0

VHG | magazine Nieuwsmagazine voor ondernemers in het groen Jaargang 12 | Nummer 5 | Oktober 2018 Nominaties Tuin van het Jaar 2019 | Onderwijs en bedrijfsleven samen in groene hotspots Handleiding Het Levende Gebouw | ‘Green Dream’ en ‘Circl’ winnen ELCA Trend Award 2018

DE PERFECTE OPLOSSING OM TUINEN EN LANDSCHAPPEN TE ONTWERPEN, DOCUMENTEREN EN PRESENTEREN OP DE MANIER DIE JIJ WILT. VECTORWORKS LANDSCHAP BETEKENT: − ontwerp, beplantingsplan, matenplan, detailtekening en presentatie in één programma − fotorealistisch presenteren in 360 panorama view, Virtual Reality, AR en fotogrammetrie − beeldbewerking rechtstreeks in Vectorworks − uitgebreide grafische mogelijkheden met zachte kleuren en handgeschetste lijnen − volledige vormvrijheid in 2D en 3D − plantgereedschap gekoppeld aan een plantenlijst en -database met duizenden specimens − digitaal terreinmodel met terrassen, wegen en keermuren, en rechtstreeks en op zicht boetseren van het terrein − professionele GIS-functionaliteit, inclusief import en export − verhardings- en irrigatiegereedschap − bibliotheek met duizenden bomen, planten en materialen − direct hoeveelheden en prijzen berekenen − software volledig aangepast aan de Benelux-markt SOFTWARE VOOR TUIN & LANDSCHAP Vectorworks 2019 is nu beschikbaar vectorworks.nl 2 vraag je gratis demo via commercial@designexpress.eu of 0182 756 660

Inhoud VHG magazine • 5 6 9 10 12 Jaargang 12 • Nummer 5 • Oktober 2018 Column – Niemand aan de kant Berichten uit het groen Frans Vije: “Je kunt niet zonder vereniging” ‘Green Dream’ en ‘Circl’ winnen ELCA Trend Award 2018 Start competitie Interieurbeplanting van het Jaar 2019 12 13 14 18 19 Praktijkgerichte trainingen voor professioneler werken Zwemvijver van het Jaar­competitie: inschrijven kan nog! Nominaties Tuin van het Jaar inspirerend voor particulieren én hoveniers! Het vak in de schijnwerpers Meewerkende partners op excursie in Overijssel 22 24 26 28 29 Mooi vakmanschap in karaktervolle boomprojecten Handleiding Het Levende Gebouw in de maak VHG in actie tijdens Vakbeurs Openbare Ruimte Goed bezochte VHG Docentendag in eerste Groene Hotspot Nieuwe Cao voor het Hoveniersbedrijf 30 32 34 37 38 Duurzame inzetbaarheid: het loont! VHG Groenprijs verbindt groen aan duurzaamheid Ontwerper Michel Lafaille: “Wat voor wereld wil je creëren?” Nieuwe leden Mijn bedrijf: Snoek Tuinen Colofon VHG Magazine Is een uitgave van VHG in samenwerking met Elma Media B.V. Kopij kunt u sturen naar: VHG Verenigingsbureau De Molen 30, 3994 DB Houten Postbus 1010, 3990 CA Houten T (030) 659 55 50 F (030) 659 56 55 www.vhg.org De bepalingen rondom het lidmaatschap van Branchevereniging VHG zijn opgenomen in de statuten van de vereniging. U vindt deze op de website www.vhg.org Redactieraad Egbert Roozen en Daniëlle den Bleker Tekst Afdeling Communicatie – Annemieke Bos tekst & concept, Gouda – Caroline van Amerongen communicatie & begeleiding, Haastrecht – Ed Zeelt tekst & communicatie, Voorschoten. De inhoud van de "Marktvisie" pagina's vallen niet onder de verantwoordelijkheid van VHG. Fotografie Studio Pothoff, Veenendaal – Henk Snaterse, Leiderdorp – Jan Dijstelbloem, Helmond – Annemieke Bos tekst & concept, Gouda – Branchevereniging VHG Vormgeving – druk – verspreiding Elma Media B.V., Broek op Langedijk – Martijn van der Wielen – Lucy Buijs Basisconcept – Boerma Reclame, Gouda Advertentie-exploitatie Elma Media B.V., Broek op Langedijk – Silvèr Snoek (Salesmanager) T 0226­331600 – s.snoek@elma.nl – www.elma.nl 3

Nieuwe Bio afbreekbare geleidingspanelen van TRG, gepresenteerd tijdens de Vakbeurs Openbare Ruimte Het geleidingssysteem is ontworpen om de opdruk van bestrating te voorkomen. De speciale wanden met geleidingsribben leiden boomwortels dieper de grond in. Wortelgeleiding kan gebruikt worden binnen 2 m1 van de boom. Met een conventioneel wortelweringssysteem kan dat niet, omdat de boom dan niet voldoende stabiliteit en m3 groeiruimte krijgt. Uit onderzoek blijkt dat 90 graden haakse geleidingsribben heel effectief zijn om ronddraaiende wortels te voorkomen en de wortels naar onderen te leiden. Wortelgeleiding is al in gebruik sinds 1976. In duizenden projecten heeft het systeem zich sindsdien bewezen. Wel is het nog steeds van belang om het product op de juiste manier te plaatsen, wat overigens heel eenvoudig is. Sinds enkele jaren heeft GreenMax ook voor de 45 en 60 centimeter hoge wanden een bio-afbreekbare geleidingswand. Bij deze panelen is het de bedoeling dat de wortels er onderdoor groeien. Deze panelen voorkomen dat de bestrating wordt beschadigd, door de wortels naar dieper gelegen grond te dirigeren. Wanneer de wortels dit dieper gelegen gebied hebben bereikt door middel van de panelen, kunnen ze verder groeien in de breedte. Zijn deze wortels eenmaal gevormd, dan is de geleidende functie van het paneel volbracht. In totaal duurt dit proces 7 tot 10 jaar. De wand heeft hierna niet langer een functie en zou in principe weggehaald mogen worden. In de praktijk gebeurt dit echter niet. Een bio-afbreekbare versie is daarom in deze situatie een goede optie. De wand lost vanzelf op na ca. 10 tot 15 jaar. GREENMAX B.V. | De Morgenstond 14 | NL-5473 HG | Heeswijk-Dinther | The Netherlands Tel. 0031 413 294447 | info@greenmax.eu | www.greenmax.eu 4

Column Niemand aan de kant Tien jaar na het begin van de financiële crisis staat de Nederlandse economie er gunstig voor. Voor dit jaar wordt een economische groei verwacht van 2,8%. Volgend jaar zet die groei door met naar verwachting nog eens 1,7%. We merken het ook in onze sector. Mooie projecten komen op ons af en dat zal de komende jaren alleen maar meer worden. Zeker nu het besef in alle lagen van de maatschappij doordringt dat groen bijdraagt aan het opvangen van de gevolgen van de klimaatverandering. De grote uitdaging waar onze sector nu voor staat, is: waar halen we de mensen vandaan om dat werk uit te voeren? En daarin zijn we niet de enige branche: ook in de bouw, de installatiesector en de onderhoudsbranche zitten ze te springen om mensen. En dan noem ik nog maar enkele voorbeelden. Als VHG zetten we actief in op het bevorderen van de instroom in de groene opleidingen en het stimuleren van de doorstroom van het vmbo naar het mbo. We hebben daar mooie projecten voor opgezet die hun vruchten zeker zullen afwerpen. Ook zij-instromers kunnen in onze branche een toekomst opbouwen via de VHG Brancheopleiding. Waar we naar mijn idee nog wat te weinig oog voor hebben zijn de mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Daar zouden we meer aandacht aan kunnen besteden, want we gaan de extra handen hard nodig hebben de komende jaren. Een flink deel van het werk in de buitenruimte is bovendien prima uitvoerbaar door deze mensen – onder goede begeleiding uiteraard. Het vraagt enige zorg en inzet, maar is dat zeker waard. We mogen deze groep niet langs de kant laten staan. In de Miljoenennota kondigt staatssecretaris van Ark een breed offensief aan om meer mensen met een beperking aan het werk te helpen. VNO-NCW en de SP hebben inmiddels bij het kabinet gepleit voor een tweede leven van de sociale werkvoorziening. In elke arbeidsmarktregio zou minstens één goed draaiende SW moeten komen. Dat is helemaal zo’n gek idee nog niet. De kans op een baan voor mensen met een arbeidsbeperking is de afgelopen jaren gedaald van 50 naar 30 procent. Laten wij als groene ondernemers die kans weer doen toenemen. Als we daar samen onze schouders onder zetten, moet dat zeker lukken! Rien van der Spek Voorzitter Branchevereniging VHG 5

Onderwijs en bedrijfsleven samen in Groene Hotspots “Bereid zijn met elkaar te leren” Onderwijs, bedrijfsleven en Branchevereniging VHG werken steeds nauwer samen om de mensen in de groene sector en de bedrijven nog beter te ontwikkelen. Nieuwste stap is de Groene Hotspot. In Houten vormen Wellantcollege en VHG een community, waarin alle opleidings- en scholingsactiviteiten met alle betrokkenen samenkomen. De komende jaren komen er in het hele land méér van die Groene Hotspots. Tekst: Ed Zeelt, foto: Wellantcollege Lef Een Groene Hotspot is een verregaande krachtenbundeling op regionaal niveau tussen het groene onderwijs en het bedrijfsleven om samen te komen tot verdere ontwikkeling van het vak en het vakonderwijs. Ton Westerveld, teamleider Wellant MBO Houten en Jeroen Zijlmans, beleidsadviseur Onderwijs bij VHG, verheugen zich op een boeiend schooljaar. “Bij Wellantcollege werken we al lang heel goed samen met VHG, op bestuurlijk én op uitvoeringsniveau”, vertelt Ton Westerveld. “Docenten en hoveniers zijn de basis, maar in de top moet het worden ondersteund en gefaciliteerd. We hebben hier het mbo-onderwijs, de VHG Branche-opleiding en de samenwerking binnen het GroenPact. De conclusie is dat we al heel veel samen doen. Ideaal uitgangspunt voor de Groene Hotspot Houten. Wellantcollege en VHG gaan een aantal jaren intensief samenwerken en dat leggen we vast in een contract.” Kennis verandert voortdurend Jeroen Zijlmans geeft aan dat scholen niet meer het monopolie op kennis hebben. “Die knowhow verandert iedere dag en komt vanuit de bedrijfstak en toeleveranciers. Scholen weten hoe je moet leren. De uitdaging is om dat op een goede manier te combineren. Met de excellente scholen hebben we binnen het mbo-onderwijs en VHG een eerste stap gezet. Nu gaan we verder. Er is geen weg terug weet Ton Westerveld. “De traditionele scheiding tussen onderwijs en bedrijfsleven moet verdwijnen. Voorwaarde is wel dat het op alle niveaus goed moet zitten. Je moet met elkaar durven vernieuwen en er tijd in willen steken, want het opzetten van een Groene Hotspot kost tijd van het management. Als het reguliere onderwijs is veranderd, moet het zichzelf terugverdienen. In Houten laten we het traditionele docentschap grotendeels los. We hebben al veel docentenstages en gastlessen gehad, maar we gaan nu samen met het bedrijfsleven complete thema’s verzorgen. Er is lef voor nodig om dat te doen. We realiseren ons dat sommige studenten, maar ook docenten, soms behoefte hebben aan een meer traditionele aanpak met instructie. Die verdwijnt natuurlijk niet.” Méér instroom Bewust wordt het voorbereidende groene vmbo-onderwijs aan de Groene Hotspot gekoppeld. In het groen is een instroomprobleem. Naast het niet-sexy imago van de sector is er een te lage doorstroom van vmbo naar mbo. “Door mooie klussen te laten zien willen we op het vmbo méér jongeren voor het vak Om het vakonderwijs op niveau te houden, willen we op een aantal plaatsen in Nederland stevige locaties vormen. Dat zijn de Groene Hotspots. Mbo, vmbo, VHG-brancheopleidingen, cursussen, studieclubs, een digitaal platform. Dat komt allemaal bij elkaar in de Groene Hotspots. Het kan op één locatie, zoals hier in Houten, of op méér locaties. Maar dan wel steeds onder regie van het mbo en in een goede samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven.” 6

