CARMEN Georges Bizet #ongetemd #overmand WWW.OPERACOMPACT.NL
INHOUDSOPGAVE 4 Introductie Bezoekersinformatie Sybrand van der Werf over 'Carmen' Cast & crew Fundamenteel anders kijken naar wat liefde eigenlijk betekent Meester en leerling dirigent werken samen aan de customized versie van Carmen Het verhaal vertellen vanuit de optiek van de vrouw Historische elementen vertaald naar een hedendaags beeld Cast Achter de schermen Educatievoorstelling Vrij Lief Graag tot een volgende keer Wie stuur jij een digitale roos? 6 8 10 12 16 20 22 26 28 30 32 34 3
CARMEN GEORGES BIZET
INTRODUCTIE CARMEN Tijdens Cultura Nova 2026 presenteert Opera Compact, in co-productie met de gemeente Beekdaelen, Cultura Nova en PLT Theaters, misschien wel de meest geliefde opera aller tijden: Carmen! Welkom op het bijzondere Equine Park in Hulsberg waar je Bizets meesterwerk beleeft zoals nooit tevoren. In het zand, alsof je je midden in een arena in Sevilla bevindt. Met een indrukwekkend orkest, een gepassioneerde cast én vrijwilligers uit de gemeente Beekdaelen brengen we deze iconische opera tot leven. Carmen; een verhaal dat we denken te kennen. Over liefde, verlangen en jaloezie. Maar onder de oppervlakte schuilt iets anders. In een regie van aanstormend talent Eva Custers verschuift het perspectief en wordt getoond hoe in de botsing van macht en vrijheid onschuldige slachtoffers vallen. Een botsing waarin niemand kan wijken zonder zichzelf te verliezen. Vanaf het eerste moment ontstaat er een onweerstaanbare aantrekkingskracht tussen Carmen en Don José. Wat begint als verlangen, kantelt wanneer dat verlangen omslaat in bezit. Carmen kiest voor vrijheid: Don José kan die keuze niet verdragen. We voelen hoe vrijheid schuurt en liefde langzaam verandert in een machtsspel. Niet de romantische passie doet de tragedie ontstaan, maar het onvermogen om vrijheid te laten bestaan. Teruggebracht tot de kern, met een live ensemble van twaalf musici, brengt Opera Compact Bizets meeslepende muziek ongetemd en vurig op het scherpst van de snede. Taal Gezongen in het Frans met Nederlandse boventiteling. Duur 120 minuten inclusief pauze Tickets www.culturanova.nl/programma/ carmen-opera-compact/ Het is prima als je foto’s maakt of filmpjes… vergeet ons vooral niet te taggen in je post! @operacompact @culturanova @plt @gemeentebeekdaelen #carmen #ongetemd #overmand #cn26 Schrijf je ook vooral in voor onze nieuwsbrief via de site www.operacompact.nl “ En boven alles dat ene bedwelmende: de vrijheid! 5
CARMEN GEORGES BIZET
BEZOEKERSINFORMATIE INFORMATIE VOORAF Voor iedereen die tijdens Cultura Nova de voorstelling Carmen van Opera Compact gaat bezoeken hebben we alle praktische informatie hieronder verzameld voor jouw bezoek. VOORSTELLING CARMEN Equine Park Hulsberg Parkeren Kersboomkensweg • 29 augustus, 20.00 - 22.00 uur • 30 augustus, 15.00 - 17.00 uur • 3, 4, 5 september, 20.00 - 22.00 uur • 6 september, 15.00 - 17.00 uur Kom op tijd: na aanvang van de voorstelling kunnen we toegang tot de tribune niet garanderen. De voorstelling wordt in het Frans gezongen en in het Nederlands boventiteld. Deze voorstelling bevat beelden van geweld die als confronterend kunnen worden ervaren. U kunt vanaf één uur voorafgaande aan de voorstelling parkeren. Het heeft geen zin om eerder te komen, want het terrein is dan nog niet geopend. De tribunes zijn vanaf een half uur voor aanvang geopend. Er is vrije plaatskeuze. De voorstelling vindt plaats in de openlucht en de tribune is niet overdekt. We raden u aan om extra (regen)kleding mee te nemen, het kan 's avonds flink afkoelen. Paraplu’s zijn helaas niet toegestaan op de tribune. Poncho's