0

Winter 2020 HagaZorgt Neem mee! Locatie Sportlaan gaat eind december 2020 voorgoed dicht. Medewerkers halen herinneringen op. Twee Haga-specialisten zijn lid van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen. Dat is bijzonder én goed voor het ziekenhuis. Vanaf januari 2021 is het HagaZiekenhuis rookvrij. Wat betekent dat precies? Lees ook JKZZorgt vanaf pagina 10

Thuiszorg voor iedereen! Onze thuiszorg diensten: • Huishoudelijke verzorging • Persoonlijke verzorging • Verpleging • Begeleiding individueel • Nachtzorg • Zorg bij Niet Aangeboren Hersenletsel (NAH) Wij werken met maximaal 2 zorgverleners per cliënt Kijk voor meer informatie op: www.24-7zorgomdehoek.nl Jan Luykenlaan 57, 2533 JL Den Haag T: 070 - 8880206 / M: 06 - 54961236 E-mail: info@24-7zorgomdehoek.nl

HagaZorgt WAAR VINDT U ONS? Locatie Leyweg Els Borst-Eilersplein 275 • 2545 AA Den Haag ✆ (070) 210 0000  HTM RandstadRail-tram 4, HTM tram 6, HTM bus 21, 23 en 26, Connexxion bus 31, 35, 36, 37 Locatie Leyweg - Spoedplein Charlotte Jacobslaan 10 • 2545 AB Den Haag ✆ (070) 210 0000  HTM RandstadRail-tram 4, HTM tram 6, HTM bus 21, 23 en 26, Connexxion bus 31, 35, 36, 37 Locatie Sportlaan (sluit eind 2020) Sportlaan 600 • 2566 MJ Den Haag ✆ (070) 210 0000  HTM tram 12, HTM bus 24 Juliana Kinderziekenhuis Els Borst-Eilersplein 275 • 2545 AA Den Haag ✆ (070) 210 0000  HTM RandstadRail-tram 4, HTM tram 6, HTM bus 21, 23 en 26, Connexxion bus 31, 35, 36, 37 Zorgplein Westland Zandeveltplein 3 • 2692 AH ’s-Gravenzande ✆ (0174) 417 227  Connexxion bus 31, 35 Nieuws en informatie vindt u op pagina 10 tot en met 13 van JKZZorgt 08 COLOFON HagaZorgt is een magazine voor patiënten, bezoekers en relaties van het HagaZiekenhuis. 11 Tekst en productie: Afdeling Communicatie Fotografi e: Afdeling Communicatie, Studio Oostrum Uitgeverij: BC Uitgevers bv Postbus 416, 8600 AK Sneek T 0515 429 429 Bladmanagement: Digna Schoonen T 06 442 099 10 Advertentieverkoop: Digna Schoonen T 06 442 099 10 Barbara Verschoor T 06 455 766 70 Vormgeving/opmaak: Hannique de Jong T 06 194 760 24 Druk: Scholma Druk, Bedum 16 Verder in dit nummer Kees van Nieuwkoop en Sabina Kersting zorgen voor de veiligheid van onze geneesmiddelen Rondom het ziekenhuis mag vanaf januari niet meer worden gerookt 04 07 Dokter schrijft boek: “Ik las een thriller en dacht: dat kan ik beter” Ik ben Haga: Miranda van Look Springen op de interactieve vloer Geboortebegeleiders bieden grip op je bevalling 08 09 10 11 Even voorstellen … dokter Bommeljé 13 Een betere behandeling van gebroken middenhandsbeentjes Traumateam in beeld Recept / puzzel 15 16 30 In 1901 geopend, in 2020 gesloten: Rode Kruis Ziekenh (locatie Sportlaan) in foto’s en verhalen 18 t/m 29 03 HagaZorgt

In het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG), de Nederlandse medicijnautoriteit die bepaalt welke medicijnen wel en niet in Nederland worden toegelaten, is het HagaZiekenhuis goed vertegenwoordigd met maar liefst twee leden (van de huidige vijftien). Internist-infectioloog Kees van Nieuwkoop werd begin dit jaar voor vier jaar herbenoemd en hematoloog Sabina Kersting is op 27 augustus voor het eerst beëdigd. “Hier mag het HagaZiekenhuis heel trots op zijn”, aldus het kersverse collegelid. Twee Haga-artsen in het CBG: “Met onze kennis zijn we eerder voorbereid” Het onafhankelijke CBG bewaakt de kwaliteit, werking en veiligheid van een medicijn. Daarnaast stimuleert het CBG het juiste gebruik door de juiste patiënt. Kees van Nieuwkoop: “Het college bestaat uit maximaal zeventien leden die elk hun eigen expertise inbrengen vanuit verschillende invalshoeken, zoals de farmacologie (geneesmiddelenleer), de ziekenhuispraktijk en de wetenschap.” Op dit niveau gaat het voornamelijk om hoogleraren van universitaire medische centra. Des te onalledaagser is het dat het HagaZiekenhuis maar liefst twee ‘toonaangevende experts’ in dit college heeft zitten. Hoe kan dat? Kees vertelt dat er binnen het college al enige tijd een vacature open stond voor een hematoloog (specialist op het gebied van bloedziekten). Hij brak zelf een lans voor een kandidaat uit een niet-academisch ziekenhuis. “De doorsnee hematologische patiënt wordt in een niet-academisch ziekenhuis gezien, dus wie kan de belangen van deze patiëntengroep beter behartigen dan een hematoloog die veel van deze patiënten ziet?”, aldus de internist-infectioloog. Sabina nuanceert: “Hematologische zorg ís al sub-academisch; het enige dat we hier níet doen is stamceltransplantatie. We mogen hier elk medicijn toedienen en hebben grotere patiëntenaantallen dan de academische ziekenhuizen.” Meerwaarde vanuit klinische praktijk Haar motivatie voor de nieuwe functie is er een van maatschappelijke betrokkenheid: “De afgelopen zes jaar was ik al bestuurslid van de werkgroep chronische lymfatische leukemie HagaZorgt 04 (vorm van bloedkanker die in de lymfeklieren ontstaat). Als er een nieuw medicijn op de markt kwam, waren wij daar nauw bij betrokken, zowel bij het vergoedingendossier als de wetenschappelijke beoordeling. Dat vond ik interessant. Het CBG zit een stap vóór het vergoedingendossier, maar de beoordeling van medicijnen moet zo goed en zo snel mogelijk gebeuren. Daar hoop ik aan te kunnen bijdragen.” “Een medicijn is nooit af” Sabina ervoer haar beëdiging als een feest, ondanks de iets afgezwakte vorm ervan als gevolg van de coronamaatregelen. Direct erna kon ze aan de slag. “Ik ben nu het tweede collegelid met specifi eke oncologische (kankergerelateerde) expertise en dan met name vanuit de hemato-oncologie (behandeling van bloedkanker). Vooral mijn inbreng vanuit de praktijk is hierbij van belang. Met een ziekenhuisblik kijk je anders, dat is mijn meerwaarde. Overigens wordt de besluitvorming niet door enkele leden, maar door het gehele college gedaan.” Eerder voorbereid Het HagaZiekenhuis heeft er baat bij dat twee van zijn specialisten zo’n belangrijke maatschappelijke functie bekleden. “Het is natuurlijk een prestigieuze functie; het HagaZiekenhuis mag er heel trots op zijn dat wij met twee leden in het CBG vertegenwoordigd zijn”, zegt Sabina desgevraagd. Kees vult aan: “Het CBG is één groot kennisinstituut. Die kennis

