Samen in beweging: versnellen met impact voor de toekomst! OverijsselseWoonaanpak.nl 1
Woonkeuken De Woonkeuken is hét regionale recept voor een vruchtbare samenwerking in de woningbouwopgave. De woningmarkt staat enorm onder druk. De komende jaren moeten ongeveer een miljoen extra woningen worden gebouwd, waaronder minimaal 47.300 in Overijssel. Deze opgave brengt uitdagingen met zich mee, dat kunnen we alleen samen. De Woonkeuken biedt: • een platform om elkaar te ontmoeten, ideeën en inspiratie uit te wisselen en kennis te delen. • hulp bij beleidsontwikkeling en planvorming. • een podium aan projecten (o.a. met een experimenteel karakter) die een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan de toekomst van wonen. OverijsselseWoonaanpak.nl 2
Samen in beweging: versnellen met impact voor de toekomst! De Woonkeuken van woensdag 19 november 2025 in de Evenementenhal Hardenberg stond in het teken van toekomstbestendig bouwen. De woningbouwopgave in Overijssel vraagt om actie. Niet alleen snel, maar ook slim en toekomstbestendig. Kansen om te versnellen en door te kunnen blijven bouwen zijn er volop als we nu in beweging komen door in te zetten op toekomstbestendig bouwen. Programma Het programma was als volgt: 12.00 uur Inloop en lunch op de beurs. De Proeftuin was vanaf 12.00 uur geopend en dat was een mooi moment om alvast rond te kijken, de eerste inspiratie op te doen en met frisse ideeën naar het plenaire programma te gaan. 13.00 uur Plenair podium van morgen: inspiratie en praktijk voor de bouwstenen van de toekomst, met welkom door gedeputeerde Liesbeth Grijsen, keynote door Jolien de Jongh (ESG-manager bij Achmea Real Estate) en het praktijkpodium met inspirerende voorbeeldprojecten van Tala en Plegt-Vos (samen met Domijn). 15.00 uur 16.00 uur 17.30 uur Twaalf werksessies: in kleiner verband stevige verdieping op diverse thema’s, met direct toepasbare inzichten. Beursbezoek met borrel in de Proeftuin: volop ruimte om vernieuwende producten en concepten te ontdekken en elkaar te ontmoeten met een hapje en drankje. Einde 3
Inhoud Woonkeukenmagazine Woonkeuken Samen in beweging | Programma Voorwoord | Toekomstbestendig Overijssel Interview | Liesbeth Grijsen, gedeputeerde provincie Overijssel Keynote | Jolien de Jongh, ESG-manager bij Achmea Real Estate Minor | Studenten van Saxion, Bouwen aan wonen op maat Praktijkpodium | Tala en Plegt-Vos met Domijn Proeftuin | Uitgelichte stands 12 werksessies • WIJK laat zien dat het anders kan • SILO: biobased boegbeeld in Deventer • Buurtwonen: van stenen stapelen naar samen leven • Samen werken aan waterzuinige wijken • Samen werken aan toekomstbestendige gebiedsontwikkeling • No Nuts No Glory: hoe strategisch schakelen wél werkt • Primeur: FutureBEEing digitale tool in actie • Fijn Wonen: industrieel bouwen in de praktijk • Sneller, slimmer, samen met Bouwstroom Oost • Modulair industrieel bouwen: versnellen met kwaliteit • Recepten voor hoe we willen wonen • Woon-zorg datingshow: impactvolle partnerschappen Voorbeeldpagina | Inspiratie uit de praktijk Funpagina | Puzzel mee Meer weten Colofon 4
Voorwoord Toekomstbestendig Overijssel Met voor het eerst meer dan driehonderd aanmeldingen was het een bijzondere najaarseditie van Woonkeuken. Veel nieuwe gezichten en voor het eerst ook een aantal beleggers: de Woonkeuken is groeiende! Al tien jaar is de Woonkeuken hét netwerk om elkaar informeel te ontmoeten. Als provincie helpen we waar we kunnen: met kennis, extra handen, subsidies en inzicht via de publiek-private monitor. De bouwopgave stijgt van 42.300 naar minimaal 47.300 woningen. En we laten samen zien dat het lukt! De afgelopen jaren lag het bouwvolume hoger dan we gemiddeld zouden moeten bouwen, daarom ligt onze ambitie ook hoger, namelijk op 60.000 woningen. Het Overijsselse Hardenberg is een goed voorbeeld: in één jaar tijd is hier een project met vijftig woningen gerealiseerd. Van de eerste schetsen op papier tot het moment dat de nieuwe bewoners de sleutel kregen. We mogen dus met trots zeggen dat het samen bouwen in Overijssel lukt! De Woonkeuken leeft, groeit en nodigt uit. Samen maken we Overijssel toekomstbestendig. Al met al was het een inspirerende najaarseditie vol inspiratie, nieuwe verbindingen en concrete stappen richting toekomstbestendig bouwen. Dank aan iedereen die aanwezig was voor de open gesprekken, nieuwe verbindingen en gezamenlijke energie. Samen zetten we stappen die écht impact maken op morgen! Wat betekent toekomstbestendig bouwen voor jou? Aanpasbaar Klimaatadaptief Betaalbaar Flexibel Circulair Duurzaam 5 Gezond Levensloopbestendig
