0

PROSTAATKANKER ALLES OVER DE MEEST VOORKOMENDE VORM VAN KANKER BIJ NEDERLANDSE MANNEN Screening, wel of niet testen? Respect voor keuze patiënt Seksualiteit en intimiteit na behandeling Huisarts onderdeel beslisteam Innovatie: Opereren met behulp van een operatierobot Ex-patiënt rent 42 kilometer en 195 meter NEEM GERUST MEE! n1

n REINIER HAGA PROSTAATKANKERCENTRUM RESPECT VOOR KEUZE PATIËNT Jezelf kunnen blijven Wanneer Joop Feijtes het écht naar zijn zin heeft? Op het moment dat hij anderen plezier bezorgt. Vanachter zijn drumstel bijvoorbeeld. Mede daarom besloot de Leidenaar na de diagnose ‘prostaatkanker’ geen hormoonbehandeling te ondergaan. Hij zegt: “Deze therapie kan invloed hebben op je karakter, emoties en creativiteit. Dat risico was me te gortig. In het Reinier Haga Prostaatkankercentrum trof ik een arts die zich in mij inleefde en respect had voor mijn keuze.” PROST

DE MAN “Ik ben 71, maar barst nog van de ideeën en ondernemingszin. Vrijwel elke dag kun je me vinden bij een reclamebureau in Leiden. Op zzp-basis maak ik teksten, ontwerpen en werk tekeningen voor borden, logo’s en fl yers. Mijn motto: effectief, praktisch en betaalbaar. Ik heb altijd in de creatieve sector gewerkt; in de vorige eeuw was ik onder meer journalist en maker van bladen. Mijn creativiteit kan ik ook kwijt in muziek. Ik ben de drummer van Back2Basic. We zijn een band die covers speelt van hits uit de jaren zestig. Van Elvis tot Chuck Berry en van The Beatles tot The Rolling Stones. Zo’n veertig keer per jaar treden we op, bijvoorbeeld in cafés, bij sportverenigingen en op kumpulans: reünies van mensen met een Indonesische achtergrond. Heerlijk vind ik dat: plezier maken met de intentie om plezier te delen.” “In de zomer v Of ik had een enor uppeltjes produceerde. ia de huists kwam ik in een ziekenhuis terecht. Het was gauw duidelijk: ik had prostaatkank onder andere naar een rib De uroloog zei dat ik een combinatie v en: radiotherapie en hor Het idee is dat je de kans op herstel aan. Ik wilde de situatie eerst o dat hor Zij krijg zoals neerslachtigDat wilde ik niet. Ik dacht: moet ik dan een hormoonbehandeling ondergaan en daar elijk niet meer in staat zijn mijn w enste intensiteit en emotie mee te egnemen plus de kans om plezier met anderen te delen. Geen optie, telde de uroloog dat ik afzag v orden bestraald. eek eran op en stuurde me naar het Reinier Haga Prostaatum. Hier kreeg ik een ar radiotherapeut-oncoloog Birgit Hollmann, die mijn w oor openstond. Ze had beg ze snapte dat ik mezelf wilde blijv erfrissend. Eind 2018 en begin 2019 heb ik De eerste sessies duurden wat omdat de uitzaaiing bij mijn rib moest worden aang Maar de volgende keren was het telkens in anderhalve minuut ebeurd.” “Ik heb w Daar ben ik heel blij mee, aan andere patiënten? Blijf actief en optimistisch. ooral in de periode na de bestraling eest. Nog altijd ben ik niet zo fi t me mateloos dat ik in mijn aak een beroep moet doen op m’n s of bandmakk oorbeeld of sjouw behandeling en minderde conditie geen optreden heb gemist en g ugg Gelukkig kan ik als ontw ummer creatief en emotioneel vrijw wat er v vraagd en wat ik zelf wil breng Omdat ik er anderen blij, en om plezier te delen is de beste remedie om persoonlijk enslag te o PROSTAATKANKER I MAGAZINE n3

6 Inhoud 14 14 16 COLOFON Prostaatkanker I Magazine is een uitgave van het Reinier Haga Prostaatkankercentrum. Prostaatkanker I Magazine is gemaakt door Olaf Ouwerkerk en Josca Blaak. Concept en vormgeving: BC Uitgevers, Hannique de Jong. Redactie en eindredactie: Olaf Ouwerkerk, Josca Blaak, Erik Sloots. Fotografie: Bionda Heeringa (cover), Josca Blaak, Frank van der Burg. n4 PROSTAATKANKER I MAGAZINE Uitgeverij: BC Uitgevers bv Postbus 416 8600 AK Sneek Tel. 0515 - 429 429 administratie@bcuitgevers.nl www.bcuitgevers.nl Bladmanagement: Digna Schoonen Tel. 06 442 099 10 18 EN VERDER: Inhoud en colofon Niets om je voor te schamen… Leven na de operatie Práát erover Hulp van een robot Ex-patiënt rent 42 kilometer en 195 meter Patiënt met prostaatkanker vertelt… Huisarts beslist mee De mogelijkheden op een rij: Behandelingvormen Seks en intimiteit na de behandeling Interview Jan Uittenbroek Screening Alles over de prostaat Wat gebeurt er met ons seksleven? 4 5 6 8 10 12 14 16 18 21 22 24 25 26

n REINIER HAGA PROSTAATKANKERCENTRUM Prostaatkanker? Vermoedens van de ziekte? De meeste mannen praten er liever niet over. Ze vinden het ongemakkelijk of schamen zich. Meestal hebben ze plasklachten of seksuele problemen. Daar lopen ze niet mee te koop. Ons advies: praat er juist wel over. Bijvoorbeeld met uw partner of huisarts. Dat leidt vaak tot een vroegere diagnose van de ziekte en dus ook tot eerdere behandeling. Zo kan erger worden voorkomen. Ook tijdens en na de behandeling is het nuttig te spreken over wat u meemaakt. Bedenk: dagelijks krijgen ongeveer 35 mannen in ons land te horen dat ze prostaatkanker hebben. Het is de meest voorkomende vorm van kanker onder mannen tussen de 45 en 80 jaar. Het is belangrijk dat we in Nederland alert zijn op de ziekte. Prostaatkanker komt vooral voor onder senioren. Het is bekend dat we steeds meer ouderen hebben. En bovendien neemt de gemiddelde leeftijd toe. Het aantal mannen met deze vorm van kanker gaat dus stijgen. Wist u overigens dat veel mannen niet of nauwelijks klachten zullen ervaren? Het is een type kanker dat meestal langzaam groeit en waarvoor vaak geen behandeling nodig is. Artsen zeggen weleens: veel mannen overlijden eerder met prostaatkanker dan áán prostaatkanker. Moet er toch tot behandeling worden overgegaan? Gelukkig overleeft een groeiende groep mannen de ziekte. De Nederlandse Kankerregistratie maakte onlangs bekend dat 89 procent van de prostaatkankerpatiënten vijf jaar na de diagnose in leven is. Tussen 1990 en 2013 is de zogenoemde vijfjaarsoverleving gestegen met maar liefst 27 procent. Deze mooie cijfers zijn onder meer te danken aan steeds betere zorg en operatietechnieken. In dit magazine leest u er van alles over. Niet alleen over de ziekte en behandelingen, maar ook over mannen die zijn geholpen en de draad weer hebben opgepakt. Het Reinier Haga Prostaatkankercentrum ‘Steeds betere behandelingen en steeds meer overlevers.’ PROSTAATKANKERCENTRUM I MAGAZINE n5 “

