Gastarbeiders in de bouw De oudere steden van Nederland tonen een boeiende opbouw: vaak een historische binnenstad en daarbuiten, steeds jongere wijken. Typisch Nederlandse, herkenbare stadsdelen. Toch vergeten we weleens dat de bouwers lang niet allemaal hun wortels hadden in de Hollandse klei. De bouwvakkers van vroeger en nu kwamen niet alleen uit Drenthe of Brabant, maar ook uit Emden, Antwerpen, Bari, Kayseri, Nador of Katowice of zelfs verder. Arbeidsmigratie is geen voetnoot in de Nederlandse geschiedenis, maar een constante factor. Al eeuwenlang. Vreemdelingen in de Republiek Al in de zeventiende eeuw was de Republiek der Verenigde Nederlanden een magneet voor arbeidskrachten van buiten. In Holland bestond in sommige steden een aanzienlijk deel van de bevolking uit mensen die in het buitenland waren geboren. Duitse seizoenarbeiders, Vlaamse ambachtslieden, Scandinavische zeelieden: zij trokken naar de snel groeiende steden waar handel, scheepvaart en bouw werk boden. De economische bloei van de Gouden Eeuw rustte mede op hun arbeid. Historici wijzen erop dat de bescheiden Republiek in verhouding een opmerkelijk open arbeidsmarkt kende. Ook in de bouw waren migranten zichtbaar. Metselaars en timmerlieden trokken waar werk was: naar nieuwe vestingwerken, pakhuizen, grachtenpanden. Hun komst werd zelden onderwerp van gesprek; arbeid was schaars, vakmanschap welkom. Toch was hun positie kwetsbaar. Zij waren afhankelijk van tijdelijke contracten en lokale gilderegels, en stonden bij economische tegenwind als eersten op straat. In de negentiende eeuw veranderde het patroon. Nederland industrialiseerde laat en bleef lange tijd een emigratieland. Tussen 1947 en 1963 vertrokken volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) ruim 400.000 Nederlanders naar landen als Canada, Australië en de Verenigde Staten. Het idee dat arbeid mobiel was en dat vertrek een rationele keuze kon zijn, zat diep in de Nederlandse samenleving verankerd. 87
88 Online Touch Home