0

ExPress Magazine voor gepensioneerden van VVG-PGB 5e jaar . 3 november 2020 Het eerste van VVG-PGB is goed verlopen Kijk voor een uitgebreid verslag op pagina’s 4 en 5 en de beantwoording van alle vragen op de pagina’s 24 t/m 26 Dit is een uitgave van Marcel Kistemaker: de ambachtelijke lijstenmaker webinar Jaap Tanis: Visser van de oude stempel

In dit nummer 2-3 4-5 6-7 8-9 Jos van Rijsingen, 2020 een heel bijzonder jaar Kans op indexatie pensioenen niet bijster groot Reeks veranderingen bij Pensioenfonds PGB Kistemaker kiest als lijstenmaker voor het ambachtelijke 10-11 Degenhardt: Voorzitter PGB was intensief en zeer de moeite waard 12-13 Gevolgen van de lage rente voor ons pensioen 14-15 Digitaal briefwandelen naar onbekende oorden 16-17 Nieuws uit het VO: Pensioenpremie stijgt met 4%. Hier komt alles bij elkaar 18 19 Taken van het VO. Ultiem vergadergevoel in leeg Atria gebouw Koolmees en DNB geven pensioenfondsen wat lucht 20-21 Jaap Tanis is nog visser van de oude stempel 22-23 Bestuurslid Coenradi neemt na 25 jaar afscheid van PGB 24-26 Vragen van onze leden 2020 Een heel bijzonder jaar Veel sneller dan verwacht belandden we in oktober opnieuw in een coronastorm. Op het moment dat ik deze column schrijf, heb ik er nog geen idee van hoe lang het gaat duren en hoe heftig het wordt. En hoe lang het duurt voordat er een effectief vaccin is om ons tegen deze sluipmoordenaar te beschermen. Ik hou er rekening mee dat het leven pas eind 2021 of in 2022 min of meer normaal wordt. Ondertussen moet, zo goed en zo kwaad als het kan, het leven doorgang vinden. Thuis, op school en kantoor, in de fabrieken en de verpleegen ziekenhuizen. Dat vergt cOlOFON Express is een uitgave van VVGPGB. 5e jaargang nummer 3 Redactie: Theo Leoné, Ruud Peys, Tonnie Klein Hemmink, Jos van Rijsingen en Nicoline Maarschalk Meijer Eindredactie: Geer Meershoek Vormgeving en DTP: Hans Brand Druk: Drukkerij Tuijtel Oplage: 17.000 stuks Reacties kunt u sturen naar: redactie@vvgpgb.nl Ronald Heijn 2 improvisatie en flexibiliteit, ook van ons als Vereniging van Gepensioneerden. Ook wij zijn in een snelkookpan van digitale technieken terechtgekomen. Het einde van die mogelijkheden is nog lang niet in zicht. Ook na deze rotperiode zal de digitale impact op ons leven voortduren. Waarschijnlijk zullen we dat logisch en normaal gaan vinden. Ondertussen nadert het einde "Kommer en kwel" van een wel heel bijzonder jaar. 2020 zal waarschijnlijk lang in ons geheugen gegrift blijven staan. Toch moeten we ook vooruit durven te kijken. De mensheid heeft wel voor zwaardere vuren gestaan. Hoe zou ik willen dat mijn bijdrage voor de ExPress van eind 2021 er uit komt te zien? Vooruit, een poging! Na een heel spannende winter zijn er in de loop van het jaar 2021 gelukkig een aantal vaccins en betere medicijnen op de markt verschenen. Dat we daarmee het Coronavirus - en ook andere virussen - niet automatisch onder de duim hebben, is inmiddels wel duidelijk. Het noodzakelijke hygiënebeleid zal onze omgangsvormen (geen handen schudden of de drie kussen in de lucht!) blijvend veranderen. Dat zijn dan nog de minst moeilijke zaken. Erger is dat grote delen van de economie blijvende cO luMN Ook na deze rotperiode zal de digitale impact op ons leven voortduren

Jos van Rijsingen: Spreekt tijdens het webinar schade hebben opgelopen: horeca gedecimeerd, luchtvaart en vakantieindustrie op andere leest geschoeid. Het zal nog jaren duren voor we weer op het niveau van 2019 zitten. Maar het is niet allemaal kommer en kwel. Minister Koolmees, de Tweede Kamer, sociale partners en onze Koepel Gepensioneerden zijn er gelukkig in geslaagd zodanig invulling te geven aan de uitwerking van het pensioenakkoord dat dit op breed draagvlak kan rekenen. Dit geeft vertrouwen dat we in 2025 een mooi stelsel binnen stappen. Hopelijk lukt het komende jaren ook nog om iets extra’s te doen voor de huidige gepensioneerden. Ook de uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen van maart stemt mij niet ontevreden. De enorme moeilijke winterperiode heeft ervoor gezorgd dat de kiezers het constructieve midden opzochten. "Ronald Heijn: de nieuwe bestuurder bij PGB namens VVG-PGB" De extreme flanken hebben - ik zeg: ‘Gelukkig maar’ - flink moeten inleveren. Ik ben overigens benieuwd of Henk Krol het deze keer wel een hele periode volhoudt met zijn eenmanslijst. Ook in 2021 hebben we als Vereniging van Gepensioneerden nog geen fysieke vergaderingen kunnen houden. Maar we raken wel steeds meer thuis in de digitale wereld en weten zo zelfs meer leden te bereiken dan vroeger met een jaarvergadering in een zaal in het midden van het land. Beste mensen, als ik dit zo overzie, durf ik te zeggen dat ik vertrouwen heb in de toekomst. Dat geldt - terugkerend in de wereld anno nu - voor zowel 2021 als de jaren erna. Ik wens u alle goeds en vooral veel gezondheid. En vooral, let een beetje op elkaar. Jos van Rijsingen, voorzitter Het webinar gemist? Via onze website www.vvgpgb.nl kunt u het webinar alsnog bekijken. Op onze website vindt u ook het concept verslag van onze secretaris over het huishoudelijke deel van onze Algemene ledenvergadering. 3

‘’De kans op indexatie van de pensioenen is ook de komende tijd niet bijster groot. Wat dekkingsgraad betreft zit Pensioenfonds PGB niet acuut in de gevarenzone. Het risico op korten is voor volgend jaar niet groot, hoewel er door de coronacrisis nog altijd veel onzekerheid heerst op de financiële markten en de rente ook onder druk blijft staan. Maar korten willen we waar mogelijk voorkomen.’’ Dat stelde bestuursvoorzitter Jochem Dijckmeester van Pensioenfonds PGB tijdens de Algemene Leden Vergadering van de VVG-PGB die door middel van een webinar werd gehouden. Onder de strakke leiding van VVG-voorzitter Jos van Rijsingen gingen Dijckmeester en co-voorzitter Jaap van der Spek van de Koepel Gepensioneerden in op het pensioenakkoord en beantwoordden ze vragen die VVG-leden daarover konden stellen. Dijckmeester: ‘’Ik ben blij dat er met dat pensioenakkoord een stip op de horizon staat waar ook draagvlak voor lijkt te zijn. Al sinds de financiële crisis van 2008 weten we dat de zekerheid in het huidige pensioenstelsel duur is en ook nog steeds duurder wordt. Dat leidt tot een pensioenstelsel onder druk, stijgende premies en dat heeft er ook toe geleid dat we de pensioenen al jaren niet kunnen indexeren wat u als gepensioneerde direct voelt in uw portemonnee.’’ Meebewegen met de economie ‘’Er moet dus iets aan het stelsel gebeuren, het is het beste pensioenstelsel ter wereld en dat willen we graag zo houden. Gaat iemand individueel er op voorof achteruit, dat is moeilijk te beantwoorden. In het nieuwe stelsel gaan we meer meebewegen met de economie, als er opgaande markten zijn dan kunnen we die rendementen eerder doorgeven maar als er aan de andere kant sprake is van dalende markten dan moeten we ook eerder korten. In the end is dat een systeem dat beter is voor alle deelnemers.’’ Zou dat stelsel nu al van kracht zijn, 4 ‘’Kans op indexatie pensioe dan zou de dekkingsgraad van PGB volgens een voorzichtige schatting ‘iets boven de 100’ uit kunnen komen, antwoordde Dijckmeester op een vraag. ‘’Er moet nog veel worden uitgewerkt, zowel door de politiek als bij PGB zelf dus houd ik een slag om de arm. We hebben ook nog te maken met een pro-corona crisis. Ik maak me wel zorgen over de financiële markten; voor de komende jaren zie ik het somber in. Het is niet zeker of we hetzelfde rendement kunnen maken als we de afgelopen jaren hebben gedaan. De kans op verlaging zie ik daarom wel dichterbij komen.’’ Het gaat immers nog zo’n zeven jaar duren voordat dat nieuwe stelsel ingaat, hoewel dat bij PGB misschien wat eerder mogelijk zal zijn. Wat er in die tussentijd en bij de uiteindelijke overgang naar het nieuwe stelsel gebeurt met de pensioenen is nog met veel vragen omgeven. ‘’In principe gaan alle pensioenrechten over naar het nieuwe systeem maar hoe precies, dat moet nog aan de bestuurstafel worden ingevuld. Wel durf ik te zeggen dat Pensioenfonds PGB goed is voorgesorteerd voor het nieuwe stelsel maar het wordt nog een ingewikkelde tijd.’’ Toezegging Koolmees Minister Koolmees heeft weliswaar toegezegd dat pensioenfondsen die onder de spelregels van het nieuwe stelsel niet hoeven te korten dat ook tijdens die overgangsperiode niet hoeven te doen maar hoe dat precies in het vat gegoten wordt is nog verre van duidelijk. Dijckmeester: ‘’Er ligt nog een grote puzzel voor Den Haag. Nu voor langere termijn zeggen: we verhogen de rekenrente dan halen we geld uit de pot, dan zit je straks in de problemen. Je kunt niet tijdens het spel telkens de spelregels veranderen, dan krijg je rare dingen. En alle radertjes grijpen in elkaar, de dekkingsgraad, de premie, de pensioenen. Als je aan één radertje gaat draaien dan wordt het hele bouwwerk misschien onevenwichtig. Dat is de Gordiaanse knoop waar we voor staan.’’ Van der Spek: ‘’Er zijn vroeger fouten gemaakt met de wet op de rekenrente. Het rentepeil stond toen op zeven procent of nog hoger en iedereen dacht dat dat wel zo zou blijven. Maar het is wat anders om te zeggen: nu gaan we die fout maar meteen herstellen. Dat moet evenwichtig en daar moet je op concentreren. Politiek gezien moet je geen discussie willen voeren over de rekenrente omdat je die bij voorbaat verliest.’’ Hij voegt daar aan toe: ‘’Hebben we in het nieuwe pensioenstelsel minder zekerheden? Ja, maar die hebben we in het huidige systeem ook niet. Amen. De zogenaamde zekerheid waarop ons stelsel gebaseerd is bestaat niet. Het is schijnzekerheid. Daarom is het belangrijk om over te stappen op een nieuw stelsel, dat meer voorspelbaar is en meegaat met de economische

nen niet bijster groot’’ ontwikkelingen zonder te grote schokken.’’ Constructieve manier De Koepel wil nadrukkelijk meepraten over de invoering van het nieuwe stelsel, de transitie en wat dat voor de gepensioneerden gaat betekenen: ‘’Dat doen we op een constructieve manier. Als je je niet aansluit bij de belevingswereld van de politiek en de maatschappij dan sta je aan de zijlijn. Wij hebben in ieder geval van de minister de toezegging dat we blijvend betrokken blijven bij de uitwerking en wetgeving rond het pensioenakkoord. Daar gaan we in het belang van de gepensioneerden naar toewerken. Naar een systeem en een overgang waarvan iedereen kan zeggen: het resultaat is goed en de manier waarop we dat hebben bereikt is ook goed geweest.’’ De Koepel heeft al eerder laten weten vooral ook in te zetten op een mogelijke indexatie: ‘’Iemand die nu 77 is heeft al 12 jaar geen indexatie gehad. Duurt dat nog eens zes jaar, dan is iemand 83; zo ongeveer de gemiddelde leeftijd waarop we overlijden. Zo kan er een hele generatie van gepensioneerden zijn die nooit een indexatie heeft meegemaakt.’’ Dijckmeester tenslotte: ‘’Ik wil benadrukken dat de belangen van de gepensioneerden bij ons, Pensioenfonds PGB, in goede handen zijn. In ons bestuur en ook in het Verantwoordingsorgaan is de VVG zelf vertegenwoordigd; Jos van Rijsingen is ook voorzitter van het VO. Maar ook de andere bestuurders en VO-leden moeten met de belangen van alle deelnemers in ons fonds rekening houden, dus ook met die van de gepensioneerden.’’ Ruud Peys 5

