48

Haarlemmermeer: jong op papier, eeuwenoud onder onze voeten Wie aan de geschiedenis van Haarlemmermeer denkt, begint al snel in 1852. Dat was immers het jaar waarin het Haarlemmermeer droogviel en de huidige polder ontstond. Maar wie denkt dat de geschiedenis van onze gemeente daar pas begint, doet het gebied tekort. Tijdens een lezing van Anne Joustra van MeerHistorie in De Horizon kwam juist die veel langere voorgeschiedenis uitgebreid aan bod. Het eerste deel, over de periode tot aan de drooglegging, vond plaats op 19 augustus. Op 14 oktober volgde het tweede deel, over Haarlemmermeer vanaf 1852 tot aan het heden. Geen kastelen? Toch wel een rijke geschiedenis Haarlemmermeer wordt vaak een jonge gemeente genoemd. En vergeleken met steden als Haarlem, Leiden of Amsterdam is dat natuurlijk ook zo. Grote middeleeuwse kerken of eeuwenoude stadspoorten vinden we hier niet. Maar onder onze voeten ligt een geschiedenis die veel verder teruggaat. Die begint zelfs in de ijstijd. Onder de kleilaag van Haarlemmermeer bevindt zich een dikke laag zand. Op sommige plekken ligt die bijna aan de oppervlakte, elders wel tien tot twaalf meter diep. In het koude toendralandschap dat hier ooit lag, liepen mammoeten rond en trokken de eerste jagers door het gebied. Later veranderde het landschap opnieuw. Toen het ijs smolt, steeg de zeespiegel en kwam een groot deel van West-Nederland onder invloed van de zee te staan. Eerst ontstonden zand- en slibafzettingen, later vormden zich achter de jonge duinen rustige wateren waarin fijne klei werd afgezet. Daarboven ontstond vervolgens een uitgestrekt veengebied. Op de plek waar wij nu wonen, lagen dus ooit moerassen, bossen en nederzettingen — meters boven het huidige maaiveld. Van veen naar meren Vanaf ongeveer het jaar 1000 begonnen omliggende steden sterk te groeien. Amsterdam, Haarlem en Leiden hadden brandstof nodig en turf was daarvoor onmisbaar. 48 Het veen rond het latere Haarlemmermeer werd daarom op grote schaal afgegraven. De turf werd uit smalle stroken land gehaald en vervolgens te drogen gelegd. Daardoor ontstond een landschap met lange stroken land en sloten. Wind en water deden de rest. Kleine sloten werden groter, waterplassen groeiden aan elkaar en uiteindelijk ontstonden verschillende meren, waaronder het Leidse Meer, Spieringmeer en Haarlemmermeer. Rond 1500 waren het nog afzonderlijke meren, met daartussen landstroken en eilandjes. Beinsdorp, De Vennep en Abbenes zijn daar restanten van. De Waterwolf Rond 1600 waren de afzonderlijke plassen grotendeels samengegroeid tot één enorm meer. Dat water was niet alleen een probleem. Het werd gebruikt voor scheepvaart, handel, visserij en het doorspoelen van de Amsterdamse grachten. Maar het meer bleef groeien. Door de overheersende zuidwestenwind werd steeds meer land weggeslagen. Zo kreeg het Haarlemmermeer zijn bijnaam: de Waterwolf. De dreiging werd steeds groter. Dijken moesten worden versterkt en er werd zelfs zand uit de duinen aangevoerd om delen van het meer in toom te houden. In 1836 ging het opnieuw mis. Twee zware stormen zorgden ervoor dat eerst delen van Amsterdam en vervolgens gebieden bij Leiden

49 Online Touch Home


You need flash player to view this online publication