0

WOONGEBOUWEN 1

2

WOONGEBOUW “DE STELP” “Voor je veertigste moet je als architect een fatsoenlijk gebouw gemaakt hebben” zei iemand tegen mij. Dit is mijn “fatsoenlijke” gebouw voor mijn veertigste. Voor de Vereniging Voor Volkshuisvesting (VVV) maakten we dit woongebouw met op de begane grond de winkel voor Mulder-Kop, een boekhandel en kantoorinrichter. Veel plezier hebben we er aan beleefd. De bouw verliep probleemloos in een elkaar versterkende samenwerking. De appartementen zijn populair en de boekhandel en kantoorinrichter functioneert vanaf het begin goed. Wel ons eerste woongebouw, maar geen experiment. Van VVV kregen we vertrouwen, de directeur leidde zelf op deskundige wijze het project. Hij werd daarbij technisch ondersteund door zijn eigen projectleider en zijn eigen opzichter. Een mooi project en een mooi proces met een fijn resultaat. 3 423-2000

4

DE FRANEKER POORT TE FRANEKER Ongelofelijk. Dat is het eerste woord dat bij me op komt als ik terug denk aan de realisatie van “De Franeker Poort”. Het café dat op de plek stond brandde af. Ik had op dat moment een goede band met bouwbedrijf Kats, ooit mijn eerste werkgever. Op eigen initiatief maakte ik een plan en Kats wilde het ontwikkelen. We kregen te maken met tegenstand van “De Vrienden van Franeker”, die vonden dat alleen wat er vroeger was geweest, goed genoeg was voor de toekomst. Ook ging bouwbedrijf Kats failliet en Geveke Bouw Haren nam de ontwikkeling over. Een aantal jaren waren ze niet geïnteresseerd in de realisatie. Ze wilden niet in Friesland investeren en lagen in de clinch met de gemeente over de eisen die gesteld werden. Na jaren van plannen maken en overleggen is het me toch gelukt een plan te maken waar alle belanghebbenden het over eens waren. Het is naar tevredenheid gebouwd en de appartementen en de commerciële ruimtes op de begane grond zijn vlot verkocht. 5 219-2003 692-2003

