Willem vindt onderdak bij de familie Nijwening, het Haagje 32 in Hoogeveen. Het westen van het land gaat een ijzige Hongerwinter tegemoet. “We vertrokken ’s avonds. Waren Willem en Toos van der Heijden, zestig jaar aan zet. weg te vinden. Moet ook wel. Als tienjarige gaat hij als hulpje met paard en wagen de klanten van melkboer J.P. Vaandrager langs. Krijgt na afloop een prak warm eten met vlees. Zulk geluk kent niet iedereen in het grote gezin. Scherp in het geheugen staat 17 september 1944. “Nooit zoiets moois gezien. Overal vliegtuigen in de lucht. Kon je bij ons vanuit huis prachtig zien. De Slag om Arnhem was begonnen. Jammer dat de oorlog nog tot mei zou duren.” In december 1944 behoort Willem tot een groep van zeventig Rotterdamse kinderen die geëvacueerd wordt. Vader brengt ze in een vrachtauto die rijdt op houtgas naar Drenthe. De meesten komen in Zweeloo terecht. om een uur of twaalf op de Veluwe. In Putten mochten we er even uit. Ben toen nog in een schuttersputje gedonderd. Er lag veel sneeuw, zag het gat niet. Via Hattem naar Drenthe. Mijn vader is met de wagen teruggegaan, over de brug bij Zwolle. Had levensmiddelen bij zich. Mensen hebben eten uit de wagen gestolen. Werd van de kansel afgeroepen dat mijn vader etenswaren gestolen had. Luister, mijn vader was een eerlijk man. Ik snapte dat niet.” Willem blijft tot augustus 1945 in Hoogeveen. Gaat op de fiets bij boeren melk halen, eieren, boter. Ziet in de veenstreek trekschuiten voorbijkomen. Tot de dag dat zijn vader hem weer komt halen. Eerst vijftien kilometer op de fiets naar Zweeloo, zittend voor op de stang. Oei! Dan met de vrachtwagen weer naar Rotterdam – Zuid. “Thuis zie ik een kale houten vloer. Overal rotte plekken. Deuren die scheef hangen. Heel onwennig. Of ik een vreemde was. Heel veel verdriet maakte zich los. Je had in 1944 een kerkscheuring. Waarom? Wie was je en waar stond je? Dankzij schoolmeester Van Dalen ben ik weer verder gegaan.” Na zijn opleiding kan Van der Heijden op 24 maart 1947 aan de slag als hulpdrukker bij de drukkerij van de gemeente Rotterdam. Loon: 5 gulden en 51 cent per week. Als vader twee jaar later zijn eigen drukkerij begint gaat Willem mee. Waarna in de grafische sector een zwerftocht begint, die Willem en zijn Toos (in mei van dit jaar zestig jaar getrouwd) dertien jaar, brengt naar Duitsland en Zwitserland om via Amsterdam te belanden bij drukkerij Vada in Wageningen. Hij stapt na drie jaar over naar De Gelderlander in Nijmegen. Na twaalf jaar bij De Gelderlander gaat hij op zestigjarige leeftijd in de VUT, de regeling waarin ouderen plaatsmaken voor jongeren. Van der Heijden is tot op de dag van vandaag lid van de vakbond. Alles bij elkaar al 73 jaar. “De beelden van de oorlog staan in mijn geheugen gegrift. Ik heb momenten gehad dat ik de herinneringen er af wilde gooien. In Nederland ben ik tegen een calvinistische muur opgelopen. Ik verzeker je, die is hard. Vrijheid is een groot goed. Vrij is hij die alles achter zich kan laten.” Theo leoné ogeveen is weer vrij. Drukkerij Van der Heijden. 15
16 Online Touch Home