n EEN PATIENT VERTELT LEVEN NA DE OPERATIE ‘Ik voel me weer prima’ Kan ik na de behandeling weer hetzelfde als vroeger? Die vraag stelt vrijwel iedere patiënt met prostaatkanker zichzelf. Henk Vreugdenhil vertelt hoe het hem is vergaan. WIE IS HENK VREUGDENHIL? “Ik ben zestig en heb een zoon en een vriendin. Bij een bedrijf in Naaldwijk werk ik als businessanalist. Het is mijn taak cijfers te verzamelen, ordenen en presenteren.” HOE KWAM JE ERACHTER DAT JE PROSTAATKANKER HAD? “Via een omweg. In de jaren negentig ben ik geopereerd aan een hersentumor. Als gevolg daarvan kreeg ik af en toe een epilepsieaanval. Hiertegen slikte ik n6 PROSTAATKANKER I MAGAZINE

anti-epileptica. Een van deze medicijnen had vervelende bijwerkingen: ik kreeg last van nierstenen. Daarom ga ik nu alweer geruime tijd jaarlijks voor controle naar de afdeling Urologie van Reinier de Graaf. Tijdens mijn eerste bezoek merkte uroloog John van der Hoeven al op dat mijn prostaat vergroot was. Sindsdien werd ook mijn PSAwaarde in de gaten gehouden. Elk jaar steeg de waarde een beetje. Begin 2018 scoorde ik hoger dan 6, terwijl onder de 3 ideaal is. De dokter liet een MRI-scan maken. Daarop was een klein vlekje te zien. Vervolgens zijn biopten afgenomen. Kort erna hoorde ik dat ik prostaatkanker had.” WAT WAS JE REACTIE? “Schrikken natuurlijk. Maar ik was niet van slag. In de loop der jaren had ik het een beetje zien aankomen. Mijn vader is indirect overleden aan de gevolgen van prostaatkanker. Ik wist dus dat ik een vergroot risico liep.” WELKE BEHANDELING HEB JE GEKREGEN? “Ik vind het heel goed dat je daarin als patiënt een grote stem krijgt van het Reinier Haga Prostaatkankercentrum. Ik ben praktisch en oplossingsgericht. Mijn overtuiging was: de prostaat is aangetast, dus die moet eruit! Dan kom je uit bij een operatie. Een andere optie voor mij was uitwendige bestraling, maar daarmee wordt je prostaat niet verwijderd. Bij beide behandelingen is de kans op genezing ongeveer even groot. Met een operatie heb je mogelijk een wat grotere kans op incontinentie en erectieproblemen, maar voor mij gaf de doorslag dat dan wel de tumor uit mijn lichaam zou zijn.” ‘Patiënt heeft grote stem in behandelkeuze’ HOE VERLIEP DE OPERATIE? “Uitstekend! De artsen hebben de prostaat verwijderd met de Da Vinci-robot. Uit pathologisch onderzoek bleek dat het tumorweefsel niet was uitgezaaid en dus ook niet was vergroeid met de zenuwbundel die eindigt bij de prostaat. Is dat wél het geval, dan is de kans groot dat dit kan leiden tot incontinentie en/of erectiestoornissen. Je verlaat het ziekenhuis met een katheter. Na een week wordt deze verwijderd. In het begin mocht ik niet bukken en niets optillen om de wonden zo goed mogelijk te laten genezen, maar al vrij snel voelde ik me weer goed. Twee maanden na de operatie was ik weer volop aan het werk.” PROSTAATKANKER I MAGAZINE n7 “

HOE GAAT HET NU MET JE? “Ik ben geopereerd in juni 2018. Daarna heb ik regelmatig de PSA-waarde in mijn bloed laten controleren. Tot dusver is deze nagenoeg nul. Dit betekent, dat de kanker niet is teruggekeerd. Laten we hopen dat de waarde laag blijft.” WAT HEEFT DE BEHANDELING GEDAAN MET JE KWALITEIT VAN LEVEN? “Vanwege de narcose heeft het even geduurd voordat ik mijn conditie terug had, maar inmiddels wandel ik elke week een paar keer forse stukken. Na korte tijd was ook de erectie terug. Wel is het zo, dat je zonder prostaat een droog orgasme krijgt, maar dat weet je vooraf. En wat betreft continentie: ik ben nagenoeg helemaal droog. Soms wil het weleens gebeuren, dat een paar druppels ontsnappen als ik een onverwachte beweging maak. Dat gebeurt bijvoorbeeld als ik snel met mijn arm naar achteren ga, zoals bij een jas aantrekken. Maar als je je bewust bent van dit risico en er goed op let, is het te voorkomen. Kortom, ik voel me weer prima!” n8 PROSTAATKANKER I MAGAZINE ALTIJD TERECHT Wie hoort dat hij kanker heeft, zit vol vragen en heeft behoefte aan iemand met kennis van zaken. Dat is de arts, maar in het Reinier Haga Prostaatkankercentrum lopen ook twee gespecialiseerd verpleegkundigen rond. Zij zijn speciaal vrijgemaakt voor voorlichting en ondersteuning. Henk Vreugdenhil: “Ik heb hun deskundigheid en aanwezigheid altijd erg op prijs gesteld. Altijd kon ik met vragen bij hen terecht, ook als me thuis opeens iets te binnen schoot. Ik kon altijd bellen. Dit geldt overigens voor het hele team van het Prostaatkankercentrum en ook de verpleegkundigen op zaal. Ondanks de aanvankelijk vervelende boodschap, heb ik de behandeling en begeleiding als uiterst positief ervaren!”

n PRATEN Práát erover Wist u dat bij mannen prostaatkanker de meest voorkomende vorm van kanker is? Dat het dus bijna kan worden beschouwd als een ‘normale aandoening’? Maar wist u dat veel patiënten het toch lastig vinden erover te spreken in het openbaar? Ze houden het liever privé. Dat kan anders, zeggen we in het Reinier Haga Prostaatkankercentrum. Remco de Vries is uroloog in ons centrum. Hij vertelt: “Praten over deze ziekte blijft gevoelig. Sommige van onze patiënten ervaren de mogelijke gevolgen van prostaatkanker, zoals erectie- en incontinentieproblemen, als een verlies van hun mannelijkheid. Goede begeleiding door specialisten is dan ook essentieel.” ALTIJD BESPREEKBAAR Anja Ladenberg is gespecialiseerd verpleegkundige. Zij zegt: “Spreken in het openbaar over seksualiteit en intimiteit na een prostaatkankerbehandeling blijkt nog gevoeliger te liggen dan praten over de ziekte zelf. Maar het is juist een onderwerp waar iedere patiënt vragen over heeft. Wij maken het onderwerp dan ook altijd bespreekbaar tijdens de behandeling, maar ook tijdens de nazorg. Zowel met de patiënt als zijn partner.” Ladenberg en De Vries reageren hiermee op een onderzoek van het Reinier Haga Prostaatkankercentrum (zie de tekst ‘Weg met taboe’). WEG MET TABOE • Meer dan drie op de tien Nederlandse mannen van 45 jaar en ouder zouden, als ze prostaatkanker kregen, het lastig vinden hierover te spreken in het openbaar. • In het openbaar praten over seksualiteit en intimiteit na een diagnose van prostaatkanker zou voor nóg meer mannen (43 procent) moeilijk zijn. • Dit bleek uit een landelijk onderzoek van het Reinier Haga Prostaatkankercentrum naar het taboe en de onwetendheid rondom prostaat(kanker). • 1.064 mannelijke mannen deden mee aan het onderzoek. • Ruim een derde van de mannen wist niet wat de belangrijkste functie van de prostaat is. Een enkeling dacht zelfs dat de prostaat een klier onder de oksel is. Voor wie het nog niet precies wist: de prostaat is een klier vlak onder de blaas en om de plasbuis heen. De prostaat maakt prostaatvocht aan waarin de zaadcellen worden vervoerd. • Gespecialiseerd verpleegkundige Anja Ladenberg en collega’s praten patiënten ook graag bij over dit onderwerp. ‘Iedereen heeft vragen over ziekte, seksualiteit en intimiteit’ PROSTAATKANKER I MAGAZINE n9 “

