Oud, ouder De blootlegging van de gen Professor Eline Slagboom: ‘Gezond ouder worden kan echt’ W aarom spurt de ene zeventigplusser vitaal de trap 12 op, terwijl de ander buiten adem amper de laatste trede haalt? Waarom zijn van de ene familie de broers en zussen allen boven de negentig en leeft van een ander gezin niemand meer? Is het genetisch bepaald? Zit het in de genen? Jazeker en vooral bij heel langlevende mensen. Maar om welk gen het gaat en hoe dat werkt? Professor Eline Slagboom is al ruim dertig jaar op jacht naar lang-leven-genen. Met haar team probeert de biologe te ontrafelen hoe bij de mens het proces van verouderen werkt. „Met onder meer DNA-onderzoek en biomarkers (meetbare indicaties van kwetsbaarheid en ziekte in lichaamsvloeistoffen zoals bloed) kun je vaststellen waarom sommige mensen gezonder ouder worden dan anderen. De veroudering heeft te maken met de genen, maar zeker ook met hoe je leeft. Erfelijkheid is heel bepalend, maar hoe en waar je opgroeit en ouder wordt is bijna nog belangrijker. Dat is essentieel in mijn onderzoek.” Prof. Dr. Eline Slagboom (65) is hoogleraar moleculaire De jacht op he lang-leven-gen epidemiologie aan het Leids Universitair Medisch Centrum en bijzonder-hoogleraar aan de Technische Universiteit Delft. Het levenswerk van professor Slagboom beschikt via het project Medical Delta over een multidisciplinair team. Biologen, medici, data-wetenschappers, ethici, sociologen. „Heel veel jonge mensen die straks het stokje overnemen.” In Medical Delta werken universiteiten en medische centra van Leiden, Rotterdam en Delft samen met hogescholen, zorginstellingen, bedrijven en overheden. Bij professor Slagboom staat ‘haar’ Leiden LangLevenstudie centraal. De hoogleraar bestudeert daarbij al decennia meerdere generaties van families. „Families die heel gezond oud worden en lang leven, hebben genen die in het oog springen. Eén gen dat een rol speelt bij onze reactie op infecties, onderzoeken we in cellen die we met stofjes plagen om te zien hoe het gen reageert. Zo ontdekten wij dat de gen-variant uit lang levende mensen heel ‘kalm’ reageert zonder heftige afweerreacties. Dat gen afremmen bij het verouderen zou op termijn ziekten kunnen tegengaan.” Proeven bij muizen en fruitvliegjes met stofjes die het ‘gevonden’ gen afremmen of het genproduct (eiwit) blokkeren bieden perspectief. In de toekomst kunnen die stofjes de basis vormen voor voedingssupplementen of medicijnen die mensen mogelijk langer gezond houden. „Daar geloof ik echt in. Van genetische manipulatie is daarbij geen sprake.” De erfelijkheid van de genen in langlevende families is sterk. Uit een onderzoek onder mensen uit die families en hun eigen partners blijkt dat er een groot verschil bestaat in het ‘verouderingsproces’ van paren. De personen uit de langlevende families ontwikkelen hun eerste hart- en vaatziekten tot tien jaar later dan hun eigen partners en hebben bij meting van belangrijke bloedfactoren een veel jongere biologische leeftijd. Bepalend Eline Slagboom: „Gezond eten, sporten of bewegen en je ook geestelijk blijven ontwikkelen, blijven enorm belangrijk. Waar en hoe je opgroeit en leeft, blijkt
13 Online Touch Home