kun je weer delen. Ik kan bijvoorbeeld collega’s attenderen op nieuwe geneesmiddelen die eraan komen. Of op ernstige bijwerkingen die nog niet eerder zijn voorgekomen, of naderende medicijntekorten. Zo zijn we net iets alerter op nieuwe ontwikkelingen. Ik zie het als mijn taak om collega’s op die berichtgeving te attenderen.” Trage procedures versus zorgvuldigheid Onlangs uitte hoogleraar Carin Uyl-de Groot kritiek op de trage toelating van medicijnen tegen kanker in Europa. Dat was indirect ook kritiek op het functioneren van het CBG. Kees, fel: “De stelling dat de trage procedures mensenlevens kosten, vind ik gelegenheidstaal. Het kost ook mensenlevens als je geneesmiddelen toelaat die meer schadelijk zijn dan dat ze goed doen. Fabrikanten zoeken de grenzen op om geneesmiddelen zo snel mogelijk op de markt te krijgen. Daar moeten we heel zorgvuldig mee omgaan. In de procedures zitten tijdslijnen die worden nageleefd. Zo heb je tussentijdse beoordelingen en rapportages waarbij de tijdlijnen volgens vaste procedures verlopen. En soms verzoekt een fabrikant om een zogenaamde ‘klokstop’. Als deze voldoet aan de criteria, wordt de beoordelingsprocedure tijdelijk stilgezet. Meestal zit de vertraging echter bij de vergoedingendiscussie. Gelukkig wordt hieraan gewerkt.” Ook Sabina is het niet eens met de kritiek van Uyl-de Groot. “Ik ben juist onder de indruk van de zorgvuldigheid waarmee medicijnen hier worden beoordeeld”, zegt zij. “De kwestie is dat een fabrikant probeert om zijn medicijn zo positief mogelijk neer te zetten voor een zo breed mogelijke patiëntengroep. Het is dus een lastige uitdaging om dat te doorzien: is iets alleen werkzaam voor een bepaalde groep, of ook nog pertinent bij andere patiëntencategorieën? Daar zijn soms geen gegevens over. En daarom blijven we een medicijn ook controleren nadat het op de markt is gekomen. Want soms zijn er zeldzame bijwerkingen die nog niet uit onderzoek zijn gebleken, maar wel ernstig genoeg zijn om het medicijn opnieuw te beoordelen.” “In die zin is een medicijn nooit af”, vat Kees samen. “De balans tussen werkzaamheid en schadelijkheid van een medicijn moet niet alleen positief zijn bij registratie, maar dit nadien ook voortdurend blijven. Dat is waar het werk van het CBG over gaat.” Sabina Kersting Kees van Nieuwkoop “Wij hebben hier bij hematologie grotere patiëntenaantallen dan academische ziekenhuizen” 05 HagaZorgt

Van Dinter Den Haag BV is gespecialiseerd in orthopedische hulpmiddelen: > Protheses > Ortheses en braces > Therapeutische elastische kousen > Steunzolen > Korsetten Uw klacht is onze zorg! HagaZorgt 04

Het HagaZiekenhuis draagt graag bij aan een Rookvrije Generatie. Vanaf 1 januari 2021 is de directe omgeving rondom het HagaZiekenhuis dan ook rookvrij. In het ziekenhuis is roken evenmin toegestaan. Om precies te zijn: in heel het blauwe gebied op het kaartje mag niet gerookt worden. roken vanaf nu buiten de blauwe zone Haga Rookvrij: Gezondheid vinden wij belangrijk, dat begrijpt iedereen. En gezondheid wordt bevorderd door gezonde voeding, voldoende beweging, maar ook door een gezonde werk- en leefomgeving. Daar hoort roken niet bij. Jaarlijks worden we in dit ziekenhuis geconfronteerd met de gevolgen van roken, zoals longkanker en hart- en vaatziekten. Daarom vinden wij het belangrijk om binnen en buiten de muren rookvrij te zijn. Als u rookt, vragen we u dan ook om vanaf nu een ander plekje te zoeken. In elk geval buiten het blauwe gebied zoals aangegeven op het kaartje. Om u te helpen, plaatsen we bordjes. Zo weet u precies waar u wel en niet mag roken. Wilt u stoppen met roken? Bespreek dat dan met uw huisarts of specialist. Deze helpt u graag. 07 HagaZorgt

Dokter Stef Bloem móést wel een thriller schrijven. Na het lezen van een boek van een andere auteur riep de maagdarmleverarts van het HagaZiekenhuis namelijk overmoedig: “Dat kan ik véél beter!” En toen kon hij niet meer terug. In amper een half jaar schreef hij de tekst voor Antidotum, het Latijnse woord voor tegengif. Even tussendoor een medische thriller schrijven ndanks zijn nd drukke baan bij druk aa ek Ste beg me sch aag Darm Leverekten (MDL) wist Stef, nog aan het begin van zijn medische carrière, jd vrij te maken om het boek te schrijven. Hoewel j verguld is met de uitgave en de vele lovende eacties, voelt j zich toch genoodzaakt ea om zich te ge erontschuldigen: “Het gaat niet om e “H Bezoek van de burgemeester “Ik ben ontzettend trots op jullie!” Eind oktober 2020 bracht Jan van Zanen, burgemeester van Den Haag, een bliksembezoek aan het HagaZiekenhuis. Hij sprak hier met medewerkers en artsen over de strijd tegen het coronavirus. Ook nam hij een videoboodschap voor Haga-medewerkers op, waarin hij aangaf “zeer onder de indruk te zijn van de betrokkenheid, de openheid en de ‘zorg voor de zorg’ bij de Hagacollega’s”. De burgemeester sloot zijn sympathieke boodschap af met de duidelijk welgemeende woorden: “Ik ben ontzettend trots op jullie!” HagaZorgt 08 een diepzinnig verhaal, hoor. Ik heb in een arrogante bui gepocht tegen mijn vrienden dat ik het beter zou kunnen, zo’n thriller schrijven. Na een tijdje vond ik dat ik dat ook echt moest laten zien dan.” De hoofdpersoon in het boek werkt ook in het ziekenhuis en is ook een beginnend MDL-arts. Maar daar houdt de gelijkenis mee op. Stef: “Het verhaal is volledig verzonnen. Maar de medische beschrijvingen erin moesten wel kloppen, vond ik.” De dokter weet nog niet of er een vervolg komt. “Het was een eenmalig experiment, maar wie weet komt er weer een aanleiding om een boek te schrijven.” Het boek loopt zo goed dat uitgever Leporello inmiddels de tweede druk uitbrengt.

