sstromen zichtbare taken onzichtbare Dijkversterkingen: Verder: Duurzame verlichting op wegen HZ-studenten doen onderzoek op de dijk Realtime waterstanden meten en 62 | herfst 2025 tijdschrift van waterschap Scheldestromen Postbus 1000 • 4330 ZW Middelburg
Wie de jeugd heeft, heeft de toekomst. Ons waterschap werkt graag en intensief met jongere generaties. We willen ze al op jonge leeftijd laten kennismaken met ons werk door gastlessen met proefjes te verzorgen op basisscholen of rondleidingen te geven op een rioolwaterzuivering. Op latere leeftijd willen we de jongeren vertrouwd maken met ons werk. We bieden studenten van bijvoorbeeld Scalda en HZ University of Applied Sciences stageplekken aan. Ook werken we met hen samen in zogenaamde praktijksituaties, zoals living labs. Weer later gaan we afgestudeerden werven voor de invulling van onze vacatures. Zijn ze eenmaal bij Scheldestromen in dienst, dan kunnen ze naast hun werk ook deelnemen aan De Toekomstdenkers: jonge medewerkers (tot 35 jaar) die meedenken over de invulling van de komende periode in relatie tot ons werk. Wij maken dus echt werk van de slogan: wie de jeugd heeft, heeft de toekomst. En dat lees je in deze editie van Scheldestromen terug. Toine Poppelaars 2 Scheldestromen | herfst 2025 welkom
HZ-studenten doen onderzoeken in Oost-Zeeuws-Vlaanderen. foto: Cynthia Cats Scheldestromen | herfst 2025 3
inhoud 16 8 23 19 24 6 13 23 24 Op de cover: Zeedijk nabij Vlissingen, met daarop omgevingsmanagers Raoul en Demi. sstromen zichtbare taken onzichtbare Dijkversterkingen: Verder: Duurzame verlichting op wegen HZ-studenten doen onderzoek op de dijk Realtime waterstanden meten en Postbus 1000 • 4330 ZW Middelburg 12 HZ-studenten nemen de proef op de som. 16 Irene Mulder-Wondergem is grondmakelaar, een bijzondere job. Scheldestromen is het tijdschrift van waterschap Scheldestromen. Iedereen die interesse heeft, kan een gratis abonnement aanvragen. Het blad verschijnt vier keer per jaar. Het volgende nummer verschijnt half december. www.scheldestromen.nl/tijdschrift Opmaak: Goddard Agency Druk: Zalsman Oplage: 21.000 4 Scheldestromen | herfst 2025 PostNL bezorgt onze tijdschriften verspreid over vier dagen. Daardoor kan iemand anders het blad eerder of later ontvangen dan u. Redactie: Hans Adriaanse, Jan Bij de Vaate, Joséphine van Belzen, Karlijn Borm, Bas Dingenouts, Hendrik Meuwese, Chantal de Putter en Nancy de Waal. Overige tekstbijdragen: Janneke la Gasse, Senna Barends en Toine Poppelaars. Reacties, vragen of suggesties? Ons redactieadres: Team Communicatie, Antwoordnummer 700, 4330 WB Middelburg (geen postzegel nodig) communicatie@scheldestromen.nl 088-2461000 (lokaal tarief). 62 | herfst 2025 tijdschrift van waterschap Scheldestromen Het Keizersbolwerk in Vlissingen Interview met toezichthouder Pien Raas 20 19 20 6 8 13 16 Speciaal transport voor renovatie gemaal Othene De grootste Zeeuwse dijkversterkingsopgave sinds de Deltawerken HZ-studenten leren de praktijk op de dijk kennen Hoe is het om… grondmakelaar bij het waterschap te zijn? Met een realtime meetnetwerk het watersysteem in beeld Duurzame verlichting op onze wegen colofon
“ Bloed, zweet en tranen zitten in deze keermuren. De kunst is dat het zó wordt onderhouden, dat het publiek niet ziet dat er iets aangepast is.” 23 De kunst van het behouden Tot deze maand is bijzonder onderhoud gepleegd aan de buitenkant van het Keizersbolwerk in Vlissingen. Er werd zoveel als mogelijk geconserveerd of gerepareerd. Zo blijft de geschiedenis bestaan. 20 Duurzame verlichting op waterschapswegen. Hoe werkt dat? 24 Pien Raas werkt aan het deklagenbestek voor onze wegen. facebook.com/scheldestromen x.com/waterschap instagram.com/waterschap_ scheldestromen linkedin.com/company/ waterschap-scheldestromen Scheldestromen | herfst 2025 5 6 Nieuwsberichten 11 Post 18 Biogas, hoe maken we dat? verder
nieuws Speciaal transport voor renovatie gemaal Othene De eerste fase van de renovatie van gemaal Othene aan de Basaltpromenade in Terneuzen is zo goed als afgerond. We knapten één van de twee pompframes en één van de drie stormschuiven (tandwielkasten) grondig op. Om de renovatiewerkzaamheden uit te voeren, zijn de stormschuif en het pompframe uit het gemaal gehesen en op speciaal transport gezet voor revisie op een andere locatie. Na de opknapbeurt is alles weer teruggeplaatst. In 2026 verwachten we te starten met de tweede fase en knappen we de overige twee windwerken en het tweede pompframe op. Verder gaan we dan het gebouw op het gemaal uitbreiden en vervangen we de elektrotechnische installatie. tekst: CdP In één oogopslag: dijkversterkingen in Zeeland Alle informatie over de dijkversterkingen is voortaan te vinden via onderstaande QR-code. Op de interactieve kaart kunt u de verschillende projecten aanklikken en brengen we u op de hoogte van het laatste nieuws. U komt alles te weten over de verschillende fasen van een project en wat dit betekent voor de omgeving. Door te klikken op een project kunt u uzelf aanmelden voor de nieuwsbrief en participatiebijeenkomsten. Scan de QR-code voor meer informatie of ga naar dijkversterking. scheldestromen.nl. tekst: KB 6 Scheldestromen | herfst 2025