HULP VAN EEN ROBOT Tot op de millimeter nauwkeurig Kijken, snijden en hechten waar een mens dat normaal gesproken niet kan. Uroloog John van der Hoeven heeft tijdens de operatie hulp van een robot. Dat levert de patiënt veel voordelen op. Zo is de kans groter dat al het kankerweefsel in één keer wordt verwijderd. En ook dat iemand op den duur geen urine meer verliest en - als hij nog potent was - weer een erectie kan krijgen. BIJ WIE GEBRUIKT U DE OPERATIEROBOT? Van der Hoeven: “Mannen met prostaatkanker die niet is uitgezaaid. Met deze robot, die de Da Vinci-robot heet, kunnen mijn collega-uroloog Jasper Tijsterman of ik de prostaat weghalen.” n10 PROSTAATKANKER I MAGAZINE HET KLINKT EEN BEETJE WONDERLIJK, OPEREREN MET EEN ROBOT… “De robot opereert niet zelf de patiënt. Die robot is een apparaat dat wordt bediend door de uroloog. Er zijn twee grote pluspunten: we kunnen beter zien en beter opereren.”

n ROBOTCHIRURGIE we zittend, in een bedieningspaneel. Daar zien we op een beeldscherm precies wat we aan het doen zijn in het lichaam van de patiënt. Het is een driedimensionaal beeld.” DAT KLINKT HEEL HANDIG… “Dat is wel nodig ook, want de operatie moet worden uitgevoerd in een zeer kleine ruimte. De prostaat bevindt zich ver achter het schaambeen in het bekken. Met het menselijk polsgewricht ben je daar beperkt; het lukt je niet altijd te snijden of hechten vanuit een moeilijke hoek. Met een robotarm heb je die handicap niet, daarmee ben je heel wendbaar. We kunnen op de millimeter nauwkeurig werken, ook al omdat we perfect zicht hebben op wat we aan het doen zijn. Het is alsof we ons in de patiënt bevinden, zó dichtbij is het.” SAMEN BESLISSEN Wie een robotoperatie ondergaat, kan rekenen op de aandacht en deskundigheid van verschillende zorgverleners. Uroloog John van der Hoeven: “Dat wij goede zorg leveren, is niet alleen te danken aan de uroloog die zijn kunstje doet. Het is teamwerk.” • De patiënt krijgt alle benodigde zorg in Reinier Haga Prostaatkankercentrum. Dat begint met de diagnose en eindigt met de zorg na de operatie. • De patiënt wordt op het hele pad begeleid door een oncologieverpleegkundige. Zij geeft uitleg, beantwoordt vragen en vertelt wat er te gebeuren staat. De oncologieverpleegkundige heeft ook vaak contact met de uroloog. DE VOORDELEN • Met een operatierobot maakt de patiënt een grotere kans dat al het tumorweefsel wordt verwijderd en dat dus geen tweede ingreep nodig is. • 95 procent van de patiënten heeft een jaar na de operatie geen last van urineverlies. • Van de mannen die vóór de operatie een goede erectie kunnen krijgen, is dit twee jaar daarna bij de helft hersteld. Let wel: de erectiefunctie zal nooit verbeteren door de ingreep. HOE WERKT HET? “Het is een kijkoperatie. We maken eerst een aantal kleine sneetjes in de buik van de patiënt. Via elk sneetje wordt een hol buisje ingebracht. Door vier buisjes gaat een arm van de robot naar het gebied waar we willen opereren. Aan drie van de armen zijn ‘Beter zien en beter opereren’ operatie-instrumenten bevestigd en aan één zit een camera vast. Daarna gaat de uroloog de armen van de robot besturen. Dat doen • Een sneller herstel. Normaal gesproken kan de patiënt twee dagen na de ingreep naar huis. Vroeger, toen grote sneden werden gemaakt bij een operatie, bleef iemand al gauw twee weken in het ziekenhuis. • Veel minder bloedverlies: vijftig milliliter ten opzichte van anderhalve liter vroeger. • De uroloog gaat heel precies te werk. Daarom worden de organen in het operatiegebied zoveel mogelijk gespaard. Het risico op onnodige beschadiging van de blaas of plasbuis is bijvoorbeeld klein. PROSTAATKANKER I MAGAZINE n11 • Al voor de operatie leert de patiënt van een bekkenfysiotherapeut hoe hij zo goed mogelijk zijn plas kan ophouden. • In de eerste week na de operatie draagt de patiënt een blaaskatheter. Dan wordt hij begeleid door een continentieverpleegkundige. • De patiënt staat centraal. De zorgverleners houden zoveel mogelijk rekening met zijn voorkeuren en persoonlijke situatie. ‘Samen beslissen’ staat hoog in het vaandel. Samen met zijn zorgverleners komt de patiënt tot een goede keuze. En dat kan soms ook betekenen dat geen operatie met de robot wordt gedaan… “