Ik ben Haga: Miranda van Look In de rubriek ‘Ik ben Haga’ vertellen medewerkers van het HagaZiekenhuis over de passie voor hun werk. Ook leren en/of werken in het HagaZiekenhuis of Juliana Kinderziekenhuis? Bekijk de mogelijkheden op werkenbijhaga.nl Miranda van Look is 51 jaar en werkt ruim vijf jaar in het HagaZiekenhuis als medewerker Receptie en Telefonie. “Een vriendin van mij vertelde altijd zo enthousiast over haar werk bij het Haga, dat ik hier gesolliciteerd heb. Het leek me een dynamische organisatie, en dat is het ook!” Ver hoeft ze niet te reizen voor haar werk, want ze woont op een steenworp afstand. Handig als ze in moet vallen! Miranda’s werkweek is afwisselend. Ze heeft telefoondiensten of werkt bij de receptie van het HagaZiekenhuis, het Juliana Kinderziekenhuis of de informatiebalie. Behalve op maandag, dan hebben haar kleinkinderen van 3 en 6 jaar oma-dag! “Die begint eigenlijk op zondagmiddag al, dus maandagavond plof ik op de bank en komt er niet veel meer uit mijn handen”, lacht Miranda. De telefooncentrale ontvangt zo’n 2500 gesprekken per dag, “een drukte van jewelste!” Met vier à vijf directe collega’s handelt Miranda aan de lopende band telefoontjes van patiënten, bezoekers, huisartsen en collega’s af. Zo’n dienst duurt maximaal vier uur. Ook stelt ze dienstlijsten op, op basis van informatie van secretariaten. “Die lijst moet wel kloppen, je wilt niet de verkeerde collega uit zijn (piket)bed bellen”, zegt Miranda grinnikend. Verder coördineren zij en haar collega’s de aanmeldzuilen, werken ze samen met de vrijwilligers en beheren ze de piketkamers. “Daarnaast doe ik wat 09 administratief werk voor onze manager. Zo komt mijn opleiding tot managementassistent toch nog een beetje van pas!” Tijdens het receptiewerk richt Miranda al haar aandacht op patiënten en bezoekers. “In een gesprek probeer ik vriendelijkheid uit te stralen met mijn ogen. Met een mondkapje op is dat soms best nog wel een kunst. Ik zie veel verdriet, agressie en irritatie”, vertelt ze ernstig. “Gelukkig krijgen we ook kaartjes, tekeningen en bloemen opgestuurd. Dat doet ons ontzettend goed!” Tweemaal per dag worden de dialysepatiënten vanuit de afdeling naar de receptie gebracht. “Ik houd ze altijd in de gaten terwijl ze op een taxi wachten, want deze patiënten voelen zich vaak niet zo lekker. En het gaat helaas nog wel eens mis met de taxibedrijven.” Het spannendste wat Miranda ooit meemaakte, was toen een Engels sprekende man ’s avonds binnenkwam en iets riep over een vrouw en een baby. “Ik pakte een rolstoel en toen riep de man uit: ‘The baby is already born!’ Ik reed een noodbrancard naar de auto die voor de deur stond. Op de achterbank lag een hevig trillende vrouw met een baby op haar buik. Gelukkig oogden zij beiden gezond en kon ik de vrouw geruststellen dat er hulp onderweg was.” HagaZorgt “Ik probeer vriendelijkheid uit te stralen met mijn ogen”

Dagelijks hebben meer dan 250 kinderen een afspraak in ons ziekenhuis. Zo’n 55 kinderen blijven bij ons logeren. Zo’n ziekenhuisbezoek is voor kinderen vaak ingrijpend. Er lopen mensen in witte jassen rond en ouders lijken toch wat meer gespannen dan anders. Het is begrijpelijk dat kinderen zich hier niet altijd op hun gemak voelen. Interactieve vloer Ontspanning en afleiding We doen in het Juliana Kinderziekenhuis (JKZ) daarom ons best om een wereld van ontspanning en afl eiding te creëren. Bijvoorbeeld in de vorm van speeltoestellen, knuffelkarakters, (interactieve) games en beleefruimtes. Op de foto staat Tom (6 jaar), die zich vermaakt met de interactieve vloer op de eerste verdieping. De vloer heeft meerdere gave games waar je uit kunt kiezen, zodat je even helemaal vergeet waar je bent. Ga naar onze website om door de activiteiten te bladeren: www.kinderen.julianakinderziekenhuis.nl/ activiteiten-en-ontspanning Zien wat wij nog meer doen om kinderen af te leiden en te helpen ontspannen? Scan de QR-code om de video te bekijken. JKZZorgt 10

