Paul Langbroek (A.Hak): “Er was acute behoefte aan alternatieven voor Russisch gas. Onder noodwetgeving konden deze projecten versneld worden uitgevoerd. Dat liet zien dat het ook anders kan.” Maar die versnelling bleek niet structureel. “Het overige portfolio bleef gewoon weer onder de reguliere regelgeving vallen”, vervolgt Paul. “En dan kom je weer in de traditionele vergunningstrajecten terecht en die zijn lang.” De energietransitie op de rem Waar de crisis in eerste instantie voor versnelling zorgde, zien de heren inmiddels juist vertraging, met name in projecten rond de energietransitie. “Er is een duidelijke investeringsgolf geweest”, zegt Venant van Esbroeck (Litran). “Maar die is inmiddels voorbij. We zien nu onzekerheid in beleid en dat leidt tot uitstel of zelfs annulering van projecten.” Die onzekerheid raakt de sector direct. “Zelf hebben we ook aan den lijve ondervonden dat een groot project hierdoor geen doorgang kreeg”, vertelt Venant. “En dat heeft alles te maken met veranderende businesscases.” “De investeringen in H₂ en CO₂ die een aantal jaren terug enthousiast werden aangekondigd, lopen vertraging op.” GEERT DHONT Geert ziet dezelfde ontwikkeling. “De investeringen in H₂ en CO₂ die een aantal jaren terug enthousiast werden aangekondigd, lopen vertraging op.” De oorzaak van de huidige vertraging ligt volgens de heren vooral in de combinatie van stijgende kosten en onzekerheid over de toekomst. Peter: “De energietransitie brengt extra kosten met zich mee, terwijl traditionele energie nog steeds goedkoper is. Dat maakt het voor afnemers lastig.” Kosten, onzekerheid en uitgestelde beslissingen Een belangrijk gevolg van de geopolitieke ontwikkelingen is de sterke stijging van algehele kosten. Niet alleen energieprijzen, maar ook materiaalprijzen en projectkosten zijn enorm toegenomen. “De haalbaarheid van projecten is veranderd”, zegt Venant. “De businesscase van opdrachtgevers ziet er anders uit dan een paar jaar geleden. Daardoor worden investeringsbesluiten uitgesteld of heroverwogen.” Dat beeld wordt breed herkend. “Het definitieve investeringsbesluit wordt steeds verder vooruitgeschoven”, aldus Venant. “We zijn soms al bezig met voorbereiding, maar wachten nog op een financieel besluit.” Ook Peter ziet die ontwikkeling: “Er zijn plannen gemaakt richting de toekomst, maar je ziet dat partijen de afgelopen tijd op de rem trapten.” Geert vat het kernachtig samen: “Als je kijkt naar wat er drie, vier jaar geleden is aangekondigd en wat er daadwerkelijk gebouwd is, zit daar een duidelijke kloof.” “We zijn soms al bezig met voorbereiding, maar wachten nog op een financieel besluit.” VENANT VAN ESBROECK Een sector onder druk Naast economische onzekerheid speelt ook regelgeving een belangrijke rol. De heren wijzen op lange vergunningstrajecten en juridische procedures die projecten vertragen. “De regelgeving en inspraakmogelijkheden maken het moeilijk om snel te schakelen”, zegt Peter. Geert vult aan: “Gebrek aan duidelijk beleid en voortdurende bezwaarprocedures zorgen ervoor dat projecten stilvallen. Dat heeft enorme gevolgen.” Volgens Venant komt daar nog iets bij: strengere eisen in bestekken en regelgeving. “De eisen die aan projecten worden gesteld, hebben de afgelopen jaren geleid tot flinke kostenstijgingen. Soms hebben wij als aannemer een andere visie op wat de meest efficiënte oplossing is.” Die combinatie van factoren; kosten, regelgeving en onzekerheid, zet druk op de concurrentiepositie van Europa. “We zitten in een mondiale markt”, zegt Geert. “Als energie hier duurder is en regelgeving complexer, dan verplaatsen bedrijven hun activiteiten.” Een kip-en-ei probleem Een ander terugkerend thema in het gesprek is de afhankelijkheid tussen infrastructuur en industrie. “Het is een klassiek kip-en-ei verhaal”, zegt Geert. “Industrie wacht op infrastructuur, maar infrastructuur wordt niet BIG NXT30 1111
12 Online Touch Home