zijn voorhanden. BEREIKBAARHEID U komt met de auto, op de fiets of te voet. Auto’s en fietsen kunnen worden geparkeerd op de parkeerweide aan de Kersboomkensweg (de doorgaande weg tussen Hulsberg en Wijnandsrade). Als u via Google Maps ‘De Osseploeg Hulsberg’ intoetst, bent u al vlakbij de parkeerwei. Dit is tevens de toegangsplek voor voetgangers. Vanaf de parkeerweide loopt u door naar de tribunes. U BENT SLECHT TER BEEN Als u slecht ter been bent, mag u zich laten afzetten bij de kiss & ride. Met de auto rijdt u naar Wissengrachtweg 45, waar verkeersregelaars en vrijwilligers u de weg zullen wijzen naar de kiss & ride. Vanaf de kiss & ride is het nog ongeveer 100 meter lopen. De auto dient vervolgens geparkeerd te worden op de parkeerweide aan de Kersboomkensweg (de doorgaande weg tussen Hulsberg en Wijnandsrade). Zorg dus dat u genoeg tijd inplant! Er zijn 5 rolstoelplaatsen per voorstelling beschikbaar, deze dient u vooraf te reserveren via de kassa van PLT (+31 (0)45 571 66 07). Toiletten zijn toegankelijk voor rolstoelgebruikers. HORECA De locatie en het horeca-gedeelte openen één uur voor aanvang van de voorstelling. Je hebt dus alle tijd om vooraf (en achteraf) te genieten van een drankje. De voorstelling heeft tevens een pauze waar er een mogelijkheid is om wat te drinken. GARDEROBE Er is geen garderobe aanwezig. OP HET TERREIN • We zijn op een unieke locatie waar paarden verblijven. We vragen u daarom niet te struinen over het terrein; u bent alleen bij de tribune, het horeca gedeelte en de toiletten. • Wij ondersteunen het initiatief Rookvrije Generatie en streven naar een gezonde en gastvrije omgeving voor zowel ons team als ons publiek. Daarom is ons terrein in principe rookvrij. Tegelijkertijd begrijpen wij dat het voor bezoekers niet praktisch is om het terrein te verlaten om te roken. Om die reden is bij de horeca een kleine rookruimte ingericht. Roken is uitsluitend toegestaan in deze aangewezen rookruimte. Wij vragen iedereen hier respectvol mee om te gaan. 7
CARMEN GEORGES BIZET
SYBRAND VAN DER WERF OVER 'CARMEN' Wat begon als een wild plan, wordt nu werkelijkheid: Carmen in de manege! Alle artiesten, medewerkers, locatiepartners, coproducenten, overheden en andere betrokkenen zijn al maanden bezig deze bijzondere voorstellingen voor te bereiden en we zijn blij het resultaat aan u, ons publiek, te kunnen presenteren. Afgelopen zomer zat ik met Eva, onze regisseur, ergens op een terras om haar versie van Carmen nog eens tegen het licht te houden. De ober zag de bladmuziek op ons tafeltje liggen en herkende de titel. “Aha!”, zei hij: “Carmen, over dat zigeunermeisje dat die arme soldaat zó het hoofd op hol brengt dat hij haar vermoordt.” We hopen dat deze ober ook naar onze Carmen komt kijken, want wellicht bekijkt hij het verhaal daarna met een andere blik. Maar daarover kunt u in het interview met Eva, verderop in dit programmaboek, meer lezen. De beknopte samenvatting maakte mij duidelijk waarom we dit werk opnieuw willen vertellen. Klassiekers als Carmen leven voort in bekende beelden en verhalen, maar achter de vertrouwde interpretatie gaan invalshoeken schuil die vandaag opnieuw actueel zijn. Daarmee sterkte onze ober mij in de visie van Opera Compact: wij willen klassiekers delen met aandacht voor kwaliteit, dichtbij de mensen én opnieuw verteld in het licht van vandaag. Carmen is natuurlijk een echte klassieker en bekend bij een zeer breed publiek. Een verhaal dat na anderhalve eeuw nog steeds razend populair is. Zo verbindt opera ons met generaties voor ons, die net als wij geraakt werden door de unieke combinatie van tijdloze muziek en theatrale zeggingskracht. En