PIPELINER Kennisvergroting door data-analyse en literatuuronderzoek Het thesisonderzoek van Derk Barkema beschrijft potentiële effecten van incidentele mediumuitstroom, als waterstof in plaats van aardgas door het bestaande transportnetwerk van Gasunie stroomt. Hierbij combineerde hij een analyse van incidenten met mediumuitstroom van aardgas met informatie uit de literatuur. Met zijn onderzoek en rapportage behaalde hij in juni 2020 de Mastergraad in Pipeline Technology. Al met al een schoolvoorbeeld van praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek zoals Avans+ en Pipeliner dat beogen. Peter Rommens (Pipeliner) sprak met Derk over zijn thesisonderzoek. Tijdens de thesis-oriëntatie zocht Derk een onderzoeksonderwerp dat aansloot bij de vraagstukken en ontwikkelingen bij zijn werkgever Gasunie. In de energietransitie is het gebruik van waterstof een belangrijke pijler. Met de slogan “Moving towards 2030 and 2050 with hydrogen” laat Gasunie zien hoe haar bestaande aardgastransportnetwerk kan worden ingezet voor waterstoftransport. Externe veiligheid is een van de onderwerpen waarvoor studie en onderzoek nodig zijn. Onderzoeksstappen Derk vroeg zich af wat Gasunie kan leren van incidenten met mediumuitstroom van aardgas voor toekomstig transport van waterstof. Door het combineren van ervaringen van Gasunie en gedrag van waterstof volgens de literatuur, maakte Derk een inschatting van risico’s van waterstoftransport. Het onderzoek volgde de drie elementen uit de risicoformule: Risico = Faalfrequentie x Ontstekingskans x Effect Faalfrequentie Hoewel het bepalen van de faalfrequentie vaak een theoretische exercitie is, gebruikte Derk in dit onderzoek juist daadwerkelijke informatie uit de incidentendatabase van Gasunie. Hij pelde gegevens uit de periode 2008-2019 in diverse stappen af. Bij 372 incidenten vond er mediumuitstroom plaats: variërend van geringe uitstroom bij pakkingen en afblaas tot aan lekkage als gevolg van externe werkzaamheden. Op basis van o.a. grootte van de uitstroom, onder- of bovengronds en systeemonderdeel onderscheidde Derk een beperkt aantal types. Daarbij werd ook inzichtelijk bij welke componenten uitstroom voorkwam. Derk Barkema Ing. Derk Barkema werkte na zijn opleiding werktuigbouw aan de Hanzehogeschool Groningen bij diverse technische organisaties. Sinds 13 jaar is hij in dienst bij Gasunie. In 2017 startte hij aan de opleiding Master of Pipeline Technology bij Avans+. Op 19 juni 2020 rondde hij de opleiding af. Derk blijft in zijn functie als pipelineengineer het bredere en diepere inzicht in buisleidingentransport dat hij heeft opgedaan in de masteropleiding op dagelijkse basis inzetten. Ontstekingskans Waterstof ontsteekt gemakkelijk: de ontstekingsenergie is lager dan van aardgas en de ontbrandingsgrenzen in lucht zijn ruimer. Uit literatuuronderzoek blijkt dat de ontstekingskans slechts afhankelijk is van de hoeveelheid vrijgekomen waterstof. Bij een leidingbreuk of grote lekkage ontsteekt waterstof direct; zelfs zonder externe ontstekingsbron. Bij waterstofuitstroom bij pakkingen en afsluiters is de uitstroom zo gering dat de kans op directe ontsteking klein is. Als er toevallig een externe ontstekingsbron aanwezig is én het mengsel zich binnen de ontbrandingsgrenzen bevindt, kan indirecte ontsteking plaatsvinden. 18
19 Online Touch Home