Berichten uit het groen werven. Bedrijven en mbo spelen hier een belangrijke rol in. Het mbo krijgt de regierol”, geeft Jeroen Zijlmans aan. “We willen vmbo-docenten samen met vakdocenten mbo laten kijken naar een betere aansluiting. De leerlingen kunnen wellicht in de laatste twee jaar van het vmbo keuzevakken doen die ze een voorsprong geven in het mbo.” Intussen ziet Ton Westerveld bij Wellantcollege de instroom al twee jaar weer toenemen. “Dat komt ook door ‘Urban Green’, de hovenier in de grote stad. Dak- en gevelgroen en daktuinen trekken een ander soort jongeren, waaronder ook veel meisjes. We koppelen ze aan bedrijven in deze sector. Het maakt de sector aantrekkelijker voor jongeren om in te werken.” Groene familie Dit schooljaar gaan Wellantcollege en VHG hard aan de slag. De samenwerking is al goed, maar er komt méér verdieping. Een aantal onderdelen van de opleidingen wordt concreet bij bedrijven verzorgd. Er komen voor studenten, alumni en andere vakgenoten interessante studiebijeenkomsten, onder andere over biodiversiteit en dak- en gevelgroen, en masterclasses. De jaarlijkse VHG docentendag vond dit jaar al in Houten plaats. In ontwikkeling is een nieuwe website, die een platform wordt met verschillende thema’s, waaronder de fijnstofproblematiek en plantenkennis. Ook toeleveranciers worden bij de Groene Hotspot betrokken. Het achterliggende doel is duidelijk zegt Ton Westerveld. “Iedereen moet zich betrokken gaan voelen bij de Groene Hotspot Houten. Je moet dingen samen willen doen, elkaar vinden en vertrouwen. Dat is de basis. Het moet één grote familie worden rond onze Groene Hotspot.” Droom Aan het einde van ons gesprek durft Ton Westerveld nog even te dromen. “Soms zijn er bbl’ers die eigenlijk niet naar school willen omdat ze op dat moment beter in de praktijk leren. Wat is er mooier dan eerst in de praktijk, bij een bedrijf, veel te leren. Daar heeft ‘ie de tijd van z’n leven. En dan op school de dingen leren op het moment dat je die nodig hebt voor je verdere ontwikkeling.” 7

BILLY GOAT BLAD- EN GROFVUILZUIGERS Duw of zelfrijdende modellen 601 69 cm w ang : heeft 1 snelheid erkbreedte angzak met invouwsysteem QV 550 & 900 84 cm werkbreedte Opvangzak met snelwissel systeem SP: hydrostatisch traploos regelbare snelheid MV 650 69 cm werkbreedte Opvangzak met railsysteem SP: 3 versnellingen Wat doe je liever? Een extra boom planten of een extra boom printen? Snel en super eenvoudig in het gebruik Telefoon (0416) 35 57 70 – info@lankhaartechniek.nl Waar kies jij voor? Stuur je nog steeds medewerkers op pad met geprinte planningen, geprinte projectgegevens en nog handmatig in te vullen urenbriefjes? Of geef je ze Vision-Mobile. www.lankhaartechniek.nl 8 Meer informatie: T +31 (0)172 23 54 44 www.vision-mobile.nl info@infogroen.com jouw kantoor op zak? Handig, altijd online Ook graag

In 2020 is het 100 jaar geleden dat de eerste landelijke vereniging van hoveniers werd opgericht. Een gelegenheid die we natuurlijk niet ongemerkt voorbij laten gaan. Na 100 jaar is de vereniging nog altijd springlevend. Een echte vereniging van én voor branchegenoten die zich vaak langdurig en op vrijwillige basis inzetten. In de aanloop naar het jubileumjaar blikken we met een aantal van hen terug. En ook vooruit, want wie weet komen er nog wel 100 jaren bij. Frans Vije: Frans Vije leerde het vak bij het groenvoorzieningsbedrijf van Jan Boogaart in Hengelo. Daar zag hij ook wat een branchevereniging voor de leden betekent, want Boogaart was bestuurslid van de Kring Tuin en Landschap en later voorzitter van VHG. Toen Vije in 1992 zijn eigen bedrijf begon, was het dan ook vanzelfsprekend dat hij zich aansloot bij VHG. Tekst: Annemieke Bos Foto: Studio Pofhoff /Lars Smook Vije werd niet alleen lid, hij raakte ook actief betrokken bij de afdeling Overijssel. “Zo’n vijf jaar heb ik in allerlei commissies gezeten. Dat was leerzaam en leuk. We hebben bijvoorbeeld bedrijfsbezoeken geïntroduceerd om bij elkaar in de keuken te kijken. Ook bezochten we bedrijven buiten de groensector, zoals een staalfabriek. Tijdens die excursies kun je pas echt goed kennis opdoen en uitwisselen. Je komt ook eens op een andere manier met elkaar in gesprek als je op zo’n bedrijf rondloopt. Het praat gewoon makkelijker dan aan de vergadertafel.” Persoonlijk De jarenlange verbondenheid en persoonlijke contacten met collega’s, daar denkt Vije met plezier aan terug. “Je kunt niet alles per brief of mail of kort berichtje via je telefoon regelen. Elkaar Frans Vije was actief lid in de regio Overijssel. Wie is Frans Vije? Frans Vije uit Losser (O) begon zijn loopbaan als tuinman binnen het bedrijf van Jan Boogaart in Hengelo. Daar klom hij op tot voorman en uitvoerend projectleider. In 1992 begon hij zijn eigen bedrijf: Hoveniersen bestratingsbedrijf F. Vije. Zijn zoon Frank heeft inmiddels de leiding, Frans biedt nog enkele dagen in de week ondersteuning bij acquisitie en bestekken. ontmoeten is zó belangrijk. Dat kan bij VHG.” Tegen zijn zoon Frank, die inmiddels het bedrijf leidt, zegt hij het regelmatig: “Een dagje VHG, daar heb je heel veel aan. Bovendien: je kunt ze altijd bellen en als het nodig is komen ze langs om je te adviseren en helpen.” Profilering Vanaf de zijlijn volgt hij de ontwikkelingen binnen de vereniging met interesse. “Er wordt veel energie gestoken in de Mijn wens voor VHG: “Dat de vereniging blijft bestaan en leden elkaar daar ontmoeten.” profilering van de branche. Dat is een goede zaak. Ook de inzet van VHG voor de cao en het bevorderen van de instroom van jongeren in de bedrijfstak vind ik een pluim waard. Het is voor mij heel simpel: zo’n brancheorganisatie moet je gewoon handhaven!” 9 100 “Je kunt niet zonder vereniging”

ELCA-president Emmanuel Mony (links) en gastheer/jurylid Lutze von Wurmb (rechts) met de beide prijswinnende teams. ‘Green Dream’ en ‘Circl’ winnen ELCA Trend Award 2018 Uit vier Nederlandse nominaties heeft de internationale vakjury de winnaars gekozen die de ELCA Trend Award 2018 ruimschoots verdienen. Dat bleek woensdag 12 september tijdens de feestelijke prijsuitreiking op de Internationale Vakbeurs GaLaBau in het Duitse Nürnberg. Het zijn de projecten ‘Circl’, gerealiseerd door Donkergroen in opdracht van ABN AMRO Amsterdam en ‘Green Dream’ van ontwerper Iverna Zaalberg van Natuur bij huis en Herman Vaessen tuin | boom |groen in opdracht van Geelen Counterflow in Haelen (Limburg). Tekst: Annemieke Bos, foto’s: Henk Snaterse en BGL GaLaBau De ELCA Trend Award wordt iedere twee jaar uitgereikt aan een project dat voldoet aan het hoogste professionele niveau in het groene vak. Speciale aanNominaties – De Groenzoom - BTL: natuur- en recreatiegebied van 560 hectare in een sterk verstedelijkte omgeving. – Circl - Donkergroen: 100% circulaire openbare (dak)tuin in het Amsterdamse zakendistrict. – Green Dream - Herman Vaessen tuin | boom | groen & Iverna Zaalberg (Natuur bij huis): ecologische bedrijfstuin. – De Knoop - Koninklijke Ginkel Groep: functioneel groen in en om een voormalig rijkskantoor in combinatie met een circulair paviljoen. 10 dacht wordt gegeven aan duurzaamheid en onderhoud. De internationale vakjury bezocht de vier projecten persoonlijk in juli dit jaar en bekeek vooral of de groenprofessionals op deze onderdelen een stap verder zijn gegaan. Daarnaast beoordeelde de jury ook de totstandkoming van het project, de kwaliteit, hoe trendsettend het project is en of dit als voorbeeld kan dienen voor innovatie in de sector. Trendsettend Vier Nederlandse projecten waren genomineerd voor deze prestigieuze titel. “Het is een unieke kans voor onze lidbedrijven om hun duurzame projecten extra voor het voetlicht te brengen”, aldus Egbert Roozen, directeur van Branchevereniging VHG, de belangenbehartiger van Nederlandse ondernemers in het groen.

“Bovendien kan Nederland zich hiermee profileren als trendsettend in het groen in Europa.” Twee winnaars De jury verkoos zowel ‘Green Dream’ als ‘Circl’ als winnaar. Twee zeer uiteenlopende projecten die beide in gelijke mate overtuigden, zowel conceptmatig, bouwtechnisch als wat betreft beplanting. De jury heeft dit jaar bewust voor twee projecten gekozen omdat beide projecten zowel qua concept als realisatie voortreffelijke voorbeelden zijn van ‘bouwen met groen’. “Zulke voorbeelden hebben we nodig!”, aldus gastheer Lutze von Wurmb, voorzitter van de Duitse ondernemersorganisatie ‘Bundesverband Garten-, Landschafts- en Sportplatzbau’. Circl ‘Circl’ van ABN AMRO Bank is een paviljoen in het dichtbebouwde zuiden van Amsterdam. Hier realiseerde Donkergroen uit Sneek een 100% circulaire openbare (dak)tuin. “Een zeer geslaagd groenproject dat 100% recyclebaar, vernieuwbaar en met respect voor de natuur is ontwikkeld. Het doel om de medewerkers van de bank een tuin met werkplekken te bieden is fantastisch in het totaalconcept geïntegreerd”, aldus het juryrapport. Green Dream ‘Green Dream’ is een ecologische bedrijfstuin in het Limburgse Haelen. De jury is verheugd dat het kantoor van Geelen Counterflow tot het duurzaamste van de wereld behoort. In de kantoortuin staan natuurbeleving en biodiversiteit centraal. “Een fantastisch voorbeeld van een natuurlijk en doordacht ontwerp van een kantoortuin” zo oordeelde de jury. “Het is bijzonder goed gelukt om moderne bouwelementen en de groene omgeving tot een geheel te smeden. Gelijktijdig is daarmee een esthetisch zeer aansprekende tuin gecreëerd.” Internationale vakjury Deze jury bestond uit Emmanuel Mony (voorzitter, Frankrijk), Neil Huck (Verenigd Koninkrijk), Lutze von Wurmb (Duitsland), Henrik Bos (Finland), Rien van der Spek (VHG-voorzitter, Nederland) en Robert Smid (vice-voorzitter VHG, Nederland). Green Dream, Geelen Counterflow Haelen, ontwerp: Iverna Zaalberg (Natuur bij huis), realisatie: Herman Vaessen tuin |boom |groen, Maasbree “We zijn er natuurlijk heel erg blij mee, met deze prijs. We zijn al een tijd bezig om duurzaamheid en commercie te combineren tot een verdienmodel. Deze prijs is een enorme waardering voor ons, ontwerpster Iverna Zaalberg, onze opdrachtgever en de gemeente Leudal. Met Green Dream laten we zien dat zo’n onderscheidend project ook mogelijk is op een ‘gewoon’ bedrijventerrein in Limburg, gerealiseerd door een mkb-bedrijf. Dat geeft ons een enorme stimulans om op deze weg verder te gaan. Bovendien draagt het bij aan ons imago van duurzaam bedrijf, daarmee zijn we op de arbeidsmarkt aantrekkelijk als werkgever.” Ralf Vaessen, directeur van Herman Vaessen tuin | boom |groen Circl Amsterdam, ABN Amro, ontwerp en realisatie: Donkergroen, Sneek “We hebben er met heel veel leveranciers en fabrikanten moeite voor gedaan om Circl op alle fronten echt circulair te maken. De maatregelen die we daarvoor moesten treffen ‘aan de achterkant’, daarvan ben je je niet direct bewust als je door de mooie tuin loopt. Dat zo’n internationale jury dat wel ziet en aanmerkt als zeer innovatief, dat is dan wel heel fijn. Veel mensen kennen de visie en aanpak van Donkergroen inmiddels. Wij staan voor circulariteit, want niets doen is geen optie. Voor wie daar nog niet zo bekend mee is, kan deze award de bevestiging zijn van onze expertise. Als dat leidt dan tot nieuwe opdrachten, zijn we natuurlijk erg blij.” Elwin de Vink, hoofd Ontwerp & Advies bij Donkergroen 11