Interview Liesbeth Grijsen ‘Je hebt elkaar echt nodig als je toekomstbestendig wilt bouwen’ Toekomstbestendig bouwen is geen luxe, maar noodzaak. Hoe zorgen we ervoor dat woningen niet alleen duurzaam en betaalbaar zijn, maar ook geschikt voor meerdere generaties en doelgroepen? Tijdens de Woonkeuken in Hardenberg sprak gedeputeerde Liesbeth Grijsen over de kracht van samenwerking, de rol van de provincie en de uitdagingen die nog voor ons liggen. Haar boodschap is duidelijk: alleen samen kunnen we de woningbouwopgave realiseren. Hoe werkt de Overijsselse Woonaanpak al aan toekomstbestendig bouwen? ‘De Overijsselse Woonaanpak kenmerkt zich door de wil tot samenwerking. Je hebt elkaar echt nodig als je duurzaam, betaalbaar én toekomstbestendig wil bouwen voor meerdere generaties en doelgroepen. We willen passende woningen creëren in een fijne omgeving. Ik ben zeer positief over de woningbouw in Overijssel, vooral omdat ik merk dat iedereen graag wil: woningcorporaties, bouwbedrijven, gemeenten én de provincie. We zien goede bouwconcepten en hebben de opgave verhoogd van 42.000 naar minimaal 47.000 woningen, omdat we denken dat het kan. Als provincie liggen we op koers.’ Wat is hierin de rol van de Woonkeuken? ‘Tijdens de Woonkeuken komen veel bedrijven en organisaties samen. Het is een ideaal moment om kennis te delen en elkaar te zien en te spreken. Als je een goede relatie hebt, kun je scherper op de inhoud zijn. Een evenement als de Woonkeuken is de basis voor relaties en kennisuitwisseling. De overheid is op zo’n dag aanspreekbaar, bouwbedrijven laten zien wat er allemaal al kan en ik zou het mooi vinden als er nog meer beleggers, zorgorganisaties en gemeenten bij het netwerk aansluiten. Ik zie ieder jaar meer inhoud en verdieping. Het leeft echt.’ 6
Welke rol speelt de provincie in dit proces? ‘Als provincie hebben we vooral een faciliterende rol. Wij kunnen bijvoorbeeld experts leveren om een proces te versnellen. Als een woningbouwproject is vastgelopen, kunnen zij aangeven wat het probleem is en met oplossingen komen. Ook hebben we drie bureaus klaarstaan om bij te springen als gemeenten capaciteit missen. Daar is enorme vraag naar. Daarnaast leveren we informatie over de mogelijkheden in toekomstbestendig bouwen, onder meer over diverse bouw- en isolatiematerialen. Naast subsidieregelingen hebben we sinds kort ook een publiek-private monitor waarin gemeenten kunnen bijhouden wat eraan komt en wat ze nodig hebben.’ Wat zijn op dit moment de grootste uitdagingen? ‘Regelgeving, netcongestie en voldoende arbeidskrachten. Daar moeten we echt wat mee en daarvoor hebben we het Rijk hard nodig. Samen kunnen we kijken naar de prioriteiten en iets doorbreken.’ Wat inspireert jou tijdens de Woonkeuken? ‘Het is mooi dat de Woonkeuken dit jaar in Hardenberg is. Dat is een ondernemende gemeente waar stevig wordt doorgebouwd. Ik ben hier bij een project geweest waar in één jaar tijd vijftig woningen zijn gerealiseerd, van plan tot uitvoering. Je ziet dan wat je kunt realiseren als je wil en als de juiste partijen bij elkaar komen. Persoonlijk ben ik ook zeer geïnspireerd door de Proeftuin met alle beursstands. Je ziet hier van alles, van hennep als isolatiemateriaal tot industriële bouwers die heel snel woningen kunnen realiseren.’ Heb je nog een oproep aan de betrokken partijen? ‘Het motto van de Woonkeuken is en blijft samenwerken en elkaar opzoeken om problemen aan te pakken. Ik zie nog wel kansen, waaronder in onze subsidie voor langer zelfstandig wonen. Deze is nog niet volledig uitgeput. Als provincie zijn we deze subsidiemogelijkheid in januari dit jaar gestart en ik wilde dit net gaan verhogen. Maar: waar blijven de aanvragen?’ 7 Interview
Keynote Jolien de Jongh ‘Het is inspirerend om te zien hoeveel er al kan’ ‘Duurzaamheid is onlosmakelijk verbonden met welzijn en gezondheid, maar de opwarming van de aarde is ook een financieel risico. De vastgoedsector is kwetsbaar voor klimaatverandering. Bijvoorbeeld door grondstoftekorten, onbereikbare locaties en schade aan gebouwen. Achmea wil vanuit pensioenfondsen investeren in duurzame bouwprojecten. Bij Achmea hebben we onder meer maximale waarden vastgesteld voor de uitstoot van CO2 . Die liggen in het begin vrij hoog, maar worden snel lager om de doelen te kunnen halen. Ik pleit voor investeringen in toekomstbestendig bouwen. Daarmee moeten en kunnen we bouwprojecten stap voor stap verduurzamen. Bijvoorbeeld met biobased bouwmaterialen als hout en hennep voor isolatie. Ook beton en staal willen we verder verduurzamen, en we willen zorgen voor meer biodiversiteit met bijvoorbeeld groene daken. We zien dat er al heel veel gebeurt als het gaat om meer duurzaamheid in bestaande woningen. Denk aan betere isolatie en de aanleg van zonnepanelen, maar in de Eerder stonden beleggers niet zo op het netvlies bij overheden, maar nu treden we zelf meer op de voorgrond. Voor Achmea geldt ook dat we willen voldoen aan de wens van pensioenfondsen om te investeren in toekomstbestendig bouwen. We blijven graag betrokken bij de Overijsselse Woonaanpak, en het zou mooi zijn als er nog meer beleggers aanhaken. Mijn kernboodschap aan alle betrokkenen is helder en krachtig: ga aan de slag! Iedereen op de planeet is je dankbaar. Dat kan stap voor stap, het is niet moeilijk. 8 bouwfase kan het vaak nog veel duurzamer. Daar dragen we graag financieel aan bij. Het was mijn eerste keer bij de Woonkeuken en ik vind het heel inspirerend. De energie is goed en de sfeer is gemoedelijk. Na mijn presentatie heb ik heel wat mensen gesproken en leren kennen. In de gesprekken gaat het er vooral over dat er al heel veel kan. Dat is mooi. Het is ook heel goed om de provincie Overijssel hiermee onder de aandacht te brengen.