Boek In Geboortebegeleiders vertelt Irma over een positieve mindset bij de bevalling, de valkuilen die er zijn en de rol van de partner. Maaike vertelt over haar ervaringen in het buitenland en haar kijk op bevallen in bad en pijnstilling tijdens de bevalling. Het boek is te boek Maaike (links) en Irma met hun boek Een goede voorbereiding. Eigen regie. Positieve gedachten. En: een goede ademhaling. Essentiële voorwaarden voor een goede bevalling, volgens verloskundige Maaike van Rijn en gespecialiseerd verpleegkundige Irma Kemper. In hun boek Geboortebegeleiders delen Maaike en Irma hun praktijkkennis en persoonlijke verhalen. Geboortebegeleiders Maaike en Irma bieden grip op je bevalling Klinisch verloskundige Maaike van Rijn heeft in haar werkzame leven al heel wat bevallingen meegemaakt. Na haar afstuderen werkte ze voor Artsen zonder Grenzen in Burundi en Soedan. “Een prachtige, maar ook uitdagende periode”, vertelt Maaike in Geboortebegeleiders. “Burundi was een onrustig gebied. Je hebt te maken met cultuurverschillen en communiceren is lastig. Bovendien kwam ik ziektes en ziekteverschijnselen tegen waar ik als beginnend verloskundige nog niet veel kennis over had.” Haar tijd in Soedan was niet minder onrustig. “Daar werkte ik in een vluchtelingenkamp. Bijna alle vrouwen daar waren besneden. Dat is een grote belemmering als je moet bevallen.” Dankzij deze ervaringen is Maaike nog beter in staat haar werk in Nederland te doen. “Ik weet nu bijvoorbeeld heel veel van vrouwenbesnijdenis. Daar heb ik profi jt van bij mijn werk in het Haga Juliana Geboortecentrum.” Door haar ervaringen kan Maaike bovendien goed relativeren: “In vluchtelingenkampen willen 11 zwangere vrouwen vooral overléven. De kans dat een bevalling fatale gevolgen heeft voor de moeder, is een stuk groter dan in Nederland. Vrouwen leven daardoor veel meer in het moment. In Nederland is dit bijna niet aan de orde. Hier willen zwangere vrouwen zich vooral goed vóórbereiden.” Gespecialiseerd verpleegkundige Irma Kemper richt zich op een ander aspect van het bevallen: een positieve mindset en de juiste ademhaling. Deze dragen volgens haar bij aan een bevalling vol vertrouwen. In Geboortebegeleiders vertelt Irma onder andere over haar zelfbedachte LOVEprincipe. Die afkorting staat voor Loslaten, Ontspanning, Vertrouwen en Eenheid. “Het is belangrijk dat een vrouw ontdekt waar angstige gedachtes toe kunnen leiden. Het LOVE-principe geeft inzicht in de werking en de kracht van de hormonen”, vertelt Irma. “Soms vinden mensen het vreemd klinken, maar je kunt echt bevallen met liefde. De ‘liefdeshormonen’ endorfi ne en oxytocine bepalen namelijk het gehele proces.” JKZZorgt

Kwaliteit Respect Vertrouwen Heeft u zorg nodig? Alpo zorg is een kleine organisatie voor volwassenen. Wij geven zorg aan huis met kwaliteit en een glimlach, werken met gediplomeerde zorgverleners en vinden persoonlijk contact belangrijk. Daarom werken wij met kleine teams rondom de cliënt. Dit doen wij via zorg in natura, WMO, het persoonsgebonden budget en particulier. Wij bieden de volgende diensten: • Verzorging • Verpleging • Terminale zorg • Huishuidelijke hulp • Thuisadministratie • Begeleiding Voor meer informatie: 079 - 737 02 08 of bezoek onze website: www.alpozorg.nl Alpo zorg is een erkend leerbedrijf en lid van Zorgthuisnl HagaZorgt 12

De website https://kinderen.julianakinderziekenhuis.nl/ is superleuk voor kinderen! Niet alleen vind je veel informatie over wat je hebt en wat je daaraan kunt doen, maar ook maak je persoonlijk kennis met onze geweldige dokters! Zoals dokter Bommeljé, bijvoorbeeld. Dokter Bom meljé Ik ben Keel-Neus-Oorarts (KNO-arts) voor kinderen. Ik behandel kinderen van 0-18 jaar met aandoeningen aan hun keel, neus, oren of in het hoofd-halsgebied. Vaak plaats ik trommelvliesbuisjes in de oren en knip ik amandelen. Regelmatig doe ik ook grotere operaties. Wist je dat … … ik thuis een echtgenoot en drie jongens heb? Allemaal mannen! Dus blauw is spontaan mijn lievelingskleur geworden. Dat komt vast en zeker van al die beschuiten met blauwe muisjes, heerlijk! … ik best voor een dag koningin Máxima zou willen zijn? Ik ben benieuwd hoe haar dagen eruitzien! Ook krijg ik dan een kijkje in het leven in het paleis! 13 JKZZorgt Even voorstellen …

HagaZorgt 14

Wie op zijn duim valt, kan zijn middenhandsbeentjes breken. Het overkomt vooral vrouwen van 60 jaar en ouder en mannen tussen de 30 en 40 jaar die zwaar werk verrichten. Meestal herstellen handchirurgen zo’n breuk met schroeven en plaatjes. Traumachirurg Alexander Greeven werkt liever met pinnetjes. Zijn aanpak zorgt voor een veiligere behandeling met een sneller herstel. Betere behandeling van gebroken middenhandsbeentjes Alexander Greeven promoveerde dit najaar op het herstel van breuken van middenhandsbeentjes. In zijn onderzoek bekeek hij de resultaten van twee verschillende behandelingen bij honderden patiënten: het vastzetten van de breuk met een plaatje en schroeven én de operatietechniek waarbij de breuk met een of meerdere pinnetjes door de huid wordt gestabiliseerd. “De behandeling met pinnetjes door de huid is niet nieuw”, vertelt Greeven. “Sterker nog, het is een van de eerste methoden die na de Tweede Wereldoorlog werd gebruikt. De laatste jaren was de behandeling met plaatjes en schroeven populairder, omdat na de operatie geen gips nodig is. Maar bij de plaatjes-/schroefjestechniek blijkt een grotere kans kans te bestaan dat door de operatie belangrijke zenuwen beschadigen. Een groot aantal patiënten krijgt daardoor een gevoelsstoornis van de duim. Dat is heel vervelend.” Voordelen Greeven geeft zelf de voorkeur aan de operatietechniek met pinnetjes. Deze is eenvoudig toe te passen en kost minder tijd. “Zo’n pinnetje breng je met een klein sneetje voorzichtig via de huid door het gebroken bot. Daarna kan dit weer in de goede stand aan elkaar groeien. De hand kaa wo na e wordt meestal vier weken nabehandeld met een gipsspalk. Omdat de wonden einer zijn en de operatie eel minder ingrijpend is, spa e revalidatie kortdurend of zelfs niet nodig.” of er vervolmaking van de techniek heeft e Greeven een ‘safezone’ astgesteld voor een G a veilige behandeling van breuken van de duim. e b Hiermee kan een H z d s zenuwbeschadiging, en daarmee de gevoelsstoornis van de duim, Alexander Greeven laat plaatjes zien waarop de ‘safezone’ wordt getoond 15 voortaan worden v v voorkomen. Dubbele winst! w HagaZorgt