Start competitie Interieurbeplanting van het Jaar 2019 Voor de vierde keer vindt de landelijke competitie Interieurbeplanting van het Jaar (IvhJ) plaats. Branchevereniging VHG daagt u ook dit jaar weer uit om uw beste projecten in te sturen. De wedstrijd brengt mooi ontworpen, technisch goed aangelegde en uitstekend onderhouden interieurgroen onder de aandacht van particuliere, zakelijke en publieke opdrachtgevers. Wie wordt de opvolger van de groene Bibliotheek van Schiedam (IvhJ 2016), het innovatieve groenproject bij Joolz in Amsterdam Noord (IvhJ 2017) en Sempergreen Vertical Systems bij Hyatt Regency Spinoza in Amsterdam (IvhJ 2018)? U kunt tot 3 november uw project inschrijven. Met uw vragen over deze wedstrijd kunt u terecht bij coördinator Saskia Versteeg (ivhj@vhg.org) of beleidsadviseur Marc Custers (m.custers@vhg.org). Jurering en uitreiking De vakjury maakt begin november uit de inzendingen een voorselectie en bezoekt deze projecten eind november om tot een goede beoordeling te komen. Dan bepaalt de jury welke inzendingen genomineerd worden. Alle genomineerden maken kans op het predicaat Interieurbeplanting van het Jaar 2019. Free publicity De wedstrijd heeft een hoge PR-waarde. Dankzij de media-aandacht bereiken de mooiste voorbeelden van interieurbeplanting potentiële opdrachtgevers en consumenten. Daarnaast zijn de projecten een leerzame inspiratiebron voor collega-beplanters. Bedenk dat een nominatie op zich al behoorlijke publicitaire spin-off geeft. Kortom: verleid de jury met de inzending van een projectpresentatie tot een bezoek aan uw project! Praktijkgerichte trainingen voor professioneler werken Het nieuwe seizoen van het VHG Professionaliseringsprogramma is van start gegaan. Branchevereniging VHG biedt een serie praktijkgerichte trainingen, waarin de deelnemers in korte tijd veel opsteken van de docent én van elkaar. Tekst: Annemieke Bos Samen met collega’s buigt u zich over actuele vraagstukken. Ook kunt u uw eigen vragen inbrengen en gaat u aan de slag met praktijkoefeningen. Na afloop beschikt u over een schat aan informatie en inspiratie om uw bedrijfsvoering te verbeteren en uw resultaten te optimaliseren. De branchegerichte workshops worden georganiseerd op diverse plaatsen in het land, afhankelijk 12 van de deelnemersgroep. Als lid van VHG profiteert u van een aantrekkelijke korting op de deel-nemersbijdrage. Workshopaanbod VHG biedt in samenwerking met Bex*communicatie en Insector de volgende workshops: Beter het bedrijf overdragen: aan de slag met het maken van een concreet stappenplan met aandacht voor juridische, financiële, fiscale én persoonlijke aspecten. Beter verkopen: een goede impuls om uw acquisitie en communicatie zó in te richten dat de potentiële klant zelf contact opneemt. Beter organiseren: praktische instrumenten om uw organisatie en werkprocessen strakker in te richten én plezieriger om in te werken. Beter leidinggeven: tijdens deze workshop werkt u aan het bewust ontwikkelen van een leiderschapsstijl die past bij de strategie van uw bedrijf en uw medewerkers. Beter onderhandelen: met meer zelfvertrouwen een onderhandelingsgesprek ingaan. U hebt concrete tools

waarmee u uzelf kunt onderscheiden en de klant overtuigt. Beter begroten: kennis en inzicht waarmee u het begrotings- en offerteproces in uw eigen bedrijf kunt verbeteren. Beter social media inzetten: voor wie zijn groenbedrijf nog beter wil profileren met social media zoals Linkedin, Facebook, Twitter, Pinterest, Instagram etc. Kijk voor meer informatie, cursusdata en aanmelden op de website van VHG. Klik onder ‘Ondernemershelpdesk’ op ‘Professionaliseringsprogramma U kunt ook bellen met Eline Visser of Richard Maaskant via (030) 659 56 50. Zwemvijver van het Jaar­competitie: inschrijven kan nog! De wedstrijd Zwemvijver van het Jaar (ZvhJ) gaat al zijn vijfde jaar in! In 2013 is deze landelijke competitie in het leven geroepen door VHG Platform voor Natuurlijk Zwemwater met als doel de bij VHG aangesloten zwemvijverspecialisten een podium te geven. En dat lukt prima, volgens Sander Voortman van Lilypond, de tweevoudige winnaar van 2018. Tekst: Caroline van Amerongen, foto: Henk Snaterse De winnende projecten van de afgelopen jaren laten vakmanschap zien en een grote variatie in vormen en stijlen. Ze passen allemaal bij de trend om duurzame, levende tuinen aan te leggen die de tuinbeleving vergroten en de biodiversiteit bevorderen. Een ontwikkeling die de komende jaren alleen maar toe zal nemen, is de verwachting van Voortman. Een goede reden om ook een project in te sturen. Zakelijk interessant Ook Voortman raadt de zwemvijverbouwers van VHG van harte aan om deel te nemen aan de wedstrijd. ”Het is zakelijk interessant. Alleen het meedoen zorgt al voor publiciteit. Als jouw project genomineerd wordt, is dat een mooie erkenning. Er ontstaat belangstelling bij de consument en het vertrouwen groeit. De titel draagt bij aan de naamsbekendheid van Lilypond, en ook aan de teamspirit: “Je wordt helemaal in het zonnetje gezet. Echt een opsteker waar je samen hard voor hebt gewerkt.” Gouden tip Omdat de wedstrijd ‘van papier’ wordt gejureerd, heeft Voortman een instuurtip: “Zorg dat je genoeg goede foto’s meestuurt waar je zowel het overzicht als de detaillering in beeld brengt. Stuur ook beeld waarop de zwembeleving voelbaar is.” Voor de fotosessie van de winnende particuliere zwemvijver van 2018 had Voortman zijn secretaresse met haar kinderen meegenomen. Wat toen gebeurde, illustreerde precies de bedoeling van de zwemvijver: iedereen genoot zichtbaar van de vijver. De mooiste foto uit de serie hangt nu uitvergroot op kantoor, naast de oorkonde. Inzenden kan nog tot 3 november! Ga naar de VHG-site voor de wedstrijdregels. 13

Nominaties Tuin van het Jaar inspirerend voor particulieren én hoveniers! Eind augustus heeft de vakjury de zes tuinen bezocht. Spannend om de vakjury in je tuin te krijgen na zo’n langdurige droge, warme zomer! Op het eerste gezicht hebben deze zes genomineerde tuinen de hitte goed doorstaan. De jury is ook dit jaar weer enthousiast over de diversiteit in de projecten. Tekst: Caroline van Amerongen, foto's: Henk Snaterse De jury bestaat uit: Esther Kruit (landschapsarchitect), Gilbert de Jong (tuinontwerper), Harry Esselink (tuinontwerper en hovenier) Jan-Hein Moors (tuinen landschapsarchitect), Jasker Kamp (hoofdredacteur Groei & Bloei) en Jurgen Smit (tuinontwerper en online groenspecialist). Deze samenstelling waarborgt een zorgvuldig gewogen oordeel en uitgebreide feedback op de genomineerde tuinen. Deze staat verwoord in de juryrapportage die de inzenders ontvangen tijden de uitreiking op Tuinidee, in het voorjaar van 2019. Leerzaam Jurylid Jasker Kamp van tijdschrift Groei & Bloei vindt deze editie van de Tuin van het Jaar nu al geslaagd: “In alle zes tuinen die we dit jaar hebben bezocht, zit volop inspiratie voor tuinliefhebbers en collega-hoveniers. Neem nou die slim ontworpen ‘Citycandy’ stadstuin op 51m2 en de mooi aansluitende Verenigde voortuinen. De materialisatie en techniek in de Relaxterrastuin en de Weelderige vijvertuin zijn leerzaam voor de sector. Ontdek hoe verschillend ontwerpers omgaan met bestaande hoge Het project met de meeste stemmen op Facebook wint de Publieksprijs 2019 beplanting, zoals in de Eclectische ingetogen villatuin en de Geboetseerde bostuin. Deze zes tuinen laten onze lezers zien dat hoveniers vakmensen zijn waar je als actieve tuinliefhebber prima mee kunt samenwerken. Na ontwerp en aanleg kan de hovenier je ook adviseren hoe je de tuin zelf kunt onderhouden. En ze nemen zwaar werk uit handen. Zo zorgen hoveniers ervoor dat onze oudere lezers veel langer van hun tuin kunnen genieten.” Groen of steen? Kamp draait nu een paar jaar mee in de jury en ziet een spanningsveld ontstaan in de balans tussen groen en verharding: ”Dit jaar had bij de meeste tuinen de beplanting gelukkig de hoofdrol, terwijl er een trend is om tuinen steeds meer te ‘verharden’. Past dat nog bij het groene beroep van hovenier? Stimuleer je klant om duurzame keuzes te maken, zoals voor de afwatering en de biodiversiteit.” Genomineerd! De zes tuinen in dit artikel zijn genomineerd en dingen mee naar de titel Tuin van het Jaar 2019! Om de nominaties onder een breed publiek bekend te maken, start in december de Facebookwedstrijd. Van elke tuin zijn prachtige foto’s en een film gemaakt, zodat iedereen een stem kan uitbrengen op een favoriete tuin. In februari wordt tijdens Tuinidee in Den Bosch de winnaar bekend gemaakt. Het project met de meeste stemmen op Facebook wint dan de Publieksprijs 2019. 14

Relax-terrastuin, Den Haag, door Paul Casteleijn Hoveniers Nabij het Scheveningse strand ligt de luxe, lichte, omsloten onderhouds-arme terrastuin: van alle gemakken voorzien. De in hoogte verstelbare zwembadbodem maakt het terras geschikt voor grote gezelschappen. De onzichtbare technische installatie is vakkundig gerealiseerd. Dankzij het ontwerp, de mooie materialisatie en het kleurgebruik ervaar je meteen de fijne zee-sfeer. Deze tuin is ontworpen door Donders! & van der heiden. Eclectische ingetogen villatuin, Valkenswaard, Somers Hoveniers De glooiende jaren 70-villatuin bestaat uit een oprit, voor-, zij- en achtertuin. Het geheel heeft een grondige make-over ondergaan, waarbij in het ontwerp nieuwe beplanting, de verharding en de oorspronkelijke bomen en struiken geheel naar wens van de klant zijn gecombineerd. Opvallend mooi zijn de zwevende trappartijen en Sedumvlakken als oplossingen voor het hoogteverschil. Weelderige vijvertuin, Nuenen, Fons Linders Tuinmeesters Deze tuin is ontstaan toen de eigenaar de kans kreeg het huis van de buren te kopen, met de bijbehorende grond. Nu kon ook de grote wens van de familie in vervulling gaan: een tuin met een grote centrale vijverpartij. Dit project toont álle aspecten van het vakmanschap van de hovenier. Het resultaat is een sfeervolle levende tuin met vele zichtlijnen en voldoende zitjes om daar dagelijks van genieten. ➜ 15