hoe bijzonder is het als je voor deze muziek niet helemaal naar Amsterdam of Essen hoeft te rijden, maar haar gewoon om de hoek, op het zand van de manege van de familie Bemelmans kan beleven? Een plek waar de Spaanse sferen ongetemd op je af komen. “Als je van me hield, zou je me meenemen op je paard”, gooit Carmen haar Don José voor de voeten: paardrijden als ultiem symbool van de vrijheid. Op Equine Park Hulsberg is het voelbaar. Het spelen op zo’n locatie vraagt om flexibiliteit, die we creëren door een bewuste bewerking te maken. Met coupures en een kleinere bezetting zijn we niet alleen wendbaarder, maar kunnen we ook keuzes maken om tot de kern van Carmen door te dringen. De makers van toen wilden iets overbrengen en het is aan ons, makers van vandaag, om die boodschap tegen het licht te houden. Vertelt dit stuk nog wat het anderhalve eeuw geleden vertelde? Hoe krijgen we die betekenis helder voor een hedendaags publiek? Opera wordt bij ons compacter om als kunstvorm groot en levend te blijven. Ook inhoudelijk komen onze opera’s dichtbij: we willen thema’s bespreken die vandaag relevant zijn. Daarom zijn we er trots op dat veel jonge makers bij ons meters kunnen maken. Wat morgen belangrijk is, wordt vandaag door hen besproken: niet alleen als assistent regie of directie, maar ook in de 'driver’s seat'. Eva Custers regisseert haar eerste opera en geeft de bekende klassieker een nieuwe invalshoek die tot nadenken aanzet. Nu is het tijd om de muziek te laten spreken. Wij wensen u een bijzondere avond en hopen u na de voorstelling nog te ontmoeten. Sybrand van der Werf Artistiek leider Opera Compact 9
CAST & CREW ARTISTIEK TEAM Eva Custers Enrico Delamboye Jorn Spons Lobke Houkes Sybrand van der Werf Roger Niese Jos Dobbelstein Colby Vaassen CAST Lucie van Ree Deniz Yilmaz Wiebe-Pier Cnossen Fenna Ograjensek Sara Wijlaars Jasperina Verheij Jürgen Sistermanns ORKEST Gitte Vinclair-Nijsten Dorien Schrooten Roger Niese Michelle Geerlings Jolanda Wolters Inge Peters Karin van Rens Stefan Castro Sverre Delamboye Laura Bos Asia Czaj Egle Kaunietyte Ekaterina Degtiareva Claudia Heimonen Anna Nagy Iker Molina Nando van Westrienen Luc Scholtes Regisseur Dirigent Assistent-dirigent Scenografie Dramaturgie en voorstellingsleider Arrangeur Arrangeur Regieassistent (stage) Carmen Don José Escamillo Micaëla Frasquita Mercédès Zuniga Piccolo/Fluit Hobo Klarinet Klarinet Fagot Fagot Hoorn Percussie Percussie (vrijwilliger) Piano Viool 1 Viool 2 Altviool Cello Cello Contrabas Trompet (Bühne-muziek) Trombone (Bühne-muziek) Annelies Tummers, Cor van Haaren, Emma de Wijs, Gaby Lutgens, Geoffrey Gedellaa,Hélène Jennes, Huub Wijts, Ingrid Abraas, Josslyn Olzheim, Karin van Leewen, Loek Frohn, Loes Kaarsgaren, Manfred Linssen, Marianne Hanckmann,Marion Meijs, Mieke Elzinga, Monique Heiligers, Neeltje van Doore, Renate Göritzer. CREW Cleo Simons Leo Biemans Bas Aendenroomer Pieter Biemans Tim Klaessens Rens Rompen Yvonne Duut Ben Keulen Laura Bos Judith Eurlings Sanne Linssen Jens Smeets Aldine Reinink Loes Balk Lisa Ackermans PLB Sound & Light Klankregie Audio-engineer Light-engineer Stage-assistent Stage-assistent Boventiteling & Vertaling Kap & Grime Catering Co-repetitor Grafisch ontwerp Fotografie Video-content Trailer Vertrouwenspersoon Snuffelstage FIGURANTEN Anne Schobbe, Coralie Michiels-Kirkels, Elly de Boer, Gilca Curiel, Mariloe Schoenmakers, Marion Lennartz, Math Stroes, Miriam Canisius, Miriam Jacobs, Mo Hulsteijn, Monica van Haaren-Lugas, Steve van den Dungen, Thomas Hollemans, Zoë Foppen. KOOR Instuderen koor Jacqueline Nelissen 10 CARMEN GEORGES BIZET