Het traumateam van de Spoedeisende Hulp van het HagaZiekenhuis vangt een patiënt op zodra deze binnenkomt met een ernstig acuut probleem. Bijvoorbeeld na een ernstig ongeval of bij een levensbedreigende aandoening. Nog voordat een patiënt binnenkomt, staat het team al klaar voor de opvang. Als een geoliede machine wordt er direct gehandeld volgens protocol om de patiënt adequaat te kunnen helpen. Anesthesioloog: beoordeelt de luchtweg, zorgt dat deze open blijft en beoordeelt het zuurstofgehalte in het bloed Anesthesiemedewerker: ondersteunt de anesthesioloog Radioloog: verricht en beoordeelt beeldvormend onderzoek 1e verpleegkundige: sluit patiënt aan op de monitor en assisteert de anesthesioloog HagaZorgt 16

e g A(N)IOS (arts al dan niet in opleiding tot specialist) SEH of Heelkunde: beoordeelt de patiënt en doet noodzakelijke verrichtingen 2e verpleegkundige: zorgt voor intraveneuze toegang (toegang tot de bloedbaan) en assisteert bij verrichtingen SEH-arts: heeft de leiding bij de opvang van een traumapatiënt 17 HagaZorgt

Een Haags begrip is niet meer: locatie Sportlaan van het HagaZiekenhuis, ook wel het voormalige Ro(o)de Kruis Ziekenhuis (na 1960 viel de dubbele o weg), gaat eind 2020 dicht. Dat kunnen we natuurlijk niet geruisloos laten gebeuren. In de komende pagina’s nemen we u mee door de geschiedenis van dit door velen zo gewaardeerde ziekenhuis en vertellen collega’s en oud-medewerkers wat het ziekenhuis voor hen heeft betekend. n e Het Rode Kruis Ziekenhuis: een historisch perspectief Het Rode Kruis Ziekenhuis kent een lange geschiedenis, die gekenmerkt werd door verhuizingen. Soms gedwongen door de bezetters, maar ook vanwege de capaciteit en de fusie. Links het gebouw van de eerste Haagse Roode Kruis Kliniek aan de Jan van Nassaustraat HagaZorgt 18 h H e t k R e Zi u o ode Kruis i s

Het monumentale gebouw aan de Sportlaan in 1937 gezien vanaf de tuinzijde In 1899 legde mevrouw Van Willis – Janse van Zoutelande en Werendijcke, ere-presidente van het Haagse Vrouwencomité van het Nederlandsche Roode Kruis, de eerste steen voor de bouw van de Roode Kruis Kliniek aan de Jan van Nassaustraat 112. Twee jaar later, op 20 februari 1901, werd het gebouw offi cieel geopend door koningin-moeder Emma, beschermvrouwe van ditzelfde comité. De chirurgische kliniek had ook een zusterhuis voor de ‘pleegzusters van het Nederlandsche Roode Kruis’. Begin jaren twintig van de vorige eeuw werd besloten tot de bouw van een nieuw Roode Kruis Ziekenhuis (RKZ) met een grotere capaciteit in de Vogelwijk (toen nog in aanbouw). Koningin-moeder Emma legde hiervoor in 1922 de eerste steen. Drie jaar later, in 1925, verrichtte ze eveneens de offi ciële opening van het monumentale gebouw in de beroemde Eduard Cuypers-stijl. De capaciteit groeide uit van veertig naar zo’n tweehonderd bedden. In 1942, tijdens de Tweede Wereldoorlog, gaven de Duitsers het bevel om het ziekenhuis af te breken voor 19 HagaZorgt De eerste steen voor de bouw van het ziekenhuis aan de Sportlaan werd in 1922 gelegd door koninginmoeder Emma de bouw van de Atlantikwall (een aaneengesloten geheel van versperringen en bunkers). Ondanks dat het ziekenhuis vol in bedrijf was, werd het toch afgebroken. Het markante gebouw was toen nog maar zeventien jaar oud. Om te voorkomen dat de Duitsers er met de spullen vandoor gingen, trokken de doktoren, verpleegkundigen en de medewerkers van de technische dienst overalls aan en verwijderden alle bruikbare materialen eigenhandig uit het gebouw.

meer was, slopen ze ’s nachts met een kaars als een Florence Nightingale over zalen. Het ‘tijdelijke’ ziekenhuis zou achttien jaar op deze plek blijven. mee kaa ach Het meer dan honderd jaar oude gebouw aan het Om en Bij Het RKZ verhuisde in sterk afgeslankte vorm naar een noodhospitaal aan het Om en Bij in de binnenstad. Het gebouw was eigenlijk totaal niet geschikt om als ziekenhuis dienst te doen. De gangen waren te smal, de trappen waren van hout en brandgevaarlijk en de staat van onderhoud was slecht. Aan het eind van de oorlog waren er niet genoeg kolen meer om het hele ziekenhuis te verwarmen. De zusters droegen warme truien, lange broeken en sokken Nadat de Duitsers vertrokken waren, werden al snel plannen gemaakt oor nieuwbouw op de plek van het gesloopte complex. Het gebouw moest o veel mogelijk op het gebouw lijken dat door de Duitsers was afgebroken. n 1950 was het eerste ontwerp van architect M.J. Luthman, bijgestaan door architect W. Prent, gereed. Maar het Na we oo ge da paal zandg de offi ciële op duurde tot 1955 voordat de eerste zandgrond in kon en tot 1960 voordat du opening plaatsvond. Koningin Juliana pakte de Oranjetraditie weer op en nam die taak op zich. De naam veranderde daarna gelijk in Rode Kruis Ziekenhuis (met één o). Toen in 1993 werd besloten tot een fusie tussen het Juliana Kinderziekenhuis (JKZ) en het RKZ werd het kinderziekenhuis aan het gebouw op de Sportlaan vastgemaakt. Het nieuwe kinderziekenhuis werd in 1999 in gebruik genomen. In 1942 werd het ziekenhuis door de bezetters afgebroken HagaZorgt 20