Voor duurzaam & natuurlijk groenbeheer Wat doe je liever? Een extra boom planten of een extra boom printen? Snel en super eenvoudig in het gebruik Organische meststoffen, bemonstering, bodemverbetering. Voor gras, border, beuk, dak/gevel groen, sport en golf. Voorlichting en persoonlijk advies. PASSIE VOOR GROEN Waar kies jij voor? Stuur je nog steeds medewerkers op pad met geprinte planningen, geprinte projectgegevens en nog handmatig in te vullen urenbriefjes? Of geef je ze Vision-Mobile. Beatrixhaven 25 / 4251 LR Werkendam T:0183-509796 E: info@innogreen.nl / W: www.innogreen.nl BESTELAUTO EXP 2018 Meer informatie: T +31 (0)172 23 54 44 www.vision-mobile.nl info@infogroen.com Ook graag jouw kantoor op zak? Handig, altijd online Kijk op onze nieuwe website voor: Rozen volle-gRond - Rozen in pot XXl KlimRozen - StamRozen ALLES OVER UW BESTELAUTO’S! BESTELAUTO EXPO 2018 Dinsdag 13 en woensdag 14 november | Houten Van de bestelauto zelf tot financiering, verzekering, inrichting en bestickering: u krijgt de beste informatie én scherpe aanbiedingen op Bestelauto Expo 2018. Neem uw oude ‘bus’ mee en krijg een gegarandeerd inruilbod van BCA Autoveiling! GRATIS TICKETS www.bestelauto-expo.nl 16 J.D. Maarse en Zonen B.V. Oosteinderweg 489 14 32 BJ Aalsmeer info@maarse.nl Van uiterst zeldzame tot zeer gangbare soorten. Het hele jaar geopend van ma-vrij van 8.00 - 17.00 uur Meer informatie op website www.belle-epoque.nl (prijzen zijn retail) Voor handelsprijzen maken we graag een offerte.

➜ Geboetseerde bostuin, Bilthoven, Hendriks Hoveniers In de minimalistische voortuin voert groen de boventoon. In de achtertuin valt het royale gazon op, met daarin solitaire hoge dennen en kloeke visuele elementen, zoals de boomhut. In de gevarieerd beplante border vlak voor het terras zijn prachtige kleurcombinaties gemaakt van weelderig bloeiende vaste planten. De bewoners van deze bostuin wilden graag alle ruimte om te relaxen. Dat is met deze aanpak en uitvoering prima gelukt! Donders! & van der heiden tekende voor het ontwerp van deze tuin. Verenigde voortuinen in stijl, Rhenen, De Lingebrug De voortuinen van vier moderne, geschakelde woningen liggen op een glooiing. De huizen verschillen iets in de positionering van de (garage)deuren en de diepte van de voortuinen. Nadat de eerste tuin is aangelegd door Lingebrug, volgden de andere buren, die allen hun eigen voorkeuren hebben aangegeven. Het is een harmonieus en inspirerend geheel, dankzij de inbreng en vakkennis van de hovenier. ‘Citycandy’-tuin, Zwolle, Hoveniersbedrijf Ed Bijker In de jaren 30-stadswijk ligt de ingezonden achtertuin, omsloten door buurtuinen en een ‘achterom’. De kleine achtertuin van maar 51 m2 maakt de verrassing compleet: mooi gevarieerd groen en met maar liefst drie zitplekken. Slimme oplossingen helpen om een klein oppervlak optimaal te benutten. Inspirerend voorbeeld voor eigenaren van kleine tuinen. De tuin is ontworpen door Jacqueline Volker. 17

Landelijke Open Dag Hoveniers Het vak in de schijnwerpers Evenals vorige jaren kon het publiek zaterdag 22 september een kijkje nemen bij diverse hoveniersbedrijven die deelnamen aan de Landelijke Open Dag. Ze waren er welkom voor vrijblijvend advies, konden vragen stellen en de laatste tuintrends ontdekken. Wie meer wilde weten over een opleiding of baan in de sector was bij veel deelnemers ook aan het juiste adres. Tekst: Annemieke Bos, foto’s: Annemieke Bos, Satter Hoveniers De deelnemende hoveniers lieten met veel enthousiasme zien wat zij doen en wat er allemaal komt kijken bij het goed aanleggen en onderhouden van een mooie tuin. En ook wat het inhoudt om een opleiding in het groen te volgen en te werken in de sector. Prachtige projecten Geïnteresseerde jongeren konden via workshops bij diverse hoveniersbedrijven in Zuid-Holland kennismaken met het groen. Bij Van der Tol bijvoorbeeld, in Berkel en Rodenrijs. “Ze kunnen hier meer te weten komen over de aanleg van daktuinen en even oefenen met elektrisch gereedschap”, vertelt hoofduitvoerder Joop Joorse. “We hebben prachtige projecten, maar het valt niet mee om er voldoende medewerkers voor te krijgen.” Vacatures Hendrik-Jan Konijn van Van der Spek Hoveniers in Benthuizen is de hele dag paraat om vragen over de opleidingen en de vacatures van het bedrijf te beantwoorden. “We hebben momenteel zes vacatures, maar hebben ook ruimte voor stagiaires en leerlingen. Ze kunnen hier direct de mogelijkheden bespreken, ook is er informatie van het Wellantcollege verkrijgbaar. Daar hebben we goede contacten mee.” Achter de schermen Satter Hoveniers nam dit jaar voor het eerst mee aan deze door VHG georganiseerde dag. Jeroen Satter kijkt er positief op terug. “Van begin tot eind was er aanloop. Veel klanten vonden het leuk om eens op ons bedrijf te kijken. Ze hebben er geen idee van wat er achter de schermen allemaal gebeurt.” Feest Een aantal deelnemers combineerde de open dag met de viering van een bedrijfsjubileum. Zo was het feest bij Van der Spek in Benthuizen, bij Aardoom in Barendrecht, Biesot in Vijfhuizen en bij Hoek Hoveniers in Voorhout. 18

Meewerkende partners op excursie in Overijssel De jaarlijkse excursie voor de meewerkende partners vond dit jaar plaats in Teuge. Het kersverse Platform Meewerkende Partners had een boeiend programma samengesteld, met een mooie mix van informatie en inspiratie. Daarnaast was er alle gelegenheid om te netwerken en ervaringen uit te wisselen. Tekst: Annemieke Bos, foto’s: Roos Rispens van Groene Technieken BV De deelnemers uit het hele land waren eind september te gast in ‘De Levenstuinen van het Groot Hontschoten’ in Teuge. Ruim 1,5 hectare maïs- en weideland is hier vanuit een filosofische benadering getransformeerd in een bijzonder tuinencomplex. Het resultaat: westerse levenstuinen volgens het Zenprincipe. Met geraffineerde beplanting, follies, bouw- en kunstwerken is een bijzondere wereld vol westerse en oosterse symbolen gecreëerd. Tijdens de rondgang door deze Levenstuinen komt de bezoeker de belangrijkste facetten uit een mensenleven tegen, vanaf de tuin van de bevruchting tot en met de tuin van de dood. Leven en werk In kleine groepjes trokken de deelnemers door de tuinen, waarbij ze op verschillende plekken vragen gesteld kre19 gen die betrekking hadden op hun leven en werk. Dat leidde tot goede gesprekken en onderlinge verbinding. Ook tijdens de korte schilderopdracht in het theepaviljoen was dat het geval. Communicatie Tijdens het middagprogramma verzorgde Joost van Dijk een workshop communiceren. Van Dijk is adviseur, coach, interim-manager en trainer voor het groene bedrijfsleven. Hoe communiceer je met je partner, medewerkers en relaties? Hoe vind je daarbij de balans tussen zakelijke en privébelangen? Het leverde interessante stof voor discussie op. De zonnige dag werd afgesloten met een gezamenlijke maaltijd. Het Platform Meewerkende Partners kijkt terug op een geslaagde bijeenkomst.

HelixCAD en EasyVision dragen bij aan de realisatie van onze visie De overtuiging dat het ontwerp- en realisatieproces van tuinen professioneler kon dan hij tot dan gezien had, motiveerde Tim Rengelink in 2010 om in Silvolde zijn eigen bedrijf TR Tuindesign te starten. Inmiddels werkt hij met team van vijf mensen en heeft hij zich ten doel gesteld om gestaag door te groeien naar een hoger klantensegment. Hoe hij dat doet en op welke manier de software van INFOGROEN daaraan bijdraagt, vertelt hij hier. In eerste instantie viel Tim voor het vak van hovenier omdat hij gek is op groen en gek is op buiten werken. Nu hij inmiddels 16 jaar ervaring heeft, waarvan 8 jaar in zijn eigen bedrijf, haalt hij zijn voldoening uit het ontwerpen en aanleggen van de perfect passende tuin. Tim: ‘Ik wil meerwaarde leveren aan een huis door een mooie buitenruimte te creëren die naadloos aansluit op de uitstraling van het huis. Ik ben daar heel open in. Als een potentiële klant zelf een idee heeft dat daar niet aan voldoet, bespreek ik dat zeker. Soms zijn ze blij met mijn eerlijke mening, maar het gebeurt ook dat ze daarom voor een andere hovenier kiezen. Ik vind dat oké, ik vind het belangrijk dat klanten bij ons bedrijf passen; dat we de kwaliteit kunnen leveren waar we voor staan en dat er ruimte is voor onze persoonlijke en professionele benadering.’ Kwaliteit en professionaliteit Kwaliteit en persoonlijke, professionele aandacht beginnen in de optiek van Tim bij een goede inventarisatie van de klantbehoeften, gevolgd door een duidelijke presentatie van het ontwerp en een fatsoenlijke offerte. Tim: ‘Het overgrote deel van onze omzet halen we uit het ontwerpen en aanleggen van tuinen, dat vind ik het leukste om te doen. Sterker nog, dat motiveerde me indirect om in 2010 voor mezelf te beginnen. Ik was ervan overtuigd dat de ontwerppresentatie 20

Marktvisie en communicatie naar klanten beter en professioneler kon dan ik indertijd bij hoveniers zag.’ Dat was ook de reden waarom Tim ervoor koos om in zijn eigen bedrijf met het ontwerpprogramma HelixCAD van INFOGROEN te gaan werken: de start van een goede samenwerking, bleek. Uitbreiding automatisering bedrijfsproces Nadat Tim de overstap had gemaakt naar HelixCAD was hij in 2017 toe aan de volgende stap in de automatisering van zijn bedrijfsproces; EasyVision. Tim: ‘Ik beheer in EasyVision nu al mijn projecten. Het programma werkt makkelijk en bespaart me tijd omdat ik alle informatie kan hergebruiken in alle fases van een project. Bovendien kan ik voor al mijn offertes, opdrachtbevestigingen en facturen een bij ons logo passende lay-out gebruiken en kan het programma gekoppeld worden aan HelixCAD voor bijvoorbeeld beplantingsplannen en tekeningen.’ Tim koos ook voor EasyVision omdat het pakket eenvoudig uit te breiden is met bijvoorbeeld een boekhoudmodule en een mobiele module die het op locatie inzien van projecten en het bijwerken van urenstaten mogelijk maakt. Tim: ‘Ik ga ervoor dat we uiteindelijk zo min mogelijk tijd kwijt zijn aan kantoorwerk en zoveel mogelijk buiten zijn bij onze klanten. Hoewel de implementatie op zich soepel verliep en Tim uitermate goed te spreken is over de begeleiding van INFOGROEN, kostte het Tim moeite om afscheid te nemen van zijn oude patronen. Tim: ‘Ik had mezelf een eigen werkwijze aangeleerd, die achteraf gezien helemaal niet efficiënt was, maar waar ik wel aan gewend was. Ik zou een collega-hovenier die net voor zichzelf begint dan ook adviseren om direct te starten met EasyVision: dan leer je jezelf van meet af aan een bewezen efficiënte werkwijze aan.’ Goede samenwerking INFOGROEN heeft gekeken hoe en in welke realistische stappen automatisering kan helpen om de ambitie van TR Tuindesign te realiseren. Tim: ‘Ik opereer met mijn bedrijf in een regio waar relatief veel hoveniers actief zijn. Daarom wil ik gestaag doorgroeien naar het hoge segment in de markt. Ik vind dat INFOGROEN met hun eerlijke, kundige advies en de producten HelixCAD en EasyVision echt bijdragen aan de realisatie daarvan. En daar ben ik uiteraard erg blij mee.’ 21

