Gevolgen van de lage rente voor ons pensioen ‘Je hebt ’t liefst een oude dag zonder financiële zorgen’ ‘’Ik denk dat ik voor ieder van ons spreek, als ik zeg dat je het liefst een oude dag hebt zonder financiële zorgen. Veel mensen maken zich zorgen over hun oudedagsvoorziening. En ze wijzen daarbij vaak naar de gedaalde rente. Goed dus om stil te staan bij de relatie tussen de lage rente en pensioenen.’’ ‘’Ik wil het eerst hebben over de oorzaken van die lage rente. Al sinds midden jaren tachtig is in de ontwikkelde landen sprake van een trendmatige daling van de rente. Vaak wordt er dan met een beschuldigende vinger in mijn richting en die van collega centrale bankiers gewezen. Het klopt dat het monetaire beleid van de ECB en andere centrale banken de afgelopen jaren zeer ruim is geweest. Het klopt ook dat het beleid, in reactie op de coronacrisis, nog verder is verruimd.’’ Met de toegenomen levensverwachting steeg het aantal pensioenjaren ‘’De rentedaling sinds de jaren tachtig hangt samen met de sterke daling van de inflatie maar ook met macroeconomische trends. Het gaat dan om factoren waar een centrale bank weinig of geen directe invloed op heeft. Zoals een mondiaal toegenomen spaarzin en de afgenomen investeringsbereidheid. De toegenomen levensverwachting zorgde ervoor dat mensen meer gingen sparen, want met die toegenomen levensverwachting steeg ook het aantal pensioenjaren. Een tweede factor is een afname van de investeringen. In veel landen nam het aandeel van de industriesector af, ten gunste van de dienstensector waarin nu eenmaal minder wordt geïnvesteerd.’’ 12 President Klaas Knot van de Nederlandsche Bank hield op het Netspar Pensioen & Wetenschap jaarcongres ’20 een toespraak over de gevolgen van de lage rente voor ons pensioen. Dit artikel is een samenvatting van die speech. ‘’Naast deze structurele factoren wordt de rente ook beïnvloed door het monetaire beleid. De ECB streeft naar een inflatie van onder maar dichtbij 2 procent op middellange termijn. Nu de inflatie en de -vooruitzichten al geruime tijd daaronder liggen, probeert de ECB al een hele poos de inflatie te bevorderen met een ruim monetair beleid. Dit leidde onder meer tot een verlaging van de beleidsrentes. Sinds 2014 is er zelfs sprake van een negatieve beleidsrente.’’ Grootschalige ingrepen door ECB ‘’Het afgelopen halfjaar heeft de ECB, in reactie op de coronacrisis, tijdelijk grootschalig ingegrepen om financieringsmarkten te stabiliseren. Doel is om de gunstige financieringscondities voor bedrijven, burgers en overheden in stand te houden door te voorkomen dat rentes plotseling sterk oplopen in een omgeving met grote onzekerheid. Deze maatregelen dragen bij aan het opvangen van de economische klap van de coronacrisis om permanente economische schade te voorkomen.’’ ‘’De gedaalde rente heeft forse gevolgen voor pensioenfondsen, zowel via de bezittingen als de verplichtingen. Wat betreft de bezittingen: door de gedaalde rente zijn niet alleen de vastrentende beleggingen, zoals obligaties, in waarde gestegen, maar zijn ook de waarderingen van aandelen hoger geworden. Tegelijkertijd zijn door de gedaalde rente ook de verplichtingen van pensioenfondsen in waarde gestegen, zelfs veel harder dan die van de bezittingen. Het gevolg is dat de dekkingsgraden fors gedaald zijn. Van meer dan 150 procent vóór het uitbreken van de financiële crisis in 2008, tot gemiddeld zo’n 95 procent eind augustus.’’ ‘’We zien dan dat een groot deel van de pensioenfondsen onvoldoende middelen in kas heeft om hun verplichtingen na te komen. Indexatie blijft veelal achterwege en voor een fors aantal deelnemers dreigen nominale kortingen. Heel wat mensen maken zich hier met recht en rede zorgen om. Ik praat hier over pensioenfondsen alsof het een homogene groep is, maar dat doet de werkelijkheid geweld aan. Er zijn aanzienlijke verschillen tussen pensioenfondsen. Die hangen in belangrijke mate samen met verschillen in het beleggingsbeleid.’’ Het tijdperk van de lage rente ‘’Het einde van het tijdperk van de lage rente lijkt voorlopig niet in zicht. Dat heeft ook gevolgen voor de kostprijs van pensioenopbouw. De lage rente betekent dat de verwachte rendementen van beleggingen lager uit zullen vallen. Bij een lage rente en lagere rendementen zal het opbouwen van pensioen dus duurder zijn dan in het verleden. Moeten we vandaag dan meer geld opzij zetten voor ons pensioen van morgen? Of nemen we er genoegen mee dat ons toekomstige pensioen lager zal zijn?’’
13 Online Touch Home