n MARATHONMAN EX-PATIËNT RENT 42 KILOMETER EN 195 METER Marathonman

Wie is niet blij en trots wanneer hij een marathon heeft uitgelopen? Voor Nico Heijker geldt dit extra. Hij voltooide de race nog geen twee jaar na te zijn geopereerd aan prostaatkanker. “In mijn ziekenhuisbed besloot ik de marathon van New York te gaan lopen.” Een tijd van 4 uur en 33 minuten en een sponsorbedrag van 6.000 euro voor het Reinier Haga Prostaatkankercentrum. Dat zijn de cijfers die Nico Heijker kon overleggen op zondag 3 november. De 59-jarige liep die dag de New York City Marathon. “Het was pittig, maar supermooi. Bij eerdere marathons begon ik pas af te zien na 35 kilometer, nu al na 28. De oorzaak was dat het parcours veel vals plat bevatte. Maar gelukkig was mijn conditie okay en werd het een prachtige en onvergetelijke beleving.” RUSTIG NADENKEN Heijker is marktkoopman. Zijn kraam met ‘DierenDingen’ staat in Delft, Woerden of Oud Rijswijk. In het voorjaar van 2017 ging hij met plasklachten naar de huisarts. “Eigenlijk liep ik er al ruim drie jaar mee rond. Via de huisarts kwam ik terecht bij een uroloog in Reinier de Graaf, die me goed heeft geholpen. Na de MRI-scan was duidelijk dat ik prostaatkanker had, maar dat ik de tijd had om rustig na te denken over een operatie. Met een eenmanszaak is het immers best lastig. Mijn vrouw en ik zijn dit alles samen aangegaan en hebben ruim de tijd genomen om ons te verdiepen in de behandelmogelijkheden en te zoeken naar de beste plek voor de operatie.” ‘Ik ben volledig hersteld en mijn plasklachten zijn verdwenen’ VERTROUWEN De keuze viel op het Reinier Haga Prostaatkankercentrum. “Ik hoorde hoe vaak en hoe deskundig de prostaatkankeroperaties er worden uitgevoerd. Al onze vragen hierover konden we stellen aan de gespecialiseerd urologieverpleegkundigen. Ik kon ze altijd bellen en via hen kregen we een nog beter beeld van de ingreep met de operatierobot. Nadat de keuze voor dit centrum was gemaakt, moesten we de operatie op een handig moment inplannen in verband met mijn werk. Uiteindelijk ben ik geopereerd op 2 januari 2018. Van tevoren heb ik kennis gemaakt met de uroloog die mij zou opereren. Dat was een relaxed gesprek en dit gaf me veel vertrouwen.” GEK EN FANTASTISCH Heijkers’ zoon en vrouw hielden zijn marktkraam tijdelijk draaiend. Zo kon hij zich overgeven aan de behandeling. “Ik zag al snel hoe het personeel zich inzette om mij zo goed mogelijk voor te bereiden op de operatie. Ik was geraakt door hun toewijding en de manier waarop ze naadloos samenwerkten. De operatie zelf duurde een paar uur. Best een gek idee dat deze met behulp van een operatierobot plaatsvond, maar vooral fantastisch dat dit zo goed werkt.” Tijdens de eerste nacht na de operatie kreeg Heijker een idee terwijl hij wakker lag in zijn ziekenhuisbed. “Ik had al eerder marathons gelopen, maar wilde het nu nog één keer doen. Het doel: geld inzamelen voor onderzoek naar prostaatkanker in het centrum waar ik werd geholpen. Ik wilde graag iets terugdoen. Kort erna heb ik een website opgezet waar mensen geld konden doneren.” OPGELUCHT Achteraf vertelt Heijker dat hij zich hiermee best wat druk heeft opgelegd. “Iedereen leefde me met me mee en doneerde. Veel collega’s en klanten op de markt deden dat bijvoorbeeld. Ik kreeg daardoor op een gegeven moment het gevoel: nou moet ik die marathon wel tot een goed eind brengen ook. Het is toch iets anders dan wanneer je een marathon alleen voor jezelf loopt. Je kunt je dus voorstellen dat ik me ook opgelucht voelde nadat ik de 42 kilometer en 195 meter had afgelegd.” NOG POSITIEVER ‘Marathonman’ Nico Heijker was enigszins verbaasd over hoe snel hij hardloop-conditie opbouwde na zijn operatie. “Dat viel me erg mee. Maar wat natuurlijk het belangrijkst is: ik ben volledig hersteld en mijn plasklachten zijn verdwenen. Ik ben onder de indruk van de goede zorg die ik kreeg. Ook mijn herstel thuis en de nacontroles verliepen prima. Ik kan zeggen dat het ziekte- en herstelproces mij als mens heeft veranderd. Ik voel me mentaal rijker en heb meer inlevingsvermogen gekregen. Ik was al positief, maar dit is alleen maar versterkt.” PROSTAATKANKER I MAGAZINE n13 “

n PATIËNT VERTELT Patiënt met prostaatkanker vertelt… Schiedammer Johan Duitscher is 59 jaar, gelukkig getrouwd met Carla, vader van twee uitwonende zonen en loodgieter van beroep. Hij lijdt sinds vijf jaar aan diabetes type II. Tekst: Kathy Huitema Fotografie: Marius Schinkel FEITEN OVER PROSTAATKANKER • De prostaat is een kliertje dat vocht aan het sperma toevoegt; • Meest voorkomende vorm van kanker onder mannen; • Per jaar krijgen ca. 10.000 mannen in Nederland prostaatkanker. 70% van deze mannen is ouder dan 65 jaar; • Elke drie uur overlijdt er een man aan prostaatkanker in Nederland; • Prostaatkanker is, als het vroegtijdig wordt gedetecteerd, goed te behandelen; • De meest gebruikte methoden voor het behandelen van prostaatkanker: Actief volgen (Active Surveillance), Bestraling (inwendig), Bestraling (uitwendig), Operatief verwijderen van de prostaat met de Da Vinci-robot of hormoontherapie. n14 PROSTAATKANKER I MAGAZINE Johan: ‘Ondanks die suikerziekte is alles onder controle; tot vorig jaar december. Omdat mijn lichaam het een beetje af laat weten maak ik een afspraak bij mijn huisarts. Met een aanvraag laboratoriumonderzoek waarop gezien mijn leeftijd ook Prostaat/ Mictieklachten PSA-waarde rood omcirkeld is, laat ik bloed prikken. PSA staat voor Prostaat Specifiek Antigeen. Dit is een eiwit dat in de prostaat wordt gemaakt en zorgt voor vervloeiing van spermazaad. De huisarts belt de uitslag door: Mijn PSA-waarde is 9.5; dat duidt op prostaatvergroting of een ontsteking of prostaatkanker. Een afspraak met een uroloog in het Reinier Haga Prostaatkankercentrum in Delft is de volgende stap. Het inwendige onderzoek valt mee, de uitslag niet. Uit de echo blijkt dat mijn prostaat niet vergroot is, maar ‘bobbelig’. Met het gevoel dat dit geen goed bericht is, onderga ik het volgende onderzoek. De uroloog van het prostaatkankercentrum vertelt dat er ‘tumoren’ op mijn prostaat zitten. Na CT-scans en puncties en een spannende week van wachten op de uitslag, krijg ik te horen dat ik een prostaatkankeroperatieoperatie moet ondergaan en dat ik – niet uitgezaaide – prostaatkanker heb. Mijn prostaat zal met behulp van de geavanceerde Da Vinci Robot volledig moeten worden verwijderd. Ik word even heel eng als de woorden tot me door dringen en ook bij mijn vrouw Carla komt het bericht hard binnen. Na enige tijd herpakken we onszelf en we luisteren naar de uroloog. Ik moet als eerste Informatie over Reinier Haga Prostaatkankercentrum: www.reinierhaga.nl/ prostaatkankercentrum

een blaasoperatie ondergaan en als voorbereiding daarop bekkenbodemoefeningen doen. We gaan naar huis en spreken af dat we het verontrustende nieuws tijdens een etentje bij ons thuis aan de kinderen gaan vertellen. Ook bij hen komt de klap hard aan, maar ze zeggen: ‘we gaan ervoor pa en we zien het wel.’ De prostaatoperatie slaagt, de prostaat inclusief tumoren wordt verwijderd en het is afwachten of ik voldoende controle heb over mijn blaas. In het begin nog niet en ik verloor zo nu en dan urine. Ik gebruikte twee maanden incontinentiemateriaal, bleef bekkenbodemoefeningen doen en langzaam maar zeker kwam het gevoel terug van hé, ik moet plassen. Gelukkig is nu alles weer normaal en heb ik de ‘continentiebroekjes’ niet meer nodig.’ PROSTAATOPERATIE ‘12 maart 2019 onderging ik de vijf uur durende ‘niet besparende prostaatoperatie’ met behulp van de Da Vinci Robot, een geavanceerde operatierobot waarmee extreem precies en trillingvrij geopereerd kan worden. Deze robot bestaat uit vier armen die op afstand worden bediend door de specialist. Daar hebben Carla en ik heel bewust voor gekozen nadat we ook andere behandelmethoden, zoals bestraling, hadden overwogen. De prostaat, zenuwen en lymfeklieren rond de prostaat zijn verwijderd. Dan weet je dat je huwelijksleven er anders uit kan gaan zien. Daar hebben Carla en ik onze weg in gevonden. We zijn nog net zo verliefd op elkaar als toen we zestien en achttien waren. Ik ben op dit moment ‘vrij van kanker, ik geniet met volle teugen van het leven en zo hoop ik oud te worden.’ Johan en Carla Duitscher, nog net zo verliefd als toen ze achttien en zestien waren. PROSTAATKANKER I MAGAZINE n15

n HUISARTS BESLIST MEE HUISARTS ONDERDEEL BESLISTEAM De dokter die u het best kent Wat is de beste behandeling voor deze man? Binnen het Reinier Haga Prostaatkankercentrum beantwoorden medisch specialisten die vraag niet alleen in nauw overleg met de patiënt. Huisartsen praten ook steeds nadrukkelijker mee. Waarom? Meestal kennen zij de patiënt en diens omgeving beter dan de specialist. n16 PROSTAATKANKER I MAGAZINE