4 kanshebbers Boomproject van het Jaar 2018 Mooi vakmanschap in karaktervolle boomprojecten De jury was goed te spreken over de projecten tijdens de jurydag van het Boomproject van het Jaar! Vier boeiende, zeer verschillende projecten zijn - zonder twijfel - genomineerd. Het zijn stuk voor stuk voorbeelden van goed, specialistisch vakmanschap, die allemaal de toegevoegde waarde van bomen in de openbare ruimte aantonen. Tekst: Caroline van Amerongen, foto’s: Fred Roest De vakjury heeft dit jaar vier projecten bezocht met elk een ander, eigen karakter. Weert en Amsterdam laten de toegevoegde waarde zien van bomen in de stedelijke omgeving. De andere twee projecten laten meer de emotionele en historische waarde van bomen zien: ze overleven mensen en laten de verhalen uit een verleden voortleven. Alle projecten zijn genomineerd. De vakjury De vakjury bestaat dit jaar uit: Jos van de Vondervoort (assetmanager bomen gemeente Rotterdam) Henk Schuitemaker (VLUGP – Stedebouw & Landschapsarchitectuur, NVTL) en Annemiek van Loon (De Bomenconsulent, boomspecialist en beleidsadviseur). ➜ Historische grensboom Venlo Pius Floris Boomverzorging Een circa 200 jaar oude linde (Tilia) is door Pius Floris Boomverzorging vakkundig 38 meter verplaatst. Ooit was de linde een zogenaamde grensboom, die agrarische percelen markeerde. Het perceel ligt binnen een archeologische zone, pal naast een spoorlijn op het bedrijventerrein Trade Port Noord in Venlo. Vanwege de grote ecologische en cultuurhistorische waarde is besloten tot verplanten. Dit past bij de totale duurzame gebiedsvisie, waarin (nieuwe) natuur het kader is voor de bedrijvigheid. Pius Floris Boomverzorging laat in dit genomineerde project zien dat specialistenwerk altijd maatwerk is. Het gedetailleerde plan van aanpak en de zorgvuldige uitvoering oogst bewondering bij de jury. 1 22

1 2 ➜ Oude Markt Weert, Herman Vaessen BV De Oude Markt is een gezellig horecaplein in de Weertse binnenstad. Het historische plein is een levendige plek, waar toeleverend vrachtverkeer en evenementen een bijzonder stevige ondergrond vereisen. In 2016 is het plein vernieuwd en voorzien van Portugese keitjes met betonvoeg. Drie valse christusdoorns (Gleditsia triacanthos ‘Sunburst’) zorgen nu voor een sfeervolle aankleding van de terrassen. De vakmensen van Herman Vaessen BV hebben creatief nagedacht over de groeiplaatsen van deze ‘best bekeken bomen van Weert’. Er is een goede technische oplossing gevonden met een zelfvoorzienend passief irrigatiesysteem, zonder onderhoudsgevoelige technologie. Dit genomineerde project draagt bij aan een klimaatbestendige stad en dat verdient navolging. 2 ➜ Begraafplaats Zoetermeer, Wille Landschaps- & Begraafplaatsarchitectuur Een grote variatie aan bomen heeft een prominente rol gekregen in de nieuwe opzet van de begraafplaats. Ze zijn multifunctioneel ingezet: als windbreker, als beschutting die rouwende naasten de gewenste intimiteit biedt, als natuurlijke markering bij verschillende groepjes rustplaatsen. Een begraafplaats inrichten heeft zo zijn eigen uitdagingen. “De ondergrondse groeiomstandigheden zijn haast ingewikkelder dan bij parkeerplaatsen in een binnenstad”, verzuchtte een jurylid. Het is Ada Wille gelukt om met de vele verschillende bomen intimiteit en een ondersteunende structuur toe te voegen. Deze genomineerde inzending is bijna een arboretum en is daarmee een inspirerend en informatief project voor het publiek, de sector en voor boomkwekers in het bijzonder. 3 3 4 ➜ Gustav Mahlerplein Amsterdam, Nationale Bomenbank B.V. Te midden van de hoogbouw op de Zuidas heeft de Nationale Bomenbank B.V. een ruime, parkachtige passage ingericht op het dak van een grote ondergrondse fietsenstalling. Op het onderkelderde plein is een ontwerp van 100 x 100 meter gerealiseerd met verhoogde en met gras ingezaaide perken. Dit fiets- en autovrije doorgangsgebied geeft het personeel van de omliggende kantoren de gelegenheid om even te genieten van de gezonde buitenlucht. Bij mooi weer verblijven er in de pauzes een paar duizend mensen, die genieten van het groen van de 25 nieuw geplante bomen. Het gehele project straalt grotestadsprofessionaliteit uit. Het past in de positieve beleidslijn van Amsterdam om stedelijke verdichtingen te vergroenen. 4 23

Handleiding Het Levende Gebouw in de maak Het kon eigenlijk niet uitblijven: na de vernieuwde en succesvolle handleiding De Levende Tuin komt er nu ook een handleiding over groen op, aan, in en om het gebouw. Kortom: Het Levende Gebouw. Tekst: Annemieke Bos, foto’s: Into Green en Koninklijke Ginkel Groep 24

“Binnen de voormalige VHG Vakgroepen Dak- en Gevelbegroeners en Interieurbeplanters werd er al langer gepraat over een totaalconcept voor Het Levende Gebouw”, legt Mario Geuze uit. Hij is beleidsmedewerker bij Branchevereniging VHG. “Er was en is behoefte om de groene oplossingen op dat terrein meer richting de markt te brengen. Met de vorming van het domein Gebouwgebonden Groen binnen de vereniging spelen we daar natuurlijk ook op in. Deze handleiding kan daarbij helpen, zeker als het net zo’n succes wordt als de handleiding De Levende Tuin 2.” Brede doelgroep De handleiding is bedoeld als naslagwerk voor groenprofessionals, maar zeker ook als bron van inspiratie en informatie voor opdrachtgevers bij gemeenten, projectontwikkelaars en architecten. “We willen er een brede doelgroep mee aanspreken, niet alleen met ‘wat is er allemaal mogelijk’, maar vooral ook met ‘hoe kun je het realiseren, wat zijn de randvoorwaarden’”, stelt Kim van der Leest – groene conceptontwikkelaar en belevingsdeskundige. Zij ontwikkelde voor VHG de handleiding De Levende Tuin 2. “We laten inspirerende voorbeelden zien uit binnen- en buitenland en combineren dat met praktische informatie en gegevens uit wetenschappelijk onderzoek. En dat alles overzichtelijk en geordend weergegeven, waar mogelijk met handige checklists of stappenplannen.” Positie claimen Van der Leest verzamelt de benodigde informatie onder andere tijdens informatiebijeenkomsten met dak- en gevelbegroeners, interieurbeplanters en architecten. Ook de informatie die Into Green de afgelopen jaren heeft vergaard, is waardevol. “Er is al veel beschikbaar”, stelt Geuze. “Alle kennis die voorhanden is, bundelen we tot een totaalconcept waarmee de groenprofessionals hun positie meer vooraan in de keten kunnen claimen.” Inbreng in alle fases “Je ziet steeds vaker dat natuur en architectuur meer met elkaar verweven zijn”, constateert Van der Leest. “Denk aan natuurinclusief en circulair bouwen. Een bekend voorbeeld is het combineren van zonnepanelen en groen op daken.” Die ontwikkeling zal zich doorzetten en veel werk opleveren voor de groenbranche, zo is haar inschatting. “De toepassing van groen moet wel goed gebeuren. Ik zie ook voorbeelden van gemiste kansen omdat de architect net te laat groen in het ontwerp inpast waardoor verkeerde keuzes worden gemaakt als het gaat om licht, wateraansluitingen en beplanting. Dat is erg jammer natuurlijk. De groenprofessional is met zijn kennis van de functies van groen een waardevolle partij. Niet alleen waar het gaat om de aanleg, maar ook in beheer en onderhoud. Met de handleiding Het Levende Gebouw kan hij zijn opdrachtgevers straks bewust maken van zijn deskundige inbreng in al die fases.” Hulpmiddelen Van der Leest benadrukt het belang van het samen nadenken over groen in, om, op en aan gebouwen. “Groen wordt steeds meer leidend in het ontwerp van zowel bestaande als nieuwe gebouwen. Met dit concept kunnen de bedrijven hun kwaliteiten duidelijk maken.” “Daarvoor komen overigens meer hulpmiddelen beschikbaar”, vult Geuze aan. “Denk aan handige digitale tools voor presentaties. We denken ook aan een internetplatform waar alle informatie voor de markt samenkomt.” Met het bedrijfsleven “Ik heb er enorm veel zin in om deze handleiding te maken”, zegt Van der Leest. “Samen met het bedrijfsleven. Hoe meer input vanuit de praktijk, hoe beter het beeld dat we samen geven aan opdrachtgevers over de groene mogelijkheden, de aandachtspunten en het belang van de deskundigheid van de groenprofessional!” De handleiding Het Levende Gebouw zal in het voorjaar van 2019 beschikbaar zijn. Oproep: fotomateriaal en ervaringen gevraagd! Goed beeldmateriaal is van essentieel belang voor deze handleiding. Heeft u foto’s van gerealiseerde gebouwgebonden groenprojecten? Stuur ze in. Liefst projecten met innovatieve toepassingen waar de meerwaarde van groen tot uitdrukking komt. Ook detailfoto’s en beelden met mensen erop zijn welkom. Verder kunt u ook uw ervaringen, tips en ideeën aandragen. U kunt het materiaal sturen naar Mario Geuze via m.geuze@vhg.org.