Per 1 oktober is Pensioenfonds PGB verhuisd van AmsterdamBuitenveldert naar de Prof. E.M. Meijerslaan 2 in de kantorenwijk Kronenburg in Amstelveen. Op deze locatie zitten het bestuur, het bestuursbureau en alle medewerkers van de uitvoeringsorganisatie nu samen onder één dak. ‘’In ons nieuwe kantoorpand, Atria genaamd, is er ruimte voor ontmoeting en bieden we onze medewerkers een fijne en moderne werkplek. Daarmee draagt Atria bij aan een meer toekomstgerichte en efficiëntere PGBorganisatie,’’ meldt PGB. Een nieuw kantoorgebouw, vertrekkende en nieuwe bestuursleden, een ander bestuursmodel en een nieuwe sector. Dat staat dezer dagen allemaal op de agenda bij Pensioenfonds PGB. Reeks veranderingen bij Pensioenfonds PGB Vanwege de coronacrisis werken ook de medewerkers van Pensioenfonds PGB en de uitvoeringsorganisatie nog zoveel mogelijk vanuit huis. Het nieuwe pand is wel voorzien van alle benodigde maatregelen om op kantoor te kunnen werken als dat nodig is. Tot de overheid het advies om waar mogelijk thuis te werken intrekt, is Atria echter nog niet volledig in gebruik. Werkomgeving Pensioenfonds PGB voorziet verdere groei en wilde daarom kiezen voor huisvesting die daarbij past. ‘’We zochten een plek waar we een moderne werkomgeving kunnen Kortom, een nieuwe manier van werken die bijdraagt aan een meer tevreden en efficiëntere organisatie. En dat is niet alleen fijn voor onze medewerkers, maar ook voor onze werkgevers en deelnemers.’’ Atria is ook een ontmoetingsplek voor onder meer sociale partners, werkgevers en deelnemers. Daar is bij de inrichting van het pand rekening mee gehouden. Er zijn verschillende plekken om te werken, te ontmoeten of te vergaderen. Duurzaamheid Bij de verbouwing en inrichting van het kantoorgebouw zijn duurzaamheid en kostenbewustheid belangrijke verder samenwerkt met een groot aantal partijen, vooral ook met de medewerkers van de verschillende afdelingen binnen de PGB-organisatie die een belangrijke stem hebben gehad bij keuzes die zijn gemaakt. Reissector Het toch al multisectorale Pensioenfonds PGB haalt binnenkort ook de reiswereld binnen. Ruim 30.000 werknemers, oudwerknemers en gepensioneerden uit de reisbranche komen per 1 januari 2021 naar Pensioenfonds PGB. Het huidige pensioenfonds, Reiswerk Pensioenen, wordt na de overgang opgeheven. Dit hebben sociale partners uit de reissector en Reiswerk Pensioenen afgesproken met Pensioenfonds PGB. bieden aan onze medewerkers. Waar we werken met een flexibel werkplekconcept dat aansluit bij de technologie om digitaal te werken. En waar samenwerken onder één dak zorgt voor kortere lijntjes en een versterking van onze saamhorigheid. 6 uitgangspunten geweest. Veel materialen zijn hergebruikt, zoals een deel van het tapijt. Ook is gekozen voor het gebruik van duurzame materialen waar dat mogelijk was. Daarbij zijn wel continu kostenbewuste keuzes gemaakt. Bij de realisatie is De belangrijkste redenen voor de overstap zijn het betere perspectief voor deelnemers in de reisbranche bij Pensioenfonds PGB en de relatief hoge uitvoeringskosten bij het kleinere pensioenfonds Reiswerk Pensioenen. Werknemers in de reisbranche gaan in de toekomst naar verwachting meer pensioen opbouwen bij Pensioenfonds PGB. “Pensioenfonds PGB is blij met de komst van de nieuwe deelnemers”, zegt bestuursvoorzitter Jochem Dijckmeester. “Wij vinden het fijn om deze nieuwe deelnemers vanaf volgend jaar te kunnen helpen met al hun pensioenzaken. Ook is het goed nieuws voor onze huidige deelnemers. Door het pensioenfonds te verbreden hebben we de afgelopen jaren meer slagkracht gekregen bij het beleggen van het pensioenvermogen van onze deelnemers en investeringen in onze dienstverlening.” Reiswerk Pensioenen staat er financieel minder goed voor dan Pensioenfonds

PGB. Om de overstap mogelijk te maken moeten de opgebouwde pensioenen van deelnemers van Reiswerk Pensioenen eerst worden verlaagd. Dit is nodig omdat de huidige deelnemers van Pensioenfonds PGB geen nadeel mogen ondervinden van de overstap. Als Reiswerk Pensioenen zou blijven voortbestaan zou een verlaging van de pensioenen in de reisbranche waarschijnlijk ook nodig zijn geweest. De overgang naar Pensioenfonds PGB is nog wel afhankelijk van goedkeuring door toezichthouder De Nederlandsche Bank en het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Bestuursleden Zoals elders in deze ExPress al uitgebreid is vermeld, treden vicevoorzitter Ruud Degenhardt en Bert Coenradie per 1 januari af als bestuursleden van Pensioenfonds PGB. De procedure voor hun opvolging is bijna afgerond. De procedure voor de opvolging van het eerder dit jaar vertrokken bestuurslid Frans de Haan loopt nog. Halverwege dit jaar is Ronald Heijn al toegetreden tot het bestuur. Hij is benoemd op voordracht van de VVG-PGB en vervangt Freek Busweiler die vorig jaar plotseling is overleden. Bestuursmodel Deze zomer heeft het bestuur van Pensioenfonds PGB, na een evaluatie en overleg met het verantwoordingsorgaan en de raad van toezicht, besloten het bestuursmodel iets te veranderen. Het bestuur blijft paritair, dat wil zeggen dat het bestaat uit vertegenwoordigers van de betrokken partijen: werkgevers, werknemers en gepensioneerden. De verandering is dat het vanaf nu mogelijk is voor het bestuur om twee van de tien bestuursleden aan te stellen op basis van hun specifieke deskundigheid. Dit model heet officieel paritair-plus. Daarnaast is besloten om de bestuurlijke aansturing van de uitvoering te veranderen. Er werd tot nu toe gewerkt met verschillende adviescommissies. Vanaf eind dit jaar verandert dat. Het aantal commissies wordt beperkt tot vier: pensioenbeheer, balansbeheer, risicobeheer en audit. Deze commissies krijgen de ruimte om over de uitvoering van het beleid zelf de besluiten te nemen, waarvoor ze van het bestuur de bevoegdheid hebben gekregen. Hierdoor kan het bestuur zich richten op de grote lijnen: het beleid en de strategie van het pensioenfonds. Waar nodig voor de invulling van de strategie worden tijdelijke werkgroepen ingesteld. “Het doel is om wendbaarder worden. Zodat we sneller kunnen inspelen op veranderingen door het nieuwe stelsel, klantwensen van deelnemers en werkgevers en op maatschappelijke ontwikkelingen”, zegt voorzitter Jochem Dijckmeester. De leden van het bestuur hebben geen ‘portefeuilles’ meer, maar zetten hun individuele expertise in via de commissies. Daarin wordt het beleid van het pensioenfonds ‘integraal’ voorbereid. “Dat wil zeggen dat we vanuit verschillende invalshoeken kijken naar voorstellen, bijvoorbeeld een productverbetering of een beleggingsvoorstel. Zodat het later niet ook nog langs een andere commissie hoeft voor advies”, legt Dijckmeester uit. Ruud Peys 7

Oale groond aan de Grotestraat 1 in Oldenzaal. Pal onder de stokoude kerk van Sint Plechelmus. Nee, nee, jonge Marcel wil de meubelzaak van zijn ouders niet overnemen. Te veel heeft hij het gesabbel gezien met het personeel, het maken ook van lange dagen. Fotograaf zal hij worden. Maar toch. Wat een mooie plek was dat, in Oldenzaal onder de oale griezen. “Het oude pand is weg. Erg jammer. Als ik alles van te voren geweten had, zouden de zaken anders zijn gelopen. Vier generaties waren de Kistemakers in Oldenzaal meubelmaker. Onze geschiedenis in de stad gaat met schilders en glazenmakers terug tot 1550.” Kistemaker kiest als lijstenmaker voor het ambachtelijke fotografie mijn hobby. Ik was gebiologeerd door het feit dat een belicht stukje papier door middel van wat vloeistof een afbeelding ging vertonen. Dat zoiets kan! Op de middelbare school had een klasgenoot, zijn vader was architect, in Lemselo een donkere kamer. Frans, laat me dat eens zien. Ook hij werd weer enthousiast. Frans van der Heijden is een grote fotograaf geworden. Werkte bij grote reclamebureaus, Lijsten in alle kleuren. In het najaar van 1973 komt Marcel Kistemaker (1950) als laborant in dienst van de Twentsche Courant in Hengelo. De productie voor de twaalf edities van de krant is hoog. Al snel kan Marcel vanuit de donkere kamer samen met drie andere fotograferende collega’s in vaste dienst de weg op. De zaterdagen zitten vol met wel tien opdrachten. Een heel gepuzzel om sluitende routes uit te zetten door Twente en soms omstreken. De stroom fotobriefjes van de redactie is eindeloos. “Mijn eerste klus was de opening van een gymzaal in Tilligte. Op het moment suprême sprong de fotograaf van Tubantia mij in het beeld. Oncollegiaal. Hij zag me als een beginneling. Tubantia en Twentsche Courant waren voor de fusie echte concurrenten.” Hoewel Marcel een paar jaar mee hobbelt in het meubelbedrijf van zijn ouders, volgt hij toch zijn passie fotografie. “Van jongs af aan was 8 had een eigen studio en maakte in Amerika films voor Coca-Cola en Bacardi. Mijn volgende stap was lid worden van de fotoclub in Oldenzaal. Word je ook weer wat wijzer van.” De fotografen van de Twentsche Courant willen in de strijd tegen Tubantia voorop lopen. Komend uit het tijdperk van zwartwit verschijnt de eerste kleurenfoto. Lijkt nu een wissewasje maar was eind jaren tachtig heel ingrijpend. “Niks was nog digitaal. Om maandag een kleurenfoto in de krant te krijgen, moest zondagavond een goede dia binnen zijn. Hartstikke lastig om je tijdens een wedstrijd zowel op kleur als zwart-wit te concentreren. Alles moest natuurlijk afgedrukt worden, zwart-wit en kleur. De kleurenfilm kwam op een tiende graad precies. Heel nauwkeurig. We hadden voor het ontwikkelen speciale bakken met verwarming eronder. Tien minuten elke dertig seconde schudden, anders kreeg je kleurafwijking. De temperatuur moest precies 32 graden zijn. Dan nog na-fixeren. Je was zo een half uur bezig. Vervolgens met de dia’s naar de sportredactie. Werd de gekozen dia uitgeknipt. Daar gingen we dan mee van Hengelo naar Duitsland, Gronau. Daar zat onze lithograaf. Krankzinnig. Gelukkig bestond al geen grenscontrole meer. Technisch waren we veel beter dan Tubantia.” Eind jaren tachtig stapelen de veranderingen snel op. Kan een krant als de Twentsche zich alleen staande houden? In 1989 valt de beslissing om de fotoredactie te verzelfstandigen.