Minor Bouwen aan wonen op maat Studenten Saxion bouwen mee aan de toekomst Tijdens driedaagse masterclasses van Saxion verdiepten studenten van de minor Bouwen aan wonen op maat zich in actuele vraagstukken rond wonen en bouwen, samen met partners uit overheid en markt. Het doel: leren hoe je toekomstbestendig bouwt: circulair, biobased en duurzaam. Op de eerste dag maakten de studenten kennis met de Overijsselse Woonaanpak en het concept van de Woonkeuken. Plegt-Vos gaf een inkijkje in hun werkwijze, gevolgd door een rondleiding door de Slimme Huizen Fabriek. Dag twee stond in het teken van samenwerking met Building Balance. In het provinciehuis van Overijssel in Zwolle werkten studenten aan posterpresentaties voor drie woningbouwlocaties in Deventer. De masterclasses zijn afgesloten met een derde dag op de Woonkeuken, waarin de studenten hun ideeën verder konden aanscherpen. Zij namen hun posterpresentaties mee en gingen in gesprek met architecten, corporaties, beleidsmakers en bouwers. Thema’s als arbeidscapaciteit, materiaalgebruik en ketensamenwerking kwamen hierin uitgebreid aan bod. 9
André Bus, coördinator van de minor: ‘Drie jaar geleden zijn we met deze minor begonnen en we hebben nu 29 studenten vanuit verschillende opleidingen. Door de samenwerking met de Overijsselse Woonaanpak ervaren zij live hoe complex bouwen is en dat je elkaar nodig hebt. Binnen de gemeente Deventer hebben zeven teams op basis van gebiedsanalyses en gesprekken een notitie van uitgangspunten gemaakt voor drie woningbouwprojecten. Nu zijn ze aan de slag gegaan met het maken van een masterplan, vanuit hun eigen uitgangspunten en onder begeleiding van medewerkers van de gemeente. In deze minor leren we studenten werken met verschillende disciplines. Hoe verloopt de samenwerking? Ze worden hierin op verschillende manieren meegenomen en moeten alle nieuwe informatie verwerken in het masterplan. Tijdens de Woonkeuken zien de studenten waar ze staan en wat er nog nodig is. Dat is een waardevolle ervaring voor ze. Het geeft intrinsieke motivatie en het is erg leerzaam.’ 10
Praktijkpodium Tala en Plegt-Vos ‘Duurzaam hoeft echt niet duur te zijn’ Tijdens het praktijkpodium presenteerden bouwbedrijven Tala en Plegt-Vos bijzondere voorbeelden uit de praktijk. Hun aanpak laat zien dat toekomstbestendig bouwen heel goed haalbaar is. ‘Als we het maar samen doen en durven te vernieuwen.’ Tala: duurzaam én betaalbaar bouwen in recordtempo ‘We hebben ons bedrijf opgericht om de bouw verder te verduurzamen, vooral door andere materiaalkeuzes’, vertelt medeoprichter Victor de Beus. In de fabriek in Raalte produceert Tala verschillende modulaire bouwsystemen. Een mooi voorbeeld van gebruik van deze modules is een project in Sittard, waar Tala per dag twee tot drie circulaire flexwoningen plaatste. In totaal zijn in slechts zes maanden twintig woningen voor vluchtelingen gerealiseerd. ‘Het moest snel’, legt Victor uit. ‘Opvallend is verder dat we niet per se hebben gewonnen op duurzaamheid, maar ook op prijs. Dit laat zien dat duurzaam niet duur hoeft te zijn.’ Het resultaat? Woningen met maar liefst 83% biobased materiaal, die betaalbaar én flexibel zijn. Belangrijke succesfactor is volgens Victor de goede samenwerking tussen Tala, woningcorporatie en gemeente. ‘We moesten werken met voorlopige vergunningen en dat is een klein risico’, geeft hij toe. ‘Maar als je dat samen accepteert, maak je snelheid mogelijk.’ Wat vond het publiek inspirerend aan dit voorbeeld? Snelheid Duurzaamheid Betaalbaarheid Flexibiliteit 11 Samenwerking Biobased materiaal
Praktijkpodium Plegt-Vos: bouwen ondanks arbeidstekorten Jauke Klein (Commercieel directeur Plegt-Vos Oost) schetst een ander urgent probleem: ‘De komende drie jaar gaan 60.000 werknemers in de bouw met pensioen. Nu werken er 575.000 mensen in de sector en de instroom is klein. Er zijn nu al grote arbeidstekorten. De sinterklaastijd is leuk, maar we krijgen niet alles wat op ons verlanglijstje staat voor toekomstbestendig bouwen.’ De oplossing ligt volgens hem voor een groot deel in automatiseren en robotiseren. ‘We wachten niet op een volgend kabinet, we gaan bouwen. En dat doen we met inzet van onze volledig geïndustrialiseerde Slimme Huizenfabriek. Want door industrialisatie bouwen we sneller, duurzamer en betaalbaarder’, stelt Jauke. Samen met woningcorporatie Domijn realiseerde Plegt-Vos kleinschalige projecten van 10 tot 27 woningen, meestal houtbouw. Maar de bouwsector is traditioneel, ziet Jauke. ‘Soms denk ik dat veel mensen in deze sector nog naar cassettebandjes luisteren en acceptgiro’s gebruiken’, grapt hij. ‘Opdrachtgevers die nieuwe dingen omarmen zijn essentieel. Daardoor kunnen we samen de woningopgave aanpakken en de sector vooruithelpen.’ Wat vindt het publiek belangrijk voor goede samenwerking? Vertrouwen Dialoog Communicatie Lef 12 Transparantie Informeel samenwerken
Proeftuin Uitgelichte stands De Woonkeuken proeftuin was tijdens de lunch en borrel geopend. Hier kon je inspiratie opdoen bij 18 verschillende stands, waaronder de volgende: Bouwbrigade De Bouwbrigade ondersteunt gemeenten, corporaties en marktpartijen met kennis, expertise en capaciteit om woningbouwprojecten te realiseren. Het team adviseert bij strategische vraagstukken, beoordeelt plannen, helpt bij visievorming en subsidieaanvragen. Onder de Bouwbrigade vallen: het Aanjaagteam/RVO, advies- en flexpool, Expertiseteam Toekomstbestendige Bouw, Ondersteuningsteam Wonen en Zorg en Huisvesting arbeidsmigranten. Ontdek hoe de provincie kan bijdragen aan versnelling. Overijsselse Wateraanpak (samen met DGBC) De Overijsselse Wateraanpak is het complement van de Woonaanpak. Het is een samenwerkingsverband van provincie Overijssel, waterschappen, gemeenten, bedrijven, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties om de wateruitdagingen in de provincie gezamenlijk aan te pakken. We willen een sterke verbinding leggen tussen de domeinen bouwen en water, zodat ruimtelijke ontwikkeling en waterbeheer hand in hand gaan. 13