Zwaar weer? Dan geen onderhoudswerken meer! Van 1 oktober tot 1 april is het zogeheten stormseizoen. Binnen deze maanden is de kans op zwaar weer het grootst. Als waterschap spelen we hierop in. Niet alleen houden we in die maanden (extra) de weersvoorspellingen in de gaten en doen we inspecties, we gaan ook op een andere manier om met onderhoud en projectwerkzaamheden. Binnen het stormseizoen doen we namelijk buiten geen herstelklussen, wel de vaste inspecties. Collega’s controleren dagelijks hoe de dijken en duinen erbij liggen. Bijvoorbeeld of er geen zand, keien of graszooien wegwaaien of uitspoelen. Maar glooiingen openbreken, graven en andere ‘zware’ klussen voor onze keringen, die doen we later. En verder werken collega’s op kantoor binnen het stormseizoen hard aan de voorbereidingen voor alle volgende onderhoudsklussen. tekst: KB Herstel Nieuwe Zwindijk bij Het Zwin Waterschap Scheldestromen herstelt dit najaar de Nieuwe Zwindijk bij natuurgebied Het Zwin. Onderzoek liet zien dat de huidige kleibekleding niet bestand is tegen de dagelijkse golfslag. Daarom wordt een deel van de dijk versterkt met breuksteen. Later volgt herstel van de beplanting aan de landzijde, die wordt beschermd met een afrastering. De werkzaamheden duren tot begin oktober 2025. Tijdens de uitvoering zijn de dijk en aansluitende toegangen afgesloten. Ook het fietspad langs de Kanaalweg (tussen Knokkerweg en restaurant Zilt & Zout) is op doordeweekse dagen dicht. In het weekend blijft het pad toegankelijk. Met deze werkzaamheden blijft de dijk sterk en blijft Zeeland goed beschermd tegen hoogwater. tekst: MB Bodem Vesten Goes krijgt schoonmaakbeurt Vanaf dit najaar baggeren we met de gemeente de Oosten Westvest in Goes. Om de afvoer en kwaliteit van het water te verbeteren, maken we de bodem schoon. Op de bodem verzamelt zich in de loop der tijd een laag bagger door bijvoorbeeld inwaaiend zand, stof en plantenresten. Deze laag wordt steeds dikker met als gevolg dat het water ondieper wordt. Wanneer er niets gedaan wordt, gaat de waterkwaliteit achteruit en kan het water zelfs gaan stinken. Een graafmachine op een drijvend ponton haalt de bagger weg, die via vrachtwagens wordt afgevoerd naar een perceel aan de Oostweg. Daar wordt de bagger gedroogd en later hergebruikt. Volgens planning zijn de werkzaamheden eind februari gereed en kan ‘Vessie’ weer terug het water in. tekst: JlG Kunstwerk ‘Vessie’ in de Oostvest in Goes. Scheldestromen | herfst 2025 7
Waterschap Scheldestromen versterkt tot 2050 in totaal 114 kilometer Zeeuwse kust. Dit is de grootste dijkversterkingsopgave sinds de Deltawerken. De uitvoering gebeurt via meerdere projecten binnen het Hoogwaterbeschermings programma (HWBP). Een programma waarin waterschappen en Rijkswaterstaat samenwerken aan tijdige versterking van waterkeringen. In Zeeland werken we aan de dijken bij Hansweert, in de Zak van ZuidBeveland en vanaf nu ook aan de dijken langs de Buitenhaven en Sloehaven van Vlissingen. tekst: Senna Barends beeld: Origin Media Omgevingsmanagers Dewi (links) en Raoul (rechts) op de dijk nabij Vlissingen. 8 Scheldestromen | herfst 2025
Van verkennen tot versterken Elk project heeft zijn eigen karakter, tempo en uitdagingen. Maar samen hebben ze één doel: zorgen dat we ook in de toekomst veilig kunnen wonen, werken en recreëren. Niet alle HWBP-projecten zijn nu al zichtbaar in het Zeeuwse landschap. Sommige bevinden zich nog in de verkenningsfase: een periode waarin we onderzoeken, plannen maken en in gesprek gaan met de omgeving. Er gebeurt van alles achter de schermen. Van stikstofberekening tot keukentafelgesprek Wat gebeurt er dan precies in zo’n verkenningsfase? En wat merkt u daar als omwonende van? Omgevingsadviseurs Dewi de Jonge en Raoul Lobbezoo vertellen het. Dewi staat onder andere aan de lat voor project Buitenhaven, Raoul voor Sloehaven én Buitenhaven. Dijkpaal 765 markeert de grens tussen hun werkgebieden, maar in de praktijk zoeken ze elkaar regelmatig op. Raoul richt zich voornamelijk op de technische kant van de omgeving. “Ik zorg dat we op tijd weten welke omgevingsaspecten invloed hebben op het project. Denk aan