Marcel Kistemaker: “Ambachtelijk werken is mooi. Mijn voorvaders waren meubelmakers, schilders en glazenmakers.” Niet iedereen van de oude ploeg gaat mee. Kistemaker grijpt ondernemend de kans aan om zijn eigen fotobureau te beginnen. Een vijfjarig contract met de TC zorgt voor een stevige bodem. “De start was fantastisch. Het vijfjarig contract werd nog met een zesde jaar Rustig aan, nog werk genoeg. De Morris Traveller uit 1970 wacht een fikse opknapbeurt. verlengd. Met vier of vijf mensen in dienst werd ik wel steeds meer manager en vliegende keep. Veel tijd om te fotograferen bleef niet over.” Naast het pakket werk voor de Twentsche Courant, bouwt Kistemaker relaties op met diverse landelijke kranten en bladen. Een stevige bijdrage komt ook uit de hoek van de makelaardij. Van Vroomshoop tot Doetinchem zijn in de hoogtijdagen tachtig makelaars klant. Tot de digitale revolutie met zijn veranderende mogelijkheden en wensen alles en iedereen inhaalt. “Het digitale heeft veel goeds gebracht maar ook bedrijven de nek omgedraaid. Het samengaan van de Twentsche Courant met Tubantia – dat zijn eigen fotografen had – veranderde de situatie. Afslanken dus. De makelaars wilden film en ik weet niet wat meer. Daar wou ik me niet meer in verdiepen. In 2005 ben ik gestopt met het fotobureau, wilde geen personeel meer.” Een klein wonder. In 2006 keert een Kistemaker terug op de aole groond in Oldenzaal. Marcel huurt het pand op de plek waar zijn voorouders werkten en start een lijstenmakerij. De fotograaf ontgint de markt voor haarscherpe kopieën van oude stadskaarten op ware grootte. Geen lijstenwinkel die de foto’s op maat maakt. Nee omgekeerd. De kaart bepaalt de wortelnoten of mahoniehouten lijst. Vooral in studentensteden blijkt veel belangstelling. Als in 2011 ruimte dicht bij huis in Hengelo beschikbaar komt, stopt het intermezzo van de terugkeer naar de aole groond. “Altijd heb ik gezegd dat ik tot mijn tachtigste door blijf werken. Dat komt er niet van. Bij zeventig gaat het een tandje lager. Te wachten staat deel 2 van een boek over de familie Kistemaker. In de schuur wachten drie oude auto’s om op te knappen.” Theo leoné 9

Ruud Degenhardt neemt na 12 jaar eind dit jaar afscheid als lid van het bestuur van Pensioenfonds PGB. Hij was de meeste tijd daarvan voorzitter en is nu vicevoorzitter. ExPress kon hem bij zijn vertrek enkele vragen stellen. Voorzitter PGB was intensief en zeer de moeite waard ✺ Je bent 12 jaar geleden voorzitter geworden namens de werkgeversorganisatie KVGO. Heb je daarvoor ook in de grafische sector gewerkt? “Ja, Ik ben na directeur te zijn geweest bij het GAK ruim 10 jaar werkzaam geweest in de sector Grafimedia. Ik was in die periode directeur-eigenaar van ACI offsetdrukkerij bv in Amsterdam, een middelgrote handelsdrukkerij met 35 medewerkers. Op verzoek van het KVGO kwam ik namens de werkgevers in het bestuur van het huidige Pensioenfonds PGB.” ✺ Hoe zou je je tijd als PGB-bestuurder zelf willen omschrijven? “Deze bestuursperiode was intensief en tegelijkertijd zeer de moeite waard. Onze strategie van beheerste groei heeft het fonds geen windeieren gelegd. Er is veel tot stand gebracht in het belang van de deelnemers en gepensioneerden. Toch is het ook dubbel om nu een oordeel te vellen. We zitten in het oog van de storm van het coronavirus: hoe gaat het er daarna uitzien?” ✺ In die 12 jaar is er ontzettend veel gebeurd en veranderd: van een bescheiden fonds voor de grafische sector naar het meest multisectorale pensioenfonds van Nederland. Hoe kijk je terug op die transformatie? Heb je daar naar je eigen inzicht een nadrukkelijke of sturende rol bij kunnen spelen? “Ik kijk met veel plezier terug op de periode waarin PGB zich heeft ontwikkeld van een bescheiden fonds voor de grafische sector naar een groot 10 en toonaangevend multisectoraal pensioenfonds. De voortgaande krimp van de grafische sector hebben we beantwoord met onze keuze voor schaalvergroting. Ook hebben we de deur opengezet voor pensioenfondsen uit andere sectoren. Hadden we dat niet gedaan dan waren we er niet meer geweest. Het was eten of gegeten worden. Als bestuursvoorzitter heb ik mijn stempel kunnen drukken op het doorzetten van deze strategische koers, een reset (revisie, red.) van het bestuursmodel en een modernisering van de governance.” ✺ Maakt dat multisectorale het bestuurschap van PGB interessanter, heb je b.v. zelf contact met de wereld van de zeevissers, de bloemenhandel of de baggeraars en nu weer de reisbureaus, of alleen met de pensioentak daarvan? “Ja, het bestuurswerk werd met de groei en verbreding van het fonds intensiever en veelzijdiger. Eerst kwamen de uitgevers erbij, en de kartonnage en flexibele verpakkingen en de drukinktfabrikanten. Dat waren sectoren die nog dezelfde taal spraken als de grafische sector. Daarna zijn onder meer baggeraars, zeevissers en de groothandel in bloemen en planten toegetreden. Ook meerdere grote ondernemingsfondsen sloten zich aan bij ons, onder meer van beursgenoteerde ondernemingen. Die brachten ook weer een eigen cultuur met zich mee.’’ ‘’Vanuit het bestuur ontstaan er dan nieuwe contacten, bijvoorbeeld via de sectorcommissies. Al die nieuwe sectoren voelen als een verrijking. En we willen graag dat iedereen zich bij ons thuis voelt. Zo hebben we onlangs de vergaderzalen in ons nieuwe gebouw namen gegeven die herinneren aan de verschillende sectoren. Inmiddels zijn wij gegroeid tot een van de grootste pensioenfondsen in Nederland en misschien wel de enige die zoveel sectoren en ondernemingen bedient. Ook dat hebben we wel eens moeten uitleggen, zelfs tot in Den Haag aan toe. Nu worden we veelal als voorloper gezien. Dat geeft ons een goed gevoel.” ✺ Over de pensioenwereld en pensioenen zelf: het is een ingewikkelde materie die moeilijk uit te leggen is aan veel deelnemers. PGB doet daar wat communicatie betreft wel veel aan. Hoe zie je dat als oud-voorzitter van dat fonds, zouden deelnemers – vooral jongeren maar misschien ook gepensioneerden – zich toch wat meer voor hun pensioen moeten interesseren? “PGB doet inderdaad veel aan communicatie. Desondanks blijft de pensioenwereld een ingewikkelde IN TERVIEW

materie voor onze deelnemers, jongeren en gepensioneerden. Er is een zeker risico dat er een te grote afstand ontstaat tussen de bestuurders en de deelnemers en gepensioneerden. Voorheen waren de lijnen kort, zeker in de grafische sector, daar was het ons kent ons. Daarom hechten wij veel belang aan deelnemerscommunicatie en relatiebeheer. Klantenpanels, sectorcommissies en een werkgeversraad ondersteunen dit. En we laten ons als bestuur en organisatie ook altijd zien bij de ledenvergaderingen van de VVG.’’ ✺ Vind je het jammer dat je eigenlijk al een paar jaar steeds weer over pensioenkortingen en over hogere premies moet praten, eigenlijk minder leuke boodschappen? “Het is heel jammer dat we als pensioenfondsen al een paar jaar minder leuke boodschappen moeten brengen. Dat de pensioenen de afgelopen jaren door opeenvolgende crises en strakke regels van de overheid niet konden meegroeien met de inflatie, dat gaat mij zeer aan het hart. Een pensioenverlaging hoefden we bij PGB gelukkig nog niet aan te kondigen, maar wel meerdere premieverhogingen, veroorzaakt door de hogere kostprijs van pensioen.’’ ‘’Ondanks alles kijk ik overwegend positief naar de toekomst. Door alle veranderingen zijn we weerbaarder geworden. Pensioenfonds PGB staat goed gepositioneerd voor de uitvoering van het pensioenakkoord. En ik hoop echt dat de pensioenen weer kunnen meegroeien met de prijzen door invoering van het nieuwe stelsel.’’ ✺ Een laatste vraag: je bent ruim over de pensioenleeftijd doorgegaan met werken. Zou je dat anderen, die daartoe in staat zijn, ook willen aanraden? En tenslotte: is het nu voorbij of heb je volgend jaar toch weer een volle agenda? “Voor ik die laatste vraag beantwoord, wil ik nog even zeggen dat ik vol lof ben over de rol die de VVG speelt in ons pensioenfonds. U bent waarschijnlijk de grootste Vereniging van Gepensioneerden in Nederland, met twee voorgedragen leden in ons paritair bestuur en drie leden in het verantwoordingsorgaan.” “Of ik anderen wil aanraden om na de pensioendatum door te werken? Van harte aanbevolen als de omstandigheden het mogelijk maken en je ertoe in staat bent. Volgend jaar is mijn agenda in ieder geval een stuk minder vol. Het was mij een genoegen om voor Pensioenfonds PGB te mogen werken. Het waren drukke jaren met af en toe moeilijke kwesties waar je dan als voorzitter het voortouw in moest nemen.’’ ‘’Nu ik voor mijn pensioen sta, geeft me dat een comfortabel gevoel van vrijheid. Vrijheid om dingen te doen die ik graag doe: lezen, reizen, wandelen, fietsen of bootje varen. Natuurlijk voor zover dat kan met het coronavirus dat nog wel een tijdje bij ons blijft. Ik heb me toegang verschaft tot een moestuintje. Daar wil ik graag wat tijd in gaan doorbrengen. “ Ruud Peys Voordeelacties voor onze leden Wij hebben een afspraak gemaakt met Personeelsvoordeelwinkel. Personeelsvoordeelwinkel is al 11 jaar een bewezen concept en vertrouwd begrip bij gerenommeerde organisaties. De organisatie werkt o.a. samen met KPN, KLM, Achmea, Randstad, PostNL, ABN AMRO, DSM en diverse zorg- en overheidsinstellingen. U kunt een kijkje nemen op de website van Personeelsvoordeelwinkel door te klikken op de link http://www.personeelsvoordeelwinkel.nl Rechtsboven kunt u zich aanmelden met gebruikersnaam VVGPGB en wachtwoord: pensioen Het aanbod is een momentopname. Wanneer u zich inschrijft krijgt u automatisch hun dagelijkse nieuwsbrief. Als u dit te vaak of teveel vindt kunt u zich afmelden (onderaan de pagina) en krijgt u de keuze tussen een wekelijkse nieuwsbrief of geen nieuwsbrief. Om toch op de hoogte te blijven kunt u ook kiezen voor de app waarop u de dagelijkse aanbiedingen kunt volgen. Zo blijft u altijd op de hoogte van de nieuwste aanbiedingen. U maakt ook maandelijks kans op een shoptegoed twv € 25,en zijn er diverse winacties te vinden op de site via hun blog. De pakketten worden geleverd in Nederland, Duitsland en België via POSTNL en zijn te volgen via track & trace. Personeelsvoordeelwinkel biedt onze leden de eerste 2 maanden een kortingscode ter waarde van 2,50 aan. Aanbod van centraal Beheer De korting op uw verzekeringen van Centraal Beheer van 5 tot 10% op bestaande premies blijven geldig. Inmiddels hebben een groot aantal van onze leden hier gebruik van gemaakt. Vergeet niet de collectiviteitscode 53034 te vermelden VGZ Op onze website vindt u ook de informatie over de aanbieding van ziektekostenverzekering VGZ 11

