RESTAURATIE ICOONPROJECT // VERBOUW EN RESTAURATIE EKENSTEIN Wanneer je op een herfstige dag door Noord-Groningen rijdt, is Ede Staal nooit ver weg. Ooit bezong de zanger zijn Groningen als het land van molens, kerken en borgen. En vooral die borgen, (versterkte landhuizen) zijn nog altijd de ‘pronkjewailen’ in het landschap. Van de tweehonderd die de provincie ooit telde, zijn er nog zestien over. Logisch dat ze in Groningen niet alleen trots, maar vooral heel zuinig zijn op dit erfgoed. Zeker nu veel borgen door de gevolgen van gaswinning kwetsbaar zijn. Eén van die zestien borgen bevindt zich op landgoed Ekenstein, verscholen aan het Dampsterdiep bij Appingedam. Naast het landhuis dat eind zeventiende eeuw werd gebouwd, staan er op het landgoed nog twee monumenten: het Schathoes en de kinderboerderij. Een plek met grote cultuurhistorische en emotionele waarde. “Al generaties lang komen mensen hier om te trouwen, te rouwen en hun jubilea te vieren,” vertelt Paul Wisman. Hij is programmamanager Erfgoed voor de NCG. Ook voor de komende generaties moet Ekenstein de plek blijven waar je samen herinneringen maakt. Omdat het landgoed zich in het hart van het aardbevingsgebied bevindt, is dit niet vanzelfsprekend. Paul: “Vanuit ons erfgoedprogramma zorgen wij daarom voor de versterking en restauratie van monumenten zoals Ekenstein. We kijken niet alleen naar het behoud ervan, maar ook hoe wij het gebruik en verduurzaming kunnen stimuleren.” DE BOUWPLAATS OP Paul stelt voor om de bouwhelmen op te zetten en de werkschoenen aan te doen. Want, wie het verhaal wil vertellen over de versterking van het Groninger erfgoed, moet niet in de bouwkeet zijn. “Dit project moet je met eigen ogen ervaren.” Uiteraard gaan projectleider Anthony de Graaf en uitvoerder Enrico Dudink van Jurriëns Noord mee. De rondleiding start in het Schathoes, ooit de boerderij die bij Ekenstein hoorde. Tegenwoordig is dit de plek waar gedanst, gegeten en gedronken wordt. Van de feestzaal is op dit moment weinig te zien. Het gebinte ligt bloot, de vloeren zijn gesloopt en de muren gestript. In het hart van het gebouw zijn archeologen bezig met een opgraving. “Eén van de verrassingen die het Schathoes voor ons in petto had,” vertelt Anthony. Want, erfgoed herbergt maar al te vaak geheimen die je pas tijdens het werk ontdekt. Anthony. “Dit gebouw is de afgelopen jaren minitieus onderzocht en opgenomen. Maar toen wij de vloeren eruit sloopten, troffen wij onverwacht fundamenten aan die waarschijnlijk meer vertellen over het ontstaan van het landgoed. Die moeten eerst bekeken worden, voordat wij verder kunnen.” EEN VERSTERKING-PLUS Dat landgoed Ekenstein zich in het hart van het aardbevingsgebied bevindt, is in het Schathoes goed te zien. De onrustige ondergrond liet z’n sporen na in muren en kozijnen. Paul: “Het is lastig om te zeggen welke scheur door de gevolgen van gaswinning en welke door veroudering is ontstaan. Feit is wel dat Ekenstein gezien het aardbevingsrisico versterkt moet worden, wil je het voor toekomstige generaties behouden.” Voor het Schathoes betekent dit een versterking-plus. Paul: “Dit is een evenementenlocatie. Voor de werkzaamheden gelden de nieuwe bouwbesluiten. Dat betekent dat er strengere normen zijn dan bij de oorspronkelijke bouw als het gaat om bouwconstructie, brandveiligheid, ventilatie en akoestiek. Wij kunnen hier geen muren herstellen en daken versterken zónder dat wij kabels en leidingen, installaties en isolatielagen raken. Daarom nemen wij die, in overleg met de eigenaren, in het versterkingsproject mee.” 63 ARCHEOLOGISCH ONDERZOEK IN HET SCHATHOES Bij het verwijderen van de vloer in de voorste zaal van het Schathoes werd in oktober 2024 een forse fundering blootgelegd. Deze is onderzocht door archeologen van MUG ingenieurs. De archeologen vermoeden dat het gaat om de restanten van een ouder bouwwerk. Ook ontdekten ze tijdens de opgraving delen van de voormalige gracht en een brughoofd uit de 17e eeuw.
64 Online Touch Home