bodemonderzoek, stikstofberekeningen of onderzoek naar beschermde diersoorten. Soms komen we oude bunkers of een vuilstort tegen. Dan moet je kunnen besluiten op basis van vooronderzoek: kunnen we hier wel graven?” Dewi helpt mee om de omgeving in kaart te brengen. Daarna kan ze hen gericht benaderen en betrekken, bijvoorbeeld door het voeren van keukentafelgesprekken. “Mijn werk draait om mensen informeren, zorgen serieus nemen en duidelijk uitleg geven. Mensen willen weten wat er gaat gebeuren en wat dat voor hen betekent.” De weg naar het voorkeursalternatief Van buitenaf oogt de verkenningsfase misschien kalm, maar achter de schermen gebeurt veel. “We onderzoeken de huidige sterkte van de dijk en denken na over mogelijke oplossingen, zoals verhoging, verbreding, damwanden of innovatieve technieken. Tegelijkertijd brengen we kansen en knelpunten in kaart, zoals aanwezige natuurwaarden of monumentale elementen in het gebied. U kunt het zien als een trechter”, legt Dewi uit. “We starten breed, met veel mogelijke opties. Door gesprekken, onderzoeken en afwegingen sluiten we geleidelijk keuzes uit. Zo komen we steeds dichter bij een oplossing die in balans is – met name op het gebied van waterveiligheid, betaalbaarheid én vergunningverlening.” Deze fase vraagt om een goede samenwerking tussen verschillende partijen. En ook om tijd. Raoul: “Sommige onderzoeken kosten veel tijd. Bijvoorbeeld het tellen van vleermuizen, archeologisch onderzoek of het maken van een milieueffectrapportage (MER). Dat doe je niet in een paar weken.” Scheldestromen | herfst 2025 9
Bouwen aan vertrouwen Juist omdat er nog weinig vastligt, is deze fase belangrijk om de omgeving te betrekken én de juiste input te verzamelen. Bijvoorbeeld via informatieavonden. Raoul: “Voorafgaand leggen we vast in welke mate de omgeving kan participeren. Zeeuwen snappen dat er iets moet gebeuren. De herinnering aan 1953 leeft nog altijd. Maar iedereen heeft zijn eigen vragen, zorgen en belangen. Het uitzicht, de bereikbaarheid, het natuurbehoud. Dan helpt het als je er bent, uitlegt wat er gebeurt, en ook eerlijk zegt als iets nog niet zeker is.” Die openheid wordt gewaardeerd, merken beide adviseurs. Dewi: “We krijgen vaak positieve reacties op informatieavonden. Mensen voelen zich gehoord. En als iemand zich later bedenkt of iets wil toevoegen, dan kan dat ook.” Wat er gebeurt na de verkenningsfase De verkenningsfase duurt vaak zo’n twee jaar. Daarna volgt de planuitwerkingsfase, waarin het voorkeursalternatief wordt uitgewerkt tot een ontwerp. Ook dan blijft de omgeving betrokken, al verandert de manier van invloed. Dewi: “We blijven luisteren naar ideeën, zorgen en wensen uit de omgeving en we halen nog steeds input op, alleen nu specifiek over de gekozen oplossing.’’ De rol van omgevingsadviseurs Dewi en Raoul verschuift mee: van ophalen naar uitleggen. Dewi vervolgt: “Hoe dichter we bij de realisatiefase komen, hoe beter we kunnen uitleggen wat er precies gaat gebeuren, wanneer en waarom. Tegelijk bereiden we omwonenden voor op de uitvoering, bijvoorbeeld met gesprekken over bereikbaarheid of mogelijke hinder. Dijkversterkingsproject Buitenhaven in beeld. In deze fase draait het om helderheid: wat wél kan, wat niet en waarom.” Uiteindelijk start de uitvoeringsfase, met als einddoel een dijk die veilig, toekomstbestendig en passend is binnen de omgeving. Iedere stap in het proces draagt bij aan de kwaliteit van het eindresultaat. Je ziet het misschien nog niet, maar hier wordt al gebouwd: aan de dijkversterking én aan samenwerking. Waar versterken we de dijken? • Hansweert (Realisatiefase) • Zak van Zuid-Beveland (Verkenningsfase) • Sint-Annaland (Opgeleverd) • Buitenhaven, Vlissingen (Verkenningsfase) • Sloehaven, Vlissingen (Verkenningsfase) 10 Scheldestromen | herfst 2025
Inzendingen welkom: communicatie@scheldestromen.nl redactie: Joséphine van Belzen foto: Rudy Visser post! Hallo waterschap, Ik zag jullie oproep om foto’s te delen. Bij deze wat van mijn enorme voorraad. Ook van het dijkhuisje op Noord-Beveland. Met vriendelijke groet, Sandra Harthoorn-Eggebeen uit Goes Bedankt voor de prachtige foto’s, Sandra. We plaatsen er twee. Van twee lezers kregen we de opmerking dat de locatie van het dijkwachtershuisje verkeerd stond aangegeven op de kaart. Dit klopt helaas: het staat op de dijk in Zuid-Beveland in plaats van op Noord-Beveland, aan de Keihoogteweg, Wissenkerke. Dank voor uw scherpe blik. We stellen uw feedback op prijs. Deze lezers hebben we ook gevraagd of ze andere feedback met ons wilden delen. Welke rubrieken zij bijvoorbeeld prettig vinden om te lezen. Welke minder. En waarover ze meer zouden willen weten. De mening van onze lezers helpt ons om de kwaliteit en inhoud van onze uitgaves te verbeteren. Bekijk onze actuele vacatures op scheldestromen.nl/vacatures. Vacatures plaatsen wij ook op LinkedIn, Facebook en Instagram. Scheldestromen | herfst 2025 11