6

WOONGEBOUW BLYN ANKER INTERVIEW DOOR ANNEKE VISSER MET JOHAN SIJTSMA OVER HET APPARTEMENTENCOMPLEX BLYN ANKER IN DE WIJK BILGAARD TE LEEUWARDEN VOOR WOONGROEP BLYN ANKER De verscheidenheid in zijn vak vindt hij het mooist. Kantoren, bedrijfsgebouwen, woningen: architect Johan Sijtsma uit Leeuwarden werkt allround. Bij zijn woningen springt het ontwerp van een eigentijds appartementencomplex in de wijk Bilgaard in Leeuwarden er voor hem uit. Het sociale woningbouwproject is in samenspraak met de toekomstige bewoners ontworpen. ,,Ik wil zo graag in mijn bikini op het balkon zonnen, zonder bekeken te worden”, kreeg architect Johan Sijtsma te horen van een zeventigjarige mevrouw, toen hij met de toekomstige bewoners van een door hem te ontwerpen gebouw om de tafel zat. Ze praatten over een nieuw appartementencomplex in de wijk Bilgaard in Leeuwarden, dat opgeleverd is in het kader van de stedelijke vernieuwing. De mevrouw in kwestie was bang dat zij en haar medebewoners ook ,,van die lelijke balkonnetjes” zouden krijgen. Sijtsma wist de wens van de mevrouw te realiseren. In plaats van uitstekende balkons, maakte hij glazen erkers aan de voorkant van de appartementen. De ramen kunnen opengeschoven worden, zodat het zonnetje naar binnen schijnt. ,,De mensen kunnen zo beschermd in hun eigen omgeving, toch lekker buiten zitten”, zegt de architect. Ook is er een groot gezamenlijk terras op het dak gerealiseerd. Het overleg met een aantal van de toekomstige bewoners is een van de dingen waar Sijtsma tijdens het ontwerp van het complex van genoot. ,,Het is mooi om direct vanuit de woonvraag te ontwerpen. Die erkers waren er nooit gekomen, als er niet om was gevraagd. Nu zijn het juist die erkers die sfeer aan het gebouw geven. “Een deel van de in totaal 43 huur- of koopap partementen aan de Brandemeer en de Kei zullen worden bewoond door de 25 mensen van de Leeuwarder 50-plus woongroep Blyn Anker. ,,De groep was al jaren op zoek naar geschikte woonruimte. In dit complex zien ze hun woondroom verwezenlijkt.” De bewoners werden door de samenwerkende partijen, gemeente Leeuwarden en WoonFriesland, bij het ontwerp betrokken. ,,Het is een van de grotere sociale woningbouwprojecten in Leeuwarden sinds tijden”, zegt Sijtsma. ,,Er zijn jarenlang nauwelijks sociale woningbouwcomplexen gebouwd. Ik ben blij dat er nu eindelijk weer eens wat bijkomt. ”De Leeuwarder architect vindt het ook om persoonlijke redenen mooi om mee te werken aan woningbouwprojecten. In de afstudeerfase van zijn architectenstudie aan de Academie van Bouwkunst in Groningen richtte Sijtsma zich op sociale woningbouw en volkshuisvesting. ,,Ik heb altijd graag mensen willen huisvesten, die dat voor zichzelf niet kunnen. ,,Ik wil graag van betekenis zijn voor mensen. De nadruk ligt in deze tijd vaak op het individu, maar ik vind het collectief minstens zo belangrijk.” . 7 704-2004 Na enige jaren voor verschillende bureaus te hebben gewerkt, begon hij in 1987 zijn eigen architectenbureau. ,,De eerste jaren heb ik ook veel particuliere woningen ontworpen”, vertelt hij. ,,Toen ik veertig werd, be sloot ik me te gaan inschrijven voor landelijke prijsvragen. Dat heeft me direct en indirect uiteenlopende opdrachten opgeleverd.” Sijtsma ontwerpt het liefst zo allround mogelijk. ,,Het maakt me niet uit of het een bedrijfspand, een kantoorgebouw of een woning is, verscheidenheid houdt je scherp. Het gaat erom dat je goed doordachte gebouwen neerzet. Als je de taal van architectuur en bouwen goed verstaat, kun je alles maken. Recentelijk ontwierp hij onder meer het nieuwe gemeentehuis van Weststellingwerf, inclusief het interieur. ,,Dat zijn uitdagende opdrachten. Een heel gebouw bedenken en inrichten. “Blyn Anker’, zoals Sijtsma het appartementencomplex in Bilgaard gemakshalve noemt, past volgens hem goed in de wijk. Het gebouw is trapsgewijs opgebouwd. Het woongebouw is twee, drie, vier en vijf etages hoog. ,,In het eerste deel van Bilgaard staan huizen met twee woonlagen. Verderop staan hoge flats met acht tot tien verdiepingen. Het complex staat daar tussen in en vormt zo een dia gonale opmaat van de laagbouw naar de hoogbouw.” Het grote verschil in architectuur met de bestaande bouw in de wijk is volgens hem dat de nieuwe woningen passen bij de veranderde samenstelling van de bevolking. Op de plaats van het complex stond voorheen een bedrijfspand; de bestaande bouw eromheen stamt uit de jaren zestig. ,,De flats waren voor die tijd vooruitstrevend”, zegt Sijtsma. ,,Ze waren licht, ruim en hygiënisch. Er konden vooral gezinnen in wonen. Dat paste in het maatschappij-ideaal.” De tijd heeft de gebouwen deels achterhaald, meent hij. “Tegenwoordig zijn gezinnen veel kleiner. Er zijn veel alleenstaanden en samenwonenden die woonruimte zoeken. De woningen in ‘Blyn Anker’ zijn, met een oppervlakte van negentig vierkante meter, juist voor die groepen bedoeld.” De mensen van de woongroep zijn vijftigplussers, maar ook voor jongere mensen zijn de appartementen geschikt. De architect heeft in het ontwerp veel aandacht besteed aan de fysieke veiligheid van de bewoners. Zo is het binnenterrein, waar fietsen en auto’s kunnen worden geparkeerd, alleen toe gankelijk voor bewoners. De ‘poëtische elementen’ van het complex zorgen er volgens Johan Sijtsma ook voor dat het nieuwe ap partementencomplex opvalt in de wijk. ,,De diagonale opbouw bijvoorbeeld maakt dat het gebouw enerzijds contrasteert met de hoge flats, maar vult de bestaande bebouwing anderzijds juist goed aan.” Over de erkers is de architect nog het meest enthousiast. ,,Als ik er langs loop, vallen ze me steeds weer op. “Ik zie de oude mevrouw er al helemaal zitten in haar bikini.” Leeuwarden, 22 maart 2006, Anneke Visser

8

“LEEUWSTATE” LUXE APPARTEMENTEN AAN DE OOSTERGRACHTSWAL TE LEEUWARDEN Sinds onheuglijke tijd zat er een gat in de verder gesloten bebouwing van de Leeuwarder Oostergrachtswal. Dat gat is met dit appartementengebouw gedicht. De architectuur heeft klassieke kenmerken met pilasters, een plint, een middenstuk en een beëindiging middels een breed penthouse in een lichte kleur welke minder aanwezig is dan de hoofdverdiepingen in zwarten en grijzen. De staande ramen hebben de gulden snede verhoudingen. Het gebouw is nieuw met een vriendelijke knipoog naar het verleden. Het is aangepast aan de deftige gracht. Het gebouw is eigenlijk eenvoudig en de weinige, stevig vormgegeven sierlijkheden kleden het op ingetogen wijze aan. De kleuren in zwarten en grijzen met de lichte mezzanine zijn zorgvuldig afgestemd op de omgeving. De woningen zijn groot. Een lichtschepping midden in het gebouw zorgt voor voldoende licht in het hart van het gebouw. Elke woning beschikt naast een berging ook over een garage op het binnenterrein dat via een afsluitbare poort vanaf de Oostergrachtswal bereikbaar is. 9 616-2003

