De rente is net als de regen… …en een pensioenfonds is te vergelijken met een waterschap. In het Nederlandse pensioenstelsel hebben we altijd te maken met de rente, net zoals er in ons kikkerlandje niet valt te ontsnappen aan de invloed van neerslag. En net als bij waterbeheer heb je bij pensioen met verschillende belanghebbenden te maken, die niet allemaal hetzelfde willen. Een column begin dit jaar op de website van Pensioenfonds PGB waarin ik die vergelijking maakte, kreeg veel reacties. De rente is een heikel thema, vooral onder gepensioneerden. Vandaar dat ik voor ExPress nog een keer terugblik op de discussie. Hoe zit het met die rente? Een pensioenfonds beschikt over een enorm reservoir euro’s in de vorm van belegd vermogen. Dat vermogen groeit en krimpt door de bewegingen op de financiële markten. De rente is de afgelopen jaren sterk gedaald. Als de rente daalt, dan stijgt de waarde van beleggingen zoals obligaties. De rendementen sinds de jaren 80 zijn in elk geval deels gedreven door de steeds dalende marktrente, van toen zeker 10% naar nu minder dan 0%. U heeft daar zelf ook mee te maken. Heeft u spaargeld op de bank staan dan krijgt u nauwelijks rente. De pensioenpotten zitten heel vol. Desondanks moeten we al jarenlang melden dat we niet kunnen ‘indexeren’ (pensioenen verhogen om gelijke tred te houden met hogere prijzen). Hoe kan dat? Dat komt omdat de rente ook aan de andere kant van de balans grote invloed heeft. Tegenover het vermogen staan verplichtingen: de huidige waarde van de pensioenbedragen die het pensioenfonds moet uitkeren nu én in de toekomst. Voor het berekenen van het bedrag dat in kas moet zijn, moet er van de wetgever worden gerekend met de rente. En die is nu heel laag. Rond 2000 hadden pensioenfondsen slechts € 30 in kas nodig om 20 jaar later een uitkering van € 100 euro te doen. Inmiddels hebben we die volledige € 100 nu al nodig. Puur en alleen omdat de rente waarmee we moeten rekenen gedaald is. Pensioenfondsen, ook PGB, hebben vanwege dit effect hun vermogen moeten verdrievoudigen om de dekkingsgraad (verhouding tussen het vermogen en de verplichtingen) gelijk te houden. Dat is gelukt en we hoefden bij Pensioenfonds PGB tot nu toe niet te verlagen. Maar vanaf 2008 hebben we niet kunnen indexeren, omdat de hoogte van de dekkingsgraad dat niet toelaat. Dat duurt inmiddels ook al lang, veel te lang. Een stijgende rente is goed voor de dekkingsgraad Maar wat gebeurt er dan als de rente weer gaat stijgen, vroeg een deelnemer. Als de rente stijgt, dan is dat goed nieuws. Onze dekkingsgraad wordt dan beter en de kans op indexeren neemt toe. Stel de rente stijgt met 1%-punt. Dan daalt het bedrag dat het pensioenfonds in kas moet hebben om alle pensioenen te kunnen uitbetalen met 20%-punt. Tegelijkertijd zal belegd vermogen dat gekoppeld is aan de rente minder waard worden. Omdat de verplichtingen harder dalen dan de waarde van het vermogen, verbetert de financiële situatie van het pensioenfonds. Daarbij past wel de waarschuwing dat als de rente weer zakt, het ook weer hard de andere kant op kan gaan. Een veel gestelde vraag is waarom we het niet anders doen. Het antwoord daarop is simpel. PGB moet zich aan de wettelijke pensioenregels houden. De regels zijn bedoeld om pensioenen te beschermen. Daarom is meer dan een decennium geleden gekozen voor een risicovrije rente als graadmeter. Ga je uit van verwachte rendementen, en worden die niet gehaald, dan zitten de achterblijvers op de blaren. Eigen pensioenpotten in het nieuwe pensioenstelsel Het niet willen doorschuiven van meeen tegenvallers naar andere generaties is een van de redenen om in het nieuwe pensioenstelsel aan te sturen op ‘eigen potten’. Dan blijft de invloed van de rente wel groot, maar kan die er niet meer voor zorgen dat sommige groepen meer benadeeld worden dan andere. En er is dan geen grote buffer meer nodig, ook al is er straks wel de mogelijkheid voor een appeltje voor de dorst in slechte tijden. Hopelijk zorgt dit ervoor dat de toewijzing van het beschikbare vermogen aan de verschillende categorieën deelnemers eerlijker aanvoelt. Maar zo ver is het nog niet. De nieuwe pensioenwet moet nog door het parlement worden goedgekeurd. En dan moeten de verschillende bedrijfstakken nog besluiten of ze de al opgebouwde pensioenen en uitkeringen willen overzetten naar het nieuwe stelsel. Ik snap het ongeduld bij gepensioneerden. Na de regen komt zonneschijn, maar gaat u daar nog van profiteren? Totdat we de stap naar het nieuwe stelsel hebben gemaakt, zullen we met de huidige regels moeten werken. Ik kan u verzekeren dat ik en andere bestuurders van pensioenfondsen liever wel dan niet zouden indexeren. Maar voorlopig is het wachten: op het nieuwe stelsel of op verdere rentestijgingen. Edwin de Jong Bestuurslid Pensioenfonds PGB 11 cO lUMN
12 Online Touch Home