Studeren in de praktijk op de Zeeland: dijk Leren over het ontwerpen en bouwen van grote constructies, zoals sluizen, tunnels en dijken. Dat is de studie Civiele Techniek. Leren begint op school, maar buiten zie je het pas echt. Daarom kwamen veertig tweedejaarsstudenten in actie op onze dijk. tekst: Hendrik Meuwese foto’s: Boaz Timmermans De tablet laat zien hoe snel het grondwater zakt tijdens de slugtest. 12 Scheldestromen | herfst 2025
Een touringcar vol studenten reed eind mei van Middelburg naar Kieldrecht. Vanuit een Belgische jeugdherberg trokken ze drie dagen door Oost-Zeeuws-Vlaanderen. Deze veldweek is al drie jaar onderdeel van de studie Civiele Techniek van HZ University of Applied Sciences. Het doel is om buiten de theorieën over dijkbeheer en overstromingsbestendigheid toe te passen. Waterschap Scheldestromen ondersteunt deze week graag. De onderzoeken geven relevante informatie over onze dijken en we leveren graag een bijdrage aan het regionale onderwijs. De ringen worden gevuld met water. Een week vol opdrachten Tijdens de week deelden niet alleen docenten, maar ook diverse experts, waaronder waterschapscollega’s, opdrachten uit. Zo voerden studenten op de dijk bij Paal drie onderzoeken uit, waaronder een grasinspectie. Samen met opzichter Robbie Maenhaut beoordeelden de studenten de kwaliteit van de grasbekleding. Hiervoor werd een stuk gras uit de dijk gestoken. “De zuidzijde van de dijk krijgt hier de meeste zonuren. Die is veel droger dan de noordzijde”, vertelt Robbie. “De studenten hadden dit niet verwacht. Een mooi voorbeeld van praktijkervaring: het is vaak net anders dan in de schoolbanken.” Oefening baart kunst Verderop stond HZ-stagiaire Tessa Heijens. Ze hielp bij een slugtest. Met deze test meten we hoe goed water door het zand onder de dijk kan stromen. Tessa legt uit: “We laten een ijzeren staaf snel bewegen in een buis. Daardoor verandert de waterstand. We meten hoe snel het water daarna zakt. Voor de dijkversterking Zak van ZuidBeveland voerden we deze proef op veertig locaties uit. Dan krijg je vanzelf ervaring.” Het derde onderzoek van het waterschap was een rustgevendere. Het waterpeil in de ring wordt elke minuut genoteerd. Via grote ringen is gemeten hoe gemakkelijk water de dijk in kan zakken. Collega Hendrik Meuwese: “Dit vergelijk ik graag met een haardvuur. Lekker langzaam en gestaag, soms zakt het water maar een centimeter per uur.” Op de dijk staan meerdere ringen. De zaksnelheid verschilt tussen de ringen. Dat komt door de aanwezigheid van kleine scheuren en wortels in de kleibekleding. Praktijkdagen die bijblijven De veldweek werd mede georganiseerd door Vana Tsimopoulou. Ze is lector Assetmanagement bij HZ University of Applied Sciences. “Het is heerlijk om de studenten in Zeeland mee naar buiten te nemen. Het waterschap heeft hele relevante onderzoekslocaties voor onze studenten.” En haar studenten? Vana vertelt dat ze graag naar buiten gaan om te zien wat ze binnen hebben geleerd. Dat is ook de herinnering van haar eigen studie. Dagen in het veld blijven haar nog lang bij, samen met de kennis die ze daar opdeed. Waterschapswerk vindt niet alleen buiten plaats, maar ook binnen. Op kantoor werkt het waterschap ook samen met de HZ. Sandra Minneboo: “Elk jaar ontvangen we eerstejaarsstudenten Bedrijfskunde uit Vlissingen. Nieuw voor hen is de samenwerking met bestuurders, commissies en de Algemene Vergadering. Dat is ook het waterschap.” Scheldestromen | herfst 2025 13
buiten Tekst: Hans Adriaanse Beelden: communicatie, Rudy Visser, Charlotte’s pompoenen Open dag Zeeuws Archief De jaarlijkse open dag van het Zeeuws Archief is dit jaar op zaterdag 1 november van 10.00 uur tot 16.00 uur. Het heeft als thema ‘Boven water – verlies en vernieuwing na watersnood’. Watersnoodrampen zijn altijd een actueel onderwerp (geweest) in Zeeland. De uitvoering van de Deltawerken, na de ramp van 1953, is iconisch voor onze waterrijke provincie. Op het programma van de open dag staan rondleidingen door het depot, twee korte films, een lezing door landschapsarchitect Henk de Blerck en historisch geograaf Adrie de Kraker, een fotopresentatie van Daaf van den Berg over de aanleg van de Deltawerken en een selfiewand met een kaart van het Deltaplan. Aansluitend is er de Vriendenlezing door Eva Vriend. Iets voor u? Gastlessen en rondleidingen door… ons! Interesse in een leuke en leerzame gastles? Het kan allemaal bij