“De huisarts helpt ons als urologen nóg meer maatwerk te leveren”, zegt uroloog Joost van Asten. Zijn collega Peter Ausems vult hem aan: “Binnen de prostaatkankerzorg hebben we een patiënt vaak verschillende behandelopties of -combinaties te bieden. Het is ons streven dat in de eerste plaats de patiënt zoveel mogelijk zijn keuze kan maken, met goede ondersteuning en voorlichting van de urologen. Maar de huisarts hoort vervolgens ook nadrukkelijk deel uit te maken van het beslisteam.” NUCHTER OF TOCH BANG? Van Asten: “Normaal gesproken kent de huisarts de patiënt beter dan wij. Wat voor type man is het? Hoe is de situatie thuis? Dat is een waardevolle aanvulling op onze informatie.” Ausems: “Misschien hoor ik van de huisarts dat meneer bang is om te worden behandeld, terwijl ik zelf de indruk had gekregen dat hij er nuchter tegenaan keek.” ‘Nog meer maatwerk per patiënt’ GEEN ONNODIGE VERWIJZING Als medisch specialisten en huisarts goed samenwerken, kan soms ook worden voorkomen dat een patiënt onnodig terechtkomt in het Reinier Haga Prostaatkankercentrum. Van Asten: “Menig huisarts herkent het: wat te doen met iemand in het grijze PSA-gebied? De waarde is licht verhoogd, maar de man is tachtig en heeft te maken met nog meer ziekten. Stuur je hem het hele traject van prostaatkankerzorg in of blijf je als huisarts zijn waarden in de gaten houden?” VERFRISSEND Irma van Gelderen is manager van het Reinier Haga Prostaatkankercentrum. Zij zegt: “Het is goed als ook de huisarts de behandelmogelijkheden en voor- en nadelen kan bespreken met de patiënt. Mede daarom nodigen we huisartsen regelmatig uit voor een bijscholing of voorlichtingsbijeenkomst.” Uroloog Joost van Asten: “Ook voor de urologen is dat verfrissend. Vragen van huisartsen leren ons aan welke urologische kennis en informatie zij behoefte hebben. Daar spelen wij dan op in.” “De huisarts hoort ook nadrukkelijk deel uit te maken van het beslisteam.” GOED IDEE De Haagse huisarts Peter de Koning is tevreden over de contacten met het Reinier Haga Prostaatkankercentrum. Hij vertelt: “De urologen weten mij te vinden in de fase dat de beslissing over de behandeling wordt genomen. Ik kan dan bijvoorbeeld vertellen dat een oudere patiënt nog vitaal is en dat een chirurgische ingreep me daarom een goed idee lijkt.” PROSTAATKANKER I MAGAZINE n17 “ “

n BEHANDELINGEN DE MOGELIJKHEDEN OP EEN RIJ Iedereen de beste behandeling Maatwerk. Dat is wat het Reinier Haga Prostaatkankercentrum iedere patiënt wil bieden. Daarom hebben we verschillende soorten behandelingen. Telkens bekijken we samen met de patiënt: wat is het beste voor u? n18 PROSTAATKANKER I MAGAZINE

Bij de ene man is er bijvoorbeeld meer kwaadaardig weefsel dan bij de andere. De agressiviteit van de ziekte kan ook verschillen per patiënt. En natuurlijk heeft niet iedereen dezelfde lichamelijke conditie. Op basis van al dit soort informatie wordt gekozen voor het scenario dat naar verwachting het beste resultaat oplevert. blaas prostaat DE MEEST GEBRUIKTE METHODEN? DAT ZIJN: • actief volgen (active surveillance); • inwendige bestraling; • uitwendige bestraling; • de prostaat wordt operatief verwijderd met de Da Vinci-robot. Biopsie Klinkt dit misschien een beetje raar voor u? Vindt u dat een ziekte altijd meteen moet worden behandeld? Bedenk dat vele mannen prostaatkanker hebben, maar hier nooit klachten van krijgen. Zij overlijden met deze ziekte, maar niet door deze ziekte. ACTIEF VOLGEN Bij sommige mannen bevindt de kanker zich alleen in de prostaat. Zij worden niet allemaal behandeld. Waarom? Omdat de pluspunten niet altijd opwegen tegen de mogelijke nadelen. Neem een operatie. Hierbij bestaat altijd de kans op complicaties. Onze urologen opereren daarom alleen als het volgens hen echt nodig is. Een veilig en verantwoord alternatief voor een operatie kan zijn dat de patiënt goed in de gaten wordt gehouden. Actief volgen heet dit. Regelmatig laat de patiënt zijn PSA bepalen, wordt zijn bloed onderzocht, onderzoekt een uroloog de prostaat en volgt er een nieuwe biopsie. Zo ziet de uroloog of de prostaat eventueel verandert: is de situatie nog stabiel of is het verstandig nu toch te beginnen met een behandeling? Op deze manier voorkomen we dat mannen onnodig een behandeling ondergaan én dat ze worden geconfronteerd met de bijwerkingen hiervan. PSA bepalen, bloedonderzoek INWENDIGE BESTRALING Prostaatkanker zonder uitzaaiingen? Bij sommige mannen is het dan beter niet te kiezen voor actief volgen, maar voor een genezende behandeling. Dan volgt een bestraling of operatie. echobeeld voor het plaatsen van de radioactieve zaadjes naald voor het inbrengen van de radioactieve zaadjes blaas prostaat echosonde Bestraling betekent dat de kankercellen worden vernietigd en de gezonde cellen zoveel mogelijk gespaard. We bestralen de patiënt plaatselijk, dus alleen in het deel van het lichaam waar de tumor zit. blaas prostaat Bij inwendige bestraling wordt de tumor van binnenuit bestraald. Dat gebeurt met behulp van radioactief materiaal. Het voordeel van deze behandeling? Er wordt zo weinig mogelijk gezond weefsel beschadigd. Inwendig prostaat onderzoek Niet iedereen kan inwendige bestraling krijgen. Zo mag de tumor niet zijn uitgezaaid tot buiten de prostaat. De prostaat mag ook niet te groot of te agressief zijn. De nadelen van inwendige bestraling zijn dat de patiënt risico loopt op plas- en darmklachten en erectiestoornissen. PROSTAATKANKER I MAGAZINE n19

