wie al decennia in Nederland woont, belasting betaalt en kinderen grootbrengt, is geen gast meer maar een inwoner. Continuïteit en verschil Terugkijkend past de komst van de gastarbeiders in een langere traditie van arbeidsmigratie. Net als de Duitse seizoenarbeiders in de zeventiende eeuw of de Belgische arbeiders in de negentiende eeuw kwamen zij vanwege werk. Wat verschilde, was de schaal en de zichtbaarheid. De naoorlogse economische groei, de snelle urbanisatie en de opkomst van de verzorgingsstaat maakten hun aanwezigheid tot een nationaal thema. In de bouwsector is hun bijdrage tastbaar. Woonwijken uit de jaren zestig en zeventig, snelwegen, tunnels en viaducten dragen het stempel van duizenden anonieme arbeiders die hierheen kwamen met een koffer en een contract. De afhankelijkheid van werkgevers, de gebrekkige huisvesting, de discriminatie en de politieke aarzeling om hun komst als blijvend te erkennen, maakten hun positie precair. Pas toen duidelijk werd dat zij niet zouden vertrekken, kwam er ruimte voor structureel beleid rond integratie en gelijke rechten. Een onvoltooid verhaal Vandaag de dag is arbeidsmigratie nog steeds onderwerp van debat. Oost-Europese bouwvakkers werken op Nederlandse steigers; discussies over huisvesting en arbeidsvoorwaarden zijn nog lang niet afgesloten. De geschiedenis van de gastarbeiders uit de jaren zestig laat zien dat economische noodzaak en menselijke waardigheid hand in hand moeten gaan. Wie arbeid vraagt, moet ook verantwoordelijkheid nemen voor de mens achter die arbeid. Bronnen: - Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Tijdlijn migratie 1849–2025 en historische migratiecijfers. - Canon van Nederland, venster “Gastarbeiders”. - Nationaal Archief, dossier over het Nederlands-Turkse wervingsverdrag (1964). - Leo Lucassen & Jan Lucassen, diverse publicaties over migratie in de Republiek en moderne arbeidsmigratie. - Hein de Haas, Hoe migratie echt werkt (2023). - Historiek, artikelen over gastarbeiders in Nederland. - Gemeentearchief Amsterdam, documentatie over Woonoord Atatürk (1964). - Publicaties over de rellen in de Afrikaanderwijk (Rotterdam, 1972). 91
92 Online Touch Home