VHG in actie tijdens Vakbeurs Openbare Ruimte Branchevereniging VHG was met verschillende activiteiten actief op de Vakbeurs Openbare Ruimte. Deze vond 26 en 27 september plaats in de Jaarbeurs te Utrecht. Op deze pagina’s een overzicht. Tekst: Annemieke Bos, foto’s: Henk Snaterse Hester Maij, gedeputeerde landbouw, natuur en cultuur van de Provincie Overijssel, met Egbert Roozen na de ondertekening van de Green Deal Groene Daken. Met de provincie Overijssel als nieuwe partner komt het aantal organisaties dat zich samen inzet voor betere en meer groene daken op 38. Egbert Roozen vertegenwoordigde de groenbranche op de stand van de Provincie Overijssel waar onder andere de Green Deal Groene Daken in de picture stond. De Provincie heeft zich onlangs aangesloten bij deze Green Deal. Beeldbestekken Op woensdag organiseerde VHG een goedbezochte lezing over het werken met klimaatadaptieve beeldbestekken. Gert Olbertijn van Stabilitas gaf een toelichting op het model dat hij in opdracht van VHG ontwikkelde, samen met 26 CROW. Het is een communicatieschema waarmee opdrachtgevers en opdrachtnemers beter in kunnen spelen op de gevolgen van klimaatverandering bij beeldbestekken. CROW neemt dit schema op in de Handleiding Beeldkwaliteit die dit najaar verschijnt. Het schema is te downloaden via de VHGwebsite. Bijvriendelijke gemeenten Samen met Vereniging Stadswerk, de stichting Gemeenten voor Duurzame Ontwikkeling en Nederland Zoemt verzorgde VHG een werkcollege over ‘De Wilde Bij - bijvriendelijke gemeenten’. Vertegenwoordigers van gemeenten en groenprofessionals gingen met elkaar aan de slag om voorstellen te doen waarmee de gemeente Utrecht haar stad meer bijvriendelijk kan maken. Ze kregen daarbij inspiratie van imker en educatief medewerker Bart Vanderpoele uit Vlaanderen. Daar organiseert men sinds vijf jaar de Week van de Bij. De brainstorm leverde veel suggesties op, van heel praktische maatregelen voor aanleg en beheer van bijvriendelijk

groen, tot ideeën voor educatie en voorlichting. Alle tips worden aangeboden aan de gemeente Utrecht. Groenboek In de stand van Vereniging Stadswerk werd op donderdag 27 september het nieuwe groenboek ‘Werken aan stedelijke natuur en participatie’ overhandigd aan Bas Volkers, coördinator cluster Natuurcombinaties Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. Het groenboek bevat voorbeelden van samenwerking tussen bewoners, gemeenten en groenprofessionals bij het realiseren van (nieuwe) stedelijke natuur. Branchevereniging VHG en Vereniging Stadswerk Nederland publiceren dit groenboek samen als partners in de Green Deal 1.000 hectare nieuwe stedelijke natuur. Het groenboek ‘Werken aan stedelijke natuur en participatie’ werd tijdens de Vakbeurs Openbare Ruimte overhandigd aan Bas Volkers, coördinator cluster Natuurcombinaties Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (midden). Links van hem Maarten Loeffen, directeur van Vereniging Stadswerk. Rechts VHG­directeur Egbert Roozen. OOGSt-fonds Aan het einde van de laatste beursdag ging het OOGSt-fonds officieel van start. Dit fonds is een initiatief van de G32-gemeenten en staat voor: voor Ontwikkeling Onderzoek Groen in de Stad. Met het OOGSt-fonds krijgt onderzoek naar bomen en groen in Nederland een nieuw financieel fundament. En dat is nodig. Door bezuinigingen verdween steeds meer ‘groene’ onderzoekscapaciteit. Tegelijkertijd is groen steeds waardevoller geworden als instrument op thema’s als gezondheid, tegengaan van hittestress en fijnstof, waterberging en leefbaarheid. Branchevereniging VHG heeft zitting in het bestuur van het OOGSt-fonds. Jos van de Vondervoort (Gemeente Rotterdam), Djorn Noordman (gemeente Haarlem) en Leendert Koudstaal (gemeente Den Haag) presenteren het logo van het nieuwe OOGSt­fonds. Ideeën verzamelen voor het bijvriendelijk maken van gemeenten. 27

Goed bezochte VHG Docentendag in eerste Groene Hotspot De VHG Docentendag beleefde begin oktober haar derde editie. Dit jaar namen zo’n zeventig docenten deel. Zij namen in Houten - de eerste Groene Hotspot van Nederland - kennis van innovaties die groenprofessionals uit de praktijk presenteerden. Tekst: Annemieke Bos, foto: VHG De Docentendag is een dag waar onderwijs en bedrijfsleven elkaar ontmoeten en hun kennis over het vak en innovaties delen. VHG beoogt hiermee de samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven te versterken, zodat kennis en innovaties meer in de scholen worden gebracht. Dat gebeurt ook in het samenwerkingsproject excellente scholen en excellente bedrijven. Innovaties en ontwikkelingen Tijdens de VHG Docentendag deelden groenprofessionals die lid zijn van VHG interessante informatie over innovaties en ontwikkelingen in de branche. Over automatisering en robotisering in de tuin bijvoorbeeld, over project- en procesbeheersing en over het keuzedeel onderhoud sportterreinen en golfbanen voor mbo-leerlingen. Cursus De Levende Tuin 2 Kim van der Leest - groene conceptontwikkelaar en belevingsdeskundige - presenteerde het vernieuwde lesmateriaal voor de cursus De Levende Tuin 2. Dit is in nauwe samenwerking met de onderwijsinstellingen ontwikkeld en is een verbreding en verdieping van de eerdere Meer lezen? Dat kan in het VHG Groenboek Onderwijs met de titel ‘Goed groen onderwijs maak je samen’. Het is te downloaden via de VHGwebsite. Klik bij de tab Ondernemershelpdesk op Onderwijs & Scholingsbeleid. cursus De Levende Tuin. Het lesmateriaal is praktisch toepasbaar en sluit aan op de vernieuwde handleiding De Levende Tuin versie 2 dat gericht is op diverse opdrachtgevers en de achttien meerwaarden van groen. Het lesmateriaal is digitaal beschikbaar en kent een handige mappenstructuur. Door deze modulaire opbouw kan het zowel als keuzevak als op onderdelen los worden gebruikt. Groene Hotspot Houten De Docentendag werd georganiseerd in de eerste Groene Hotspot in Nederland, die op 25 oktober officieel wordt geopend. De Hotspot is een samenwerking van Wellantcollege en Branchevereniging VHG. Ton Westerveld, teamleider groen en projectleider Groene Hotspot Houten en Jeroen Zijlmans, beleidsadviseur onderwijs bij Branchevereniging VHG, gaven een presentatie over het hoe en waarom en de toekomstplannen. U leest er meer over in het artikel op pagina 6 van dit magazine. 28 Met bewoners het dak op André Hoek, directeur van Hoek Hoveniers, was keynote speaker. Hij nam het publiek mee in de rol van het groenbedrijf in projecten waarbij bewoners actief betrokken zijn. Hoek Hoveniers heeft hiermee ervaring opgedaan bij Dakpark Rotterdam. Zo’n samenwerking vraagt een andere werkwijze van de aannemer, want hij moet flexibeler zijn, goed communiceren en soms ook cursussen geven. En hoe los je het financieel op?

Wat zijn de belangrijkste afspraken? Nieuwe Cao voor het Hoveniersbedrijf: In mei dit jaar heeft Branchevereniging VHG een caoakkoord bereikt met de vakbonden FNV Agrarisch Groen en CNV Vakmensen. Deze nieuwe cao loopt van 1 juli 2018 tot en met 30 juni 2020. De partijen hebben een aantal afspraken gemaakt waarmee zij de aantrekkingskracht van de sector willen vergroten voor nieuwe en bestaande medewerkers. Zo is er veel aandacht besteed aan scholing en duurzame inzetbaarheid. De belangrijkste afspraken zetten we in dit artikel voor u op een rij. Tekst: Nagib Benamar In september heeft Branchevereniging VHG drie kennisbijeenkomsten in de regio georganiseerd over de nieuwe cao. De woordvoerder van de onderhandelingscommissie gaf tekst en uitleg over de veranderingen. Ook konden de leden vragen stellen. en 1,55% per 1 januari 2020. Ook de reiskostenvergoeding gaat omhoog: van € 0,18 naar € 0,19 per kilometer. De redactiecommissie heeft de caoafspraken inmiddels in teksten gevat. U vindt de nieuwe Cao voor het Hoveniersbedrijf op de website van VHG (Klik onder ‘Ondernemershelpdesk’ op ‘Cao & Personeelsbeleid’). Daar vindt u ook het communicatiedocument met een samenvatting van de afspraken. Bij de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid wordt een verzoek ingediend om de cao-tekst algemeen verbindend te laten verklaren. Ook komen er nieuwe exemplaren van de cao-boekjes. Zodra deze gereed zijn, ontvangt u hierover bericht. Loonsverhoging De lonen gaan stapsgewijs omhoog: 1,25% per 1 juli 2018, 1,25% per 1 januari 2019, 1,55% per 1 juli 2019 Aanpassing seniorenregeling De huidige regeling ‘Minder werken voor oudere werknemers’ (80-90 regeScholing – Hogere vergoedingen VHG Brancheopleiding en BBL Werkgevers die een medewerker hebben die de VHG Brancheopleiding volgt, krijgen via het fonds Colland Arbeidsmarkt een vergoeding van € 1.500 (was € 1.000). De diplomabonus voor de werknemer wordt verhoogd naar € 500 (was € 250). Uitbreiding subsidieregeling BBLleerlingen vanaf 21 jaar De huidige subsidieregeling BBL (beroeps begeleidende leerweg) via het fonds Colland Arbeidsmarkt wordt uitgebreid voor BBL-leerlingen vanaf 21 jaar. Als voor deze oudere leerling de schooldag wordt doorbetaald, ontvangt de werkgever ook voor hem de BBLsubsidie. Doorbetaling van de schooldag voor leerlingen vanaf 21 jaar is niet verplicht. ling) is in het kader van duurzame inzetbaarheid structureel en bestendig aangepast. Vanaf 1 januari 2019 zal een aangepaste seniorenregeling gelden met de volgende uitgangspunten: – instapleeftijd blijft vanaf 60 jaar; – deelname aan de regeling wordt verlengd naar maximaal 8 jaar; – de einddatum voor de deelnemer is in ieder geval de individuele AOWleeftijd; – de referte-eis van 5 jaar blijft staan; – monitoring: 1 keer per kwartaal op deelnemersaantal en 1 keer per half jaar financieel; – hardheidsclausule voor schrijnende gevallen. De komende tijd werken sociale partners de regeling en voorwaarden verder uit. Daarbij zal ook aandacht worden besteed aan oud-deelnemers die de volledige periode van de regeling hebben doorlopen, nog in de sector werken en nog niet de AOW-leeftijd hebben bereikt. Huidige deelnemers, evenals oud-deelnemers die voor de langere looptijd in aanmerking kunnen komen, krijgen hierover te zijner tijd bericht. 29

Duurzame inzetbaarheid: Duurzame Inzetbaarheid, loont dat? In het derde artikel van deze serie geven we hierop antwoord. Tekst: Natasja van Voorst (projectleider, adviseur en trainer), beeld: Herman Vaessen Wie geen urgentie voelt om aandacht te besteden aan duurzame inzetbaarheid (hierna: DI) vraagt zich nogal eens af wat zo’n investering nu oplevert. Meer, intensiever en minder vrijblijvend in gesprek gaan met personeel kost tijd en geld. Net als mogelijke vroegtijdige uitstroom, opleiding, training, overleg, toolboxmeetings en ergonomisch materieel. Meer kosten, minder ´vanzelf´. Terwijl ´vanzelf´ het toverwoord is als marges knellen en de tijd beperkt is. Kosten-baten TNO, intensief betrokken bij het VHG-project, ontwikkelde in het jaar na het project de kosten-batentool. De opbrengsten bleken in keiharde euro´s vertaalbaar en maken DI tot een slimme activiteit voor ondernemers. Men noemt DI ´de kip met de gouden eieren´. De tool is te vinden op de website van het Nationaal Platform Duurzame Inzetbaarheid (www.npdi.nl). Zoek dan op ‘kosten-batentool’. Risicomanagement Rob Mocking, directeur van Mocking Hoveniers vertelt: “Wij voelden urgentie omdat de samenstelling van ons personeelsbestand uit balans raakte. We geloven in een goede mix tussen jong en oud, om vakmanschap te borgen en scherp en maakbaar te blijven. Jong en oud halen bij elkaar het beste naar boven. Maar we zien investeren in DI ook als een vorm van risicomanagement. Je gaat vroegtijdig in gesprek om de match in wat wij vragen en personeel biedt, optimaal te houden. Je moet als werkgever bereid zijn om te investeren in die goede match.” Kennis en ervaring behouden Een mooi voorbeeld is een oudere werknemer die Mocking Hoveniers vrijmaakte voor overdracht van zijn vakmanschap aan een leerling, waarna hij zelf de overstap maakte naar een zorgboerderij. “Daar voert hij lichtere werkzaamheden uit en komt zijn passie om iets te betekenen voor jongeren goed tot zijn recht. Dat geeft voldoening”, vertelt Mocking. “Wij behielden zijn kennis en ervaring. Een proces van jaren, maar we hebben het niet geschuwd en het werpt nu zijn vruchten af.” 30