UITWENDIGE BESTRALING Door de huid heen precies dát gebied bestralen waar de tumor zich bevindt. Dat is wat gebeurt bij uitwendige bestraling. Een radiotherapeut en radiotherapeutisch laborant bepalen wat de optimale hoeveelheid straling is om zoveel mogelijk kankercellen aan te pakken en tegelijkertijd zo weinig mogelijk gezonde cellen te beschadigen. Zij stellen ook vast welke plek precies wordt bestraald. Tijdens een operatie neemt de uroloog dan de prostaat, omliggend weefsel en de zaadblaasjes weg. Er zijn patiënten bij wie het nodig is ook de lymfeklieren in de omgeving van de prostaat te verwijderen. Het deel van de plasbuis dat door de prostaat loopt, wordt eveneens uit het lichaam gehaald. Als het mogelijk is, spaart de uroloog de zenuwen. De verbinding van de prostaat met de plasbuis wordt losgeknipt, waarna de uroloog de prostaat verwijdert. De patiënt krijgt een katheter. Die beschermt de nieuwe aansluiting tussen blaas en plasbuis. Niet iedereen kan een operatie ondergaan. Dit gebeurt alleen als de patiënt geen uitzaaiingen heeft. Om hier helemaal zeker van te zijn, verwijdert de uroloog soms eerst de lymfeklieren uit de onderbuik. Vóór de operatie bespreekt de patiënt met zijn uroloog of dit nodig is. Op pagina 10 en 11 vertelt uroloog John van der Hoeven uitgebreid over de ingreep met de Da Vincioperatierobot. Zoals elke behandeling kan uitwendige bestraling gepaard gaan met bijwerkingen. Het is mogelijk dat de patiënt vermoeid raakt en darmklachten en erectiestoornissen krijgt. Soms verdwijnen de klachten na de behandeling. Bij andere patiënten blijven ze. Natuurlijk streven we ernaar dat bijwerkingen zoveel mogelijk worden beperkt. De patiënt krijgt hierover advies van onze radiotherapeuten. Soms is een totale prostaatverwijdering de beste oplossing. Het doel is dat de patiënt geneest van zijn ziekte. DA VINCI-OPERATIEROBOT Uiterst nauwkeurig opereren en daardoor de kans op bijwerkingen verkleinen. Moeilijk bereikbare plekken gemakkelijker kunnen bereiken. Dat zijn de grote voordelen van de ingreep met de Da Vinci-operatierobot. De uroloog opereert via een aantal kleine sneetjes in de buikwand en overziet de situatie in het lichaam dankzij een kijkinstrument, een laparoscoop. Omdat slechts kleine sneetjes nodig zijn, herstelt de patiënt normaal gesproken sneller dan wanneer hij zou zijn geopereerd met een grote snede. n20 PROSTAATKANKER I MAGAZINE

n SEKSUALITEIT EN INTIMITEIT SEKS EN INTIMITEIT NA DE BEHANDELING Ineens een andere gebruiksaanwijzing… Prostaatkanker mag dan een mannenziekte zijn, het is óók vrouwonvriendelijk. Dat zegt Anja Ladenberg. Haar advies aan mannen en hun partner: práát met elkaar over het effect van de aandoening op seks en intimiteit. Het is bijvoorbeeld mogelijk dat de behandeling de erectie beïnvloedt. Soms raken de zenuwbanen van de erectie beschadigd door de bestraling of operatie. Ladenberg: “Het gevolg kan zijn dat een man geen erectie meer kan krijgen. Dit is afhankelijk van de locatie en grootte van de tumor en ook van hoe de erectie was vóór de behandeling. Over het algemeen geldt in elk geval: de erectiefunctie knapt niet op van een behandeling. Soms is er een herstelperiode, waarin de patiënt niet veel doet op seksueel gebied. Dat kan zeker een jaar of langer duren.” Als gespecialiseerd verpleegkundige begeleidt Ladenberg stellen waarvan de man prostaatkanker heeft. Zij vertelt: “De gevolgen van de ziekte kunnen het leven van zowel de man als de vrouw op het gebied van seks en intimiteit erg veranderen.” GEDULD Het is belangrijk dan geduldig te blijven, zegt Ladenberg. “Je moet in zo’n jaar blijven oefenen en de penis stimuleren. Soms raken mannen gefrustreerd. De prostaat staat voor mannelijkheid. Een erectie geeft mannen het DROOG ORGASME Menige patiënt krijgt droge orgasmes na de behandeling tegen prostaatkanker. Gespecialiseerd verpleegkundige Anja Ladenberg: “De functie van de prostaat is het aanmaken van prostaatvocht voor het vervoeren van de zaadcellen. Op het moment dat een man klaarkomt, zien we normaal gesproken prostaatvocht. Maar bij sommige mannen wordt na de behandeling geen prostaatvocht meer geproduceerd. Iemand heeft dan als het ware een droog orgasme.” PROSTAATKANKER I MAGAZINE n21 gevoel dat ze man zijn, of ze nou wel of geen seks hebben. Het kan veel impact hebben op hun identiteit, maar ook op hun relatie. Vandaar mijn uitspraak: prostaatkanker is man- én vrouwonvriendelijk.” HULPMIDDEL “Seks gaat vaak vanzelf, en iedereen doet het op zijn of haar manier”, aldus Ladenberg. “Na prostaatkanker is dat anders. Je hebt als man ineens een andere gebruiksaanwijzing nodig bij de seks. Het is belangrijk dat je hierover praat als partners. De penetratie is toch vaak de bekroning, waardoor twee mensen het gevoel hebben dat ze één zijn. Sommige stellen bereiken na een aantal jaren een vorm van intimiteit waar ze zich prettig bij voelen. Andere stellen komen er niet uit. Dan is het mogelijk, als ze dat willen, met hulpmiddelen aan de slag te gaan. Denk aan medicijnen: tabletten of een injectie die de erectie stimuleert. Of een vacuümpomp.”

n INTERVIEW JAN UITTENBROEK STIJGENDE LIJN NA BEHANDELING Gewoon getrouwd… Wandelingen maken en musea, kloosters en theaters bezoeken. Jan Uittenbroek heeft de draad opgepakt na zijn behandelingen tegen prostaatkanker. “Ik voel me nergens in belemmerd.” Een dag na het interview stuurt Jan Uittenbroek een WhatsApp-bericht naar de tekstschrijver. Hij was nog vergeten iets te zeggen. “Ik heb een horloge gekocht en daarop laten graveren, carpe diem, oftewel pluk de dag. Dat is volgens mij een goed motto bij deze ziekte, al lukt het de ene dag beter dan de andere.” De 64-jarige leerlingbegeleider uit het speciaal onderwijs trouwde afgelopen herfst voor de tweede keer. Uittenbroeks huwelijk stond al gepland voordat hij in april de diagnose ‘prostaatkanker’ kreeg. Bijzonder detail: zowel hij als zijn nieuwe echtgenote verloor ooit zijn/haar partner aan kanker. Hieronder: een monoloog. SNEL ONDERZOEK “Ik merkte al langer dat het plassen moeilijk ging en dat het langer duurde dan voorheen. Mijn huisarts in Woerden zei: laten we voor de zekerheid een PSA-test doen. Daarna gingen de alarmbellen af; ik bleek een heel hoge PSA-waarde te hebben. Mijn huisarts wilde me meteen verwijzen naar een uroloog. Ik zei dat ik me eerst wilde oriënteren en ging via internet op zoek naar een goede gespecialiseerde kliniek. Zo leerde ik het Reinier Haga Prostaatkankercentrum kennen. Ik zocht contact en hoorde dat ik al binnen een paar dagen terecht kon voor onderzoeken. DRAMATISCH MOMENT Daar werd rap duidelijk dat ik prostaatkanker had. Er waren ook uitzaaiingen in het lymfestelsel. Bovendien was er een twijfel over een plekje in het bot. Ja, dat was toch wel een dramatisch moment. De ziekte van mijn eerste vrouw schoot ook door mijn hoofd. En de vrouw met wie ik later dat jaar zou trouwen, dacht gezien de ervaringen n22 PROSTAATKANKER I MAGAZINE met haar eerste partner ook: daar gáán we weer. Internist-oncoloog Addy van de Luijtgaarden stelde een hormoonbehandeling en zes chemokuren voor. Ik ben iemand die niet over een nacht ijs gaat. Daarom heb ik een second opinion aangevraagd bij een voormalig internist-oncoloog uit Utrecht. Hij bevestigde dat het een goede behandeling was. Als natuurarts gaf hij mij ook voedingsadvies en raadde hij me aan te gaan lezen over gezonde voeding en kanker. Ik ben bijvoorbeeld veganist geworden. ‘Ik heb vrijwel geen dag op het werk gemist’ TOEKOMST Gelukkig is het met mij daarna tot dusver goed gegaan. Vanaf het moment dat ik chemokuren en de hormoonbehandeling kreeg, begon de PSA-waarde te dalen. Een arts in het Reinier Haga Prostaatkankercentrum zei zelfs dat de afname spectaculair was. Ik geloof dat de gezonde voeding en vooral het niet eten van dierlijke eiwitten ook te maken heeft met deze verbetering. Uiteindelijk heb ik dit proces als een wonder ervaren. Nog maar een paar maanden terug was ik in paniek over de hoge PSA-waarde en had ik gedacht: wat is mijn toekomst? WERK De stand van zaken is dat mijn PSA de laatste keer bijna nul was en dat vooralsnog geen tumorweefsel meer “