het waterschap. Onze educatiemedewerkers komen, met plezier, naar uw school toe. Gastlessen die mogelijk zijn: wonen onder de zeespiegel, de wereld van het waterschap en het zuiveren van rioolwater. Een bezoek aan een rioolzuivering behoort ook tot de mogelijkheden. Zie: scheldestromen.nl/over-ons/ gastlessen-en-rondleidingen. Nacht van de Nacht 2025 Op zaterdag 25 oktober is de 20ste editie van de zogenoemde ‘N8vdN8’. Op deze avond en nacht doven veel gemeenten, bedrijven en particulieren hun verlichting om aandacht te vragen voor energiebesparing op verlichting en lichtvervuiling. U kunt op deze avond de gezellige drukte opzoeken in Middelburg en daar het licht zien uitgaan. Een net zo leuke keuze is deze avond te beleven bij het dijkhuisje aan de Keihoogteweg in Wissenkerke. Het dijkhuisje, dat dit jaar 100 jaar bestaat, is een van de plekken in Zeeland met heel weinig lichtvervuiling. Bij helder weer ziet u hier veel sterren en een donker heelal. Aanmelden kan via www.np-oosterschelde.nl. Informatie over het getij nu online! Vanaf heden staat alle informatie rondom het getij online. Dat betekent dat de getijdenboekjes vanaf januari 2026 niet meer worden uitgegeven. U vindt de informatie nu via de website van Rijkswaterstaat, via getij.rws.nl. Per locatie kunt u de getijden opzoeken en zelfs downloaden. 14 Scheldestromen | herfst 2025
Lekker stoofpotje klaarmaken in de herfst Na flink uitwaaien op het strand of met tegenwind gefietst te hebben, smaakt een stoofpot meer dan goed. U koopt enkele rib- of sukadelappen (ongeveer 200 gram p.p.) en snijdt deze in reepjes van ongeveer vier cm. Bak het vlees aan, voeg onder andere ui, knoflook, tomaat, wortel, Herfst = pompoenen en kalebassen Pompoenen en kalebassen, te verkrijgen in alle soorten en maten, zijn uitstekend geschikt voor decoratie in en om je huis. En een heerlijke pompoenensoep, daar zegt toch iedereen ‘ja’ tegen? Hebt u zelf geen pompoenen geplant? Dan kunt u bij de uitstallingen langs de weg terecht. Of neem een kijkje bij de pompoenwinkel aan de Geersdijkseweg 20 in Geersdijk (www.depompoenwinkel.nl) of bij Charlotte’s Pompoenen, Watervlietseweg 15 in IJzendijke (www.charlottespompoenen.nl). rundvleesbouillon, laurierblad, peper en zout toe. Alles naar eigen inzicht en laat het vervolgens een paar uur pruttelen. Houd het vlees mals door ontbijtkoek of korstjes wit brood toe te voegen. Heerlijk met rijst, friet of aardappelpuree. Kustmarathon Zeeland Pas op! Slik op de weg Let de komende periode goed op voor slik op wegen en fietspaden. Het is oogsttijd, een drukke periode voor agrariërs en loonwerkers. Ook bij regen gaat hun werk gewoon door. Slik op de weg kan voor gevaarlijke situaties zorgen. Blijf daarom alert en verlaag op tijd uw snelheid. De agrariërs doen hun best om vervuiling op de weg en het fietspad te voorkomen en schoon te houden. Ze waarschuwen op tijd voor mogelijke slik door het plaatsen van borden. Als u toch een onveilige situatie tegenkomt, kunt u dit doorgeven aan de wegbeheerder Slik op waterschapswegen? Neem dan contact op via: 088-246 10 00. Heel Zeeland staat weer in de schijnwerpers met een van de mooiste (sport)evenementen van 2025. Van vrijdag 3 tot en met zondag 5 oktober gaan duizenden wandelaars, hardlopers en mountainbikers de uitdaging van het schitterende parcours weer aan. Waterschap Scheldestromen wenst alle deelnemers en vrijwilligers veel succes en een prachtig weekend toe! Op zoek naar een leuke buitenactiviteit in de herfst (vakantie)? Dan kunt u bij het Zeeuws Landschap terecht. Wat te denken van struinen door geulen, slikken en schorren in Het Verdronken land van Saeftinghe? Of op de fiets door de Waterwinbossen tussen Clinge en Heikant, paddenstoelen zoeken in Oranjezon of de wandeltocht de Ronde van Oranjezon en een wandeling door het Yerseke Moer? Meer informatie op: hetzeeuwselandschap.nl. Scheldestromen | herfst 2025 15
Hoe is het om... grondmakelaar te zijn? Irene Mulder-Wondergem over haar werkdag als grondmakelaar. 16 Scheldestromen | herfst 2025