Het originele ontwerp “Habito Botanica”, compleet met lage ramen en doorvalbeveiliging Het door de ontwikkelende aannemer in Balk gebouwde en bezuinigde gebouw APPARTEMENTEN IN HAREN EN HAAR FOUTE COPIE IN BALK Voor “Bouwfonds Wonen” had ik in Haren de bovenstaande appartementen “Habito Botanica” ontworpen. Het project ging niet door. Het ontwerp paste ook perfect op een locatie in Balk. De ontwikkelaar van Bouwfonds Wonen nam het mee van zijn oude werkgever naar het ontwikkelende bouwbedrijf waar hij daarna directeur werd. Wij hadden geen rol bij de realisatie. Het bedrijf maakte er een fiasco van. Als een bezuiniging, die naar later bleek, dramatisch uitpakte, veranderden ze het ontwerp. Waar de ramen in mijn ontwerp 60 cm. boven de vloer getekend waren, bouwden ze de ramen op ruim een meter boven de vloer. De doorvalbeveiliging werd wegbezuinigd. Gevolg was dat er geen kopers te vinden waren. Uiteindelijk werden de verkoopprijzen van de appartementen, die verder prima waren, voor te lage prijzen verkocht. De ontwikkelende aannemer is failliet gegaan. Bezuinigingen op een goed ontwerp kan dramatische gevolgen hebben, zo bleek hier. Op de locatie stond vroeger een melkfabriek. Ik heb me ingezet de pijp te restaureren en te behouden. Dat is gelukt, maar inmiddels is de pijp toch gesloopt. De eigenaren van de appartementen hadden er geen gevoel bij en vonden de pijp gevaarlijk. 10 804-2007

HERDERSHOVEN Ook in Leeuwarden ging het door een vervelende samenloop van omstandigheden niet helemaal zoals ik het bedoeld had. Op de locatie van “De Goede Herderkerk”, tekende ik een passend gebouw in 3 en 4 lagen. Het was voor de kerk waar ik lid van was. “Als onze kerk gesloopt wordt, dan moet er wel iets goeds voor terugkomen”, zo had het kerkbestuur uitgesproken. De kerk verkocht haar locatie echter zonder voorbehouden aan de hoogste bieder. Deze betaalde te veel en pompte het gebouw op tot de uiterste bij de gemeente toegestane grenzen. Toen ik mijn werk voor de betreffende ontwikkelende aannemer begon, was ik in de hoop dat ik met enthousiasme en vakmanschap in staat zou zijn er toch een lager en meer passend gebouw van te maken. Het is me niet gelukt. De dreiging van juridische procedures en verlies van werkgelegenheid voor mijn mensen hebben me er toe gebracht toch te tekenen wat verordonneerd werd. Zelfs de kleur van de voegen is anders uitgevoerd dan ik voorgeschreven had, waardoor het gebouw te licht geworden is. 11 721-2004