Novito Building Balance Novito gelooft in een nieuwe manier van huisvesting: niet volgens traditionele bouwlogica, maar vanuit systeemintelligentie. Met een modulair en industrieel bouwsysteem bieden we wendbare, duurzame woningen die eenvoudig aanpasbaar zijn en keuzevrijheid geven in ontwerp en functionaliteit. Zo creëren we toekomstbestendige oplossingen die snel realiseerbaar, circulair en energieneutraal zijn. Building Balance helpt Overijsselse bouwers, gemeenten en corporaties om de stap te zetten naar biobased bouwen. Met de 30-30-30-ambitie (in 2030 moet 30% van de nieuwbouwwoningen voor minstens 30% uit biobased materialen bestaan) werken we samen aan schaal, betaalbaarheid en kwaliteit. Sluit je aan en committeer je aan de bouwpraktijk van 2030: duurzaam, circulair en toekomstbestendig. OverijsselseWoonaanpak.nl 14 11
WIJK: Snel, innovatief en biobased Tijdens de sessie over het woonconcept Buitengewoon WIJK stond één vraag centraal: Woningnood is nu, waarom wachten we nog? WIJK bewijst dat snel, modulair, betaalbaar en biobased bouwen niet alleen mogelijk is, maar ook direct toepasbaar. Het concept combineert snelheid, duurzaamheid en bestuurlijke ontzorging: precies wat nu nodig is. WIJK staat voor disruptie. ‘Als we blijven doen wat we altijd deden, lossen we de crisis niet op. Het idee is helder: geen straatje erbij, maar een hele wijk. Groene, betaalbare woningen, inclusief voorzieningen en dat binnen één jaar gebouwd. Voor echte versnelling is lef nodig, ook van beleggers die durven instappen en risico’s delen.’ Deelnemers, waaronder studenten, gemeenten en bedrijven, kregen inzicht in hoe WIJK die versnelling wél kan maken door parallel te plannen in plaats van sequentieel. Geen lange wachttijden, maar processen die naast elkaar lopen. Een digitale configurator (een soort SimCity) maakt het mogelijk dat stakeholders realtime meedenken en beslissen. Het is geen abstracte toekomstvisie, maar een concreet woonconcept dat al op meerdere locaties wordt gerealiseerd. Het concept zorgt voor directe woonruimte: binnen één jaar wordt een betaalbare groene en leefbare WIJK gerealiseerd door modulair en biobased te bouwen en participatie vanaf het begin te integreren, kunnen woonopgaven snel en met minimale risico’s worden gerealiseerd. OverijsselseWoonaanpak.nl 15 12
Sessieleider Kim Smienk: ‘Wij zeggen: elke gemeente een wijk erbij. De sessie leidde tot mooie gesprekken met de deelnemers. Bij studenten was ik benieuwd hoe zij hun wooncarrière zien en bij gemeenten wilde ik weten wie er al ervaring heeft met modulaire woningen en wie kans ziet dit te versnellen. Snelheid en betaalbaarheid komen overal terug. De woningnood is nú, we moeten aan de slag. Daarover zijn we inmiddels in gesprek met 180 gemeenten. Met 17 gemeente zijn we bezig met de perceelkeuze en intentieovereenkomst en er worden al vier WIJK-projecten daadwerkelijk gerealiseerd. Gemeenten willen wel en zien de urgentie, wij willen dat ze in actie komen. Laten we het gaan doen. Het kan!’ 16 13
SILO: biobased boegbeeld in Deventer Als circulair en biobased woongebouw laat SILO zien wat er mogelijk is met een gedurfde uitvraag. Het project is een bijzondere samenwerking tussen de Gemeente Deventer en Heutink Groep. Zij namen de deelnemers tijdens de sessie mee door het hele traject. Met gronduitgifte hebben gemeenten een krachtig instrument om te sturen op biobased bouwen. SILO laat zien wat mogelijk is: 75% circulair waarvan 50% biobased, met een onderbouw van hergebruikte staalconstructies en een bovenbouw in hout, aangevuld met lokaal geteelde vezelgewassen. De aanbesteding trok zeventien inschrijvingen waarvan er tien kwalitatief sterk genoeg waren voor de selectieronde. Uiteindelijk werkten drie partijen hun ontwerp uit. Belangrijk is om ruimte te bieden voor nieuwe bouwmethoden in omgevings- en beeldkwaliteitsplannen en om losmaakbaar te bouwen voor toekomstig hergebruik. Samenwerking en kennisdeling zijn cruciaal: daag partijen uit om sterke teams te vormen en werk met vaste prijzen om innovatie te stimuleren. Het doel: 50% circulair in 2030, via gronduitgifte én prestatieafspraken met corporaties. De boodschap van sessieleiders Guido de Vries en Helmich Heutink was duidelijk: vaak kan er al veel meer dan je denkt, als je maar de juiste vraag stelt. SILO is daarvan het overtuigende bewijs. OverijsselseWoonaanpak.nl 17 14
Sessieleider Guido de Vries: ‘De deelnemers waren voor de helft studenten en de andere helft bouwers en overheden. Zij waren retenieuwsgierig en vroegen me het hemd van het lijf. Ook waren ze wat sceptisch over de haalbaarheid. Dat hebben we weg kunnen nemen door ze te laten zien dat het kan. Het ontwerp, de situatie en dus de ontwikkeling van het gebouw “SILO” is best ingewikkeld. Het mooie daarvan is dat de lessen uit dit project direct toepasbaar zijn in eenvoudiger projecten. Twee belangrijke inzichten uit de sessie waren: stel de goede vraag als opdrachtgever en vorm een goed team. Doe het samen!’ 18