het loont! Jongeren Mocking constateert dat zijn bedrijf toekomstbestendig is. “We zorgen er tegelijkertijd voor dat we aantrekkelijk blijven voor jongeren. Door korte lijnen met scholen te houden - we zijn excellent leerbedrijf bij het Wellantcollege - en te investeren. Denk aan extra cursussen bijvoorbeeld biologische onkruidbestrijding of vijvertechniek.” Rode draad Ralf Vaessen, directeur van Herman Vaessen Tuin I Boom I Groen, gaat op eenzelfde manier om met het vraagstuk. Vaessen: ”Voor ons is DI een vast agendapunt. Wij hebben een cultuur waarin wij de dialoog altijd blijven voeren. We laten onze ambities niet los als het gaat om een goede balans in geven en nemen. We noemen dat de ‘rode draad’: het ideale lijntje waarlangs we samen opgaan. Daarvan kun je natuurlijk altijd wat afwijken, maar het maakt goed zichtbaar voor iedereen wat we van elkaar verwachten.” Vast agendapunt Vaessen gaat met de medewerker in gesprek als de balans zoek raakt. “Een medewerker is net zo verantwoordelijk om te zoeken naar een oplossing als wij. Dat kan alleen maar als men niet anders gewend is. DI zit in ons DNA. Iedereen weet en voelt dat ik niet loslaat tot er een oplossing is voor een knelpunt in de inzetbaarheid. De oplossing ligt soms bij de medewerker, maar ook bij ons. Zo investeren wij veel in goed materieel. We hebben een goede (open) cultuur en een laag ziekteverzuim. DI staat vast op de agenda bij iedere toolboxmeeting. En we hebben een projectgroepje dat het thema levend houdt. Ik ben daar trots op.” Personeel is kapitaal Wat je aandacht geeft groeit! Wie het rendement van DI niet ‘voelt’, kan zich bedenken dat DI ook gaat om wat je zou verspillen als je het níet inzet. Een vorm van ‘omdenken’: DI zorgt voor minder verspilling. Personeel is kapitaal, dus net als bij materieel, machines en producten geldt de gezonde vraag: halen we er alles uit? Het mooie van mensen is dat zij daar ook zelf naar streven. Jezelf kundig, sterk, gezond en gezien voelen zijn namelijk universele waarden. Je kunt mooi samen opgaan. Meepraten of vragen? Stuur een mail naar beleidsmedewerker Ingrid Sangers: i.sangers@vhg.org. Kijk voor meer informatie op: www.inzetbaarheidhoveniers.nl. Duurzame Inzetbaarheid is een vast agendapunt tijdens toolboxmeetings bij Herman Vaessen Tuin | Boom | Groen. 31

Duurzame Dinsdag VHG Groenprijs verbindt groen aan duurzaamheid De eerste dinsdag van september is Duurzame Dinsdag. Stientje van Veldhoven, staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, nam dit jaar namens het kabinet in Den Haag een koffer in ontvangst met 359 voorstellen om Nederland duurzamer te maken. De VHG Groenprijs ging naar Rooftop Revolution uit Amsterdam. Tekst en foto: Ed Zeelt belangrijke ontwikkelingen als het gaat om de groene reststroom. We kunnen het gebruiken voor de ontwikkeling van nieuwe bouwmaterialen. En met het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat gaan we praten over verder gebruik van de biomassa.” De winnaar Duurzame Dinsdag is een bijzondere dag waarop duurzame ideeën en initiatieven een podium krijgen in politiek Den Haag. De Duurzame Dinsdag-koffer bevat honderden duurzame ideeën en initiatieven uit alle hoeken van onze samenleving. De meest duurzame, innoverende en onderscheidende ideeën en initiatieven maken kans op prijzen en de mogelijkheid om het idee of initiatief een extra impuls te geven. Stientje van Veldhoven vertelde bij het in ontvangst nemen van de koffer trots te zijn op zoveel circulaire ideeën. “In de landbouw, industrie, grondstoffen, weg- en waterbouw, overal moeten we circulair werken. Nederland is koploper en dat moet zo blijven.” Groen scoort VHG-directeur Egbert Roozen gaf aan hoe dankzij de VHG Groenprijs natuurlijk groen is verbonden met Duurzame Dinsdag. “Branchevereniging VHG is al enkele jaren partner. Zo willen we de aandacht vestigen op de waarde van het natuurlijke groen in de verduurzaming van Nederland. Ik zie door de deelname van VHG aan deze dag én de VHG Groenprijs dat groen echt wordt gezien als onderdeel van de duurzaamheid. We hebben het over biodiversiteit, 32 kwaliteit van de leefomgeving, gezondheid van mensen en circulaire economie. Allemaal thema’s waar groen op scoort.” Egbert Roozen ziet voor groen nog groeimogelijkheden als het gaat om de circulaire economie. “Klein voorbeeld van nu is het inzamelen van taxusscheuten. Maar we staan voor Drie voorstellen waren genomineerd voor de VHG Groenprijs, een ondersteuningsprijs waarmee het initiatief nog verder uit kan groeien. Winnaar werd Rooftop Revolution. Voor hen is de VHG Groenprijs: een wisseltrofee en een bedrag van € 1000,-. Rooftop Revolution realiseert natuurgebieden op daken en in steden. Ze adviseren bedrijven hoe zij aan de slag kunnen gaan met het verduurzamen van daken en ondersteunen overheden in hun klimaatadaptatie ambitie. Drie genomineerden VHG Groenprijs De Natuurverdubbelaars De Natuurverdubbelaars leggen verbinding tussen economie en ecologie door projecten uit te voeren op het gebied van biodiversiteit, ecosystemen en natuurlijk kapitaal. www.natuurverdubbelaars.nl Smaak voor Groen Smaak voor Groen zet zich in voor duurzame en milieuvriendelijke projecten op het gebied van groen en voeding; ze gaan voor méér planten en minder stenen in de stad. www.smaakvoorgroen.weebly.com Rooftop Revolution Rooftop Revolution realiseert natuurgebieden op daken in grote steden om deze leefbaar, gezond, duurzaam én klimaatbestendig te maken voor haar bewoners en bezoekers, zowel mens als dier. www.rooftoprevolution.nl

Staatssecretaris Stientje van Veldhoven (midden) met v.l.n.r. Maurits Groen (juryvoorzitter), Jaap de Jong en Suze Gehem van Rooftop Revolution en VHG­directeur Egbert Roozen. Rooftop Revolution kijkt ook naar de financiering van groene daken, opdat de kosten en baten van groene daken eerlijk kunnen worden verdeeld tussen de mensen die er baat bij hebben. Zo maken ze steden leefbaar, gezond, duurzaam én klimaatbestendig voor bewoners en bezoekers, zowel mens als dier. De jury was vol lof over dit project: “Goed dat het initiatief inspeelt op de toenemende verstedelijking. Rooftop Revolution zorgt dat bedrijven én de mensen thuis kunnen leven in een klimaatbestendige stad.” Mooi project Egbert Roozen onderschrijft dit oordeel van harte: “Het gaat om ons natuurlijke kapitaal; groen verbinden aan leefbaarheid. De VHG Groenprijs is ten volle verdiend voor dit mooie project waarbij overheid, burgers en groenprofessionals samenwerken. Geweldig dat ik de wisselprijs opnieuw kon uitreiken. Mooi vind ik de verscheidenheid in genomineerden. De ene haakt aan op de kringloop in de tuin, de andere op klimaat en derde werkt met de economische waarden van groen. Het zijn alle drie fantastische nominaties. Met alle drie deze initiatieven gaan we kijken hoe we ze vanuit VHG kunnen ondersteunen.” Natuur op hoogte Jaap de Jong van de stichting Rooftop Revolution, wil dat we ieder dak in Nederland gaan benutten. “We kunnen de natuur terugbrengen op hoogte. Amsterdam heeft 12 km2 dak, Rotterdam 14,5. Een groen dak heeft veel voordelen. De dakbedekking gaat twee keer zo lang mee, de groene laag koelt de ruimte eronder, zonnepanelen op een groen dak hebben een beter rendement en de waarde van het omringende vastgoed stijgt. Het is een investering die door verschillende partijen moet worden gedragen. Als onafhankelijk partner helpen wij met het technische verhaal, de financiering, betrekken de omwonenden erbij, zorgen voor vergunningen, een beplantingsplan en offertes.” Verhalenvertellers Zijn collega Suze Gehem is ontzettend blij met de prijs. “Nederland heeft een enorme potentie aan daken. Wij zorgen dat de juiste mensen bij elkaar komen om méér groene daken te realiseren. We zijn ook verhalenvertellers, verbinders. Daarom is deze VHG Groenprijs voor ons zo mooi. Het netwerk van vandaag en de exposure is heel belangrijk. We gaan heel actief met VHG samenwerken. Dat we nu in de Tweede Kamer zijn, is heel symbolisch. Het Binnenhof is vorig jaar genomineerd als lelijkste dak van Nederland. Hopelijk kunnen we bij de verbouwing daar wat aan doen.” 33

Boegbeelden groene sector Branchevereniging VHG verzamelt ‘boegbeelden’: mensen die een bijzondere betekenis hebben of hadden voor de groene sector. Door hun beroep, ervaring, expertise, visie of speciale activiteiten leveren ze een belangrijke bijdrage aan de waarde van groen in onze maatschappij. Door deze mensen te portretteren in VHG Magazine, kan de branche kennis nemen van hun inzichten en ideeën. We hopen dat deze verhalen inspireren om invulling te geven aan het thema ‘groen maakt gelukkig’. Dit keer gaan we met ontwerper Michel Lafaille op zoek naar het ultieme tuingeluk. Ontwerper Michel Lafaille: “Wat voor wereld wil je creëren?” Hij is ervan overtuigd: in ieder mens zit het verlangen naar een tuin. In ieders hoofd zitten beelden van een paradijs. Die beelden wekt ontwerper Michel Lafaille graag tot leven: in zijn ontwerpen, verhalen, foto’s, cursussen en boeken. Een gesprek met een veelzijdig man. Tekst: Annemieke Bos, foto’s: Michiel Pothoff 34