NIEUWBOUW APPARTEMENTEN EN CHINEES RESTAURANT KOTA RADJA TE LEEUWARDEN Augustus 2010: Na de verwoestende brand in december 2007 restte er niets meer van het succesvolle Chinese restaurant Kota Radja dat door de vader van mijn opdrachtgever Hsaoi Tan Mei werd opgericht. Niets was er meer van over. Hsaoi Tan Mei stond voor de enorme opgave het restaurant van zijn vader te herbouwen en wat misschien nog belangrijker was een gebouw op te richten dat op deze plek aan het Schavernek in de binnenstad van Leeuwarden haar rol in het straatbeeld op waardige wijze kon vervullen. Met alleen de bouw van het restaurant waren de belangen van Hsaoi Tan Mei gediend. Die van de stad echter niet. Hoe moest mijn opdrachtgever het voor elkaar krijgen een passend gebouw op te richten in dit deel van het beschermde stadsgezicht? Weliswaar konden we bovenop het restaurant vier appartementen bouwen, maar de opbrengst kon op deze plek in de stad nooit opboksen tegen de kosten voor het realiseren ervan. De locatie achter het restaurant is er één waar je je dochter op zaterdagavond en alle andere avonden van de week niet alleen wilde signaleren. Ik was er nog nooit geweest en kende de plek niet, maar ik schrok behoorlijk toen ik de locatie aan een grondige studie onderwierp. De stad wilde hier vernieuwen, maar had het tot dan toe nog nooit zo ver gebracht om daadwerkelijk de vernieuwing in te zetten. Dit achtergebied bepaalde voor een belangrijk deel de waarde van appartementen aan het Schavernek. In de brand uit de brand zou je denken. Niets is minder waar. De verzekering dekte niet de bouw van de appartementen. Omdat het mij een genoegen was voor Hsaoi Tan Mei te werken, kostte het me geen moeite hem te helpen waar ik kon. De kosten van een architectenbureau waren als onderdeel van de totale kosten zo gering, dat het terugbrengen tot een minimum weinig zoden aan de dijk zette. Een extra complicatie voor Kota Radja vormde de verplichting van de gemeente om een waardige voetgangersverbinding van het genoemde achtergebied naar het Schavernek te realiseren. Deze doorgang, die praktisch drie meter moest bedragen, ging ten koste van het restaurantoppervlak en daarmee van de opbrengsten van het restaurant. Gelukkig kregen we met vereende krachten het gebouw in zijn volledige omvang toch voor elkaar. Natuurlijk zijn de financiële inspanningen van Hsaoi Tan en zijn familie het grootst geweest. De bank droeg haar steentje bij, maar een deel van de oplossing kwam ook van goede vrienden. Vrienden die bereid waren het risico voor de bouw op zich te nemen. Een bevriende aannemer, schilder en verzekeringsagent kochten allen een appartement. En ten slotte werd het laatste appartement door de zoon van Hsaoi Tan Mei gekocht. Zo konden we uiteindelijk aan de slag. Een fasering die ingebouwd werd zorgde voor de resterende financieringsruimte. Nu er zo velen waren die zich inspanden het project voor elkaar te krijgen, moest het bouwplan natuurlijk top worden. Uiteraard is dit altijd mijn streven, maar op deze plek onder deze omstandigheden was het nog meer van belang de kwaliteit van het te leveren product scherp voor ogen te houden. De locatie was zoals hiervoor al bleek, uitermate complex. Behalve het complicerende achtergebied vormden de belendingen, waarvan niets recht was en waarvan delen constructief aangetast waren door de brand een complicerende factor. Verder was er de eigendomssituatie. Rondom het bouwperceel was sprake van versnipperd eigendom. Een deel van het belendende eigendom moest in bezit komen van de gemeente. Dit was in de decennia ervoor nooit gelukt. Eigenaren en gemeente stonden niet op goede voet met elkaar. We hadden delen van het aangrenzende onroerend goed nodig om voldoende bergcapaciteit voor het restaurant en de appartementen te kunnen realiseren. Een buurman verklaarde nimmer akkoord te gaan met de bouw van de appartementen, omdat dit ten koste zou gaan van het licht en het uitzicht van zijn verhuurappartementen. Hij zou procederen tot de kroon, verklaarde hij. Ik heb me opgeworpen als bemiddelaar en kon de partijen bij elkaar brengen. 12