Gevolgen van de lage rente voor ons pensioen ‘Je hebt ’t liefst een oude dag zonder financiële zorgen’ ‘’Ik denk dat ik voor ieder van ons spreek, als ik zeg dat je het liefst een oude dag hebt zonder financiële zorgen. Veel mensen maken zich zorgen over hun oudedagsvoorziening. En ze wijzen daarbij vaak naar de gedaalde rente. Goed dus om stil te staan bij de relatie tussen de lage rente en pensioenen.’’ ‘’Ik wil het eerst hebben over de oorzaken van die lage rente. Al sinds midden jaren tachtig is in de ontwikkelde landen sprake van een trendmatige daling van de rente. Vaak wordt er dan met een beschuldigende vinger in mijn richting en die van collega centrale bankiers gewezen. Het klopt dat het monetaire beleid van de ECB en andere centrale banken de afgelopen jaren zeer ruim is geweest. Het klopt ook dat het beleid, in reactie op de coronacrisis, nog verder is verruimd.’’ Met de toegenomen levensverwachting steeg het aantal pensioenjaren ‘’De rentedaling sinds de jaren tachtig hangt samen met de sterke daling van de inflatie maar ook met macroeconomische trends. Het gaat dan om factoren waar een centrale bank weinig of geen directe invloed op heeft. Zoals een mondiaal toegenomen spaarzin en de afgenomen investeringsbereidheid. De toegenomen levensverwachting zorgde ervoor dat mensen meer gingen sparen, want met die toegenomen levensverwachting steeg ook het aantal pensioenjaren. Een tweede factor is een afname van de investeringen. In veel landen nam het aandeel van de industriesector af, ten gunste van de dienstensector waarin nu eenmaal minder wordt geïnvesteerd.’’ 12 President Klaas Knot van de Nederlandsche Bank hield op het Netspar Pensioen & Wetenschap jaarcongres ’20 een toespraak over de gevolgen van de lage rente voor ons pensioen. Dit artikel is een samenvatting van die speech. ‘’Naast deze structurele factoren wordt de rente ook beïnvloed door het monetaire beleid. De ECB streeft naar een inflatie van onder maar dichtbij 2 procent op middellange termijn. Nu de inflatie en de -vooruitzichten al geruime tijd daaronder liggen, probeert de ECB al een hele poos de inflatie te bevorderen met een ruim monetair beleid. Dit leidde onder meer tot een verlaging van de beleidsrentes. Sinds 2014 is er zelfs sprake van een negatieve beleidsrente.’’ Grootschalige ingrepen door ECB ‘’Het afgelopen halfjaar heeft de ECB, in reactie op de coronacrisis, tijdelijk grootschalig ingegrepen om financieringsmarkten te stabiliseren. Doel is om de gunstige financieringscondities voor bedrijven, burgers en overheden in stand te houden door te voorkomen dat rentes plotseling sterk oplopen in een omgeving met grote onzekerheid. Deze maatregelen dragen bij aan het opvangen van de economische klap van de coronacrisis om permanente economische schade te voorkomen.’’ ‘’De gedaalde rente heeft forse gevolgen voor pensioenfondsen, zowel via de bezittingen als de verplichtingen. Wat betreft de bezittingen: door de gedaalde rente zijn niet alleen de vastrentende beleggingen, zoals obligaties, in waarde gestegen, maar zijn ook de waarderingen van aandelen hoger geworden. Tegelijkertijd zijn door de gedaalde rente ook de verplichtingen van pensioenfondsen in waarde gestegen, zelfs veel harder dan die van de bezittingen. Het gevolg is dat de dekkingsgraden fors gedaald zijn. Van meer dan 150 procent vóór het uitbreken van de financiële crisis in 2008, tot gemiddeld zo’n 95 procent eind augustus.’’ ‘’We zien dan dat een groot deel van de pensioenfondsen onvoldoende middelen in kas heeft om hun verplichtingen na te komen. Indexatie blijft veelal achterwege en voor een fors aantal deelnemers dreigen nominale kortingen. Heel wat mensen maken zich hier met recht en rede zorgen om. Ik praat hier over pensioenfondsen alsof het een homogene groep is, maar dat doet de werkelijkheid geweld aan. Er zijn aanzienlijke verschillen tussen pensioenfondsen. Die hangen in belangrijke mate samen met verschillen in het beleggingsbeleid.’’ Het tijdperk van de lage rente ‘’Het einde van het tijdperk van de lage rente lijkt voorlopig niet in zicht. Dat heeft ook gevolgen voor de kostprijs van pensioenopbouw. De lage rente betekent dat de verwachte rendementen van beleggingen lager uit zullen vallen. Bij een lage rente en lagere rendementen zal het opbouwen van pensioen dus duurder zijn dan in het verleden. Moeten we vandaag dan meer geld opzij zetten voor ons pensioen van morgen? Of nemen we er genoegen mee dat ons toekomstige pensioen lager zal zijn?’’

‘’De verleiding bestaat om alternatieven te zoeken — alternatieven die huidige betaalbaarheid combineren met een financieel gerustere oude dag. Zo bestaat de neiging om minder dan de kostprijs in te leggen voor het opbouwen van nieuw pensioen. Dat gaat echter ten koste van de financiële positie van pensioenfondsen. Daarnaast bestaat de neiging om meer beleggingsrisico te nemen, vanuit de gedachte dat het nemen van meer risico tot een hoger verwacht pensioen leidt. Maar met dat hogere risico neemt ook de kans op tegenvallers toe.’’ ‘’Ligt de sleutel dan in de beoogde hervorming van ons pensioenstelsel? Daarmee worden broodnodige stappen gezet naar een toekomstbestendiger pensioenstelsel. Door niet langer pensioenaanspraken toe te zeggen is niet langer een rekenrente nodig voor het waarderen van die aanspraken. Hierdoor verdwijnt een belangrijke bron van spanning tussen generaties. Met de afschaffing van de doorsneesystematiek verdwijnt, bijvoorbeeld, een belangrijke bron van onwenselijke herverdeling tussen jong en oud. Dankzij het beleggingsbeleid op maat sluiten de risico’s waar jong en oud aan blootstaan beter aan bij de risico’s die zij willen en kunnen dragen, en komt het renterisico van jongeren niet langer onbedoeld bij ouderen terecht.’’ Er wordt naar oplossingen gezocht ‘’Maar de hervorming van het pensioenstelsel is géén oplossing voor de hoge kostprijs van pensioen. Ook in een nieuw pensioenstelsel hangt het uiteindelijke pensioenresultaat primair af van de ingelegde premie en het behaalde rendement. Daarom wordt ook naar oplossingen gezocht buiten de tweede pijler. Is de tijd aangebroken om de balans tussen omslagfinanciering en kapitaaldekking te herzien nu omslagfinanciering relatief goedkoper is geworden?’’ ‘’Als we eerst even achteruit kijken, dan weten we dat er zowel periodes zijn waarin het rendement op de financiële markten hoger ligt dan de groeivoet van de economie als periodes waarin het omgekeerde opgaat. Als we naar de landen om ons heen kijken, dan zien we dat ons gecombineerde stelsel ons geen windeieren heeft gelegd. De armoede onder ouderen in ons land is laag, zowel in vergelijking met andere leeftijdsgroepen in Nederland als in vergelijking met andere landen. Het is de diversificatie van pijlers waarin de kracht van ons pensioenstelsel ligt.’’ ‘’Er zijn er die zich afvragen of we toch niet wat moeten sleutelen aan de verhouding tussen de eerste en de tweede pijler. Maar bij verschuivingen hierin kun je niet over een nacht ijs gaan. Verschuivingen tussen de pijlers kunnen immers leiden tot herverdelingseffecten tussen generaties. Van het direct verhogen van de AOW hebben de huidige gepensioneerde generaties profijt, terwijl de lasten door de volgende generaties worden gedragen. Ook bij een grotere eerste pijler is een winstwaarschuwing op zijn plaats: voor zover de lage rente samengaat met een lagere groei van de beroepsbevolking is ook het rendement op omslagfinanciering lager dan in het verleden. Het sparen voor onze oude dag is dus, linksom of rechtsom, duurder geworden.’’ ‘’De gevolgen van de lage rente op ons pensioen zijn niet rooskleurig. Hoe je het ook wendt of keert, voor elk pensioenstelsel dat in zekere mate met kapitaaldekking werkt, betekent een lagere rente dat sparen voor onze oude dag duurder wordt. Moeten we vandaag dan meer geld opzij zetten voor ons pensioen van morgen? Of nemen we er genoegen mee dat ons pensioen morgen lager zal zijn? Een makkelijke oplossing is er niet. Ook het nieuwe pensioenakkoord – hoe broodnodig dat ook is – kan op dat vlak geen wonderen verrichten.’’ 13

Digitaal briefwandelen naar onbekende oorden Kom op, de kusten van Europa langs naar Istanboel. Ook als de benen niet meer willen, corona je thuis houdt of je gewoon geen zin hebt om de voeten smerig te maken. Bart Edel uit Spijkerboor en ik uit Borne ondernamen de tocht in een digitale dagelijkse briefwisseling. Kwamen op plekken die we nooit gezien hebben en ook nimmer zullen bewonderen. Driehonderd dagtochten van twintig tot vijftig kilometer. Op deze pagina’s slechts korte fragmenten. Wie de wereld wil kennen heeft twee opties. Of zelf op pad gaan of de hele wereld binnen je eigen huis halen. Onze hulpmiddelen? Google Maps, Streetview en wat al meer het internet biedt. Spieken in reisgidsen van de Kringloop is een andere insteek. Gemakkelijk zijn de menukaarten te vinden van eethuizen in afgelegen oorden. Onbekende talen op je pad? Het programma Translate biedt uitkomst. Ineens wandel je door de mooiste natuurreservaten, ontdek je burchten en zelfs verdwenen landen. Theo leoné Zoek een partner en wandel digitaal. Hoe spannend. Samen naar de bron van een rivier, een rondje langs de stadions of wat de gemeenschappelijke belangstelling ook maar ingeeft. Digitaal briefwandelen is onderhoudend, vrij van reis- en verblijfskosten plus cO2-neutraal. Knusse havenstadjes Vertrek uit Borne Sta ik daar te blauwbekken in Borne. De eerste trein naar Zandvoort vertrekt om 6.21 uur. Drie keer overstappen, dik drie uur treinen. Om een uur of half tien zie ik de zee. Plus goede vriend Bart Edel. De reis vanuit Twente naar Zandvoort is een wissewasje. Vanuit Zandvoort gaan we op stap naar Istanboel. Hoe? Geen flauw idee. Ga zuidwaarts, houd de zee aan je rechterhand en kan niet missen: de Aya Sofia. Duizend jaar was Istanboel het centrum van de westerse wereld. Tijd bestaat niet, spookt door mijn hoofd. Alleen prioriteit. Na vlot overstappen in Almelo en Amersfoort, vraagt Amsterdam Centraal om een half uur geduld. Amsterdam Castle ben ik dan al gepasseerd, het oude Muiderslot. Wat is de hoofdstad dankzij die reclamejongens toch uitgerekt. Effe dimmen. In Amsterdam woont slechts 5 procent van de Nederlanders. Ben een benzinemens Het station van Spijkerboor is sinds mensenheugenis gesloten. Ik loop met verende tred over de Kanaaldijk, mijn lange oprijlaan. Op naar Weidevenne, een nieuw station in de stijl van de bekende NS-fastfood architectuur. Daar begint het grote avontuur al: hoe kom ik in godsnaam aan een kaartje, naar Amsterdam Centraal Station? Moet ik daar een ov-identiteitskaart voor bezitten? Ik ben een benzinemens. Boven aan de trap naar de perrons staat een versperring met hekwerken en roestvrij stalen automaten met gleuven waar een kaartje in moet. Ik spring lenig over de barrière heen. 14 In de schommelende coupé verschijnt de verwachte strenge conducteur. Na zijn vertrek draai ik het raam omlaag en laat ik het gele bonnetje van de boete wegwaaien in de natte veenweiden. Reizen is een zorgeloze manier van verplaatsen. Noormannen en Tempeliers Hoog op de klif daagt Roseto Capo Spulico ons uit. De burcht herbergt een prima restaurant. Ik vind zo vroeg op de dag een blik vanaf het strand voldoende. Wandelen met een volle maag is slecht voor je spijsvertering. Het bloed kan niet overal tegelijk zijn werk doen. Hersens pijnigen, maagzuur rondpompen en beenspieren opjagen, gaan slecht samen. Noormannen joegen hier kloosterlingen over de kling, Tempeliers namen wraak. Wat zal daarboven gedronken zijn op de goede afloop, vóór en na de gevechten. Ten noorden van de burcht neemt het groen toe. Tussen kustweg en strand is een strook pijnbomen aangelegd. Ze ruiken heerlijk, de parasoldennen. Doen me denken aan de door Dante bezongen bossen ten zuiden van Ravenna. Pas op voor zonnende slangen. Met kunstmest en goed ploegen is van de gronden nog best iets te maken. Precies zoals de stuifduinen bij Drunen en Kootwijk uitstekend te bedwingen zijn. Maar ja, wat schaars is krijgt waarde. De ontginningen zijn gestopt, het subsidiëren is begonnen. Tapbier Radia Wij hebben de zon niet nodig om nóg bruiner te kleuren. En de natuur en de landbouwgrondjes zijn hier zo akelig droog, de vegetatie en de keuterboeren kunnen wel wat water