‘De ziekte en behandeling hebben dus geen streep gezet door mijn huwelijk. In de herfst ben ik getrouwd en zijn we op huwelijksreis gegaan naar Wenen’ zichtbaar is op de scans. Ik heb vrijwel geen dag op het werk gemist. Natuurlijk, een chemokuur leidt tot vermoeidheid, maar ik was niet erg misselijk. En de gevolgen van de hormoonbehandeling zijn er ook en zullen niet verdwijnen. Je krijgt een injectie die zes maanden lang de aanmaak van testosteron uitschakelt. Binnenkort ga ik er weer één halen. WENEN De ziekte en behandeling hebben dus geen streep gezet door mijn huwelijk. In de herfst ben ik getrouwd en zijn we op huwelijksreis gegaan naar Wenen. Daar hebben we musea en theaters bezocht, een grote hobby van ons. Een andere liefhebberij - overnachten in kloosters - heeft er ook niet onder geleden.” RUIMTE VOOR GOEDE KEUZE Wel of geen chemokuren? Jan Uittenbroek twijfelde sterk over deze behandeling. “Bij mijn eerste vrouw heb ik gezien hoe misselijk en vermoeid zij erdoor raakte en dat het uiteindelijk geen genezing opleverde. Daarom wilde ik er goed over nadenken. Het Reinier Haga Prostaatkankercentrum heeft me die ruimte gegeven en ook met mij meegedacht. Toen ik uiteindelijk tot chemokuren besloot, was het dan ook een weldoordachte keuze waar ik helemaal achter stond.” PROSTAATKANKER I MAGAZINE n23 “

n SCREENING DE PLUS- EN MINPUNTEN Wel of niet testen… Hoe kom ik erachter of ik eventueel prostaatkanker heb? Een verhoogde PSA-waarde kan een aanwijzing zijn. Uroloog Jasper Tijsterman adviseert mannen het gesprek aan te gaan met hun huisarts. “Dan kun je samen de voor- en nadelen van een PSA-test tegen elkaar afwegen.” WAAROM IS ER GEEN BEVOLKINGSONDERZOEK VOOR PROSTAATKANKER? DAN ZOUDEN ALLE MANNEN VAN EEN BEPAALDE LEEFTIJD KUNNEN WORDEN OPGEROEPEN. Tijsterman: “We weten dat dit gunstige gevolgen zou hebben. Uit onderzoeken is bekend dat twintig tot dertig procent minder mannen aan prostaatkanker zouden overlijden als ze allemaal werden getest. De ziekte zou bijvoorbeeld vaker worden ontdekt wanneer er nog geen uitzaaiingen zijn. Maar een bevolkingsonderzoek heeft ook minpunten.” WAT ZIJN DE NADELEN? “Om het overlijden van sommige mannen te voorkomen, moet je er ook veel testen die de ziekte uiteindelijk niet hebben. Je moet hiervoor ook veel mannen voor prostaatkanker behandelen die daar uiteindelijk niet aan zouden overlijden. Zij zouden in dit geval onnodig worden belast en risico’s lopen. Als iemand bijvoorbeeld een verhoogde PSA-waarde heeft, kan de arts besluiten dat voor verder onderzoek een stukje weefsel - een biopt - van de prostaat wordt afgenomen. Dat levert soms een infectie op. In Nederland zeggen we daarom tot op heden: de nadelen zijn groter dan de winst.” WAT RAADT U MANNEN DAN AAN? “Iedereen kan zijn PSA-waarde laten controleren door de huisarts. De vraag is of je dat ook altijd moet dóen. Bespreek het met je huisarts. Voor iedereen is de situatie anders.” HOE BEDOELT U DAT? “Ik geef een voorbeeld. Een vitale zestiger heeft normaal gesproken meer dan tien jaar te leven. Dan is het nuttig een test te doen, omdat het zijn leven kan redden. Maar een man van 84 die verschillende aandoeningen heeft, n24 PROSTAATKANKER I MAGAZINE kun je er beter niet mee belasten. De kans is groot dat hij binnen tien jaar overlijdt door een andere oorzaak. Besef dat prostaatkanker soms een mild ziektebeloop heeft; men sterft er dan niet door. Sta stil bij de voor- en nadelen van een test. Een onderzoek kan de kans op overlijden verminderen, maar brengt ook het risico met zich mee dat onnodig een biopt wordt afgenomen of dat zelfs wordt behandeld terwijl een man eerder aan iets anders overlijdt.” MOET IEDEREEN DEZE AFWEGING MAKEN? “Iedereen moet een eigen afweging maken. Hierbij is het verstandig je te realiseren dat de kans verhoogd is als prostaatkanker voorkomt in de familie. Dan is het aan te raden je te laten testen.” EN VERDER? “In de afgelopen jaren hebben urologen de nadelen van een PSA-test weten te verkleinen. Stel, iemand heeft een verhoogde waarde. Dan doen we tegenwoordig een kansberekening en/of MRI-scan om te kijken hoe waarschijnlijk het is dat hij prostaatkanker heeft. Zo krijgen we vaak snel duidelijkheid en blijkt dat geen biopt hoeft te worden afgenomen. Voorheen werd bij alle mannen een biopt gedaan, nu nog maar bij de helft. Daarnaast behandelen we gunstige prostaattumoren tegenwoordig minder agressief; er zijn dan minder bijwerkingen. Daarom kan de balans tussen wel en niet screenen in de toekomst misschien toch wel doorslaan in het voordeel van wel screenen.” WAAR HOOPT U OP? “PSA is geen perfecte aanwijzing voor aan- of afwezigheid van een tumor. Ik hoop dat er een andere marker wordt ontwikkeld, zodat we nog gerichter op zoek kunnen gaan naar agressieve vormen van prostaatkanker.”