Buurtwonen: samen leven in een toekomstbestendige buurt Hoe zorgen we dat mensen met een beginnende zorgvraag zo lang mogelijk in hun vertrouwde omgeving kunnen blijven wonen? Tijdens de sessie over Buurtwonen stond deze vraag centraal. Het concept is een aanpak met kleinschalige woongemeenschappen die niet alleen huisvesting bieden, maar ook sociale verbinding. Buurtwonen biedt een antwoord op de groeiende vraag naar woonvormen die zorg en leefbaarheid combineren. Kleine ontmoetingsplekken, gedeelde tuinen en een mix van doelgroepen blijken cruciaal om betrokkenheid en wederzijdse hulp te stimuleren. Achmea Real Estate gaat de komende vijf jaar ruim 100 miljoen euro investeren in 25 kleinschalige woonlocaties voor bewoners met een beginnende zorgvraag. De woningen worden grotendeels gebouwd met hout en andere biobased materialen. Het eerste project in het Friese Joure wordt opgeleverd in januari 2026. Een geschikte locatie vraagt om drie dingen: aanwezigheid van een buurtzorgteam, een plek in de eigen buurt met voorzieningen als winkels en openbaar vervoer om de sociale cohesie te behouden en ruimte om de locatie stedenbouwkundig passend te ontwikkelen. De woningen zijn flexibel inzetbaar voor verschillende doelgroepen, zodat ze ook bij veranderende vraag inzetbaar blijven. Dat maakt ze toekomstbestendig. De sessie liet zien hoe integrale samenwerking dit mogelijk maakt. Achmea Real Estate borgt de lange termijnvisie, Buurtzorg brengt haar netwerk in van 1.500 wijkteams en De Groot Vroomshoop vertaalt het sociale concept naar circulair bouwen in hout. Gemeenten en zorgorganisaties kunnen aansluiten om samen leefbare, zorgzame buurten te realiseren. Het doel is niet alleen woningen bouwen, maar gemeenschappen creëren waarin mensen elkaar kennen en ondersteunen. OverijsselseWoonaanpak.nl 19 16
Sessieleider Jason Slagter: ‘Buurtwonen draait om meer dan stenen stapelen. Het gaat om samen leven. Tijdens de sessie heb ik benadrukt dat we niet alleen moeten kijken naar het gebouw, maar ook naar de sociale structuur eromheen. Hoe zorgen we dat mensen elkaar ontmoeten, elkaar helpen en zich thuis voelen? Dat vraagt om samenwerking tussen gemeenten, zorgorganisaties en marktpartijen. Het mooie is: iedereen ziet de urgentie en wil meedoen. Nu is het tijd om het gewoon te gaan doen.’ 20
Samen werken aan waterzuinige wijken De centrale vraag in deze sessie: hoe zorgen we dat drinkwater ook in de toekomst beschikbaar blijft? Nederland staat bekend als waterland, maar de druk op de drinkwatervoorziening neemt toe. Door extreem weer, droogte in gebieden als Twente en een groeiende woningbouwopgave moeten we anders met water omgaan. Toch ontbreekt vaak het gevoel van urgentie. Water lijkt vanzelfsprekend, maar “water is goud” en dat besef moet doordringen. De techniek om water te besparen is er, maar wordt in Nederland eigenlijk alleen nog experimenteel en in ‘pilots’ toegepast. Het ontbreekt nog aan grootschalige toepassingen, zoals het opvangen en gebruiken van hemelwater en grijswatersystemen. Hiervoor zijn vaak dubbele leidingen nodig. In België en delen van Duitsland zijn waterbesparende systemen al verplicht, terwijl in Nederland regelgeving en zeker ook zorgen over gezondheid belemmeringen vormen. Volgens sessieleiders Jan Kadijk (DGBC) en Sander van der Wal (&Flux) is het zaak om de belemmeringen zo snel mogelijk weg te nemen: niets doen is geen optie. De discussie ging verder dan techniek. Waterzuinige wijken vragen om bewustwording, samenwerking en lef. Gemeenten hebben met gronduitgifte en vergunningenbeleid een krachtig instrument om waterzuinig bouwen te stimuleren. Ook aanbestedingen kunnen meer sturen op waterbesparing door expliciet eisen op te nemen. Maar niet alleen gemeenten zijn aan zet. Het gesprek ging ook over de vraag wat partijen zelf kunnen doen. Miljoeneninvesteringen in nieuwe drinkwaterbronnen lossen het probleem niet structureel op. Het is tijd voor een waterafbouwpad, vergelijkbaar met CO2 -reductie. Door nu te handelen, kunnen we toekomstige tekorten voorkomen. OverijsselseWoonaanpak.nl 21 18
Sessieleider Sander van der Wal: Foto: Jan Kadijk ‘Het was een kleine groep waarin de belangrijkste perspectieven vertegenwoordigd waren. Dat leverde een mooi gesprek op. Een belangrijke vraag was van wie het probleem is. Het antwoord: van ons allemaal. Je loopt dan het risico dat het ook van niemand is. Wie moet er wat doen? We hebben verschillende mogelijkheden besproken, van regels en een andere manier van bouwen tot verandering van gedrag. En wat kunnen we van onderaf verzinnen als het Rijk niets doet? We hebben een grote systeemverandering nodig, maar iedereen kan eigen stappen zetten. En als je samenwerkt, kan er meer.’ 22
Samen werken aan toekomstbestendige gebiedsontwikkeling De sessie Doe mee! Samenwerkingsagenda Toekomstbestendige Gebiedsontwikkeling stond in het teken van samenwerking en innovatie. De ministeries van BZK, I&W en VRO hebben hun krachten gebundeld om maatschappelijke vraagstukken rond gebiedsontwikkeling integraal aan te pakken. Digitalisering, industrieel en daarmee duurzaam bouwen en anticiperen op nieuwe wet- en regelgeving vormen hierbij belangrijke pijlers, aldus sessieleiders Richard Derksen (VRO) en Anne Bos (Building Balance). Deelnemers kregen inzicht in hoe partijen die betrokken zijn bij toekomstbestendige gebiedsontwikkeling ondersteuning kunnen krijgen met expertise vanuit het Rijk. Zo kunnen ze tegelijk versnellen én toekomstbestendig bouwen. In Overijssel gebeurt dat met de Overijsselse Woonaanpak. Digitale tools spelen een cruciale rol. Partijen zien de samenwerkingsagenda als een ‘huwelijk’ en benadrukken dat fysieke, sociale en digitale domeinen moeten worden verbonden. Standaarden en normen bieden houvast, terwijl industrialisering en digitalisering bijdragen aan versnelling, met als ambitie dat in 2030 de helft van de woningbouw industrieel wordt gerealiseerd (Programma Innovatie en Opschaling Woningbouw). Overheden worden aangemoedigd om actief de markt te consulteren over beschikbare oplossingen. De krachtenbundeling van meerdere ministeries en de nadruk op samenwerking met lokale en regionale overheden, woningcorporaties, beleggers, brancheorganisaties, ontwikkelaars en bouwers is uniek en de boodschap was duidelijk: toekomstbestendige gebiedsontwikkeling vraagt om gezamenlijke actie, innovatie en het lef om nieuwe werkwijzen te omarmen. OverijsselseWoonaanpak.nl 23 20