Parasoldennen en burchten Oude bekenden gebruiken. Open die hemelsluizen. Dan maar iets later op pad. Het dorp Joppolo heeft voor de verandering een strand bezaaid met granieten keien. Blootvoets baden is uitgesloten. Toch wemelt deze kust van de betere huizen, vermoedelijk tweede woningen met mooie tuinen van welgestelden. Misschien dat dit geen vlek is op het pantervel van plaatselijke afknijpers en uitmelkers. Wij passanten kunnen niet onder het oppervlak kijken, slechts gissen. Maar de omgeving is prachtig. We eten laat in Ristorante Medmea. De bedrijvige bediening brengt ons tonna alla cosentina, verse tonijn met uien van het beroemde rode ras uit Tropea uit de streek, knoflook, gezouten ansjovis, tomaat en peterselie. Wij lusten daar wel wat patat bij. Het krachtige tapbier is van het merk Radia. Trek zeearend Chairetismoús, roepen we in koor, Avé. Valt jou ook op dat de inwoners van Alexanderstad terughoudender zijn dan de eerdere in Griekenland? Ze kijken alsof we de verkeerde kant op lopen. De ruwe omgeving van het vliegveld blijkt in gebruik als militaire oefenplaats. In zo’n biotoop gedijen de pionierssoorten voortreffelijk. Boven ons hoofd cirkelen zeearenden. Herfst! Met het korter worden van de dagen komt de vogeltrek op gang. En als we één vogel kennen die trek heeft dan is dat wel de zeearend. Sinds Erdogan in de zomer van 2016 zijn macht versterkte, zijn Rauwe kusten ruim 50.000 Turken naar Europa gevlucht. Van hen staken naar schatting 18.000 met een rubberbootje de rivier over die voor ons ligt. Voordeel: wij komen van precies de andere kant en zullen weinig moeite hebben goedkoop een beschikbare boot op te kop te tikken. Geen opblaasboot Bart, zo dicht bij de grens maak je geen grappen. Linke soep We naderen wereldstad Istanboel! De internationale metropool is als zusterstad diep verbonden met het Japanse Nagasaki, het Albanese Durrës en het Brabantse Tilburg. Met een ingestorte toeristenindustrie, omdat bezoekers vrezen om op onduidelijke gronden in de gevangenissen van Erdogan te belanden. Daar zitten al 150.000 Turken op hun proces te wachten. De president heeft weliswaar twee keer de verkiezingen in deze stad verloren, maar inmiddels zitten alle leiders van de oppositie met onduidelijke vooruitzichten in de gevangenis. Linke soep. Gelukkig zijn we onschuldige bejaarde toeschouwers met een gelooid gelaat. 15

Het Verantwoordingsorgaan van PGB telt 18 leden, afkomstig uit de drie groepen belanghebbenden: werkgevers, werknemers en gepensioneerden. Samen proberen zij het pensioenfonds scherp te houden en met hun adviezen bij te dragen aan verantwoorde beleidskeuzes en een goed beheer van het pensioenvermogen. Met ingang van deze editie maakt u ieder nummer kennis met een van de VO-leden. Ook degenen die niet door de VVG-PGB zijn voorgedragen. Ieder VO-lid is immers wettelijk verplicht de belangen van alle deelnemers, werkend of gepensioneerd, evenredig te dienen. Dit nummer maakt u kennis met Jannet Visser Jannet Visser ‘Hier komt alles bij elkaar’ Jannet Visser (1958) is het nieuwste lid van het verantwoordingsorgaan, voorgedragen door het werkgeversberaad. Ze woonde haar eerste vergadering bij vlak voor Corona ons wekenlang achter de voordeur zou dwingen. Jannet heeft haar start dan ook als ‘heel raar’ ervaren. ‘Als je aan iets nieuws begint wil je je nieuwe omgeving verkennen. Contact maken met nieuwe collega’s.’ Toch beschouwt zij haar komst bij PGB vooral als een soort thuiskomen. ‘Hier komt alles bij elkaar. Bij PGB zie ik zoveel raakvlakken met wat ik in mijn leven gedaan heb.’ Jannet is een stoere Vlaardingse. Zodra ze vrij is voert ze haar paard Zendo door het Kralingse Bos of langs de kust. Toch heeft haar standvastigheid vooral een maritieme oorsprong. Jannet: ‘Ik heet niet alleen Visser, ik kom ook uit een echte vissersfamilie. Mijn opa heeft altijd op haringkotters gevaren. De scheepvaart is mij met de paplepel ingegoten. Mijn vader werkte bij de Rotterdamse Droogdok Maatschappij, de beroemde 16 "We moeten de dagelijkse praktijk kennen" werf op Heijplaat, waar SS Rotterdam werd gebouwd, die door mijn vader werd getekend.’ Ze vindt het dan ook geweldig dat de bedrijfstakken Zeevisserij en Maritieme aannemerij bij PGB onderdak vinden. Jannet begon haar loopbaan op haar 17de bij Unilever op het hoofdkantoor. In die dagen nog een mannenbolwerk: ‘Er waren nog niet eens dames wc’s op de directieafdeling.’ Ze bleef er 15 jaar en specialiseerde zich in personeelswerk. In de avonduren voltooide ze HBO Personeelsmanagement. Na omzwervingen bij Coca-Cola, waar zij haar MBA Change Management behaalde, en het bruisende havenbedrijf Smit International Marine (later onderdeel van Boskalis), belandde Jannet als Manager Personeel & Organisatie bij het AD, waar zij als HR-manager de eerste Nederlandse overname begeleidde door Van Thillo’s DPG (De Persgroep). Er zouden binnen het snelgroeiende mediabedrijf nog heel wat overnames, fusies, verandertrajecten en arbeidsvoorwaardenonderhandelingen voorbijkomen. In juni 2019, aan de vooravond van de Nicoline Maarschalk Meijer fusie met Sanoma, nam Jannet afscheid als werknemer bij DPG. ‘Ik vond het, na 44 jaar fulltime in dienstverband werken, wel goed zo.’ Enthousiast begon ze voor zichzelf: ‘Ik wilde niet stoppen met werken, ik wilde meer greep op mijn eigen tijd.’ Ze volgde de Nijenrode Commissarissencyclus en ging als zelfstandige bij haar oude werkgever DPG aan de slag met de nieuwe pensioenregeling. Materie waarmee ze als directeur HR vertrouwd was. ‘Zodra er een fusie tot stand kwam, verzorgde ik de overstap naar het pensioenfonds. Ik wilde altijd maar één regeling binnen een organisatie.’ Daarnaast ondersteunde ze bij Jacobs Douwe Egberts de directie bij de Cao-onderhandelingen. Saillant detail: Jacobs Douwe Egberts heeft de pensioenregeling ook ondergebracht bij PGB. Toen Jannet gevraagd werd voor het VO van PGB, was ze ‘meteen "De scheepvaart is mij met de paplepel ingegoten" geïnteresseerd’. Pensioen had, als belangrijke arbeidsvoorwaarde, al lange tijd haar belangstelling. ‘Hoewel ik moet bekennen dat ik nooit van een verantwoordingsorgaan gehoord had. Ik hield me bezig met pensioenregelingen binnen een organisatie. Dan heb je niet te maken met het VO.’ De introductiecursus voor IN TERVIEW

VO-leden heeft ze inmiddels afgerond. Jannet is zich terdege bewust van haar verantwoordelijkheden als VO-lid. ‘Het gaat om meer dan het pensioen alleen. We moeten bijvoorbeeld ook zorgen dat de specifieke uitvoeringsorganisatie goed loopt.’ Ze ziet als belangrijkste taak van het VO de evenwichtige belangenafweging, die in de nabije toekomst nadrukkelijk aan de orde komt bij het ‘invaren’, de vermogensoverdracht van het oude naar het nieuwe pensioencontract. ‘Daarbij heeft het VO een belangrijke, verscherpte rol. We moeten de ogen en oren goed openhouden. Er voor zorgen dat we weten wat er precies speelt. We moeten de dagelijkse praktijk kennen.’ Ze gelooft dat een goede taakvervulling alleen mogelijk is door middel van een goede dialoog. ‘Openheid schept mogelijkheden. Mijn ervaring is dat mensen dan graag naar je toekomen waardoor de besluitvorming echt beter wordt. Als VO moeten we van toegevoegde waarde zijn.’ Vaststelling pensioenpremie is belangrijke adviestaak van VO Pensioenpremie stijgt met 4% Per 1 januari gaat de pensioenpremie voor de standaard uitkeringsregeling met 4%-punt omhoog, van 24 naar 28 procent van de pensioengrondslag, het inkomensdeel waarover pensioen wordt opgebouwd. Najaar 2019 werd besloten de premieverhoging van 2020 (2%) mee te nemen in de geplande verhoging van 2021 (ook 2%) om de bedrijven niet vlak voor de jaarwisseling onder grote administratieve druk te zetten. Het VO gaf een positief advies voor dit besluit. Sociale partners (werkgevers en werknemers) maken afspraken over de inhoud van de regeling en soms ook over de maximale premie. Deze worden vervolgens door de afzonderlijke pensioenfondsen uitgewerkt overeenkomstig de specifieke situatie van het fonds. Als de actuarissen alle componenten hebben doorgerekend, bepaalt het pensioenfondsbestuur uiteindelijk de ‘prijs’ van het pensioen en daarmee de hoogte van de premie die maandelijks voor het afgesproken pensioen moet worden afgedragen. Maar voor het zo ver is moet het bestuur advies vragen aan het Verantwoordingsorgaan (VO). De adviestaak van het VO is een belangrijke pijler onder een weloverwogen pensioenbeleid. De belangrijkste taak van een VO is het bestuursbeleid (vooraf of achteraf) te beoordelen op – zoals in de wet staat – ‘evenwichtige belangenafweging’. Het VO moet er actief op toezien dat niet één van de betrokken belanghebbenden (werkgevers, werknemers of gepensioneerden) aan het kortste eind zal trekken of bovenmatig bevoordeeld wordt. De werkgevers is door het uitstel administratieve stress bespaard, terwijl – door de dubbele verhoging per 31 december – de pensioenopbouw van de werknemers niet is geschaad en het vermogen van de gepensioneerden zo goed mogelijk beschermd is gebleven. In de pensioenwet worden onderwerpen waarbij een zorgvuldige belangenafweging cruciaal is specifiek vermeld. Het bestuur is wettelijk verplicht het VO daarover advies te vragen. De samenstelling van de premie is daar één van. Hoewel het VO-advies niet bindend is – het bestuur mag uiteindelijk beslissen – moet het wel zorgvuldig in de jaarstukken onderbouwen waarom het VO-advies niet is gevolgd. Andersom mag het VO vermelden welk advies het bestuur niet heeft opgevolgd. Voor bestuurders is dat vooruitzicht geen pretje. Maar het zorgt er wel voor dat alle betrokkenen partijen erop kunnen vertrouwen dat hun belangen evenwichtig worden gewogen. Het lijkt erop dat in het nieuwe pensioensysteem het VO een nog zwaardere rol is toebedacht. 17

