vijver of vogeldrinkbak. Plant ook niets giftigs, zoals het peperboompje. Waarom mogen ze de mooie rode besjes ervan niet eten en die even felgekleurde uit de moestuin wel? Met een eigen groentetuintje geef je ze ruimte om bijvoorbeeld hun naam in sterrenkers te zaaien en te leren dat een wortel niet verder groeit als je hem steeds uit de grond pakt om te kijken hoe ver die al is. Geduld is immers voor iedere tuinier, jong of oud, essentieel. En incasseringsvermogen, hoe moeilijk ook! Op mijn dagelijkse boswandelingen raakt mij elke door de wind afgerukte tak. Die ruim ik meteen op. Nog altijd hou ik van hard werken in de tuin, ook al moet ik dat de volgende dag met spierpijn bezuren. Mij wordt dan weleens voorzichtig gevraagd of ik op mijn 86ste niet beter achter de geraniums kan gaan zitten. Oóit misschien. Maar dan wel achter zelfgekweekte.’ u G R O E I&BL O E I– OK T OB E R –2018 65

TUINIEREN 1 IN DE TUIN MET GERARD Gerard van Buiten is hortulanus van de Botanische Tuinen Utrecht. ‘Als zoon van een tuinbaas kreeg ik de liefde voor planten en tuinieren met de paplepel ingegoten. Voor een plantenfreak als ik valt er op mijn werkplek altijd iets nieuws te ontdekken.’ In de Tuinen groeien veel bamboesoorten. Gerard weet uit ervaring wat je kunt doen om ze in toom te houden en geeft nog meer nuttige tips. 2 J e hebt ruwweg twee typen bamboe: polvormers en woekeraars. De woekeraars maken een enorm wortelstelsel, waardoor de nieuwe scheuten een eind verderop opkomen. Deze bamboes zijn alleen in de hand te houden als je ze binnen een wortelbegrenzer plant. Een voorbeeld van een woekeraar is Phyllostachys aureosulcata ‘Spectabilis’(foto 1). Ook zwarte bamboe (Phyllostachys nigra) woekert, net als de lagere Pleioblastus. De polvormers (bijna allemaal uit het geslacht Fargesia (foto 2) gedragen zich anders. Hun nieuwe scheuten blijven in de buurt van de moederplant, maar de pollen dijen wel gestaag uit. Deze bamboes houd je in toom door de nieuwe scheuten rondom weg te snoeien (foto 3). Scheuten wegknippen Met halmen die mooi rood verkleuren is Fargesia sp. Jiuzhaigou een van de mooiste polvormende bamboes die geschikt zijn voor de kleinere tuin. “In de Tuinen zijn de afgelopen winter alle stengels waar de plant te breed werd afgezaagd, er zijn alleen nog stompjes te zien. Af en toe maakt hij een nieuwe scheut, maar die knip ik weg en na verloop van tijd houdt-ie er dan vanzelf mee op”, zegt Gerard. De kleinste polvormende bamboe is Fargesia murieliae ‘Bimbo’. “Geen gemakkelijke soort, hij heeft schaduw en niet al te droge grond nodig.” Een forse polvormende bamboe die zich goed in bedwang laat houden door snoeien, is Fargesia robusta. “Wordt hij te groot, dan zaag ik alles weg wat te veel is. Als reactie maakt hij dan wel weer nieuwe scheuten, maar 74 G R O E I&BL O E I– OK T OB E R –2018 BAMBOE INTOMEN

TUINIEREN MOESTUINTIPS Diana’s Diana Stek moestuiniert met hart en ziel in haar volkstuin. (www.mooiemoestuin.nl) Geniet met haar mee. Herfstkleur De struik van een blauwe bes heeft niet alleen een mooie witte voorjaarsbloei en heerlijke blauwe bessen. Als toetje volgt er in oktober ook nog een prachtig rode herfstkleur. Dan is deze blikvanger misschien wel op z’n allermooist. Blauwe bessen houden van zure grond. Toch kun je ze ook in kalkrijke grond kweken: graaf op een plek in de zon of halfschaduw een flinke kuil van minimaal 50 x 50 x 50 cm, vul die met tuinturf en plant daar de struik in.

BLOEMSCHIKKEN Proef de herfst Roel van den Biggelaar (www.roelvandenbiggelaar.nl) maakte deze herfststyling voor op het terras. Het geheel kan ook dienen als bijzondere aankleding van een feestelijk diner.