Toekomstbestendige gebiedsontwikkeling Haalbaarheidsfase Huiswerk Initiatieffase Definitie Ontwerp Voorbereiding Interventies / tooling Omgevingsplan Omgevingswaarden Welstandsbeleid Circulair beleid Beleidscyclus Legesverordening (groene leges) Interventies / tooling Prestatieafspraken woningcorporaties Anterieure overeenkomst Voorbeeldenboek toekomstbestendige gebiedsontwikkeling Interventies / tooling Tenderdocumentatie Inkoopvoorwaarden (Buyer Groups) Planologie Stedenbouwkundig plan Beeldkwaliteitsplan Programma van Eisen openbare ruimte Realisatiefase Opstalontwikkeling Interventies / tooling Koopovereenkomst Taxatie Financieringsdocumentatie Leveringsdocumentatie Aanneemovereenkomst Exploitatie Beheer Verkoop Interventies / tooling Verkoop en levering aan eindgebruikers Verzekeringsdocumentatie Sessieleiders Anne Bos en Richard Derksen: ‘Het was een volle zaal met een gemengde groep: een aantal mensen dat al iets in duurzaamheid doet, een huurdersorganisatie, bouwers en een aantal dataspecialisten. Dat er ook studenten bij waren, gaf een mooie dynamiek van verwondering en scherpte in het gesprek. Onze sessie was een mix van beleid en praktische voorbeelden over hoe je in gebieden én kunt versnellen én toekomstbestendig kunt bouwen. Wij hopen dat deelnemers mee naar huis nemen dat er hands on ondersteuning beschikbaar is voor alle partijen. We ontsluiten kennis en bieden expertise; dat wist niet iedereen. Voor ons is vooral duidelijk geworden dat Overijssel alle ingrediënten in huis heeft om succesvol te blijven bouwen: met ambitieuze bouwpartners, woningcorporaties, beleggers én goede ondersteuning vanuit Bouwbrigade en Rijk. Dat maakt de combinatie van snel en toekomstbestendig mogelijk.’ 24 21
No Nuts No Glory: hoe strategisch schakelen wél werkt De maatschappelijke opgaven waar Nederland voor staat, van energietransitie tot klimaatadaptatie en circulair bouwen, blijken te complex voor de klassieke projectmatige aanpak. Dat was de centrale boodschap van de sessie No Nuts No Glory: Strategisch schakelen of structureel vastlopen. Robin de Graaf (Universiteit Twente) en Wendy Davenschot (Stichting GROND’G) presenteerden drie oplossingsrichtingen voor een meer integrale en opgavegerichte werkwijze. Hun kernboodschap: stop met ieder-voor-zich en werk samen aan ruimtelijke opgaven. Alleen door integraal te denken en te handelen én samen de kansen te onderzoeken, kunnen we de maatschappelijke uitdagingen van deze tijd écht aanpakken. De werksessie benadrukte dat traditionele aanpakken niet meer volstaan. Samenwerking en een nieuwe manier van denken zijn cruciaal om complexe opgaven zoals netcongestie, klimaatuitdagingen en ruimtegebrek aan te pakken. Er is een spanningsveld tussen lange-termijnambities en kortetermijnuitvoering, waarbij schaarste duidelijke prioritering vereist. Strategische doelen zoals circulariteit landen nog onvoldoende op projectniveau. Meer integrale samenwerking (triple helix), nieuwe rollen zoals projectintegrator en portfoliosturing zijn nodig om projecten te laten optellen tot maatschappelijke waarde. Vertrouwen, regie door opdrachtgevers en een mindset-shift vormen de basis voor No Nuts No Glory 2.0. OverijsselseWoonaanpak.nl 25 22
Sessieleider Robin de Graaf: ‘Tijdens onze sessie zag ik veel knikkende hoofden; de problematiek was heel herkenbaar. De oude denkwijze moet overboord. Vanuit maatschappelijk belang moet je anders denken en anders organiseren. Zoals Einstein zei: we kunnen een probleem niet oplossen met de denkwijze die het heeft veroorzaakt.’ Sessieleider Wendy Davenschot: Foto: 1Twente ‘De verschillende werelden zijn nog niet zo verbonden dat ze elkaar begrijpen, maar de urgentie wordt zeker gevoeld. In de sessie hebben we een denklijn uitgezet waarbij het goed is als partijen vroegtijdig in contact komen voor afstemming. Wij hebben verteld wat er al is en daar werd iedereen enthousiast van. Hierdoor kwamen goede gesprekken op gang.’ 26 23
Primeur: Future BEEing digitale tool in actie Een primeur voor deelnemers aan de Woonkeuken: de allereerste live demonstratie van de FutureBEEing digitale tool! Deze innovatieve tool combineert data, participatie en visualisatie om wijkrenovaties sneller en effectiever te realiseren. In de sessie werd duidelijk hoe energie, infrastructuur, ecologie en sociaal welzijn samenkomen in één open-source platform. Deelnemers kregen inzicht in hoe de tool belangen zichtbaar maakt en keuzes ondersteunt. Aan de hand van een concrete wijkcase toonden de sessieleiders hoe de tool werkt en hoe je een proces kunt versnellen, mét draagvlak. Het mooie was dat deelnemers de tool niet alleen konden bekijken, maar ook feedback konden geven. De interactieve werkvorm bood vervolgens volop ruimte voor vragen, discussie en het delen van ideeën. De sessieleiders willen de tool hiermee verder verbeteren. OverijsselseWoonaanpak.nl 24 24 27
Sessieleider Leander van de Veer: ‘De deelnemers waren enthousiast en we kregen veel kritische vragen. Dat is mooi, want dan is het onderwerp blijkbaar relevant. Tijdens de sessie gingen we door de tool heen en lieten zien dat een kleine aanpassing de output op de kaart direct verandert. Dat maakt het heel concreet. Net als de vragen die we kregen, zoals hoe het bij huizen zit met parkeerplaatsen. De tool is bedoeld om participatie te verbeteren. Daar komt het altijd op neer, is de gedeelde conclusie.’ Sessieleider Ulla-Britt Krämer: ‘De demonstratie was heel spannend, omdat je een betaversie aan het publiek toont. Sluit het aan of niet? Voldoen we aan een behoefte? Ik heb gemerkt dat het goed is om af te kaderen wat kan en wat niet. De tool is een middel voor het gesprek met diverse stakeholders. Het maakt inzichtelijk hoe een wijk er in de toekomst uit kan zien. Die informatie zorgt over en weer voor meer begrip.’ 28