De hoofdingang van het Rode Kruis Ziekenhuis aan de Sportlaan. Het logo werd na de fusie in 2004 vervangen door het logo van het HagaZiekenhuis Fusie tot HagaZiekenhuis In 2004 fuseerden RKZ, JKZ en Ziekenhuis Leyenburg. Zo ontstond het HagaZiekenhuis. De ontwikkelingen in de ziekenhuiswereld volgden elkaar in rap tempo op. De ligtijd werd korter, het aantal bedden kromp en de ziekenhuiszorg verplaatste zich steeds meer richting huisartsenzorg en digitale zorgverlening. De patiënt hoefde minder vaak naar het ziekenhuis te komen en was er sneller weer uit. Zo werd het nut van het werken met meerdere locaties, met de bijbehorende, aanzienlijke kosten, steeds kleiner. In de loop der tijd werden daarom al afdelingen van de Sportlaan verplaatst naar de Leyweg. Eind december 2020 verhuizen de laatste poliklinieken en sluit locatie Sportlaan defi nitief de deuren. Vanaf januari 2021 vindt u alle zorg van het HagaZiekenhuis in Den Haag aan het Els BorstEilersplein 275. Ook het Juliana Kinderziekenhuis en het Ronald McDonald Huis zijn hier te vinden. Kortom: basiszorg en hoog-specialistische zorg voor inwoners van binnen en buiten de regio Haaglanden onder één dak. HagaZiekenhuis en Juliana Kinderziekenhuis aan het Els BorstEilersplein 21 HagaZorgt

U kunt bij Happy Nurse terecht voor begeleiding, persoonlijke verzorging, verpleging, gespecialiseerde verpleging, dementiezorg, palliatieve zorg in de wijken Escamp, Segbroek, Scheveningen en Loosduinen. Ons wijkteam bestaat uit een groep enthousiaste en professionele verzorgenden en verpleegkundigen die iedere dag weer hun uiterste best doen om de zorg te leveren die aansluit bij de wensen van de cliënt. Interesse in onze zorg? Neem geheel vrijblijvend contact op met ons kantoor aan de Goudenregenstraat 272 in Den Haag. Interesse om bij ons te komen werken? Ook dan kun je contact met ons opnemen. Goudenregenstraat 272, 2565 GE Den Haag 070 - 213 64 66 (kantooruren) planning.denhaagzuid@happynurse.nl of kijk op happynurse.nl/thuiszorg

Eind dit jaar worden de laatste medische functies van de Sportlaan overgeplaatst naar de Leyweg. Daarna sluit de locatie defi nitief haar deuren. a S l “Even tussendoor naar de Leyweg hoeft straks gelukkig niet meer” De afdelingen Mond-, kaak- en aangezichtschirurgie (MKA) en het Centrum Bijzondere Tandheelkunde vertrekken eind december als laatste. Kaakchirurg Peter Valkenburg kijkt al uit naar zijn nieuwe onderkomen: een spiksplinternieuwe afdeling op locatie Leyweg die aan alle moderne eisen voldoet. Peter: “Het is logisch om vanaf januari daar te zitten. Alle specialismen op één locatie werkt veel effi ciënter. Een mooi begin van het nieuwe jaar.” De meeste afdelingen zijn al verhuisd naar de Leyweg. Het gebouw aan de Sportlaan maakt inmiddels een verlaten indruk. Lege gangen, afgesloten wachtruimtes en kale muren. Veel spullen zijn al naar locatie Leyweg gebracht of afgevoerd naar de stort. De ziekenhuisinventaris die nog bruikbaar was, is via een stichting naar Afrika verscheept. Ook Peter Valkenburg is eraan toe om met ‘zijn’ afdeling te verhuizen. “In 2006 ben ik als MKAchirurg op locatie Sportlaan begonnen”, vertelt hij. “Het was als ziekenhuis toen nog volop in bedrijf. De kleinschaligheid was fi jn, je kende iedereen, er heerste een prettige werksfeer. Maar na de fusie met Ziekenhuis Leyenburg vonden er veel veranderingen plaats. De Spoedeisende Hulp werd overgeplaatst, afdelingen verhuisden, operatiekamers werden afgeschaald. Dat had natuurlijk gevolgen voor de sfeer. En daarnaast verouderden het gebouw en de ICT. Dus inmiddels kijk ik er echt naar uit om naar de Leyweg te gaan!” Veel voordelen “Wij verhuizen 29 december naar de vierde verdieping van de hoogbouw, die speciaal voor 23 HagaZorgt Kaakchirurg Pete Valkenburg ons en het Centrum Bijzondere Tandheelkunde is omgebouwd. Wij kijken erg uit naar het werken op deze volledig nieuwe polikliniek. Voor onze patiënten is het ook fi jner dat alles nu op één locatie zit. De laatste jaren moesten patiënten die voor onderzoek en/of behandeling naar onze polikliniek moesten met een ambulance van locatie Leyweg naar locatie Sportlaan en weer terug. Erg omslachtig, nog afgezien van de kosten. Voor acute kaakchirurgische hulp op de SEH of om visite te lopen op de verpleegafdelingen moesten we vaak even tussendoor van de Sportlaan naar de Leyweg. Dat hoeft straks gelukkig niet meer.” l t u a r i o pS t i nglocatie n

HagaZorgt 04 24 24

Het grote bord met foto’s die ze in de loop der jaren hadden verzameld, is al weggehaald. Bovenaan stond: Welkom op de leukste afdeling! Ze draaien er nu alleen nog poli. Operaties gebeuren al sinds een paar weken op de Leyweg, sinds de POK (poliklinische OK) daarnaartoe is verhuisd. Hoezo ‘leukste afdeling’? Met wie hebben we het genoegen? a S l Ook de ‘leukste afdeling’ moet eraan geloven “Ja, zo noemen wij onszelf al jaren,” zegt een enthousiaste Marjorie Braam. Ze is sinds 2004 plastisch chirurg op, jawel, de afdeling Plastische Chirurgie. “Omdat wij met elkaar gewoon een heel leuk team zíjn. Het voelt als familie, zeg maar. En dat bleek nog eens temeer toen de leegloop hier begon. We zijn de laatsten der Mohikanen en hebben hier de afgelopen maanden min of meer ‘overleefd’. Daarom hebben we het onszelf wel gemakkelijk gemaakt. Zeg ’t maar, wat wil je hebben: koffi e? Thee? Frisje? Portie bitterballen erbij?” En ze wijst met een knipoog naar de koelkast, de oven en de magnetron. “Tsja, je moet wát als het restaurant en het winkeltje dicht zijn … dat wordt wennen straks op de Leyweg! Alhoewel, daar zijn natuurlijk weer veel voorzieningen.” Marjorie vervolgt: “Kijk, vanwege dit kleinschalige gebouw kende iedereen elkaar. De sfeer was aardig en laagdrempelig. Ik denk ook voor de patiënten. Zoals de portier je altijd begroette, dat gaf mij een gevoel van thuiskomen: ‘Goedemorgen, dokter Braam!’ Die portier kende gewoon íedereen bij naam! En een hele hoop patiënten ook. Je kon gewoon niet om hem heen. Dat gaat natuurlijk straks allemaal veranderen.” Marjorie denkt met plezier terug aan de zomerse dagen waarop patiënten met bed en al naar buiten werden gereden. Lekker onder de luifel in de frisse lucht. “Wij hadden zelf ook een groot balkon, dus daar zaten we graag even pauze te houden of aan het eind van de dag een beetje bij te kletsen.” 25 Plastisch chirurg Marjorie Braam Het heen en weer pendelen tussen locatie Leyweg en ‘thuis’, zoals de Sportlaan aanvoelde, is bijna verleden tijd. Nog even en dan hangt het bord Welkom op de leukste afdeling op de vierde etage van locatie Leyweg. Dan krijgen ze daar dat thuisgevoel vast ook weer. HagaZorgt l t u a r i o pS t i nglocatie n