“Ik werk in een team Irene MulderWondergem werkt sinds anderhalf jaar als grondmakelaar bij het waterschap. Hiervoor werkte ze bij een beleggingsmaatschappij in het vastgoed. “Van naaldhakken naar laarzen was bij mij wel letterlijk het geval.” tekst: Jan Bij de Vaate | foto’s: Cynthia Cats Hoe ziet een werkweek eruit bij jou? “Elke week is anders, maar over het algemeen ziet het er als volgt uit: maandag heb ik een thuiswerkdag, dinsdag, woensdag en donderdag ben ik op kantoor en doe ik werkbezoeken. Negen van de tien keer vindt grondaankoop van het waterschap plaats bij een agrariër. Vandaar die laarzen. Vrijdag is mijn studiedag. Vanuit het waterschap krijg ik de mogelijkheid een opleiding te volgen tot rentmeester. Ik wil mij in de toekomst aansluiten bij de Nederlandse Vereniging van Rentmeesters.” Waarom wil het waterschap grond aankopen? “Dat kent verschillende redenen. Voor projecten, zoals het aanleggen of vernieuwen van een weg of fietspad, is extra grond nodig. Deze willen we in eigendom krijgen voor we het project uitvoeren. Of om de doelstellingen te halen van de Kaderrichtlijn Water ter verbetering van de waterkwaliteit. Hiervoor leggen we veelal oevers met een flauw talud aan, waarvoor grondaankoop van de aanliggende percelen nodig is. Verder kan het nodig zijn grond aan te kopen als de afwatering in de knel komt, doordat sloten te smal zijn en verbreed moeten worden.” Aankoop van grond gaat voor bovenstaande altijd op vrijwillige basis, vertelt Irene. “Dat gebeurt bijvoorbeeld via een eenmalige betaling, compensatiegrond door ruil met andere agrariërs, of door inzet van onze eigen grondvoorraad. Het waterschap heeft namelijk ook eigen gronden in bezit.” Doe je de grondaan kopen door het gehele beheergebied? “Ik werk in een team met drie andere grondmakelaars die elk hun eigen gebied hebben. Mijn gebied is de gemeente SchouwenDuiveland en de gemeente Sluis. Daarnaast heb ik nog twee collega’s die al rentmeester zijn en zich voornamelijk bezighouden met bestuurlijke dossiers en de dijkversterkingsprojecten. Ook heb ik vier collega’s voor ons eigendommenbeheer en een collega die de algemene ondersteuning verzorgt.” Aha, per gemeente. Betekent dat je dan het hele proces verzorgt? “Ja, dat klopt. Het begint met een opdracht vanuit de organisatie. Daarbij wordt een grondaankooptekening gemaakt, zodat ik weet om hoeveel grond het precies gaat en op welke locatie. Dan beginnen de gesprekken met de grondeigenaar. Als blijkt dat de grondeigenaar positief tegenover het project staat, gaan we een stap verder. Mag ik de grond aankopen voor een eenmalige vergoeding, is er ruilgrond gewenst of zijn er nog andere belangrijke zaken om rekening mee te houden? Voordat het tot een overeenkomst kan komen, laat ik de grond taxeren door een erkende taxateur. De uitkomsten hiervan bespreek ik met de grondeigenaar. Als deze akkoord is, stel ik de koopovereenkomst op en laat ik deze ondertekenen door alle partijen. Daarna informeer ik de notaris. Ter plaatse doet het met drie andere grondmakelaars die elk hun eigen gebied hebben. Mijn gebied is de gemeente SchouwenDuiveland en de gemeente Sluis.” kadaster vervolgens een uitmeting, waarbij ik ook aanwezig ben. Daarna kan de akte passeren en is de grond in ons eigendom. Is het aankoopbedrag boven de twee ton, dan moet de transactie ook nog voor akkoord langs het dagelijks bestuur.” Je werkt nog niet lang bij het waterschap, maar hoe zou je de organisatie omschrijven? “Ik ervaar waterschappers als harde werkers en doeners, met aandacht voor de juiste werk-privébalans.” Scheldestromen | herfst 2025 17
Biogas, hoe maken we dat? Stap 1 Slibgistingstank Slib wordt naar de slibgistingstank aangevoerd om te vergisten. Uit de tank komt het uitgegiste slib en biogas. Het biogas is een mengsel van voornamelijk methaan en koolstofdioxide. Slibverwerking Het uitgegiste slib wordt ontwaterd in de ontwateringsinstallatie. Daarna wordt het droge en uitgegiste slib per vrachtauto naar het slibverwerkingsbedrijf (SNB) getransporteerd. Waterschap Scheldestromen heeft vijftien rioolwaterzuiveringen (rwzi's) waar we het afvalwater in Zeeland schoonmaken. Op drie van onze zuiveringen verwerken we bijna al het slib van de vijftien rwzi's dat wordt geproduceerd na het zuiveren. Vanaf 2027 verwerken we al het slib. Door het slib te vergisten, ontstaat biogas. Met biogas wekken we energie op. Stap 2 Biogasbuffer Het gas wordt eerst opgeslagen in een biogashouder. Noodfakkel Stap 3 Biogaswasser en actief koolbehandeling Vanuit de buffer gaat het gas naar de biogaswasser, om schadelijke stoffen uit het biogas te halen. Vlak na de biogaswasser wordt het biogas gedroogd en met actief kool behandeld. Als er ergens tijdens het proces in de biogaslijn iets mis gaat, kunnen we het biogas affakkelen. Het gistingsproces kunnen we niet zomaar stoppen, dus verbranden we het gas op een veilige manier. Stap 5 RWZI Stap 4 Biogasmotor Daarna gaat het direct door naar de biogasmotor, ook wel warmtekrachtkoppeling (WKK) genoemd. Hier wordt warmte en elektriciteit geproduceerd. Deze elektriciteit gebruiken we zelf op de zuivering of gaat naar het net. De warmte wordt het hele jaar door gebruikt om de gistingstanks op temperatuur (37°C) te houden. In de winter verwarmen we er ook de bedrijfsgebouwen op de rwzi mee.