Fijn Wonen: industrieel bouwen in de praktijk In de sessie van Fijn Wonen werden deelnemers meegenomen in het proces van industrieel bouwen. Van de woningfabriek tot het plaatsen van een complete woning op locatie, in slechts één dag. Aan de hand van het project Steenbrugge in Deventer bespraken sessieleiders Redmer Dijkstra en Michiel Schaafsma van Van Wijnen Projectontwikkeling Oost de kansen én aandachtspunten, vanuit het perspectief van zowel ontwikkelaar als opdrachtgever. De centrale boodschap: de woningmarkt vraagt om slimme oplossingen en industrieel bouwen biedt kwaliteit, variatie en betaalbaarheid. Industrieel bouwen kan ook bijdragen aan meer duurzaamheid, onder andere door gebruik van innovatief, beton met 60% minder CO2 -uitstoot. Het woonproduct Fijn Wonen richt zich op meer en betere woningen met minder mensen, dankzij een fabriekssysteem en configurator die productie en offerte koppelen. De fabriekswoningen worden geproduceerd onder geconditioneerde omstandigheden in de grootste woningfabriek van Europa. Assemblage verloopt snel (tot een woning per dag), terwijl monitoring en feedback via proeflabs kwaliteit waarborgen. Van Wijnen was het eerste bouwbedrijf in Nederland dat hiervoor werd gecertificeerd door KIWA en BouwQ, een primeur in de sector. De sessieleiders benadrukten dat standaardisatie cruciaal is om woningbouw te versnellen, maar dat variatie en maatwerk binnen gestandaardiseerde principes mogelijk blijven. Projecten als Steenbrugge tonen bovendien aan dat industrieel en traditioneel bouwen naast elkaar kunnen bestaan, als stedenbouwkundige eisen en keuzevrijheid goed zijn afgestemd. OverijsselseWoonaanpak.nl 29 26
Sessieleider Redmer Dijkstra: ‘We begonnen met enkele stellingen over heersende dogma’s. Bijvoorbeeld dat fabriekswoningen eenheidsworst zijn waarbij er geen variatie mogelijk is. Bouwers denken dat er meer kan en dat klopt. Ons project in Deventer laat zien dat het geen eenheidsworst hoeft te zijn. Ik merk dat architecten en gemeenten vaak kritisch blijven, waar woningcorporaties vragen om te helpen met het voortraject om te kunnen bouwen.’ 30
Sneller, slimmer, samen met Bouwstroom Oost De sessie van Bouwstroom Oost ging over versnelling, samenwerking en innovatie in de woningbouw. Het samenwerkingsverband fungeert als katalysator voor proces- en productinnovatie, met als doel tijdwinst voor woningcorporaties, bouwers én gemeenten. Bouwstroom Oost werkt volgens het motto ‘Sneller, slimmer, samen’ om de oplopende wachtlijsten bij corporaties aan te pakken. Door samenwerking van inmiddels 12 corporaties, 2 bouwers en 25 gemeenten zijn al 2.500 woningen aanbesteed: 1.000 gestapelde woningen en 1.500 grondgebonden woningen. Het levert schaalvoordelen op voor kwaliteit, duurzaamheid en circulariteit. Eén gezamenlijk Programma van Eisen en standaardisatie maken snelheid mogelijk, terwijl variatie in details behouden blijft. Bij de uitrol van de bouwstroomwoningen gaat een team van Bouwstroom Oost met een “roadshow” langs de gemeenten waar de eerste projecten gaan plaatsvinden. We gaan in gesprek over wat de bouwstroom voor hen kan betekenen. Welke ruime variatie in architectuur en stedenbouwkundige variatie mogelijk is. De efficiëntieslag die corporaties en bouwers hebben bereikt door Bouwstroom Oost biedt ook gemeenten een grote kans op een efficiënter proces. We hoeven het wiel niet opnieuw uit te vinden! OverijsselseWoonaanpak.nl 31 28
Sessieleider John Lammers: ‘Ik kijk terug op een geslaagde sessie met goede vragen vanuit verschillende perspectieven. De urgentie dat we moeten gaan bouwen, is helder. Nu moeten we invulling geven aan die urgentie én bewoners voldoende betrekken. Binnen Bouwstroom Oost moet iedereen een stukje inleveren, kunnen loslaten, over de eigen schaduw stappen en water bij de wijn doen als we efficiëntie willen behalen. Het werkt niet als iedereen blijft vasthouden aan het eigen perspectief. Als de samenwerking goed is, wordt massa kassa. En als je goedkoper kunt bouwen, geeft dat ruimte voor kwaliteit en innovatie.’ 32
Modulair industrieel bouwen: versnellen met kwaliteit Hoe lossen we de wooncrisis op zonder concessies te doen aan kwaliteit en duurzaamheid? In de sessie van VDL De Meeuw werd duidelijk dat standaardisatie en samenwerking de sleutel vormen voor versnelling. Deelnemers zagen hoe modulair bouwen de bouwtijd flink kan verkorten. Praktijkvoorbeelden van biobased woonconcepten toonden bovendien aan dat snelheid en duurzaamheid hand in hand kunnen gaan. De sessie bood inspiratie én praktische handvatten om modulair bouwen in beleid en projecten te verankeren. De innovatieve concepten spelen in op het woningtekort door sneller, circulair en betaalbaar te bouwen. VDL De Meeuw ontwikkelt modulaire woningen volgens de woonstandaard, met flexibiliteit voor verschillende functies, zoals het ombouwen van schoolgebouwen tot wooncomplexen. Samenwerking met maakpartners en inzet van AI (generative design) versnelt processen en reduceert de kosten tot 20 procent doordat realisatie binnen een jaar mogelijk is. Modules zijn herbruikbaar en kunnen tot vijf keer een nieuw leven krijgen, ondersteund door een marktplaats voor teruggeleverde elementen. Uitdagingen liggen vooral bij financiering van flexwoningen en bezwaarprocedures, maar participatie helpt weerstand te verminderen. VDL De Meeuw focust op gestapelde bouw en werkt aan een beton-metaalsysteem voor hoogbouw tot twintig lagen, waarbij bundeling van opdrachtgeverschap cruciaal is om schaalvoordelen en flexibiliteit te realiseren. OverijsselseWoonaanpak.nl 33 30
Sessieleider Erik Schampers: Foto: VDL De Meeuw ‘Meer dan de helft van de deelnemers waren studenten en die luisterden heel geïnteresseerd naar het verhaal. Het werd ook positief ontvangen door professionals die meer wilden weten over diverse projecten. Bijvoorbeeld over het grootste flexwoningen-project in Nijmegen, waar we met een nieuw modulair bouwconcept goedkoper bouwen dan traditioneel in een derde van de bouwtijd. Bij VDL de Meeuw willen we één ding heel goed doen en persoonlijk wil ik mijn kleinkinderen later kunnen vertellen wat ik ooit heb gedaan om het woningtekort op te lossen.’ 34 31