De buurman diende geen bezwaren in en was uiteindelijk zelfs bereid het in vervallen staat verkerende voormalige sportlokaal op het achterterrein te verkopen aan de gemeente. De gemeente kwam zo in het bezit van een strategisch gelegen bouwvolume, waardoor we de gewenste voetgangersdoorgang en de benodigde bergruimtes konden realiseren. Tot slot hebben we voor de gemeente een reeks onbezoldigde studies uitgevoerd, waardoor inzichtelijk werd hoe een aanzienlijk deel van de ruimtelijke problematiek in het achtergebied kon worden opgelost. De partijen zijn inmiddels bij elkaar gebracht en er is een oplossing voor het gewraakte achtergebied gesloten. Zo zie je maar, architect zijn is bouwen, bemiddelen, organiseren, oplossingen verzinnen en partijen mobiliseren. En is het een mooi gebouw? Jazeker, ik ben trots op het resultaat dat we bereikt hebben. De onderbouw van het gebouw is teruggerooid ten opzichte van de bovengelegen appartementen, waardoor de verbinding met het achtergebied tot stand is gebracht. De eerste en de tweede verdieping sluiten op een afstand van tachtig centimeter aan bij de belendingen, zodat er sprake is van een continue gevelwand aan de voorzijde. Het restaurantdeel ontvangt zijn daglicht vanuit de glazen voorgevel en via de translucente gevel aan de voetgangersverbinding aan de zijkant van het restaurant. De verbinding is daarmee licht en veilig geworden. Hangplekken zijn zo voorkomen en er is een levendig beeld ontstaan. Een goede lichte verbinding met het achtergelegen afhaalrestaurant is hiermee gewaarborgd. Het meest in het oog springende deel van het gebouw is de gevel aan het Schavernek. Hier heb ik mijn principes van continuïteit en archetypisch bouwen toegepast. Het is een gevel die naadloos aansluit op de karakteristieken van de bestaande historische gevelwand, maar toch onmiskenbaar van deze tijd is. De gevel is onderverdeeld in twee percelen die qua verhouding, materialisering en detaillering overeenkomen, maar zich van elkaar onderscheiden door verschillende hoogtes, beëindigingen en raamopbouw. Ze presenteren zich als een twee-eiige tweeling. De gevel heeft een klassieke opbouw met onderbouw (de plint), middendeel en beëindiging (de bekroning). De plint bestaat uit hardsteen, waarop grote raamkozijnen zijn geprojecteerd. Het middendeel heeft zijn vorm gekregen middels staande ramen in klassieke verhoudingen. Er is sprake van pilasterstellingen en de hoogtes van de kozijnen vinden hun aansluiting bij die van de belendingen, hoewel de verdiepingshoogtes er van afwijken. De vlakken zijn ingevuld met zwarte metselwerkklinkers, die in kops staand verband gemetseld zijn. Deze detaillering refereert door zijn filigrain op een bepaalde manier aan Chinese karakteristieken, hoewel het een puur Nederlandse wijze van bouwen betreft. De bekroning heb ik gemaakt met een combinatie van wit prefabbeton en wit gemoffeld staal. Dit wit gemoffelde staal kreeg verder in de detaillering van de gevel een belangrijke rol toebedeeld. De aansluiting met de belendingen, de scheiding van de tweelingen en de omranding van de diep in de gevel geprojecteerde kozijnen zijn ook in dit materiaal uitgevoerd. De inrichting van het restaurant is Europees / Chinees geworden. Ik heb me ingespannen om er samen met Hsaoi Tan Mei een eigentijds geheel van te maken. Het blijft in zijn uitvoering een vertrouwd ogend Chinees restaurant. De marktinschatting van Hsaoi Tan laat een verdere abstrahering niet toe. Drie jaar en enorme inspanningen verder staan het restaurant en de appartementen er. Moed, doorzettingsvermogen en heel veel creativiteit waren nodig dit relatief simpel ogende huzarenstukje voor elkaar te krijgen. Het is eenvoud aan de andere kant van complexiteit. Schijnbaar moeiteloos toont het gebouw zich nu. Graag spreek ik de wens uit dat Hsaoi Tan Mei en de zijnen heel veel plezier en succes zullen beleven met hun nieuwe restaurant. Dat het nieuwe gebouw de pijn van de brand en alle inspanningen snel zal doen vergeten. Het is gelukt. Ontwerpen, construeren, organiseren en sámen gaan voor resultaat heeft wat moois gebracht. Hsaoi Tan, bedankt voor wat je hebt gedaan. De stad kan niet spreken, maar namens haar zeg ik je, bedankt. Leeuwarden, augustus 2010 Johan Sijtsma Architect AVB BNA. 13 878-2008

76 WONINGEN TE BEETSTERZWAAG Stedenbouwkundig plan Plattegrond appartementen 14

73 WONINGEN TE BEETSTERZWAAG “Een project in het oog van de economische crisis.” In 2006 ben ik begonnen aan het plan voor de vervanging van 73 huurwoningen aan de Vlaslaan en de Fockema Andrealaan te Beetsterzwaag. De bouwtekeningen waren klaar in 2012. De bestaande huurwoningen waren afgeschreven en voldeden niet meer aan de eisen. Mijn toenmalige opdrachtgever was woningstichting Vitalis uit Amersfoort; later opgevolgd door het ontwikkelbedrijf van Mooiland Vitalis in Ede. In 2013 is de eerste fase van het plan opgeleverd, verhuurd en deels verkocht. Het plan moest de allure van Beetsterzwaag vertalen met koopwoningen en huurwoningen onder de huursubsidie grens. Geen eenvoudige opgave. De opdracht hebben we als bureau gekregen via het winnen van een competitie. Het ontwikkeltraject startte in november 2005. De bouwuitvoeringstekeningen van het gehele plan rondden we af in juni 2012. Het tijdsbestek waarin dit project zich afspeelde is overwegend bepaald door de vele reorganisaties en fusies van de opdrachtgever. We hebben samengewerkt met diverse ontwikkelaars van de opvolgende organisaties. Er is lang getwijfeld over de investeringen die dit plan vergden. Uiteindelijk is de eerste fase wel gebouwd. Het kon ook niet anders, de bestaande huurders was jarenlang beloofd dat er vervangende huisvesting zou komen. Ook de welszijnsorganisatie, die gepland was op de begane grond van het hoofdgebouw, moest een vervangende huisvesting krijgen omdat haar bestaande pand door de woningbouwvereniging/ontwikkelaar was gesloopt. De verhuur en de verkoop van de woningen ging wel naar wens, ondanks het moeilijke economische tij. Het halve resultaat van het plan is zichtbaar in de uitgevoerde eerste fase. Aan de Vlaslaan zijn drie van de vijf woonblokken gerealiseerd. Aan de Fockema Andrealaan zijn zes van de geplande achttien grondgebonden koopwoningen ook klaar. Helaas is de tweede fase niet uitgevoerd. De ontwikkelaar heeft zich teruggetrokken. Het hoogtepunt van het project, het gebouw aan de Vlaslaan, is niet in de verkoop genomen. Het hoofdgebouw 15 823-2008

