De cao als wapen De echte doorbraak in rechten kwam met de collectieve arbeidsovereenkomst. De cao maakte van losse afspraken een afdwingbaar geheel. In de bouw werd al vroeg collectief onderhandeld. Het principe was helder: wat voor één geldt, moet voor allen gelden. In een cao-tekst uit de jaren zestig staat in sobere bewoordingen: “De werknemer is verplicht deel te nemen aan de pensioenregeling van het Bedrijfstakpensioenfonds voor de Bouwnijverheid.” Die ene zin markeert een enorme stap. Pensioen werd geen gunst van een werkgever, maar een recht dat collectief was georganiseerd. De cao regelde niet alleen loon. Ze ging over werktijden, over doorbetaling bij ziekte, over veiligheid. In de jaren zeventig, toen de arbeidsomstandigheden steeds meer onderwerp van debat werden, nam de bouwsector bepalingen op over steigerveiligheid en beschermingsmiddelen. Dat ging niet zonder slag of stoot. In vakbondsbladen uit die periode wordt fel geschreven over “de achteloze omgang met mensenlevens” op bouwplaatsen. Een kaderlid van de bouwbond noteerde in 1974: “Een helm kost geld. Een leven ook.” Het was een tijd waarin arbeidsongevallen nog veelvuldig voorkwamen en de roep om strengere regels toenam. Politiek en polderen De strijd om rechten speelde zich niet alleen af tussen bond en werkgever. Politieke partijen speelden een doorslaggevende rol bij het wettelijk verankeren van sociale zekerheid. De invoering van de Werkloosheidswet, de Ziektewet en later de Arbeidsomstandighedenwet gaf een basis waarop cao’s konden voortbouwen. Nederland ontwikkelde een model waarin werkgevers en werknemers samen met de overheid aan tafel zaten. Het poldermodel, vaak geroemd om zijn overlegcultuur, heeft diepe wortels in sectoren als de bouw. Daar werd het principe van gelijke vertegenwoordiging van werkgevers en werknemers concreet in fondsen en besturen. Een oud-bestuurder van een bouwfonds zei daarover in een interview met een vakblad: “Wij zaten daar niet om elkaar vliegen af te vangen, maar om een sector draaiende te houden. Als het slecht ging in de bouw, voelde iedereen dat. Dan moest je samen verantwoordelijkheid nemen.” 80
81 Online Touch Home