Ultiem vergadergevoel in leeg Atria-gebouw In het uitgestorven Atria gebouw, waar PGB en uitvoerder PPD sinds 1 oktober gevestigd zijn, zit de receptioniste verloren achter haar nieuwe bureau. Een enkele medewerker van de servicedesk doolt onwennig door de gangen. Maar vanuit de verlaten vergaderzalen wordt binnenkort het ultieme vergadergevoel verspreid. Aan de hypermoderne digitale omgeving wordt in de stilte van corona de laatste hand gelegd. ‘Vervanging van het oude Microsoft office-systeem stond al voor 2020 in de planning,’ zegt Raymond van der Manden, die bij PGB werkzaam is als Architect ICT. ‘Maar door de gevolgen van Corona en het thuiswerken werd de behoefte aan welke moderne communicatiemiddelen ineens heel duidelijk en acuut. Het uitrollen van een effectieve digitale samenwerkingsomgeving is niet alleen nodig voor overleg met collega’s. Ook met klanten, sectorcommissies, werkgevers, deelnemers en externe relaties wordt digitaal vergaderd.’ De keuze voor Microsoft 365 en Teams lag voor de hand, zegt Van "Het is alsof je als eindgebruiker wordt uitgenodigd op locatie bij het kampvuur aan te schuiven" der Manden. De voordelen van van Microsoft 365 zijn vergeleken bij de Office versie groot: ‘Je kunt er beter digitaal mee samenwerken in vergaderingen en presentaties en je kunt gelijktijdig vanuit je thuiswerksituatie een document bewerken.’ Door het implementeren van bijzondere ICT systemen zoals Sony Teoss (systeemontwikkeling gericht op financiële dienstverlening) en Creston Huddly, de miraculeuze driehoekige tafel-console uitgerust met Huddle Space Kit, micro computer en slimme Huddly Go camera, die zoveel interactieve toepassingen faciliteert, dat thuiswerkers het gevoel krijgen geen pratend hoofd meer te zijn maar, dankzij de kleinste slimme samenwerkingscamera 18 TAKEN VAN HET VO De miraculeuze Creston Huddly ter wereld, daadwerkelijk aan de vergadering deel te nemen. Of, zoals een Amerikaanse commentator de Huddley het omschrijft: ‘het is alsof je als eindgebruiker wordt uitgenodigd op locatie bij het kampvuur aan te schuiven.’ De vergaderervaring klinkt in ieder geval ‘inclusief’ en enthousiaste gebruikers prijzen dan ook het toegenomen gemak waarmee digitale vergaderingen via dit systeem geleid kunnen worden. Van der Manden: ‘Om klanten nog gerichter te kunnen ondersteunen, worden tal van digitale oplossingen toegevoegd aan het systeem (zoals beeldbellen). Ook aan geavanceerde digitale beveiligingstoepassingen moet, gezien de grote bijzondere beveiligingsrisico’s, in het bijzonder aandacht worden besteed. Maar met de introductie van nieuwe technische middelen alleen zijn we er niet. Zo is een werkgroep “Slimmer en Prettiger Samenwerken” bezig personeelsleden deel te laten uitmaken van een breed communicatieprogramma en ze op te leiden in nieuwe werkwijzen, rituelen en richtlijnen. Dat leert gebruikers om te gaan met de situatie waarin ze zich bevinden.’ Het Verantwoordingsorgaan (VO) van een pensioenfonds is, net als een ondernemingsraad, een belangrijk orgaan. Het pensioenfondsbestuur moet wettelijk verantwoording afleggen aan het VO, niet alleen over de aard van het gevoerde beleid, maar ook over de wijze waarop het is uitgevoerd. Het VO baseert zijn oordeel op jaarstukken, rapportages en bevindingen van de Raad van Toezicht. Het VO beoordeelt niet alleen het gevoerde beleid. Volgens de wet moet het VO ook advies uitbrengen over beleidskeuzes voor de toekomst. Over beloningsbeleid, klachtenafhandeling, communicatie en voorlichting, vaststelling van de premie, overname van verplichtingen (bijvoorbeeld bij aansluitingen) en wijziging van de rechtsvorm (bijvoorbeeld vereniging in stichting) moet het VO adviseren net als over de vorm en inrichting van het interne toezicht – Raad van Toezicht bij PGB – waarvoor het VO de profielschets van de leden adviseert. Tijdens de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel worden de adviestaken van het VO verzwaard (officieel: ‘verzwaard collectief adviesrecht’). Met deze extra verantwoordelijkheid moet het VO het gat vullen in de rechtsbescherming dat ontstaat als de minister tijdens de transitie het wettelijke individuele bezwaarrecht tegen pensioenoverdracht buiten werking stelt. Wanneer het bestuur de adviezen van het VO niet volgt, heeft het de wettelijke plicht het afwijkende besluit in de jaarstukken te onderbouwen. In het uiterste geval kan het VO het handelen van het bestuur aanvechten bij de Ondernemingskamer van het Gerechtshof Amsterdam. Het VO is dus geen ‘papieren tijger’!

Pensioenfondsen die onder het nieuwe pensioenstelsel niet zouden hoeven te korten op de pensioenen, hoeven dat in de overgang naar dat stelsel in de jaren tot 2026 ook niet te doen. Dat heeft minister Koolmees meegedeeld in een brief aan de Tweede Kamer. Al eerder gaf ook toezichthouder de Nederlandsche Bank de pensioenfondsen wat lucht met de aankondiging dat de nieuwe uFR-parameters, zeg maar de rekenrente, die bepalend zijn voor de berekening van de verplichtingen van pensioenfondsen, vanaf 1 januari 2021 in vier gelijke stappen en dus niet ineens worden ingevoerd. Koolmees en DNB geven pensioenfondsen wat lucht In het nieuwe pensioenstelsel gaan andere regels gelden voor bijvoorbeeld het verdelen van financiële meeen tegenvallers, gelden andere buffereisen, heeft de premie een andere rol en worden rendementen bepalender, schrijft Koolmees in een brief over het toetsingskader voor de pensioenfondsen op de weg naar een nieuw pensioenstelsel. Dat stelsel wordt, zoals de plannen nu zijn, in 2026 ingevoerd. Tot die tijd zouden de huidige regels gelden voor wat betreft dekkingsgraad en de daarbij toegepaste rekenrente. ‘’Dat heeft mogelijk onevenwichtige handelingen of consequenties, bezien vanuit het perspectief van het nieuwe stelsel,’’ denkt de bewindsman, Ingroeipad Koolmees heeft daarom met de partijen waarmee hij over de transitie onderhandelt afgesproken dat er een zogenaamd ingroeipad naar het nieuwe stelsel komt. ‘’Ik ben bereid om te kijken naar een aanpassing van het huidige financiële toetsingskader voor de fondsen.’’ Dat begint met de regeling dat fondsen met een dekkingsgraad van minimaal 90% ook volgend jaar niet hoeven te korten. Die toezegging heeft de minister eerder al gedaan bij de publicatie van de uitwerking van het pensioenakkoord. Daarna zal een aangepast toetsingskader gelden voor de periode 2022 – 2026, heeft hij daar nu aan toegevoegd. ‘’Indien met de blik van het nieuwe stelsel wordt gekeken, dan kan dat leiden tot een ander perspectief op pensioenverlagingen en premieverhogingen. Als pensioenverlagingen met het oog op het nieuwe stelsel niet nodig zijn, hoeven ze nu niet te worden doorgevoerd. Dat kan betekenen dat sommige pensioenverlagingen onder de huidige kortingsgrenzen niet nodig zijn. Dat betekent uiteraard niet dat álle pensioenverlagingen niet nodig zijn.’’ Koepel Koolmees reageert onder meer op dringende verzoeken van de Koepel Gepensioneerden die er tijdens een persoonlijk overleg met de minister op had aangedrongen kortingen tijdens de transitie te vermijden. Ook heeft de Koepel waarborgen gevraagd voor de belangen van de gepensioneerden bij die overgang. Bij die verdere uitwerking zullen de Koepel en andere organisaties van ouderen actief worden betrokken, heeft Koolmees daarbij ook toegezegd. Daarnaast hadden ook FNV, MKB-Nederland en VNO-NCW het kabinet opgeroepen om snel met een overgangsregime te komen voor pensioenfondsen. ‘’Terwijl nieuwe wetgeving op komst is, dreigen door de crisis met de huidige regels in de overgangsfase onnodige kortingen en verhogingen van premies', staat in een gezamenlijke verklaring. Sociale partners pleitten daarin voor een overgangsregime 'in de geest van de nieuwe pensioencontracten', iets waar Koolmees nu dus aan tegemoet gekomen is. UFR parameters De Nederlandsche Bank had eerder al meegedeeld dat het de nieuwe UFR-parameters gefaseerd zal gaan invoeren. Die parameters volgen uit een bindend advies van een daartoe ingestelde commissie onder leiding van oud-minister Jeroen Dijsselbloem. Invoering ervan zal er toe kunnen leiden dat de dekkingsgraden van pensioenfondsen verder verslechteren waardoor het risico op kortingen groter zal worden en de kans op indexatie verder achter de horizon zal verdwijnen. Met de stapsgewijze invoering zullen de nieuwe UFR (Ultimate Forward Rate) parameters nu echter pas begin 2024 volledig zijn ingevoerd. ‘’Deze stapsgewijze invoering zorgt ervoor dat het effect van de nieuwe UFRmethode op de dekkingsgraden van pensioenfondsen zich geleidelijk in de tijd materialiseert,’’ schrijft DNB. DNB heeft de wettelijke taak om te bepalen met welke rentetermijnstructuur pensioenfondsen moeten rekenen om de waarde van hun pensioenverplichtingen te bepalen. Ruud Peys 19

Twee kotters van Tanis gaan wekelijks vanuit Stellendam de Noordzee op. Visserman Jaap blijft doorgaans aan de wal. Pit om actie te voeren heeft hij volop. Waarom al die windmolens op de beste visgronden, waarom ook het verplicht aan land brengen van babyvis? Straks zijn alle familiebedrijven verdwenen en is onder het motto massa = kassa heel de visserij in handen van de grote reders. “Wat allemaal tegenwoordig moet worden doorgeven. Wanneer je vertrekt, de vistijden, het moment van terugkeer. Iedere 24 uur moet je de vangst melden. Alles per computer. Ik ben nog meer van de balpen.” Jaap Tanis is nog visser van de oude stempel Jaap Tanis (1958) is visser tot in zijn vezels. Een keer of tien per jaar houdt hij rondleidingen op de visafslag in Stellendam. Ook trekt hij het land in voor inleidingen. Van het een kwam het ander. Stond hij daar zo maar in Gouda te vertellen dat je van een visserman op klompen en gekleed in lompen meer kunt leren dan van de hoge heren. Strenge kapiteins “Van de lagere school naar de visserijschool in Oudorp, nog begonnen door meester Troost. Je kon schipper worden of motordrijver, zeg maar machinist. Na drie jaar deed je examen in Den Haag. Je werd dan streng beoordeeld door echte zeelui, kapiteins. Behaalde je het diploma dan was je natuurlijk blij als Piet op de dijk.” Tanis zocht 39 jaar de Noordzee af naar tong, schol en schar. Bij hoogtij zondagnacht de haven uit. De zandbank voor de kust kun je beter maar mijden. “We hebben, geholpen door 20 Zuidwestenwind De kotters van Tanis hebben ieder een zeskoppige bemanning van een schipper en vijf matrozen. Waar de meeste vis zit? Tussen de kop en de staart. De route van de vijf dagen op zee wordt bepaald door ervaring, weer en geluk. “Hoe je vaart heeft te maken met de tijd van het jaar, de stroom op zee en de helderheid van het water. Wind uit het noorden merk je in de vangsten. Vader zei: noordenwind en uitgaande vrouwen zijn niet te vertrouwen. Dan vang je niks. Ik heb graag wind uit burgemeester Van de Velde, een eeuwigdurende overeenkomst met Rotterdam dat het Goereese Gat op een diepte van vijf meter gehouden moet worden. Door de aanleg van de Tweede Maasvlakte dreigde verzanding. In de jaren negentig telde Goeree nog 65 tot 70 kotters. Groot en klein hebben we er nu nog slechts 20 tot 25. Een stuk of vijftien varen vanuit Stellendam.” Jaap Tanis: “Dat je van een visserman op klompen en gekleed in lompen meer kunt leren dan van de hoge heren.” het zuidwesten.” De vistuigen van Tanis’ schepen hebben een lengte van twaalf meter. Vóór zijn de mazen twintig, tien en acht centimeter. Zo kunnen de meeste kleine vissen ontsnappen. Twaalf mijl uit de kust mag de jacht beginnen. De sleepbeurten over de bodem duren zo’n twee uur. Een keer of veertig per tocht. Na de vangst gaat de vis in bakken. Drie matrozen links, twee rechts. De schipper bedient de hendels. “Als je veel vangt, heeft ieder een goed loon. Het varen gebeurt in maatschap. Valt de motor uit dan heb je pech. Vanaf vrijdag 7.00 uur komt de vis bij de afslag voor de klok. Elf afslagen hebben we nog in Nederland. Van de opbrengst gaat 3 procent naar de afslagkosten en 3 procent naar de kosten van het sorteren.”