“Een tuin is heel persoonlijk”, stelt Lafaille. “Daar koesteren we de dingen waar we van houden. Voor de een zijn dat rozen, voor de ander rotsplanten, weer een ander houdt van fruitbomen. Het is de plek waar we een klein deel van de buitenwereld controleren. Een overgangsplek tussen onze binnenwereld en de natuur verder weg.” Tot zijn spijt constateert hij dat menige tuin helemaal niet zo persoonlijk is. “Veel tuinen zien er nogal hetzelfde uit. De bewoners laten zich verleiden door trends zoals omvangrijke loungesets, glazen afdakjes en ga zo maar door. Die focus op producten gaat voorbij aan waar het zou moeten beginnen: wat voor wereld wil je creëren in je buitenruimte? Wat is jouw verhaal? Voor de tuinontwerper en de landschapsarchitect liggen hier uitdagingen.” Verlangen Wie ooit een ontwerpcursus volgde bij Lafaille, of zijn publicaties leest, zal de boodschap herkennen. Om zijn gedachtengoed met een breder publiek te delen, schreef hij het boek ‘Verlangen naar tuin’. In dit boek neemt hij de lezer mee op een reis langs tuinen, parken, landgoederen en landschappen. “Wat willen we met deze werelden uitdrukken? Wat doen ze met ons?, daar is nog maar weinig over geschreven. Ik wilde graag mijn gedachten en kennis hierover doorgeven aan wie hierin geïnteresseerd is. Of dat nu de ontwerper is, of iemand die een tuin bezit of wil bezitten.” Tuingeluk Lafaille kijkt, analyseert en filosofeert in een zoektocht naar het ultieme tuingeluk. “Ik hoop met mijn boek mensen aan te spreken opdat ze toegeven aan het idee dat we allemaal een beeld van de tuin hebben. Ik verwijs naar de Hof van Eden, het grote verhaal waar het allemaal mee begon. Hoe zit het nu met die tuin? Die zal niet meer bestaan, maar zit misschien wel in ons. Die zou je willen maken. Een paradijs dat jouw verhaal, jouw visie uitdrukt. Hoe groot of hoe klein de ruimte ook is. Hoe rijk of arm je ook bent. Als dat lukt, zul je gelukkiger zijn, omdat je jezelf erin herkent.” Ruimtes In Tiel ontwierp hij de buitenruimte bij een aantal woningcomplexen van een woningcorporatie. “Voor het eerst werkten gemeente, woningbouw en waterschap hier samen, best uniek.” We lopen over een schelpenpad, omzoomd met knotwilgen. Rechts staat het riet manshoog te wuiven in de wind. “Je vermoedt water, maar ziet het nog niet. Daar om de hoek is het meer open, je gaat een bruggetje over, wat zou daar achter zijn? Dan zie je voor het eerst het water.” Zo is er om iedere hoek een verrassing. Intieme en open ruimtes wisselen elkaar af. “Het is een aaneenschakeling van ruimtes met verschillende sferen”, legt Lafaille uit. “Daar onder die treurwilg heb je een ander gevoel dan hier tussen de lavendel. Dat is waar ontwerpen om draait: ruimtes creëren. Hoe beweegt de mens door die ruimtes, wat gaat hij daarbij beleven, wat is daarvoor nodig? Grote en kleine ruimtes, zo ordenen we de natuur in een maat die we aankunnen. Nadenken over die ruimtes is veel belangrijker dan de ‘verstoffelijking’, oftewel de planten die je kiest. 35 Over Michel Lafaille Michel Lafaille (1951) werd geboren in Antwerpen en studeerde theaterregie in Brussel. Jarenlang was hij actief binnen de theaterwereld. Ook organiseerde hij tal van culturele activiteiten. Op zijn veertigste gooide hij het roer om en begon aan de Hogeschool Larenstein met de studie tuinen landschapsinrichting, richting ontwerpen. Na zijn afstuderen ontwierp hij vele particuliere tuinen en openbare buitenruimten. Hij was bestuurslid van de NVTL, initiator van het Tuinenfestival Appeltern en van het Ontwerpinstituut, waar hij sinds 2006 doceert. Lafaille publiceert artikelen en schrijft boeken over tuinarchitectuur en tuinbeleving. Daarnaast fotografeert hij landschappen, steden en ruimtes.

Mijn groenplek “Ik houd van elk groen dat het verhaal vertelt van degene voor wie het is bestemd. Mijn tuin vertelt iets over mij. Mijn tuin is klein, met een plek om te zitten met familie, onder de druiven. Alle elementen zijn voor mij van waarde omdat ik ze bijna dagelijks aanraak als ik veeg, wat schoonmaak, een takje peterselie pluk, uitgebloeide bloemen wegknip. Dat is bijna een zen-ritueel.” Over bomen zegt hij: “Ik ken geen andere levende wezens die me meer aanspreken. Ik houd van hun grootte en vorm. Je krijgt er een relatie mee. In iedere tuin moet een boom. Hoe klein ook. Het kan altijd, zelfs op een balkon.” zijn voor insecten. Ook de circulaire economie is ‘hot’: techneuten bedenken van alles, de ontwerpers mogen het achteraf mooi maken. Waarom beginnen ontwerpers er niet mee?” Bewustzijn Dat is van later zorg.” Hij valt even stil, lacht: “Nou ben ik weer aan het lesgeven, he?” Promotie Over lesgeven gesproken: Lafaille inspireerde menig ontwerper binnen het Ontwerpinstituut dat hij oprichtte. Ook is hij initiatiefnemer van het jaarlijkse Tuinenfestival Appeltern. Het ontwerpvak ligt hem na aan het hart. “De beroepsgroep mag best wat meer doen om zichzelf te promoten. De filmbranche heeft de Oscars, de schrijvers hebben hun prij36 zen en boekenbal, de chefkoks hebben hun sterren. Dat soort dingen, daar haal je publiciteit mee, men heeft het erover, je leert de namen kennen. Als ik mijn cursisten vraag: noem eens vijf bekende Nederlandse tuinontwerpers, dan komen ze vaak niet verder dan drie. Dat is toch erg? We moeten echt meer doen, de handen ineenslaan en als vakgroep vertellen waar we goed in zijn. Meer voorop lopen, initiatieven nemen. Anders worden we links en rechts ingehaald door anderen. IVN bijvoorbeeld, gaat tuinen ontwerpen, tuinen die goed Lafaille was lange tijd betrokken bij het VHG Platform Ontwerpers. “Ik heb toen kunnen zien wat Branchevereniging VHG allemaal doet voor haar leden. Ze is op veel gebieden bezig en weet goede dingen te bereiken, zoals de btwverlaging. Ik denk dat VHG nog meer met anderen samen zou kunnen doen, waarbij dan vooral ook de achterbannen betrokken zijn. Laat iedereen meedenken over het begrip tuin en laten we dat via acties, televisieprogramma’s, schoolprogramma’s enzovoorts breed bekend maken. Zo kunnen we de ogen openen van mensen. Velen beschouwen natuur als iets dat moeilijk is, het is lastig, je moet het onderhouden, denken aan de bijen enzovoorts. Maar de mens is een onderdeel van de levende wereld, we staan er niet los van. De tuin is iets van onszelf. Dat bewustzijn, daar hoop ik op.”

Nieuwe leden Onderstaande bedrijven zijn de afgelopen periode lid van VHG geworden: Regio Brabant/Limburg Groen Compleet BV Dorstseweg 26 4854 NB Bavel www.groencompleet.nl Penders Hoveniers Zwartdriesstraat 31 6171 CB Stein www.pendershoveniers.nl Oorkondes Wilt u een oorkonde voor een jubilerende medewerker bestellen? Doe de aanvraag via de website na inloggen met gebruikersnaam en wachtwoord. http://www.vhg.org/ondernemershelpdesk/publicaties-en-oorkondes-bestellen/oorkonde-bestellen Regio Zuidwest-Nederland L. Brouwer Tuinen Smidsweg 28 3295 BV ’s-Gravendeel www.lbrouwertuinen.nl Verdonk Tuinen Herenweg 38a 3601 AR Maarssen www.verdonktuinen.nl 37

Snoek Tuinen Mijn bedrijf: De broers Robin en Erwin Snoek begonnen in 2007 voor zichzelf. Al snel kochten ze net buiten Abcoude een stuk weiland met twee schuren. Snoek Tuinen werkt in aanleg en onderhoud veel voor particulieren. Tekst en foto: Ed Zeelt Duurzaam “Het kan een balkon of daktuin zijn, maar ook een tuin van 1 hectare”, zegt Erwin. We doen de meeste hovenierswerkzaamheden zelf. Voor andere klussen, zoals boomverzorging en elektra, huren we specialisten in. Ons werkgebied omvat de regio Abcoude, Amstelveen en Amsterdam. Werken in de grote stad zijn we gewend. Als het moet huren we een grote kraan en doen we de aanen afvoer van materialen over het dak. Dat is een kwestie van alles tevoren goed organiseren, dan verloopt het vlot.” 38 Robin en Erwin zijn van kinds af aan verknocht aan de groene sector. “Je bent met de natuur bezig en het is dankbaar werk. Je maakt iets wat je klanten mooi vinden.” Het bedrijf heeft veel aandacht voor duurzaamheid. “Een tuin volstraten doen we niet meer. Er moet een goede balans zijn tussen tuin, groen en schuttingen en het water moet goed weg kunnen. En we zijn overgestapt van motorisch naar elektrisch accugereedschap. Minder zwaar en weinig geluid.” VHG helpt “We zijn nu twee jaar lid van VHG”, zegt Robin. “We krijgen goede tips en profiteren van de ervaringen van anderen. Richard Maaskant heeft ons samen met een accountant goed geholpen met een notitie voor de gemeente waarbij we aantonen dat nieuwe bebouwing op ons terrein een economische noodzaak is. We mogen nu wel bouwen, maar nog niet het aantal vierkante meters dat nodig is voor het voortbestaan van ons bedrijf.” Korte lijnen Snoek Tuinen zit in het middensegment van hoveniers. Robin geeft aan dat ze niet te groot willen worden. “Als eigenaren willen we ook in de tuin komen voor de aanleg. We hebben zelf het contact met alle klanten, we houden van korte lijnen. Als je de offerte hebt gemaakt, weet je ook precies wat er moet gebeuren.” Klanten komen veel via mond-totmondreclame of via een tuinarchitect. Snoek Tuinen heeft een leerling in opleiding en regelmatig stagiairs. Bedrijfsgegevens • Opgericht in 2007 in Abcoude • 6 medewerkers • Activiteiten: aanleg en onderhoud van grotendeels particuliere tuinen.

WIJ GAAN NIET OVER GEBAANDE PADEN. DE EGO POWER+ RUGGEDRAGEN BLADBLAZER LEVERT DE HOOGSTE PRESTATIES. DE UNIEKE 56V ARC LITHIUM-ACCU HEEFT EEN INDRUKWEKKENDE GEBRUIKSDUUR, EEN TOONAANGEVENDE LAADTIJD EN LEVERT VERGELIJKBARE OF BETERE PRESTATIES DAN EEN BRANDSTOF AANGEDREVEN BLADBLAZER. ZONDER GEDOE, LAWAAI EN STANK! DE EGO POWER+ BLADBLAZER IS ONTWORPEN OM ZELFS DE ZWAARSTE KLUS TE KLAREN. HET GEWATTEERDE EN UITERST ERGONOMISCH DRAAGHARNAS MAAKT EEN EINDE AAN VERMOEIDE ARMEN. DE BLADBLAZER IS OOK NOG EENS HEEL COMFORTABEL IN GEBRUIK, LEVERT MEER VERMOGEN EN MEER COMFORT. WEDEROM BAANBREKENDE TECHNOLOGIE VAN EGO. #POWERREIMAGINED Voor meer informatie: www.egopowerplus.nl of bel 0575 59 9999 (tijdens kantooruren) Krachtig en multi-inzetbaar Knikmops knik- en telescoopladers www.deschansbv.nl +31 (0)73 599 17 50 39

NIEUW: DE ACCU-TOPHANDLE VA MAKITAN Als je aan touwen boven in een grote boom hangt om die te snoeien, stel je maar een paar eisen aan je tophandle: hij moet snel zagen, licht zijn, makkelijk starten en perfect in balans zijn. Dan wil je deze ingenieuze tophandle op de universele 18 V LXT accu van Makita. Dè accu die op ruim 130 machines past. De zaag is de lichtste in zijn klasse, weegt maar 2,6 kg, en in een situatie waar elk grammetje telt is dat wel zo fijn. Net als de professionele snelheid van de ketting, 24 meter per seconde, heel snel dus. Testen in de praktijk? Stuur een mail: test.tuin@makita.nl De Makita accu, daar krijg je energie van. Wolter Kok boomverzorging, Houten

1 Online Touch

Index

1. 1
2. 2
3. 3
4. 4
5. 5
6. 6
7. 7
8. 8
9. 9
10. 10
11. 11
12. 12
13. 13
14. 14
15. 15
16. 16
17. 17
18. 18
19. 19
20. 20
21. 21
22. 22
23. 23
24. 24
25. 25
26. 26
27. 27
28. 28
29. 29
30. 30
31. 31
32. 32
33. 33
34. 34
35. 35
36. 36
37. 37
38. 38
39. 39
40. 40

Home