a S l Oud-medewerkers over locatie Sportlaan Vincent van Wegberg (68 jaar) begon in 1984 als receptiemedewerker in het toenmalige RKZ. Hij vervolgde er zijn carrière als hoofd Receptie, Beveiliging en Telefonie en ging na de fusie op de Leyweg werken bij het nieuw opgerichte Vastgoedbedrijf. Ook was hij coördinator BedrijfsHulpverlening. Sinds begin 2013 is hij met (vroeg)pensioen. Nog altijd is hij lid van de Haga Kunstcommissie. “De ‘hoeden’ gingen naar het RKZ, de ‘petten’ naar Leyenburg” “Met de sluiting van de Sportlaan gaat een rijk stuk Haagse ziekenhuishistorie verloren. Karakteristiek voor het oude RKZ was de mooie ligging in de Vogelwijk, het relatief kleinschalige karakter en het typerende patiëntenbestand: RKZ en Bronovo waren de ziekenhuizen voor de Hagenaars met de hoeden, ‘de petten’ gingen naar Leyenburg en Westeinde. Er waren korte lijnen en er heerste een sterk wij-gevoel: iedereen kende elkaar en er waren veel onderlinge informele contacten. Er werd ook heel veel gelachen!” “In mijn tijd als receptiemedewerker had ik contact met alle afdelingen en artsen; horen, zien en zwijgen was essentieel. Daarbij kwam uiteraard het contact met bezoekers en patiënten uit alle geledingen van de maatschappij. Dat was soms confronterend, maar meestal heel leuk; ik vond het een heerlijke tijd. Na de fusie met Leyenburg volgden de onvermijdelijke maar meestal noodzakelijke ingrijpende reorganisaties, die even onvermijdelijk ten koste gingen van de bedrijfscultuur. Het hoort er allemaal bij. Zelf ben ik in 2006 naar de Leyweg verhuisd. Ik kwam nog wel regelmatig op de Sportlaan en had dan echt een soort thuisgevoel. Toch heb ik ook op de Leyweg en in de nieuw ontstane organisatie een goede tijd gehad. Na 29 jaar RKZ/Haga heb ik er nog steeds leuke contacten.” HagaZorgt 26 Vincent van Wegberg l t u a r i o p S t i nglocatie n

Maryse Koster-Tenback (73) begon in 1982 als afdelingshoofd op de Sportlaan, waar ze zich bezighield met het spreekuurbeheer. Later werd ze er unithoofd op het Afspraakbureau. Dat deed ze maar liefst dertig jaar! In 2012 ging ze met pensioen. “Door zijn kleinschaligheid had het iets heel intiems” Lidy Arends (in het midden) Lidy Arends (58) begon in 1978 als vakantiehulp in het restaurant van locatie Sportlaan. Inmiddels is ze alweer vijf jaar Floormanager in restaurant HagaPlaza op de Leyweg. “We hadden er altijd gezellige feesten” “Als het personeelsrestaurant aan de Sportlaan niet was gesloten, was ik daar gebleven. Ik vond het er erg gezellig; iedereen kende iedereen, van schoonmaker tot directeur. Het fi jne was ook dat iedereen met elkaar meeleefde en elkaar hielp waar dat kon. Ik heb er met veel plezier gewerkt. We hadden er ook altijd gezellige feesten, daar heb ik goede herinneringen aan. Van sommige artsen kreeg je met Kerst een fl es wijn of champagne, en de laatste jaren kregen alle restaurantmedewerkers vijftig euro van een van de dokters. Wauw, dat maak je toch nooit meer mee? Ik heb het geluk dat al mijn collega’s mee zijn gegaan naar HagaPlaza. Zo kunnen we nog steeds die herinneringen delen met elkaar.” 27 HagaZorgt “Ik vind het jammer dat de Sportlaan sluit. Er liggen daar zo veel herinneringen, zowel fi jne als trieste! Uniek was de kleinschaligheid in vergelijking met de Leyweg. Er waren korte lijnen met vrijwel alle afdelingen; je kende iedereen. Daardoor kon je een hoop onderling regelen, voor je afdeling of voor de patiënten. Over het algemeen heb ik er met veel plezier gewerkt, mede door alle contacten die ik er had. Die zijn er na mijn pensionering nog steeds! Ik denk met groot plezier terug aan mijn afscheidsreceptie, geregeld door de collega’s. Er waren zo veel mensen op de receptie met grappige verhalen en mooie wensen! Ik zal straks vooral het bijzondere gebouw missen, wat er ook mee gebeurt. Door zijn kleinschaligheid had het iets heel intiems. Dat is in een ziekenhuis haast niet meer voor te stellen in deze tijd.” Maryse Koster-Tenback

Servicemanager Rijk Jan Ploeg werkt sinds 1991 op de Sportlaan en sinds 2012 ook op de Leyweg. Eind maart 2021 zal hij de Haga-Sportlaansleutel voor de laatste keer omdraaien om hem te overhandigen aan een nieuwe eigenaar. a S l “Het laatste jaar moet je met oogkleppen op lopen” Rijk Jan is op de Sportlaan verantwoordelijk voor het functioneren van alle techniek, zoals de luchtbehandeling, de verwarming, het sanitair en het gebouwbeheersysteem. Hij is er trots op dat de technische installaties er goed functioneerden, “met bijzonder weinig storingen”. Des te gekker is het dat hij nu moet gaan ontmantelen wat hij heeft helpen opbouwen. “Eind december verlaten de laatste medici het pand. We hebben dan nog drie maanden de tijd om het pand verder te ontruimen en technisch te ontmantelen”, somt Rijk Jan op. “En dan krijgt eind maart iemand anders de sleutels, al kan het zijn dat we nog enige tijd op zullen moeten treden als leegstandbeheerders.” “Het voelt wel dubbel”, geeft hij, na enig aandringen, toe. “Eerst help je het ziekenhuis opbouwen naar een hoog niveau, en nu zie je het in elkaar storten. Ik zeg maar steeds: het laatste jaar moet je maar een beetje met oogkleppen op lopen. Het moet gebeuren en het is goed zo. Al ga ik de saamhorige sfeer op deze locatie wel missen. Aan de andere kant heb ik ook wel weer zin in een nieuw project op de Leyweg.” Rijk Jan in de lege gangen van locatie Sportlaan. Hij gaat zich vanaf maart 2021 bezighouden met het gebouwbeheersysteem en het energiebeheer van Haga Leyweg. HagaZorgt 28 l t u a r i o pS t i nglocatie n