Recepten voor Randen en Kernen: hoe willen we wonen? Deelnemers aan de interactieve sessie van ODIN Landschapsontwerpers gingen in gesprek over de fundamentele vraag “Hoe willen wij wonen?”. De landschapsontwerpers presenteerden hierbij hun “Recepten voor Randen en Kernen”, ontwikkeld in opdracht van de provincie Overijssel en Natuur voor Elkaar. Deze methodieken bieden een frisse kijk op het ontwerpen van woonwijken waarin mens, plant en dier zich thuis voelen. De recepten stellen ambities voor gezonde, natuurinclusieve leefomgevingen centraal. Tijdens de sessie onderschreven de deelnemers dat naast opgaven als woningbouw ook gezondheid, biodiversiteit en ruimtelijke kwaliteit belangrijk zijn bij het ontwikkelen van een nieuwe wijk. Een ambitieweb en mengpaneel helpen om keuzes en prioriteiten inzichtelijk te maken en het goede gezamenlijke gesprek over de ontwikkeling te stimuleren. In gebiedsontwikkelingen worden veel eisen gesteld, waardoor anders denken en integrale afwegingen nodig zijn. De recepten helpen daarbij. Niet alleen binnen projectorganisaties maar ook bij het betrekken van toekomstige bewoners of de omgeving. Het inzetten van de recepten in beleids- en projectontwikkeling geeft richting aan duurzame, kwalitatieve woningbouw, waarbij snelheid niet het enige doel is. De deelnemers kregen een waarde(n)volle nieuwe kijk op het planproces, samenwerking en resultaat. De centrale boodschap was: ga in gesprek over opgaven én ambities, want alleen op die manier komen we samen tot een toekomstbestendige leefomgeving. OverijsselseWoonaanpak.nl 35 32
Sessieleider Gerdien Smit: ‘Met zo’n vijftien deelnemers was het een intieme sessie rondom een tafel met een grote afbeelding van het ambitieweb. Met behulp van houten ‘stammetjes’ van eigen erf gingen we in gesprek over wat de deelnemers belangrijk vinden in hun eigen leefomgeving. Net als in andere sessies viel op dat de blokjes al snel worden neergezet bij aspecten als ruimtelijke kwaliteit, natuur en gezondheid. Precies daarom zijn de recepten zo belangrijk, want juist hierover moeten we met elkaar in gesprek bij de ontwikkeling van nieuwe wijken. Ik hoop dat we de deelnemers daarmee hebben geïnspireerd.’ 36
Woon-zorg datingshow: impactvolle partnerschappen De Woon-zorg datingshow! stond in het teken van sterke relaties tussen publieke, maatschappelijke organisaties en marktpartijen die samen vormgeven aan wonen en zorg. Het realiseren van woonvormen met zorg vraagt immers om krachtige partnerschappen. De datingshow liet zien dat zakelijke partnerschappen verrassend veel raakvlakken hebben met de zoektocht naar liefdespartners: een lange lijst met eisen maakt je niet populair, maar weten wat je drijft en wat je te bieden hebt, maakt je onweerstaanbaar. In tweetallen gingen deelnemers in gesprek om hun “datingprofielen” vast te stellen. Wie is hun ideale partner? En wat maakt hen aantrekkelijk als toekomstige samenwerkingspartner? Tijdens speeddates verkenden deelnemers van woningcorporaties, zorginstellingen, gemeenten, een bouwer en senioren-belangenbehartigers wat zij te bieden hebben en wat zij zoeken om woonvormen voor ouderen te realiseren. Het doel was het verkennen van de eigen en elkaars unieke competenties, inspiratie opdoen en wellicht kansen voor samenwerking ontdekken. OverijsselseWoonaanpak.nl 37 34
Sessieleider Nienke van Wissen van Veen: ‘Tijdens de ontmoetingen ontdekten deelnemers wat ze uniek maakt voor een ander, door de ogen van de ander. Wat kun je, wat heb je te bieden en wie zoek je? Ben jij die persoon of ken jij die persoon? Iedereen had een stukje van de puzzel in handen en samen kun je de puzzel leggen. Deelnemers zijn altijd bevlogen mensen. Vaak is er eerst wat angst, maar belangen sluiten vaak aan. Voor passende woonconcepten voor deze doelgroep kun je niet alles alleen, je hebt elkaar nodig.’ Sessieleider Martin Bleijenburg: ‘De verschillende werelden zijn nog niet zo verbonden dat ze elkaar begrijpen, maar de urgentie ‘Ik had niet verwacht dat het zo’n succes zou zijn. Deelnemers wisten niet altijd dat ze iets of iemand nodig hebben en dat werd niet hardop gezegd, maar er zijn leuke matches gemaakt. Iedereen heeft een datingprofiel ingevuld en als ze nog geen match hebben gevonden, gaan we alsnog mogelijke partners voor ze zoeken.’ 38 35
Ontdek onze mooie voorbeelden van toekomstbestendig bouwen We hebben een mooie voorbeelden-pagina ontwikkeld vol inspirerende projecten op het gebied van toekomstbestendig bouwen. Hier vind je initiatieven die laten zien hoe duurzaam, circulair en betaalbaar wonen hand in hand kunnen gaan. Eén van die voorbeelden is Hardenberg Hout. In Hardenberg realiseren we modulaire houtwoningen uit onze Slimme Huizenfabriek. Deze biobased woningen zijn duurzaam, compact en perfect voor kleine huishoudens die betaalbaar willen wonen. Dankzij prefabricage staan de woningen binnen vier maanden op hun plek – een vlot traject met een enthousiaste samenwerking tussen de gemeente Hardenberg en Vechtdal Wonen. Laat je inspireren! Scan de QR-code of bezoek Toekomstbestendig bouwen - Provincie Overijssel om alle projecten te bekijken. 36 39
Funpagina Bouw mee aan de toekomst en vind de duurzame woorden Biodiversiteit Circulair CO2 reductie Duurzaamheid Energiezuinig Flexibiliteit Gedrag Groenedaken Hergebruik Isolatie Klimaatadaptatie Materialen Modulair Prefab Samenwerken Slimmegebouwen Toekomstbestendig Ventilatie Warmtepomp Watermanagement Woonkeuken Zonnepanelen 40
Meer weten Op de hoogte blijven? Kijk voor meer informatie op onze website en meld je aan voor de nieuwsbrief. Je ontvangt dan geregeld updates over de woningbouwopgave in Overijssel en weet als eerste wanneer de volgende Woonkeuken is. Ga naar overijsselsewoonaanpak.nl/netwerk/ woonkeuken of: Scan de QR-code: Volg ons ook op LinkedIn: Redactie: Teksten: Fotografie: Tefke van Dijk, De Schrijfzolder Provincie Overijssel Vormgeving: Cecile Li / Nu reclame Colofon Provincie Overijssel Luttenbergstraat 2 8012 EE Zwolle 038 499 88 99 woonaanpak@overijssel.nl © 2025 OverijsselseWoonaanpak.nl 38 40
1 Online Touch