Haven Stellendam. Pulsvisserij De hoge olieprijzen rond 2010 gaven de innovatie in de Nederlandse zeevisserij een krachtige impuls. De sector verkeerde in zwaar weer. Zou vissen met stroomstoten lucht kunnen geven? Tanis: “Ik geloofde niet in de pulsvisserij. Water en stroom gaan toch niet samen? Waren ze gek geworden? We kregen voor één schip reageert nauwelijks op de pulsen. Wij voeren als enige in Nederland met zowel puls als korboom. Konden daardoor goed de verschillen zien. Het gebruik van de olie halveerde, we hoefden minder ondermaatse vis aan land te brengen en de visprijzen stegen weer. Het mes sneed aan drie kanten.” Het juichen was echter te vroeg. Onder druk van de buitenlandse vissers verbood Brussel per 1 januari 2020 de ontheffing. De inrichting op puls konden we betalen door van drie naar twee schepen te gaan. De boot werd naar Afrika verkocht voor een pakje shag, 450.000 euro. Geen mens wilde schepen hebben. Het bedrag was net genoeg voor de aanpassing van onze GO 28.” De scepsis bij Tanis sloeg na de eerste vaarten om in enthousiasme. “Je wist niet wat je zag. De jonge vis Vissers vechten tegen windmolens. “Op het land protesteren de mensen, wij willen de molens niet op zee”, zegt Jaap Tanis. “Wij vissers zijn te laat in verzet gekomen. Ik wist niet wat ik zag toen ik na jaren weer op de zuidelijke Noordzee kwam. Waar wij vroeger kwamen, mag je niet meer komen, krijg je een bekeuring. De windparken staan op de beste visgronden. De scholstand is goed maar wij kunnen de vis niet meer vinden. Dat komt door de windmolens. De schol is ook niet gek.” Als een nog groter bedreiging dan de windmolens ziet Tanis de Brexit. Twee derde van Tanis’ vis wordt gevangen in de Engelse wateren. Punt drie op de actielijst van Tanis betreft de aanlandplicht van ondermaatse vis. 21 pulsvisserij. “We hebben nu twee boomkorkotters in de vaart. Het gesleep met kettingen zou slecht zijn voor de zeebodem. Wat is mis met het omwoelen? Boeren ploegen hun land en dat is ook niet slecht. Op het strand groeit geen sla.” Theo leoné

Bestuurslid Bert Coenradie neemt na ruim 15 jaar afscheid van PGB Bert coenradie (72) neemt per 31 december afscheid als bestuurslid van Pensioenfonds PGB. Hij gaat dan ‘echt’ met pensioen en wordt ‘natuurlijk’ lid van de VVG. ✺ Je hebt in het bestuur gezeten namens de werkgevers maar moet daar de belangen van alle deelnemers behartigen. Is dat soms een moeilijke balans geweest? Speelt dat bijvoorbeeld vooral bij verhogen van de premie, wat toch ‘slecht’ is voor werkgevers? ✺ Hoeveel jaar ben je bestuurslid van PGB geweest en met welke portefeuilles? “Ik heb meer dan 15 jaar als bestuurslid gewerkt voor Pensioenfonds PGB. Vanaf medio 2005 tot medio 2010 was ik lid van het algemeen bestuur van PGB. En ik was tot 2008 ook bestuurslid van de uitvoerder die toen GBF heette en van de grafische fondsen: het VUT-fonds, spaarloonfonds en algemeen sociaal fonds. In 2010 gingen we in het bestuur werken met portefeuilles. Ik kreeg de portefeuille financiën en actuariële zaken, waaronder ook nieuwe aansluitingen en waardeoverdrachten. Destijds lag het bij alle bestuursleden voor de hand, dat ik – mede gezien mijn achtergrond – deze portefeuille op me zou nemen.” ✺ Dat is vermoedelijk rustiger begonnen dan het de laatste jaren is geworden? “Tot 2010 was het inderdaad rustiger. Mijn bestuurswerk voor PGB bestond toen uit 6 à 8 vergaderingen per jaar. Daarna kwam het project ‘Reset’, waaruit de portefeuillestructuur van het PGB-bestuur ontstond. Ik kreeg een zware portefeuille, die me ongeveer 3 dagen werk in de week zou gaan kosten. In de praktijk bleek dat regelmatig wat meer te zijn. Omdat ik veel plezier had in mijn rol binnen het bestuur van PGB, was de tijdsbesteding voor mij geen probleem. Bovendien had ik geen andere nevenfuncties, waardoor ik mij naast mijn inzet voor het thuisfront volledig kon inzetten voor PGB.” 22 “Dat was geen moeilijke balans. In het bestuur ben je niet dé belangenvertegenwoordiger van werkgevers. Samen met de andere bestuursleden probeer je de belangen van alle belanghebbenden zo evenwichtig mogelijk te dienen. Door de portefeuillestructuur behartig je in mijn geval de financiële en actuariële zaken van het fonds en dat kun je niet splitsen naar groepen van belanghebbenden. De keren dat ik het premiebeleid en de daarmede samenhangende premieverhogingen heb uitgelegd op ons jaarlijkse congres, tijdens regiobijeenkomsten of bijeenkomsten van sectorcommissies heb ik gemerkt, dat ook werkgevers dat beleid begrijpen en het een eerlijk verhaal vinden.” ✺ Je bent zelf al enkele jaren gepensioneerd, maakt dat dat je toch wat makkelijker ook aan die groep deelnemers denkt? “Nee, ik heb geen enkele belemmering ervaren om aan alle stakeholders te denken. Evenwichtige belangenafweging is in het bestuur iets waar je met zijn allen voor staat. Ik maak me op dit moment wel zorgen over de belangen van gepensioneerden bij de overgang naar het nieuwe stelsel. Er zijn nog geen regels voor die transitie, maar als daarbij weer vermogen van oud naar jong gaat, zoals je nu wel hoort, dan vind ik dat eigenlijk niet uit te leggen.” ✺ Tenslotte: bestuurder van een pensioenfonds als PGB is tegenwoordig zo goed als een dagtaak. Zou je vanuit je eigen ervaring zeggen: werk na je 67e door als het kan (en als het niet kan stop) want dat is eigenlijk best goed voor je. Met andere woorden: ben je voor een wat minder verplichte pensioenl-eeftijd? “Het is waar dat er veel is veranderd in het besturen van een pensioenfonds. Toen ik in 1985 bij Dagbladunie eindverantwoordelijk werd voor Financiën, bleek daar automatisch aan vast te zitten dat je ook bestuurder was van het ondernemingspensioenfonds. Destijds waren daar 4 vergaderingen per jaar mee gemoeid. Na Reset bij PGB was er iedere week een bestuursvergadering. Bij PCM Uitgevers zat ik eerder aan een 60-urige werkweek, dan aan de contractuele 36-uur. Ik ging overigens op mijn 60ste met prepensioen en dat is veel te vroeg om ‘al aan de kant te zitten’. Met de 20 à 30 uur per week als bestuurder bij PGB was het dan wel lekker om zo uit te faseren. Dus ja, als het kan zou ik mensen zeker IN TERVIEW

Stoomgroep Holland zoekt DTP-ers De vereniging Stoomgroep Holland, een landelijke vereniging op het gebied van miniatuurtechniek, modelstoommachines, machinebouw en werkplaatstechniek, brengt voor haar leden tweemaandelijks het tijdschrift "Onder Stoom" uit in een oplage van 1000 exemplaren. Een aflevering bevat 44 pagina's met tekst, foto's, tekeningen en advertenties. Vijf pagina's daarvan blijven het gehele jaar door hetzelfde. De drukmodellen worden opgemaakt m.b.v Indesign software. Helaas moeten onze huidige dtp-ers, mede om gezondheidsredenen, binnenkort met hun opmaakwerkzaamheden gaan stoppen. Daarom zoeken wij gepensioneerde dtp-ers die ons willen helpen bij het opmaken van de drukmodellen. Binnen de Stoomgroep Holland worden alle bestuurs- en redactiefuncties onbezoldigd uitgevoerd. Voor nadere informatie kunt u zich wenden tot de voorzitter van de Stoomgroep Holland, Wim Merks, tel. 0612707769. aanbevelen om nog even door te gaan na je 67ste, maar dan wel in een rustiger tempo. En als het gaat om door de werkgevers voor te dragen bestuursleden is het inmiddels wel zo, dat je niet makkelijk naast je drukke baan bij je werkgever er nog even een bestuurslidmaatschap bij Pensioenfonds PGB naast kunt doen. Dus is het zo gek nog niet als werkgevers iemand voordragen die vlak voor de pensionering staat of net gepensioneerd is, die dan nog even doorgaat als PGB-bestuurder.” En wat jezelf betreft: stop je er nu echt mee of is de agenda ook in 2021 nog altijd vol? “Voorlopig heb ik geen plannen en is de agenda voor 2021 behoorlijk leeg. Wel heb ik VVG-voorzitter Jos van Rijsingen gezegd, dat ik mij vanaf 2021 als lid van de VVG zal aanmelden.” Ruud Peys 23

Vragen van onze leden aan Pensioenfonds PGB en aan VVG-PGB Vraag 1 Is een opkomst van ruim 200 deelnemers aan het webinar voldoende om rechtsgeldige besluiten te nemen? Antwoord In de statuten is geen regel opgenomen voor een minimumopkomst. Iedereen wordt uitgenodigd voor de ledenvergadering en kan dan stemmen. Desgewenst kan er ook bij volmacht worden gestemd. Vraag 2 Wat is het probleem om komende jaren de rekenrente op 2 procent te zetten als deze daarna toch wordt afgeschaft? Antwoord Dit is niet toegestaan. Indien PGB hiertoe toch zou besluiten, zouden allerlei correctiemechanismen in werken treden (accountant, Raad van Toezicht, Nederlandsche Bank). Vraag 3 Wie bepaalt straks de hoogte van het projectierendement? Antwoord Projectierendement wordt gebruikt om te bepalen hoe hoog het pensioen kan zijn als de uitkeringsfase begint. Er moet een prudent (voorzichtig) rendement worden gehanteerd dat onder meer rekening houdt met rente, verwacht beleggingsrendement, sterftetabellen, 24 etc. Vanuit een Commissie Parameters Pensioenfondsen worden waarschijnlijk richtlijnen gegeven. Vraag 4 Waarom hanteert ieder lidstaat van de EU zijn eigen rekenrente? Antwoord Omdat niet alles wordt beslist door de Europese Unie. Veel landen zijn huiverig om teveel macht over te dragen aan de EU. Vraag 5 De pensioenen zijn eigendom van de gepensioneerden en pensioenfondsen. In hoeverre zou een regering deze pensioenpotten kunnen overhevelen naar de EU? Antwoord De vraag is waarom de regering dat zou willen doen? Bovendien is er nog een Tweede Kamer die daar wat van moet vinden. Vraag 6 Minister Koolmees houdt er na de verkiezingen mee op. Lopen we daardoor risico met betrekking tot het nieuwe pensioenstelsel, bijvoorbeeld in de vorm van vertraging of anderszins? Antwoord Daadwerkelijke invoering staat of valt niet met het aanblijven van minister Koolmees. Na de verkiezingen zal 24 vragen en antwoorden Voor en tijdens de webinar werden door onze leden diverse vragen gesteld. Hieronder een selectie met de bijbehorende antwoorden. er vast nog meer gediscussieerd worden over het pensioenstelsel, maar het streven is om het wettelijk raamwerk nog voor de verkiezingen te behandelen in de Tweede Kamer. Vraag 7 Waar zit die 1.500 miljard pensioengeld? Het ruikt naar diefstal dat er al meer dan tien jaar niet geïndexeerd is. Antwoord Het pensioengeld in de vorm van beleggingen (aandelen, obligaties, staatsleningen, onroerend goed, etc.) wordt beheerd door de pensioenfondsen. Dat er niet geïndexeerd wordt, komt onder meer door de strenge regels over de rekenrente. Daarin spelen De Nederlandsche Bank, maar uiteindelijk de politiek (minister en Tweede Kamer) een doorslaggevende rol. Vraag 8 Het nieuwe pensioenstelsel wordt nogal opgehemeld, terwijl het duidelijk niet ten goede komt aan de gepensioneerden. Zie bijvoorbeeld het uitstellen van het indexeren. Antwoord Met de nodige mitsen en maren lijken over vier à vijf jaar ook toekomstige gepensioneerden beter af met het nieuwe stelsel met meer kans op indexatie. Dat geldt dan ook voor de