n OVER DE PROSTAAT Alles over de prostaat ONWETENDHEID OVER DE PROSTAAT Het kennisniveau over de prostaat blijkt gebrekkig blijkt uit een eerder onderzoek van het Reinier Haga prostaatkankercentrum onder ruim 1.000 mannen in de leeftijd van 45 jaar en ouder. Ruim een derde van de Nederlandse mannen weet niet wat de primaire functie van de prostaat is. WAAR ZIT BIJ MANNEN DE PROSTAAT EIGENLIJK? De prostaat is een klier in de onderbuik. Hij weegt bij een volwassen man tussen de 10 en 15 gram. Hij lijkt qua vorm en grootte een beetje op een kastanje. De prostaat zit direct onder de blaas om de plasbuis heen. 1 Tussenwervelschijf 2 Endeldarm 3 Cavum van Douglas 4 Zaad blaas 5 Prostaat 6 Klier van Cowper 7 Anus 8 Zaadleider 9 Bijbal 10 Zaadbal 11 Balzak 12 Mond van de plasbuis 13 Eikel 14 Zwellichaam 15 Penis 16 Schaambeen 17 Blaas WELKE FUNCTIE HEEFT DE PROSTAAT? De prostaat heeft een functie bij de mannelijke voortplanting. Hij maakt namelijk prostaatvocht dat nodig is voor het vervoeren van zaadcellen. Bij een orgasme komen zaadcellen uit de zaadleiders in de prostaat. Daar mengen de zaadcellen met het prostaatvocht. We noemen het dan sperma. Bij het orgasme trekt de prostaat samen en perst dan het sperma door de plasbuis naar buiten. Prostaatvocht heeft een belangrijke functie, het houdt de zaadcellen in leven op de reis naar buiten en in de vagina. De prostaat is dus belangrijk voor de vruchtbaarheid van de man. DE GROEI VAN DE PROSTAAT Vanaf de puberteit groeit de prostaat. Dit regelen de hormonen in het lichaam. De hormonen regelen ook de vorming van prostaatvocht en de productie van zaalcellen. De groei gaat altijd door. De prostaat groeit zowel naar buiten als naar binnen. Aan de binnenkant sluit hij daardoor nauwer om de plasbuis, die dwars door de prostaat loopt. Hierdoor kan de plasbuis in de verdrukking komen en ontstaan soms problemen bij het plassen. Dit gebeurt vaak bij mannen vanaf een jaar of vijftig. In het overgrote deel komen deze klachten puur door de goedaardige prostaatvergroting en zijn ze geen voorbode van prostaatkanker. HOE KAN IK PROSTAATKLACHTEN HERKENNEN? Prostaatklachten bestaan vaak uit problemen bij het plassen. Moet u vaak en veel plassen? Komt de plas moeilijk en onvolledig? Moet u er ‘s nachts vaak uit om te plassen? Of heeft u een veel zwakkere urinestraal dan vroeger en druppelt u na? Dan is er mogelijk sprake van een goedaardige prostaatvergroting. Veel mannen van boven de 50 jaar hebben klachten. Soms hebben die met de vergroting van de prostaatklier te maken. De klachten zijn overigens geen teken dat u mogelijk prostaatkanker heeft. De meeste mannen met prostaatkanker hebben geen klachten. PROSTAATKANKER I MAGAZINE n25

n REINIER HAGA PROSTAATKANKERCENTRUM WAT GEBEURT ER MET ONS SEKSLEVEN? De partner van de patiënt Gerda Heijker was een half jaar getrouwd met Nico, toen hij in april 2017 de diagnose ‘prostaatkanker’ kreeg. Haar kersverse echtgenoot was 57 jaar. Hoe ging het daarna met hem en háár? ‘Goede gesprekken in het ziekenhuis’ “Ik ben erg geschrokken toen ik het hoorde”, zegt Gerda Heijker. “Ik wist niet precies wat de ziekte inhield. Gelukkig hebben we goede gesprekken gehad met gespecialiseerd verpleegkundige Anja Ladenberg in het Reinier Haga Prostaatkankercentrum. Dat gaf meer duidelijkheid, ook over de risico’s en wat er kan gebeuren. Ik dacht: wat gebeurt er met ons seksleven en moet hij met luiers lopen? Hoe is dat voor een man? Daar heb ik me best druk over gemaakt.” JE EIGEN VERHAAL Wat vertelt Ladenberg aan stellen als Nico en Gerda? En wat zegt ze specifiek tegen de vrouw? “Het is belangrijk om goede voorlichting en informatie te hebben over de ziekte. Ga niet van alles op Google opzoeken, want je eigen verhaal vind je nooit. Via onze website reinierhaga.nl/prostaatkankercentrum kun je aan de juiste informatie komen. Je kunt ook gesprekken voeren bij ons. Bij mij kun je terecht om vragen te stellen.” n26 PROSTAATKANKER I MAGAZINE “

IEDEREEN UNIEK Wat betekent de ziekte voor ons liefdesleven? Meestal is het de vrouw die deze vraag stelt, zo is de ervaring van Ladenberg. “Ik zeg altijd: prostaatkanker is uniek. Elke man heeft zijn eigen verhaal. Wat voor soort prostaatkanker heb je, hoe kan het behandeld worden, maar ook: wat betekent het voor je relatie? Alle behandelingen kunnen gevolgen hebben, zoals het verlies van erectie en incontinentie. Dat is bij iedereen anders en kan invloed hebben op het liefdesleven. Vrouwen praten hier vaak veel meer over dan mannen.” Ladenberg geeft een voorbeeld. “Dan vragen ze aan mij: wat als mijn man incontinent wordt? Hoe ziet ons seksleven er dan uit? Ik probeer deze vragen zo goed mogelijk te beantwoorden (zie ook pagina 21 van het verhaal ‘Seksualiteit en intimiteit’).” UITEINDELIJK GOEDGEKOMEN Hoe is het nu met Nico Heijker? Zijn vrouw Gerda: “Nico is in de tussentijd geopereerd en met een pak luiers naar huis gestuurd, maar die heeft hij niet nodig gehad. Het heeft driekwart jaar geduurd voordat zijn potentie weer terugkwam, maar het is uiteindelijk allemaal goedgekomen.” FEITEN EN FABELS Als ik weinig seks heb, verklein ik de kans om prostaatkanker te krijgen. Als ik tien keer per week masturbeer, verminder ik het risico op prostaatkanker. NET ZO NORMAAL ALS FIETSEN Iedereen in ons land heeft geleerd hoe hij moet fietsen. Maar bijgebracht krijgen hoe je praat over seks en intimiteit? Nee, dat is niet vanzelfsprekend. Terwijl het bijvoorbeeld voor mannen met prostaatkanker belangrijk is hierover van gedachten te wisselen met hun partner. Een gesprek kan helpen de verwachtingen in bed bij te stellen. Of het leidt er misschien toe in de nieuwe situatie op een andere manier samen toch plezier te hebben. Het Reinier Haga Prostaatkankercentrum stimuleert patiënten en partners met elkaar te praten. Zij kunnen hierbij onder meer worden geholpen door gespecialiseerd verpleegkundige Anja Ladenberg. OÓK NUTTIG OM TE WETEN VOOR VROUWEN: • Tachtig procent van de mannen boven de tachtig jaar heeft prostaatkanker. Ze gaan er niet aan dood, maar wel méé dood. • Prostaatkanker heeft niets met voeding of levensstijl te maken. PROSTAATKANKER I MAGAZINE n27 Onder mannen leven de meest uiteenlopende gedachten over hoe ze de ziekte kunnen voorkomen. “Beide theorieën zijn in elk geval niet waar”, zegt gespecialiseerd verpleegkundige Anja Ladenberg. Zaken die wel een rol spelen? Ladenberg: “Als twee mannen in je familie prostaatkanker hebben, heb je als man een verhoogde kans. Je loopt ook een hoger risico als binnen de familie een man onder de zestig de ziekte heeft.” Gespecialiseerd verpleegkundige Anja Ladenberg

REINIER HAGA PROSTAATKANKERCENTRUM LOCATIE DEN HAAG Els Borst-Eilersplein 275 2545 AA Den Haag Bel voor een afspraak: (015) 260 4777 Onze belofte aan u Diagnose geeft duidelijkheid Alle specialismen onder één dak Aandacht voor uw kwaliteit van leven Beste resultaten van Nederland

1 Online Touch

Index

  1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. 4
  5. 5
  6. 6
  7. 7
  8. 8
  9. 9
  10. 10
  11. 11
  12. 12
  13. 13
  14. 14
  15. 15
  16. 16
  17. 17
  18. 18
  19. 19
  20. 20
  21. 21
  22. 22
  23. 23
  24. 24
  25. 25
  26. 26
  27. 27
  28. 28
Home


You need flash player to view this online publication