Tweeëntwintig jaar lang was hij een van de meest markante portiers van locatie Sportlaan: de altijd vriendelijke en gastvrije Ron de Jonge (60). Met een vast team aan collega’s maakte hij er heel wat mee. “Regelmatig kwam er een aanstaande vader naar het Geboortehotel vragen terwijl hij zijn puffende vrouw voor de draaideur liet staan. Dan zei ik: ‘Hee, je vergeet wat!’” a S l “Alsof je verhuist van een dorp naar een stad” Iedereen kent Ron, en Ron kent iedereen. Alle dokters van de Sportlaan worden persoonlijk begroet en ook veel patiënten kent hij bij naam. In 1998 trad hij aan als fulltime portier bij het Rode Kruis Ziekenhuis. Hij draaide dag-, avond- en nachtdiensten. “Wij hadden een heel leuk team, allemaal mannen. We vulden elkaar goed aan en konden ook nog wel eens een geintje uithalen. Dan riep ik door de microfoon: ‘Willen alle mensen met groene bandjes het water verlaten zodat de mensen met blauwe bandjes erin kunnen?’ En dan keek iedereen me schaapachtig aan. Die humor hadden we allemaal.” Portier Ron de Jonge Het hechte team werkt nu verspreid over locatie Leyweg, en ook Ron werkt er al vijf dagen per maand. In januari gaat hij er fulltime achter de receptie zitten. “In het begin was dat wel wennen ja. De Leyweg is groot; je wilt alle mensen leren kennen maar dat gaat gewoon moeilijk, het voelt alsof je verhuist van een dorp naar een stad. En ik was gewend om heel zelfstandig te werken en alles zelf te doen, terwijl je op de Leyweg met zijn tweeën staat. Gelukkig hebben we ook daar een heel leuk team met collega’s van alle leeftijden. Maar, eerlijk is eerlijk: ik ga eind december wel een traantje wegpinken denk ik.” Wat gaat hij het meest missen? “Wat ga ik níet missen! Ik zal álles missen daar, dat meen ik echt! Ik vind het nog steeds een prachtbalie, die aan de Sportlaan. Ook al is hij hartstikke oud. Ik wil ook echt nog een aandenken meenemen daarvandaan. Iets waar ik 22 jaar tegenaan heb zitten kijken. Misschien de microfoon, waar ik zo vaak doorheen heb zitten praten als mensen fout geparkeerd stonden of als er een taxi was. Ja, dat ga ik vragen, of ik díe mee mag nemen.” 29 HagaZorgt l t u a r i o pS t i nglocatie n

In ons restaurant HagaPlaza kunt u terecht voor heerlijke en gezonde maaltijden. Vrijwel alles bereiden we vers en via ‘front cooking’, oftewel koken in open keukens. Echte Italiaanseossobuco Ingrediënten: • 3 kalfs- of runderschenkels • wortel • 3 stengels bleekselderij • 2 witte uien • 125 ml witte wijn • 250 ml runderbouillon • 3 wortels En zo doe je het Wrijf de schenkels in met peper en zout en haal ze vervolgens rondom door de bloem. Verhit olie of boter in een koekenpan en braad de schenkels tot ze rondom mooi bruin zijn. Haal ze uit de pan en leg de schenkels in de ovenschaal. Snipper de ui en de knofl ook, snij de wortels in reepjes en de bleekselderij in plakjes. Alle groenten mogen nu in de koekenpan waar je de schenkels in bakte. Heel belangrijk, want daar zit veel smaak in. Wanneer de groenten een kwartier op een laag pitje hebben geprutteld en de uitjes mooi glazig zijn, mogen de groenten bij de schenkels De overgebleven letters vormen de oplossing. Woordzoeker • ANESTHESIST • BEDDEN • BEZOEK • CHIRURGIE • CONVERSATIEZAAL • HARTBEWAKING • KINDERARTS • NACHTDIENST • PLEISTERS • REVALIDATIE HagaZorgt • SPECIALIST • SPOEDEN • TEST • VOEDINGSPOMP • ZIEKBED • ZIEKENHUISETEN • ZITJE • ZUURSTOF • ZWETEN • 1 blik gepureerde tomaten (400 ml) • tijm • 2 laurierblaadjes • 2 teentjes knofl ook • bloem • peper • zout • olie of boter • citroen in de ovenschaal. Voeg nu ook de kruiden, de gepureerde tomaten, bouillon en witte wijn toe. Zet de schaal in de oven en laat rustig garen op ongeveer honderdtachtig graden, gedurende twee uur. Wanneer je kalfsschenkel gebruikt, mag het een half uurtje korter in de oven. Droogt je ossobuco uit, dan kun je de schaal eventueel afdekken met een velletje aluminiumfolie. Na twee uur stoven mag de ossobuco uit de oven. Laat ‘m nog even rusten voordat je je Italiaanse stoofschotel serveert. Je kunt in de tussentijd mooi even de tortellini koken bijvoorbeeld. Bestrooi voor het serveren de ossobuco nog even met wat fi jngesneden selderijblad en wat rasp van citroenschil. Eet smakelijk! 30 © DENKSPORT PUZZELBLADEN

1 Online Touch

Index

  1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. 4
  5. 5
  6. 6
  7. 7
  8. 8
  9. 9
  10. 10
  11. 11
  12. 12
  13. 13
  14. 14
  15. 15
  16. 16
  17. 17
  18. 18
  19. 19
  20. 20
  21. 21
  22. 22
  23. 23
  24. 24
  25. 25
  26. 26
  27. 27
  28. 28
  29. 29
  30. 30
  31. 31
  32. 32
Home


You need flash player to view this online publication