CO-PRODUCTIE MET Hugo Raes Mark Mülders Marianne Driessen Demi Hellemons Gemeente Beekdaelen Wethouder cultuur Combinatiefunctionaris Cultuur via stichting Ecsplore Beleidsmedewerker Cultuur Beleidsmedewerker Onderwijs Rocco Malherbe Lieke Benders Janine Dijkmeijer Dannij Bol Yoram Reintjens Stijn Waterval Cultura Nova Directeur Artistiek leider PLT Artistiek directeurbestuurder Hoofd Programma Hoofd Marketing Programmeur Klassiek & Opera OPERA COMPACT Sybrand van der Werf Fenna Ograjensek Artistiek leider Zakelijk leider MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR Provincie Limburg, Gemeente Maastricht, Ecsplore, Elisabeth Strouven Fonds, Rosas Donamus, De Schepper Delft stichting, VSB Fonds, Fonds21, Stichting FSI, Lukoil Emmaberg, Slagerij Keulen Hulsberg. MET DANK AAN Equine Park Hulsberg Familie Bemelmans Toneelgroep Maastricht Jeannette Quadvlieg, Levin de Koster, Dönci Bánki Cafe Zaal Terras 't Weverke Schimmert Mosae Secure Events Stichting Aardewerk Erfgoed Maastricht
FUNDAMENTEEL ANDERS KIJKEN NAAR WAT LIEFDE EIGENLIJK BETEKENT Voor Eva Custers zijn het de eerste stappen binnen de regie van een opera. Ze worstelde met de climax van de voorstelling van de klassieker Carmen: een vrouw die wordt vermoord. Daar kon ze niet mee overweg. Om die reden laat ze Carmen al in de ouverture sterven en kijken we vervolgens naar het proces hoe het tot dat punt kwam. Hoe raakte Carmen verstrikt in de liefde en wat leidde Don José tot zijn gruwelijke daad? Eva Custers studeerde aan de Academie voor Theater op de Fontys Hogeschool voor de Kunsten in Tilburg en heeft in haar daaropvolgende loopbaan al de nodige successen op haar naam staan. Vanaf 2022 is ze als educatiemaker en regisseur verbonden aan Toneelgroep Maastricht. In coproductie met Het Laagland regisseerde ze de Theater in de Klasvoorstelling Suikerglas, is ze programmeur voor het Limburg Festival en is ze werkzaam als theaterdocent bij Theaterschool De Zuiderlingen. Afgelopen jaar regisseerde ze samen met Michel Sluysmans de Passiespelen in Tegelen en produceerde ze podcasts ter verdieping van de producties van Toneelgroep Maastricht, waaronder de Bokkenrijders. Voor Opera Compact is ze ook geen onbekende, waar ze eerder als actrice te zien was in de educatievoorstelling Fairy Jungle. Nu tekent ze voor de regie van Carmen. Vooruitkijkend gaan we haar als regisseur zien bij de Beppie Kraft 8.0 theatertour en werkt ze aan een L1-documentaire over kinderen die niet in het schoolsysteem passen. “ Te vaak wordt femicide in het theater geframed als entertainment 12 CARMEN GEORGES BIZET CARMEN, EEN HEDENDAAGSE VERTALING VAN FEMICIDE “Ik heb nog niet zoveel ervaring met opera, afgezien van het feit dat een aantal van mijn goede vrienden dat wel hebben en ik via hen dus het nodige meekrijg. Voor Opera Compact is het de eerste keer dat de regie niet door Sybrand zelf gedaan wordt, dus is het op meerdere vlakken spannend te noemen. Toen Fenna en Sybrand me belden met de vraag of ik de regie van Carmen voor mijn rekening wilde nemen en ze zo overtuigd waren dat we dit samen kunnen, ben ik de uitdaging met heel mijn hart aangegaan. Als eerste ben ik in het stuk gedoken en vooral wat er allemaal over geschreven wordt. Een crime passionel, femicide. Te vaak wordt dit in het theater geframed als entertainment, en daar moeten we vanaf. Ik ben me gaan verdiepen in de thematiek en daarin de rol van de man en van de vrouw. Zo stuitte ik op de documentaire ‘de 8 fases van femicide’ en hoe vrouwen verstrikt raken in een spiraal van geweld. Ik besloot de betrokken hoogleraar Marieke Liem (Universiteit Leiden) een mail te sturen met de vraag of ze met ons wilde praten.
