Strategisch staken In de loop der jaren heeft de staking zich aldus bewezen als een effectief drukmiddel van werknemers om misstanden op de werkvloer aan de kaak te stellen. Niet voor niets hebben in de afgelopen twee eeuwen ruim 16.000 stakingen plaatsgevonden in Nederland. Deze demonstraties dienden als gelegenheid om actie te voeren voor een brede waaier aan doeleinden: van loonsverhoging tot aan vrije dagen en de lengte van werkdagen. De aankomende onderwijsstaking zal hiermee in de voetsporen treden van een lange traditie. Na 1890 gaven de landelijke vakcentrales steeds vaker leiding aan de stakingen en werd ook gestaakt om andere arbeidsvoorwaarden. Aan het einde van de negentiende eeuw was de bouw een wereld van losse verbanden. Aannemers huurden per project in, werk was seizoensgebonden, ziekte betekende vaak een enkeltje armoe. De timmerman die van de steiger viel, mocht van geluk spreken als collega’s een collecte hielden. Structurele bescherming was er niet. “De nood is groot” In archieven van vroege bouwvakverenigingen proef je de toon direct. In een verslag van een vergadering van metselaars in Amsterdam, rond 1898, staat te lezen: “De nood is groot. Ziekte betekent gebrek. Wij moeten elkander steunen, anders gaan wij ten onder.” De eerste vakverenigingen in de bouw ontstonden vanuit die noodzaak. Niet vanuit ideologie alleen, maar vanuit de simpele behoefte aan een ziekenkas en een uitkering bij werkloosheid. Solidariteit was een praktische oplossing voor een hard bestaan, lang voordat het woord zelf was ingeburgerd. Organiseren om te overleven Met de oprichting van landelijke bonden, zoals de voorlopers van de latere bouwbonden binnen wat uiteindelijk de FNV zou worden, kreeg de sector een stem. De kersverse Nederlandsche R.K. Bouwvakarbeidersbond formuleerde het in 1917 in een pamflet zo: “Zonder organisatie geen recht.” De opkomst van de vakbeweging in Nederland liep parallel aan de industrialisering en de groei van steden. In de bouwsector was de organisatiegraad opvallend hoog. Dat had te maken met de aard van het werk. Bouwvakkers werkten samen, op locatie, in ploegen. De onderlinge band was sterk. De bouwplaats was een sociale ruimte waar onvrede zich snel kon verspreiden. 79
80 Online Touch Home