25

1945-1951 Uithuilen en opnieuw beginnen In het voorjaar van 1945 rook Nederland naar stof, roet en puin. De bevrijding bracht opluchting, maar de oorlog had vreselijke wonden geslagen. In Rotterdam was het centrum al vijf jaar eerder weggevaagd, in Arnhem lagen complete wijken in brokken, in Nijmegen en Middelburg was de schade immens. Bruggen waren opgeblazen, spoorlijnen vernield, havens ontwricht. Wat nog overeind stond, was vaak onbewoonbaar. Herbouwen werd een logistieke nachtmerrie: aan alles was een tekort: baksteen, staal, hout, glas, cement. Veel vaklieden waren omgekomen of verzwakt teruggekeerd uit dwangarbeid. Machines waren verouderd of gevorderd. Van improvisatie naar organisatie De eerste maanden na de bevrijding draaiden om improvisatie. Gemeenten hergebruikten bakstenen uit ingestorte panden. Metselaars werkten met gemengde partijen steen; timmerlieden verwerkten kromgetrokken balken. Houten noodwoningen werden in rijen geplaatst op braakliggende terreinen, bedoeld als tijdelijke oplossing, maar vaak jaren later nog steeds in gebruik. De woningnood liep op tot enkele honderdduizenden woningen. Bouwen werd een nationale prioriteit. De rijksoverheid nam een centrale rol in de coördinatie van wederopbouw op zich; de staat regelde materiaaltoewijzing, vergunningen en financiering. Gemeenten kregen instructies, aannemers opdrachten. De bouw werd tijdelijk een semi-geplande sector. Voor bouwbedrijven betekende dit een verschuiving. Waar voor de oorlog nog veel lokaal en kleinschalig werd gewerkt, ontstond nu een systeem waarin grotere aannemers, die logistiek en organisatie aankonden, de voorkeur kregen. Zo werd de basis gelegd voor bedrijven die later uitgroeiden tot nationale spelers. Puin als grondstof Een opvallend kenmerk van de eerste wederopbouwjaren was hergebruik. Miljoenen bakstenen werden schoongeklopt en opnieuw verwerkt. Puin werd vermalen voor beton. Het leverde vaak een variabele kwaliteit. Metselwerk was Affiche van H.A.R.K. (Nationale Hulpactie Roode Kruis) “Geef gereedschap voor den opbouw van Nederland aan Volksherstel. 25

26 Online Touch Home


You need flash player to view this online publication