MINDER D KOEN ENNEKING REDACTEUR BINNENLANDS BESTUUR at is even slikken. Als het aan het kabinet ligt, gaat één op de vijf rijksambtenaren de overheid verlaten. Voor de achterblijvers geldt vanaf 2026 een nullijn, een maatregel die de loonontwikkeling van ambtenaren moet beteugelen. Coalitiepartijen PVV, VVD, NSC en BBB verwachten dat deze bezuiniging 600 miljoen euro oplevert. Goedkoper, flexibeler, efficiënter. Nieuw is het niet. In 1998 ambieerde het kabinet Kok-II ‘een kleinere maar kwalitatief zeer hoogwaardige ambtelijke organisatie’. Balkenende-I vond in 2002 ‘dat hetzelfde werk met minder ambtenaren gedaan moet worden’. En Rutte-I wilde het aantal ambtenaren bij alle bestuurslagen verkleinen. ‘Alleen dan kan een krachtige, kleine en dienstverlenende overheid worden gevormd met minder belastinggeld, minder ambtenaren, minder regels en minder bestuurders’, staat in het regeerakkoord uit 2010. En zo komen we bij het kabinet-Schoof, dat opnieuw het mes in eigen vlees zet en tegelijk minder afhankelijk wil worden van externe adviseurs en duurbetaalde consultants. Of dat gaat lukken? Ondanks verwoede snoeipogingen van voorgaande regeringen is de laatste decennia het ambtenarenapparaat alleen maar verder uitgedijd. Tussen 2018 en 2022 kwamen er ongeveer 25.000 fte aan rijksambtenaren bij, een toename van 22 procent. Ook bij gemeenten neemt het aantal ambtenaren hand over hand toe. Eind december 2023 waren er 189.500 medewerkers in dienst bij 342 lokale overheden, een toename van 5,6 procent, en de grootste stijging van de afgelopen jaren. Vreemd is het niet, gezien de extra taken die gemeenten op hun bordje krijgen. En weliswaar gaat het rijk niet over het personeelsbestand van decentrale overheden, het adagium ‘meer doen met minder mensen’ is nog steeds springlevend. Waar dat vandaan komt, is een raadsel. Of het nu gaat over de decentralisatie van het sociaal domein, het hervormen van de Belastingdienst of het reorganiseren van UWV: keer op keer wilden beleidsmakers met minder centen en minder ‘handjes’ hetzelfde of zelfs meer bereiken. Van die doctrine plukken we nu de zure vruchten, met de WIA-affaire als nieuw dieptepunt. Zoals Rekenkamerchef (en voormalig VVD-Kamerlid) Pieter Duisenberg het treffend samenvatte: ‘We hebben gezien dat bezuinigingsopgaven in het ambtenarenapparaat niet de oplossing zijn geweest’. Wat dat betreft staan lokale overheden dichter bij de realiteit dan de bewindslieden in Den Haag. Korten op personeel? Gemeenten kampen met een recordaantal openstaande vacatures. De krapte op de arbeidsmarkt wordt naar verwachting nog veel nijpender. Gemeenten, provincies, waterschappen: ze zijn allemaal naarstig op zoek naar jong talent. Dat het openbaar bestuur behoort tot de sectoren met de hoogste personeelstekorten, is klaarblijkelijk nog niet ingedaald bij deze regeringsploeg. Dat is meteen een belangrijke les. Laat je door die voor(in)genomen inkrimping niet weerhouden om voor de overheid te werken. En beschouw de plannen als wat ze zijn: borrelpraat. 3
4 Online Touch Home