Algemeen zowel de opdrachtgever als de andere partijen was plezierig. Niemand kon ‘op zijn eilandje blijven’.” “Vertrouwen is de basis”, vult Rick Brouwer van Kleissen Bouwmanagement en Advies aan: “Dat geldt natuurlijk voor elk project, maar in dit geval legden we het ook echt vast. Het register van vroege waarschuwingen kwam elke bouwvergadering terug. Soms moet je risicovolle punten benoemen die bij een andere partij liggen. Je bent geneigd zaken in het werk op te lossen. Details maken het verschil. Moeten we bijvoorbeeld dezelfde kranen in elke woning hebben? Als je de waardes in elke fase telt wordt het haalbaar en goedkoper op de lange termijn. Die denkwijze is nieuw.” Ervaren sanitair Hoe waren de reacties op ‘tweedehands’ materialen? “Positief. Hoewel het soms even schakelen was om ‘sanitair met ervaring’ toe te passen,” aldus Stef. Johan vult aan: “Belasting toegevoegde waarde is een belangrijk financieel belemmerend punt. Btw hef je op zaken waaraan je waarde toevoegt. Bij hergebruik van materiaal voeg je veel minder waarde toe. Maar dat is niet wettelijk zo geregeld.” Joke vertelt: “Dit betekent een systeemverandering. Bij Pioneering brengen we in kaart wat ons belemmert om naar een circulair systeem te komen. Dat gaat over btw, WOZ-waarde, restwaardeberekeningen, et cetera. Wat is de échte waarde van een gebouw? Pioneering organiseert over deze ‘systeemgrenzen’ werksessies.” Een interessante followup van deze pilot: De BouwKlup organiseert in 2021, in samenwerking met o.a. Kienhuis Hoving een event over nieuwe vormen aanbesteden en contracten voor de bouw. Vacuümglas Gebr. van der Geest Schilder- en afbouwonderhoud schilderde de woningen met biobased verven, op basis van plantaardige oliën: “Beter voor het milieu, want er worden geen oplosmiddelen gebruikt,” legt Bas van der Geest uit: “De verf droogt door opname van zuurstof. Wij passen dit al tien jaar toe.” Over het project: “Er was alle ruimte om de nieuwste innovaties toe te passen. We kozen bijvoorbeeld bij één woning voor vacuüm glas: 100% hergebruik, hoge uwaarde, lichtgewicht, makkelijker toepasbaar, veel comfort en lage energiekosten.” Vliegwiel Zowel binnen Oude Wolbers als Ter Steege zijn verschillende Martin Huiskes, LKSVDD Architecten: “Torenhoge prijzen ontstaan door krapte, niet omdat een gebouw meer waard is. Makelaars en banken moeten hier anders naar kijken.” afdelingen bezig met circulariteit. Johan: “Stroinkslanden maakt het tastbaar en enthousiasmeert. Die gedachte is in onze organisaties breed uitgerold.” Ook binnen De Woonplaats spelen meerdere circulaire projecten. Een uitgebreide evaluatie vindt binnenkort plaats. Stef: “We lopen nu voorop in duurzaamheid en willen met deze pilot lessen leren voor de toekomst. Het is belangrijk bouwpartners te prikkelen en uit te dagen om met innovatieve ideeën te komen.” Martin: “Je ziet ook in reguliere projecten opschaalbaarheid terrein winnen. Corporaties vragen mee te denken over circulariteit. Ervaring en het juiste netwerk zijn essentieel. Een vliegwiel, dat we met elkaar in gang moeten houden.” Op naar een circulair 2050. In Enschede zijn de eerste hobbels al genomen. Bouwen in het Oosten 45
46 Online Touch Home