in de steigers tekst: Bas Dingenouts foto’s: Communicatie Hoe werkt het watersysteem? We meten het! Kengetallen • Website: scheldestromen.nl/waterinfo • Budget: 108.000 euro • Afgerond: eind 2025 • Meetsysteem met: elke 15 minuten geregistreerde meetwaarden Om het functioneren van een watersysteem te begrijpen, is het van belang dat er regelmatig waterstandsmetingen uitgevoerd worden. Om dit in WestZeeuwsVlaanderen te verbeteren, installeren we een zogeheten realtime meetnetwerk. Wat is dat dan, zo’n realtime meetnetwerk? We hangen sensoren in het water die allerlei metingen uitvoeren. Zo brengen we het functioneren van het watersysteem in kaart en kunnen we de gegevens gebruiken om waterstanden te evalueren. Daarnaast kunnen we de data gebruiken bij bijvoorbeeld schademeldingen en klachten. Met deze data sturen we daarnaast het watersysteem slimmer aan, zodat we beter omgaan met waterschaarste en wateroverlast, zonder de infrastructuur te hoeven aanpassen. De sensoren worden op 84 plaatsen in West-ZeeuwsVlaanderen geplaatst. De planning is dat eind 2025 de meetapparatuur op de verschillende locaties is bevestigd en in werking is. Met de installatie van het realtime meetnetwerk worden metingen in het gebied binnenkort automatisch gedaan en beschikken we voortaan over actuele gegevens. Deze zijn in te zien via onze website. Om het project te realiseren, is een bedrag van 108.000 euro voorzien. Het meetnetwerk is onderdeel van vijf maatregelen die worden uitgevoerd in het project Slimmer Regionaal waterbeheer, met als doel het uitvoeren van maatregelen die een betere balans brengen tussen risico’s op wateroverlast en -tekorten. Scheldestromen | herfst 2025 19
Led’s go! Duurzame verlichting op waterschapswegen Als een van de weinige waterschappen in Nederland heeft waterschap Scheldestromen het beheer en onderhoud van onze waterschapswegen in het takenpakket. Een mooie job die verschillende werkzaamheden met zich meebrengt. Een ervan is het zorgen voor goede verlichting langs onze wegen. En dat doen we steeds duurzamer! tekst: Bas Dingenouts | foto’s: Cynthia Cats Waterschap Scheldestromen beheert zo’n 4000 kilometer aan wegen in het buitengebied. Op die wegen staan momenteel zo’n 2400 lichtmasten. Binnen twee jaar loopt dit op tot 3000. Hoe dat komt? Marco Karreman, beheerder van de openbare verlichting bij het waterschap, weet er alles van. “Het was altijd zo dat het beheer van de verlichting op de wegen in het buitengebied verdeeld was tussen Scheldestromen en de Zeeuwse gemeentes. Enkele jaren geleden is er vanuit de Zeeuwse gemeenten geopperd dat het logisch zou zijn dat Scheldestromen alle verlichting op haar wegen in het buitengebied zou beheren. In 2022 is er uiteindelijk besloten om dit plan door te zetten. De gemeente Veere was in 2023 de eerste gemeente waarvan we de lichtmasten overnamen. Intussen is dit voor nog een aantal gemeentes gebeurd en in 2026 hopen we dit af te ronden.” 20 Scheldestromen | herfst 2025 Led de nieuwe norm Het overnemen van die lichtmasten levert Marco extra taken op. Zo brengt hij bij iedere lichtmast in kaart op welke plaats ze staan en wat het doel ervan is. Is een lichtmast bijvoorbeeld met name gericht op verkeersveiligheid of gaat het om sociale veiligheid en daarmee zichtbaarheid? “Iedere situatie is weer anders en brengt andere behoeften met zich mee. Als een lichtmast op een relatief drukke weg staat, dan is feller licht nodig. Staat een lichtmast bij een buurtschap waar amper auto’s komen, dan volstaat minder fel licht. In overleg met onder andere verkeerskundigen en buitendienstcollega’s kijken we steeds wat de beste oplossing is.” Het in kaart brengen van de lichtmasten is ook een kans om een ander doel van Scheldestromen te realiseren. Het plan is om in 2028 alle 3000 lichtmasten van ledverlichting te
Scheldestromen | herfst 2025 21