23 februari 2013 Hoe benader je zo goed mogelijk een comfortabele thuissituatie voor mensen die niet meer thuis kunnen wonen? Dat was de kernvraag voor een nieuw zorgcentrum in het centrum van Franeker. Door Ria Kraa. Dit is wat je noemt bouwen op legendarische grond: schuin tegenover kaatsveld Sjûkelân en het 16e-eeuwse café De Bogt fan Guné stond vroeger de vermaarde universiteit van Franeker. Lange tijd zijn de overblijfselen van de academische gebouwen onttrokken geweest aan het zicht door de panden van de GGZ. Maar de hele oostelijke wand van de Vijverstraat is nu gesloopt en daarvoor heeft Johan Sijtsma Architectenteam BV uit Leeuwarden nu een nieuw, straatlang pand ontworpen waar straks ruimte is voor zeven huurappartementen voor senioren en zes woongroepen voor elk acht bewoners met dementie. Voor de architect is het een droom die uitkomt. Vorig jaar vierde Johan Sijtsma zijn zilveren jubileum als architect en in die tijd heeft hij veel ontworpen. Honderden woningen zijn onder zijn handen ontstaan. ,,Mar dit wie de earste kear dat it my gund is myn ideaal wier te meitsjen: bouwe foar minsken dy’t spesjale oandacht nedich hawwe. ”Hoe kun je die kwetsbare groepen nu helpen met een woonomgeving die echt fijn is, met een constructie die goed werkt, zowel voor personeel als bewoners?” Hij was meer dan eens op bezoek geweest in een verpleeghuis en de indeling ervan stuitte hem tegen de borst. Eerst moet je al langs een portier, een balie, en dan zo’n lange gang op. ,,Sa’n góng! En dan hast pôtspielbakken, en keamers dêr’st samar nei binnen sjen kinst. En dan healwei hast nochris in húskeamer.” Vreselijk vond hij dat gebrek aan privacy. Zo’n badkamer tussen twee kamers in, en dan stonden soms de deuren gewoon open terwijl die gebruikt werd. Dat kan anders, dacht hij toen al. Voordeur Voor de Westerpoort, zoals het nieuwe gebouw in Franeker gaat heten - naar de poort die vroeger op een steenworp afstand stond - bedacht Sijtsma de ‘moedermodule’: een niet te grote ruimtelijke eenheid, gasten bellen gewoon aan bij de voordeur, ze komen éérst in een hal en een huiskamer. Daarachter liggen de privékamers van de bewoners en verschillende badgelegenheden. Kunnen ze zelf kiezen waar ze willen douchen of badderen. ,,Folle mear sa as it thús is. Net eltsenien kin sjen dat se dy yn ’e klean as op bêd helpe, it is allegear fatsoenlik, netsjes. De minsken hawwe harren privacy.” Onder een van de eerste schetsen schreef hij al met krachtige letters: ‘zorg = mensen die wónen’. Hij was het alweer vergeten, maar knikt bij het terugzien. ,,Dat is yn feite de essinsje. Soarch moat net in systeem wêze. It giet om minsken. Se moatte in hûs hawwe. Mei in foardoar, in doarbel, neam mar op. Dy lange gongen, dy moasten der út.” Het heeft wel even geduurd voor het zover was. Het was al in 2008 dat Sijtsma door Noorderbreedte werd uitgenodigd mee te doen aan een prijsvraag voor invulling van de noordwand van de Vijverstraat. De competitie won hij, maar natuurlijk heeft zo’n grote transformatie op zo’n gevoelige, belangrijke plek in het historisch centrum alle mogelijke argusogen op zich gericht. Vast stond hoe dan ook dat de bestaande bouw uit de jaren tachtig gesloopt moest worden. Sijtsma heeft onderzocht of die kon blijven staan, of het zich leende voor verbouw tot een anderssoortige inrichting. ,,Mar dat wie net it gefal. It wie hiel mastodontysk. In gebou as in tank, net te feroarjen, dat wie perfoarst ûnmooglik. Sa wol ik sels net bouwe.” Flexibel Integendeel: Sijtsma’s nieuwbouwblok is weliswaar opgeknipt in zeven appartementen en zes woongroepen, maar dat is allemaal net zo veranderbaar als de gebruikers willen. Het hele bouwwerk is eigenlijk één groot flexibel systeem met een vrije ruimte van meer dan dertien meter breed. De installatiezones lopen langs de gevels. ,,De boel feroarje is in fluitsje fan in sint. De romten kinne grutter, lytser, oars yndeeld, it kinne kantoaren wurde, as wenten of as in bibleteek. De binnenkant is frij.” De buitenkant is minder vrij: die moest inspelen op de omgeving, aanhaken bij wat er stond. Sijtsma trok de hoogte op tot de toegestane grens - dit stukje stad kon wel een wat stedelijker uitstraling verdragen, oordeelde hij. En hij tekende daar vervolgens een straatwand met ‘dansende gevels’ in afwisselend roestbruine en donkere baksteen, met tussenstukken in witte stuc. Natuurlijk was er commentaar. Het zou te hoog worden, vonden sommige omwonenden. Het zou te modern worden, vonden anderen. Er werd het nodige geschaafd, de nodige bezwaarrondes en procedures moesten worden doorlopen. De welstandscommissie wilde een rijkere detaillering dan Sijtsma voor ogen stond. Aan de basis van het ontwerp hoefde hij geen concessies te doen - korrel, maat, opbouw zijn gelijk gebleven en laten een strakke discipline en eenvormigheid zien. Dat houdt de bouw betaalbaar en de gebruiksmogelijkheden flexibel. Smûker Alleen bij de afwerking is Sijtsma dichter toegeschoven naar de smaak en wensen van de esthetische beoordelaars. Dat is bijvoorbeeld goed te zien aan de witbetonnen daklijsten met hun verspringingen, en aan de vensters die naar voren komen of juist verder naar binnen vallen. Als je erlangs loopt, ervaar je een heel wisselend beeld. ,,Dat doarde de gemeente hjir net oan. Spitch. Mar sa slim is it no ek wer net. It is no in bytsje smûker wurden. Vol zicht op voormalig klooster ” Sinds de sloop van de panden aan de Vijverstraat staat wat nog over is van de Academie van Friesland (1585-1811) weer vol in het zicht. De universiteit werd indertijd gevestigd in het voormalige Kruisbroedersklooster Jerusalem dat in de vijftiende eeuw gesticht was door Siardus Watkens, pastoor van Arum. Nadat Napoleon de universiteit ophief, waren de gebouwen nog een tijdje in gebruik als atheneum en sinds 1851 als psychiatrisch ziekenhuis. De gebouwen zijn Rijksmonument. Ze worden gerestaureerd en ingericht als facilitaire ruimten voor Noorderbreedte. Erachter staat een al eerder gerestaureerd overblijfsel van de universiteit: de orangerie uit 1650. De westelijke pilastergevel is nog helemaal intact. Het gebouw doet dienst als twee-onder-een-kapwoning (de helft staat te koop). De collectie van de erbij horende hortus botanicus (gesticht in 1632, eind achttiende eeuw uitgegroeid tot een van de belangrijkste van Europa) is er niet meer. De ruimte tussen de twee oude gebouwen doet nu dienst als binnentuin. Als straks op deze plek het straatlange nieuwe complex is verrezen, blijft het monumentale gedeelte te zien vanaf de Academiestraat. Wie een eindje doorloopt die straat in, kan links afslaan naar de Waagstraat en dan opnieuw links naar de Hortusstraat voor een blik op het oude universiteitsterrein. 16