huidige gepensioneerden, maar voor velen komt dat aan de late kant of gewoon te laat. De gepensioneerden zijn er overigens ook niet bij gebaat dat het huidige stelsel met de lage rekenrente blijft bestaan. Voor het veranderen van de rekenregels binnen het huidige stelsel was steeds geen meerderheid te vinden in de Tweede Kamer. Vraag 9 Kunnen we de komende jaren overgaan naar een, wellicht beperkte, vakantiegelduitkering? Dit ter compensatie van het jarenlang niet verhogen van de pensioenen. Antwoord De pensioenuitkering kent geen vakantiegelduitkering. Indien een pensioenfonds dat wel zou willen betalen, wordt dat door dezelfde regels over de rekenrente onmogelijk gemaakt. Overigens keert de AOW wel vakantiegeld uit. Vraag 10 Wat is het verschil tussen een stelsel van toezeggingen (Defined Benefit) en een stelsel van kapitaalvorming (Defined Contribution) waar het, ook in het nieuwe pensioenstelsel, steeds meer naar toegaat? Antwoord In een stelsel van toezeggingen werk je toe naar een min of meer gegarandeerde hoogte van uitkering wordt gegeven, hoeven er ook geen buffers te worden aangehouden en gelden de huidige regels over de rekenrente niet. Vraag 11 De sterfte loopt op door Corona, de mensen gaan eerder dood. Mogen we dan ook eerder met pensioen? Antwoord Of de sterfte door Corona over de hele linie oploopt, kan nu nog niet worden gezegd. Misschien blijkt volgend jaar wel dat het bijeffect is dat veel minder mensen door griep sterven. Als de gemiddelde leeftijd structureel omlaag gaat, zou het redelijk zijn dat de ingangsdatum van de pensioen/AOWleeftijd omlaag gaat. Tot nu toe wordt alleen met de mogelijkheid rekening gehouden dat de leeftijd van overlijden minder snel omhóóg gaat waardoor dan ook de pensioen/AOW-leeftijd minder snel omhoog gaat. Overigens is ook afgesproken dat voor elk jaar dat de mensen gemiddeld langer leven de pensioenleeftijd nog ‘maar’ met negen maanden omhoog gaat. Vraag 12 Waarom wordt die belachelijke rekenrente niet tijdelijk verhoogd? Wij hebben de laagste rekenrente van Europa? Antwoord Dat is omdat Nederland een andere methodiek hanteert die De Nederlandsche Bank en de minister (en de Tweede Kamer) bij ons huidige stelsel niet willen veranderen. Vraag 13 Moeten wij niet uit de Europese op de pensioendatum. Je bouwt elk jaar dat je werkt een stukje van die toezegging op. Bij een stelsel van kapitaalvorming heb je alleen een afspraak over de premie-inleg die elke maand wordt gedaan. Je hebt geen zekerheid over de hoogte van de uitkering op de pensioendatum. Omdat er helemaal geen zekerheid over de uitkering Unie stappen? Dan hoeven we geen rekening meer met Europese regels te houden Antwoord Op gebied van de rekenrente hebben we geen last van Europa maar van onze eigen Nederlandse regels. Vraag 14 Worden er rechtszaken voorbereid tegen de politiek? Antwoord De Stichting Pensioenbehoud heeft een rechtszaak tegen de Nederlandse staat aangespannen omdat men vindt dat de Nederlandse regels omtrent de rekenrente in strijd zijn met Europese regels. De uitkomst van deze procedure is ongewis en het gaat in ieder geval heel lang duren. Hoewel de Vereniging van Gepensioneerden van Pensioenfonds PGB geen partij is in het proces hebben we wel financiële steun van 5.000 euro gegeven om dit mogelijk te maken. Overigens bestaat ook de kans dat rondom de invoering van het nieuwe pensioenstelsel rechtszaken gevoerd gaan worden. Vraag 15 Stel dat het gepensioneerden zou worden toegestaan om in de uitkeringsfase meer of minder risico te nemen bij de toedeling van de rendementen, is dat administratief haalbaar voor PGB? Ook krijgen we allemaal individuele potjes. Gepensioneerden ook? Is dat niet ingewikkeld (en dus duur)? Antwoord Zoals het er nu naar uitziet, krijgen alle mensen die nu al gepensioneerd zijn in het nieuwe stelsel een variabele uitkering. Daarbij wordt voor de hele groep gepensioneerden minder risico genomen, zodat hun pensioenkapitaal - en dus ook hun uitkering - minder hard op en neer gaat dan bij mensen die werken en nog pensioenkapitaal opbouwen. Hierbij is voor de groep gepensioneerden geen individuele keuze mogelijk. Bij beschikbare premieregelingen is het nu mogelijk om individueel een beleggingsprofiel te kiezen als je pensioenkapitaal opbouwt. Pensioenfonds PGB kan dat administratief uitvoeren. In de uitvoeringsfase is dat nu nog niet mogelijk. Vraag 16 Klopt het dat het nabestaandenpensioen in het nieuw pensioenstelsel beter geregeld is dan in het huidige stelsel? Antwoord Het is in ieder geval de bedoeling dat er een eenduidige regeling komt 25

als iemand overlijdt krijgt de overblijvende partner in veel gevallen een partnerpensioen. Dat zit ook in de pensioenregeling en ook daarvoor is geld nodig. Hetzelfde geldt voor de voortzetting van de pensioenopbouw als iemand arbeidsongeschikt raakt. Vragen voor het nabestaandenpensioen in de fase dat de deelnemer nog opbouwt, dus gedurende zijn/haar arbeidzame leven. Nu zijn er veel verschillen van heel goed tot slecht of afwezig. Eventuele veranderingen zullen geen gevolgen (niet ten goede en niet ten nadele) hebben voor mensen die nu gepensioneerd zijn. Vraag 17 Omdat we ouder worden, zullen veel meer mensen een uitkering krijgen. Moeten de mensen die nog werken daarom meer opbrengen om dat te betalen? Antwoord De AOW is een omslagstelsel. De werkenden van nu betalen voor de AOW-uitkering van de huidige gepensioneerden. Een deel komt overigens uit de algemene belastinginkomsten waar ook door gepensioneerden aan wordt bijgedragen. Om dit systeem overeind te houden, is in Nederland de pensioen/AOW-leeftijd met forse stappen verhoogd. In zowel het oude als het nieuwe pensioenstelsel werkt iedereen voor zijn eigen pensioen op basis van de inleg en het beleggingsresultaat van het pensioenfonds. Werkenden betalen nu en straks dus niet mee aan de pensioenuitkering van gepensioneerden. Vraag 18 Is er een overzicht van deelnemers die de pensioenpot hebben gevuld en zij die pensioen daadwerkelijk afnemen? Dit omdat, bijvoorbeeld in de grafische industrie, veel collega’s de eindstreep niet halen? Antwoord Daar zijn geen lijsten van. Overigens, 26 Vraag 19 Gaan gepensioneerden er met het nieuwe pensioenstelsel op vooruit of achteruit? Antwoord Gemiddeld genomen zouden ook gepensioneerden er in het nieuwe stelsel op vooruit gaan (vaker indexeren). Maar het duurt nog 4 of 5 jaar voordat het zover is. Vraag 20 De premie die werknemers en werkgevers bij PGB betalen is nu en in de overgang veel te laag. Worden gepensioneerden daarvoor gecompenseerd? Antwoord Waarschijnlijk niet. Het is ook een verhaal van een aantal plussen en minnen. De gemiddelde leeftijd van gepensioneerden is afgelopen vijftien jaar gestegen, meer dan waarvoor ze premie hebben betaald. In perioden dat de dekkingsgraad van het fonds onder de 100 procent is, is er tot nu toe niet gekort hoeven te worden. Dit laatste is overigens gunstig voor zowel gepensioneerden (die een korting direct voelen) als werkenden, die dat pas later merken. Het pensioenfonds moet ervoor zorgen dat bij de invoering van het nieuwe stelsel de plussen en minnen voor alle groepen (jonge én oudere werkenden, slapers, gepensioneerden) een faire uitkomst hebben. Het Verantwoordingsorgaan van PGB moet hier nadrukkelijk op toezien. Vraag 21 De Koepel Gepensioneerden waar de VVG bij is aangesloten behartigt de belangen in politiek Den Haag. Wat voor invloed hebben de gepensioneerden daardoor gehad op het pensioenakkoord? En op de verdere uitwerking? Antwoord De Koepel kiest tot nu toe bewust voor een strategie van overleg met de minister. Bij de totstandkoming van het akkoord zat men niet aan tafel, althans niet aan de hoofdtafel. Er zijn nu serieuze afspraken gemaakt dat dit bij de verdere uitwerking beter wordt geregeld. Vraag 22 In het nieuwe pensioenstelsel heeft iedereen, ook de gepensioneerden, minder zekerheden. Wat wordt daarmee bedoeld? We hebben nu toch ook geen zekerheden? Antwoord Dat laatste klopt. Maar de - niet voor 100 procent - gegarandeerde toezegging van de uitkering in de huidige situatie bracht wel de verplichting van de lage rekenrente met zich mee. Omdat in het nieuwe stelsel geen uitkering meer wordt ‘beloofd’, hoeven er geen buffers te worden aangehouden en vervallen de rekenregels. Vraag 23 Er gebeurt veel om nieuwe leden te werven. Wat zoal en hoe ontwikkelt het ledental van de VVG zich? Antwoord De laatste jaren schommelde het ledental rond de 12.500. We gaan nu richting de 13.000. Dat is het gevolg van een tweetal acties om de werving op een hoger niveau te brengen. Nieuwe leden hoeven het eerste jaar geen contributie te betalen. En nieuwe gepensioneerden die wij benaderen om lid te worden, krijgen ook nog een herinneringsbrief. Dat laatste blijkt in de praktijk goed te werken. Vraag 24 De contributie blijft ook in 2021 een bedrag van € 0,75 per maand. Kunnen we als VVG daarmee echt alles doen wat nodig is? Ook als er door onverwachte gebeurtenissen nog meer op ons afkomt? Antwoord Ja, alle gewone activiteiten kunnen we vanuit de contributie-inkomsten betalen. Voor eenmalige kosten (rechtszaak, extra uitgave ExPress, etc.) is er een reserve van, op dit moment, ruim 150.000 euro.

VVG-PGB Bestuur Voorzitter: Jos van Rijsingen, tel. 073-6214378 josvanrijsingen@hotmail.com Tweede voorzitter: Henk van der Rijst, tel 030-6352441 Henk.van.der.rijst@planet.nl Secretaris: Tineke Ditmars-Bezemer, Tel. 06-53 27 91 67 Postadres secretariaat: Lytse Mar 36 8523 NN Idskenhuizen info@tinekebezemer.nl Penningmeester: Piet Rietkerk, tel 06-23340815, p.rietkerk@kpnmail.nl Bestuurslid/ledenadministratie Tonnie Klein Hemmink, tel 06-51605411 kleinhemmnink@home.nl Bestuurslid/communicatie: Geer Meershoek, tel. 06-13199587 gmeershoek@planet.nl Bestuurslid/ledenservices: Thijs Reuder, tel. 06-52616833 reuder@upcmail.nl ledenadministratie: Postadres: Hunzestraat 18, 7555 WB Hengelo Mailadres: ledenadministratie@vvgpgb.nl Telefoon: 06-51605411 Algemeen mailadres: info@vvgpgb.nl Mailadres redactie: redactie@vvgpgb.nl Mailadres secretariaat: secretariaat@vvgpgb.nl Website: vvgpgb.nl 27

28

1 Online Touch

Index

1. 1
2. 2
3. 3
4. 4
5. 5
6. 6
7. 7
8. 8
9. 9
10. 10
11. 11
12. 12
13. 13
14. 14
15. 15
16. 16
17. 17
18. 18
19. 19
20. 20
21. 21
22. 22
23. 23
24. 24
25. 25
26. 26
27. 27
28. 28

Home