AGENDA eropuit 1 PLANTEN OP REIS Van 16 september t/m 6 januari 2019 haalt Museum De Buitenplaats buiten naar binnen met de tentoonstelling ‘Planten op reis’. Een expositie met botanische tekeningen van planten en hun reisverhalen. Ooit brachten verzamelaars de planten mee vanuit verre oorden. De tekeningen zijn het werk van o.a. Anita Walsmit Sachs uit Nederland en andere internationaal gewaardeerde botanische tekenaars uit Australië, Verenigde Staten, Groot-Brittannië, Zuid-Korea, Zuid-Afrika en Japan. De aanleiding voor deze tentoonstelling is de tuin van het museum waar tal van uitheemse planten te vinden zijn. Tentoonstelling ‘Planten op reis’ in Museum De Buitenplaats, Hoofdweg 76, 9761 EK Eelde (Dr). Di t/m zo van 11-17 u; toegang: € 10,-; 050-3095818, www.museumdebuitenplaats.nl. (foto 1 ) Illustratie: Anita Walsmit Sachs PLANTENRUILBEURS Op 27 oktober wordt door Groei & Bloei-afdeling Rijk van Nijmegen en Land van Maas en Waal een plantenruilbeurs georganiseerd. Er wordt gestart met koffie, daarna kan iedereen bekijken wat er meegebracht is en dan kan het ruilen beginnen. Het gaat hier om gescheurde en gestekte planten, plantjes die ‘over’ zijn, maar ook oogstproducten zoals jam. Ook als je zelf niets inbrengt ben je op deze ruilbeurs welkom. Plantenruilbeurs bij Wim van Schie, Kasteellaantje 9, 6616 BE Hernen (Gld). Vanaf 10.30 tot circa 12 u; info@nijmegen.groei.nl. (foto 2 ) POMPOENEN EN EXOTEN Tot en met 3 november vindt iedere zaterdag in het Brabantse Sprang Capelle een tentoonstelling plaats van pompoenen en exoten. De expositie omvat zo’n 250 soorten pompoenen en (exotische) groentesoorten uit onder andere China, Taiwan, Suriname en Thailand. Met een wandeling tussen al deze gewassen kun je zien wat er bij komt kijken om ze te kweken. Daarnaast is er voldoende teelten kookinformatie aanwezig. Speciaal voor kinderen is er een pompoenenzoektocht. Sanders Pompoenen en Exoten, Wendelnesseweg 32, 5161 ZA Sprang Capelle (NB). Alleen op zaterdagen van 9-12 en van 13-17 u; 0416-311640, www.s-sanders.nl. (foto 3 ) 3 G R O E I&BL O E I– OK T OB E R –2018 87 2 UITGELICHT

VRAAG & AANBOD Groen Nederland en België Haal het fijne gevoel van een tuin en de natuur naar binnen met behang van www.Behangkoopjes.nl. Het uitgebreide behangassortiment omvat een prachtige selectie natuur, tuin, dieren en bloemen behang. Groenspot: vraag en aanbod! Natuur & rust in Merselo! 2p. compl. inger. vakantiehuisje met eigen tuin/ terras in rietgedekte boerderij met erfdieren, aan bosrand. Ideaal fietsen/ wandelen. www.droomboerderijtje.nl / folder 06-55856709 In nieuw natuurgebied Rijssen-Holten T.H. NIEUWE groepsacc. ( 15 pers.) met 2 pers. slaapkamers + eigen sanitair op begane grond. Minder-valide aangepast - gratis Wifi.- genieten van natuur, rust en ruimte met fam./vrienden e.d. 0548-542364 www.hetoverveen.nl T.H. Boijl in mooi fiets en wandelgebied gebied elk seizoen 5 pers. Vak.huis met sauna, wifi en bloementuin in het Drenths-Friesewold en nabij het Dwingelderveld € 420,- P.W. all-in. 06-14924749. Laat u verrassen door deze fantastische houtsoort; Mukulungu. Deze hardhouten vlonderplanken hebben duurzaamheidsklasse 1 en zijn ideaal voor een vlonder of terras. https://gadero.nl/ hardhouten-vlonderplanken/ Op zoek naar iets bijzonders of wil je iets aanbieden? In Groenspots bieden groenliefhebbers iets te koop of te huur aan. Vakantiehuizen, een B&B in het groen of (tuin)artikelen ... Wil je iets te koop aanbieden, heb je een vakantiehuis te huur of ben je op zoek naar iets bijzonders? Plaats dan een Groenspot in Groei & Bloei. De Groenspot verschijnt ook op www.groei.nl. Leden van G&B krijgen korting. Wat kun je vragen of aanbieden? • Cursus, workshop, lezing of muziek • Diensten (tuinhulp e.d.) • Kennismaking • Onroerend goed (binnen- en buitenland) • Planten, bloembollen • Toercaravan, camper, boot of tent • Tuinartikelen nieuw of tweedehands • Vakantie, vakantiehuizen • Woonboten of (sta)caravans • Diversen Kosten Groenspots: Voor plaatsing in het tijdschrift en op www.groei.nl: AVH-outdoor is dé outlet voor tuinmeubelen. Kwalitatieve tuintafels, -stoelen, -banken en complete sets tegen scherpe prijzen. Bestellen doe je in de webshop of bezoek de showroom van 3000 m2 in Numansdorp. Maximaal 210 tekens met foto*: € 80,- voor niet-leden. € 75,- voor leden van G&B. Maximaal 210 tekens zonder foto: € 65,- voor niet-leden. € 60,- voor leden van G&B. Groenspot opgev Ga naar: www actueel/groenspots * Foto moet minimaal 1 MB zijn. De foto komt alleen in het tijdschrift, niet op de website. Meer info: groenspots@55communications.nl of 072 2010140.

1 Online Touch

Index

  1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. 4
  5. 5
  6. 6
  7. 7
  8. 8
  9. 9
  10. 10
  11. 11
  12. 12
  13. 13
  14. 14
  15. 15
  16. 16
  17. 17
  18. 18
  19. 19
  20. 20
  21. 21
  22. 22
  23. 23
  24. 24
  25. 25
  26. 26
  27. 27
  28. 28
  29. 29
  30. 30
  31. 31
  32. 32
Home


You need flash player to view this online publication