PSYCHOGERIATRISCH VERPLEEGHUIS MET ZORGWONINGEN, APPARTEMENTEN EN DE RESTAURATIE VAN HET VOORMALIGE KRUISBROEDERKLOOSTER TE FRANEKER De bouw van het psychogeriatrisch verpleeghuis met zorgwoningen, appartementen en de restauratie van het voormalige klooster, in de binnenstad van Franeker vormde voor mij de realisatie van een ideaal. Iets betekenen voor mensen en met mijn architectuur bijdragen aan het beter kunnen wonen, verzorgen en verplegen van mensen is voor mij een van de redenen waarom ik architect ben. Een verschil kunnen maken, veranderingen en verbeteringen voor elkaar krijgen en het oplossen van complexe vraagstukken is iets waarvoor ik veel moeite wil doen. Het voormalige complex van de GGZ aan de Voorstraat / hoek Academiestraat in Franeker hebben we gesloopt. Het oude klooster is vrijgemaakt en is weer zichtbaar geworden. Het voormalige klooster hebben we verbouwd en huisvest nu faciliteiten voor het nieuwe verpleeghuis dat we gerealiseerd hebben. Een bijzondere ervaring om een complete straat in de binnenstad van Franeker aan één kant te slopen en als architect verantwoordelijk te zijn voor de realisatie van een compleet nieuwe straatwand in een prachtige historische en beschermde binnenstad. Ik heb mijn best gedaan een waardig en prachtig ontwerp te maken waar mensen die hier wonen en werken, en natuurlijk de aanschouwers, van kunnen genieten. Als team hebben we er hard aan getrokken iets goed en moois te maken. We hebben 3 jaar aan de voorbereiding gewerkt. Dit verpleeghuis laat goed mijn opvattingen over het verplegen en verzorgen van mensen zien. Er is meer privacy voor de bewoners dan in gebruikelijke verpleeghuizen. Er zijn geen publieke gangen meer in het gebouw en bezoekers melden zich gewoon aan de voordeur van de groep. Bewoners hebben een eigen kamer in een privé gedeelte van het huis. De voorzieningen zijn optimaal bruikbaar. Voor het gebouw heb ik het “moedermoduul” bedacht. Dit is een constructief en bouwkundig concept waardoor het gebouw meer mogelijkheden biedt en minder kost dan gebruikelijk is in de zorg. Ook is het eenvoudig aan te passen aan de context en veranderingen kunnen in de toekomst eenvoudig gerealiseerd worden. In het “moedermoduul” kunnen woningen, zorgappartementen en verpleeghuisgroepen naast elkaar gerealiseerd worden. Voor mij persoonlijk en voor ons als team vormde deze opdracht een waardevolle ervaring. 17 925-2009