voorzien. “We vervingen al 1150 lantarenpalen met ledverlichting. De voordelen zijn gigantisch. Zeker met de huidige technieken kunnen we met een kleine inspanning al veel verlichting genereren. Omdat led veel energiezuiniger is, besparen we kosten én dragen we bij aan een duurzamer, milieuvriendelijker gebruik.” Variatie met sterkte en kleur Een voordeel van led is dat de lichtsterkte eenvoudig kan worden aangepast aan de verkeerssituatie. “Door led kunnen we perfect inspelen op iedere mogelijke verkeerssituatie. Hiermee kijken we op de eerste plaats naar verkeersveiligheid, maar bijvoorbeeld ook naar de dieren die zich in een gebied bevinden. Naast de sterkte kunnen we namelijk ook variëren met kleuren licht. Zeker bij dieren als de vleermuis is de kleur licht van groot belang.” De komende jaren is Marco nog druk bezig met de verlichting. Regelmatig bezoekt hij locaties om situaties in kaart te brengen, al kan veel ook op afstand. “We hopen alle lichtmasten in 2028 op afstand te bedienen. Verandert bijvoorbeeld de verkeersdrukte in een bepaald gebied, dan kunnen we met een app eenvoudig de lichtsterkte aanpassen. Vliegen er opeens veel vleermuizen rond? Dan passen we de kleur aan. Is een lamp defect? Dan weten we dat direct. Het energieverbruik van iedere lamp kunnen we straks tot in detail monitoren en zo kunnen we kosten besparen. Mooie ontwikkelingen die grote voordelen opleveren. Ik kijk ernaar uit om me ook de komende jaren, met heel veel plezier, met de job bezig te houden.” verbruik van iedere lamp kunnen we “Het energiestraks tot in detail monitoren en zo kunnen we kosten besparen.” 22 Scheldestromen | herfst 2025
bijzonder gevonden Vlissingen De kunst van het behouden! Het Keizersbolwerk in Vlissingen is een stenen verdedigingswerk, gebouwd in 1548. Het is een van de unieke overblijfselen van de rijke maritieme geschiedenis van Vlissingen. Eeuwenlang bood het bescherming tegen vijanden én tegen de kracht van de zee. Hoewel het geen onderdeel is van de huidige waterkeringen, onderhoudt het waterschap dit bolwerk. tekst: Karlijn Borm | foto: Monique Braam In de zestiende eeuw ingezet als stadsomwalling en stadspoort. Passagiers van houten, statige schepen kwamen hier aan. Om familie te bezoeken? Om handel te drijven? Wie zal het zeggen. In de tijd van Napoleon, toen hij met zijn kenmerkende hand-in-de-jashouding rondliep, werd het verdedigingswerk verstevigd en kreeg het zijn huidige vorm. In de Tweede Wereldoorlog gebruikten de Duitsers Vlissingen als een belangrijke schakel in de verdedigingslinie. Bloed, zweet en tranen zitten in deze keermuren. De kunst is dat het zó wordt onderhouden, dat het publiek niet ziet dat er iets aangepast is. Zo blijft de geschiedenis bestaan. Tot deze maand is bijzonder onderhoud gepleegd aan de buitenkant van het bolwerk. We werkten volgens uitvoeringsrichtlijnen voor de restauratie van monumenten. Er werd zoveel als mogelijk geconserveerd of gerepareerd. Zettingsscheuren in de muren, beschadigde en losgekomen stenen, uitgesleten voegwerk, beschadigd stucwerk, verroeste stalen deuren, kozijnen, hekwerken en muurankers: alles werd hersteld of geschilderd. Voor het publiek is er dus niet veel nieuws te zien, maar we nodigen u toch graag uit: ga er eens heen. Het is de moeite waard! Scheldestromen | herfst 2025 23
“Mooi om aan wegen in mijn eigen provincie te werken.” Pien Raas (23), Toezichthouder/medewerker Projecten Pien werkt bij de afdeling Projecten aan het deklagenbestek voor onze wegen. Waterschap Scheldestromen beheert zo’n 4.000 kilometer polderwegen en fietspaden. Met een nieuwe asfaltlaag houden we de wegen sterk en veilig voor de weggebruikers. “De uitvoeringsperiode loopt van half mei tot augustus. In deze periode zijn wij als toezichthouders en directievoerders veel buiten. We houden toezicht op de werkzaamheden, stemmen dagelijks af met de aannemer en zorgen dat de uitvoering volgens planning en kwaliteitseisen verloopt. Ik werk in Zeeuws-Vlaanderen en fungeer daar als aanspreekpunt voor bewoners. Zij ontvangen vooraf in september een brief met informatie over de werkzaamheden en later een brief met de definitieve uitvoeringsdata. Tijdens de uitvoering begint ook al de voorbereiding voor het volgende jaar. Collega’s van de afdeling Wegen bepalen welke wegen toe zijn aan een nieuwe deklaag. Daarbij geven ze ook de gewenste laagdikte en het type asfaltmengsel aan, afhankelijk van het gebruik van de weg. Wij denken mee en maken daarna het bestek. Aannemers kunnen inschrijven en het werk wordt vervolgens gegund. Ik werk hier nog niet zo lang: hiervoor was ik uitvoerder in de wegenbouw. Het is mooi om nu van begin tot eind bij het proces betrokken te zijn.” 24 Scheldestromen | herfst 2025 De vogelschordijk in Sas van Gent. e Kijk op: scheldestromen.nl/ werken-bij tekst: Joséphine van Belzen foto: Rudy Visser r e W a o h r c d n e e t w a l s P n i e e n a t r s p p !
1 Online Touch