Traditioneel metselwerk bleef belangrijk, maar werd steeds vaker gecombineerd met moderne constructies. De bouwplaats werd een georganiseerde productielocatie met een efficiënter gebruik van materialen en een betere logistieke planning. Arbeid en discipline De arbeidsomstandigheden in deze jaren waren zwaar. Lange dagen, fysieke arbeid, beperkte mechanisatie. Veiligheidsvoorzieningen waren minimaal. Ongevallen waren ingecalculeerde risico’s. Toch groeide ook hier organisatie. Bouwvakbonden wonnen terrein. Lonen werden collectief besproken, werktijden gereguleerd. De eerste naoorlogse jaren markeren dan ook het begin van een verschuiving: van losse bouwprojecten naar een samenhangend systeem van regelgeving, arbeidsafspraken en financiële structuren. In deze periode is niet geheel toevallig ook het Bedrijfstakpensioenfonds voor de Bouwnijverheid opgericht (23 januari 1951). 1951 als omslag Vanaf 1951 wordt de wederopbouw steeds meer planmatig. De ergste nood is gelenigd, internationale handel herstelt, staal en cement zijn beter beschikbaar. Nu kan er worden vooruitgedacht. De woningproductie wordt opgeschaald met behulp van standaardtypen. Plattegronden worden herhaald, bouwdetails gestroomlijnd. Gemeenten ontwikkelen uitbreidingsplannen die niet alleen herstel beogen, maar ook groei faciliteren. Voor de bouwsector betekent dit een nieuwe stap in professionalisering: investeren in materieel en werkwijze. Organisatie en planning worden net zo belangrijk als vakmanschap. Meer dan stenen Wat deze periode bijzonder maakt, is het besef dat bouwen meer dan een technische activiteit was. Het werd een morele onderneming. Een huis betekende stabiliteit, gezin, toekomst. Voor de politiek werd volkshuisvesting het symbool van sociale cohesie. Van het herstel van vertrouwen in overheid en samenleving. In een land dat net bezetting en hongerwinter had doorstaan, werd een nieuwe woning symbool van wedergeboorte. Doorwerking naar later Veel van wat na 1951 vanzelfsprekend lijkt, vindt zijn oorsprong in deze eerste zes naoorlogse jaren. De bouwsector leert dat schaal noodzakelijk is bij grote opgaven, dat organisatie even belangrijk is als ambacht en: bouwen is altijd politiek. 27
28 Online Touch Home