Overzichtsperspectief Hoek Vijverstraat/Academiestraat met zicht op klooster Perspectief Vijverstraat 18

Plattegrond van het complex Gevelwand aan de Vijverstraat 19

20

WOONZORGCOMPLEX PI-GROEP IN DRACHTEN In het ontwerp voor het Pi Huis te Drachten kon ik mijn opvattingen over betaalbaar, slim en duurzaam bouwen in combinatie met het beter huisvesten, opvangen en verzorgen van kwetsbare groepen mensen goed kwijt. Dienstbaar zijn aan het belang van mensen en hun woon- werk- leefomgeving staat in mijn werk als architect voorop. De wereld wil ik niet belasten met onnodige materiaalgebruik en esthetica, maar inspirerend en ruimtelijk bouwen combineren met spaarzaamheid en doordachtheid. Omdat niet bekend is hoe de zorg er in de toekomst uit gaat zien, is ook dit ontwerp wijzigbaar en flexibel. Met een minimum aan constructies, een slimme wijzigbare indeling en een innovatieve gevelopbouw, blijft dit gebouw veranderbaar. Waar ik nu mijn huidige opdrachtgever dien, wil ik graag met hetzelfde gebouw in de toekomst mogelijke andere functies en programma’s faciliteren. Het geeft me een goed gevoel op deze manier wijzigbaar te bouwen en daarnaast met de constructieopzet zo minimaal mogelijk het milieu te belasten. Erg jammer dat het project op het allerlaatste moment niet door ging. De eigenaar besloot met een projectontwikkelaar in zee te gaan en een standaardconcept te realiseren dat gehuurd kon worden. Het risico van zelf investeren vond de opdrachtgever te groot. Aanleunwoningen naast het gebouw 986-2014

Schetsidee appartementengebouw in IJlst Volumestudies appartementengebouw “Herdershoven” te Leeuwarden 22 858-2007 721-2004

WOONGEBOUWEN Nr. 878 858 830 815 804 776 732 721 719 712 704 692 616 553 484 442 423 244 140 Werk Appartementen & restaurant Kota Radja Appartementengebouw Appartementen en plein Sociale huurappartementen Appartementengebouw Appartementengebouw Oostergoplein Appartementengebouw met parkeergarage Corp. Holding Friesland “Visionair” Landgoedwonen / buitenplaatsen Sociale huurappartementen Blyn Anker Appartementengebouw Franeker Poort Grachtenappartementen Oostergrachtswal Appartementengebouw met supermarkt Appartementengebouw Binnenstadwoningen Appartementengebouw Heliconweg BWL, jongerenhuisvesting Sociale huurappartementen ‘t Vliet Plaats Leeuwarden IJlst Stiens Bakkeveen Balk Haren Leeuwarden Leeuwarden Leeuwarden Leeuwarden Leeuwarden Franeker Leeuwarden Oosterwolde Eernewoude Dokkum Leeuwarden Stiens Leeuwarden Aantal 19 18 17 16 15 14 13 12 11 10 09 08 07 06 05 04 03 02 01 23

JOHAN SIJTSMA ARCHITECT Skierhústerwei 26 | 9057 RE JELSUM Spanjaardslaan 11 | 8917 AJ LEEUWARDEN

1 Online Touch

Index

  1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. 4
  5. 5
  6. 6
  7. 7
  8. 8
  9. 9
  10. 10
  11. 11
  12. 12
  13. 13
  14. 14
  15. 15
  16. 16
  17. 17
  18. 18
  19. 19
  20. 20
  21. 21
  22. 22
  23. 23
  24. 24
Home


You need flash player to view this online publication