een eerste toegang tot de arbeidsmarkt. Werkgevers waardeerden hun inzet. Tegelijkertijd was hun positie precair. Contracten waren tijdelijk, huisvesting werd vaak via de werkgever geregeld en vakbondslidmaatschap was niet vanzelfsprekend. In verschillende steden werden pensions en woonoorden ingericht waar mannen met z’n zessen of achten een kamer deelden. Een bekend voorbeeld is Woonoord Atatürk in Amsterdam-Noord, gebouwd in 1964 als tijdelijk onderkomen voor Turkse arbeiders. Die tijdelijkheid had een keerzijde. Investeren in taalonderwijs, integratie of fatsoenlijke huisvesting leek minder urgent als men veronderstelde dat de arbeiders toch weer zouden vertrekken. In de praktijk bleven velen langer dan gepland. Uitbuiting en discriminatie De economische bloei van de jaren zestig verhulde niet dat misstanden voorkwamen. Migranten waren afhankelijk van tussenpersonen en werkgevers, die hun kwetsbare positie soms uitbuitten. Er waren gevallen van achterstallige loonbetalingen, slechte huisvesting en onveilige arbeidsomstandigheden. Wie klaagde, riskeerde zijn baan. En daarmee zijn verblijfsstatus. Discriminatie speelde eveneens een rol. “Geen Turken” of “Geen Marokkanen” waren teksten die in de jaren zeventig niet ongewoon waren bij pensions of in personeelsadvertenties. In sommige wijken leidde de snelle instroom van arbeidsmigranten tot spanningen over huisvesting en voorzieningen. De rellen in de Rotterdamse Afrikaanderwijk in 1972 waren een uitbarsting van frustratie onder autochtone bewoners, maar maakten tegelijk duidelijk hoe geïsoleerd veel migranten leefden. Toch waren zij geen willoze slachtoffers. In fabrieken en op bouwplaatsen sloten steeds meer gastarbeiders zich aan bij vakbonden. Zij eisten gelijke beloning voor gelijk werk en betere arbeidsomstandigheden. De vakbeweging erkende geleidelijk dat de positie van migrantenarbeiders ook de positie van Nederlandse arbeiders beïnvloedde. Solidariteit was niet alleen een moreel, maar ook een economisch argument. De omslag van 1973 De oliecrisis van 1973 maakte een einde aan de aanvoer van nieuwe buitenlandse werknemers. De economie koelde af en de werkloosheid liep op. De Nederlandse regering kondigde een wervingsstop af voor laaggeschoolde arbeid van buiten de Europese Gemeenschap. Nieuwe arbeidsmigranten 89
90 Online Touch Home