Dat gesprek gaf Sybrand en mij een heel ander perspectief op waarom dingen gebeuren zoals ze gebeuren binnen deze vrouwenmoord. Daarna bekeek ik de bestaande opera met heel andere ogen. Ik wilde de teksten anders interpreteren en vond de versie van de vrouw die de man verleidt en verlaat achterhaald. Ik begon me af te vragen waarom de schuldvraag niet bij de man lag en waarom dat niet al altijd zo geweest moest zijn. Daarmee is het verhaal relevant en urgent, in een wereld waarin één vrouw per acht dagen in Nederland vermoord wordt en ongeveer 60% van deze gevallen de dader een (ex-)partner is. Sybrand en ik hebben heel veel overlegd, het verhaal van alle kanten bekeken en gevoeld. We hebben het libretto woord voor woord doorgelopen en ons afgevraagd hoe we het zo kunnen veranderen dat de schuld niet bij Carmen ligt. Hoe komen we af van het ‘victim blaming’. In dat proces merkten we al hoe verschillend wij naar zaken kijken, hoe mannen en vrouwen anders gevoelig zijn, vanuit welk perspectief kijken we en hoe spelen je eigen patronen, ervaringen, normen en waarden daarin mee? Toen ik eenmaal helder had hoe ik Carmen graag wilde brengen, werkte ik dat concept verder uit. Omdat het letterlijk een nieuwe kijk en aanpak is, is het van groot belang om alle partijen mee te nemen in dit gedachtegoed, dat deed ik middels conceptpresentaties voor en gesprekken met Enrico, de cast, Lobke, figuranten en de koorleden. Om vervolgens samen verder te bouwen naar de daadwerkelijke voorstelling. Omdenken voor iedereen.” 13
WAT IS JE VISIE VOOR DE REGIE? “Er zijn weinig opera's die zo tot de verbeelding spreken als Carmen. Iedereen kent de muziek, iedereen kent de personages en bijna iedereen heeft een beeld van wie Carmen is. Vaak is dat het beeld van de verleidster: de vrije en gevaarlijke vrouw die mannen om haar vinger windt en uiteindelijk een man ten onder laat gaan. Ik merkte dat ik daar steeds minder in geloofde. Wat mij veel meer fascineert, is het idee dat hier twee mensen tegenover elkaar staan die elkaar daadwerkelijk ontmoeten: twee mensen die zich oprecht tot elkaar aangetrokken voelen en die misschien zelfs verliefd worden. Ik geloof dat Carmen in Don José een mogelijkheid ziet. Misschien is dit iemand met wie ze een ander leven kan proberen te leiden. Iemand die haar begrijpt, iemand met wie ze haar vrijheid kan delen. Carmen is in onze versie niet iemand die principieel nergens aan vast wil zitten. Ze is niet bang voor de liefde, integendeel. Ze verlangt er juist naar om gezien en gekozen te worden en durft zich aan iemand te verbinden. Ook Don José herkent in Carmen iets wat hij in zijn eigen leven mist. Hij is een man die vastzit in een systeem waar hij misschien nooit helemaal thuis heeft gehoord. Hij volgt de regels, doet wat er van hem verwacht wordt, maar diep vanbinnen verlangt hij naar een ander bestaan. Carmen vertegenwoordigt voor hem een wereld die vrijer, levendiger en echter lijkt dan het leven dat hij kent. Maar juist op dat punt begint de tragedie. Want hoewel ze elkaar vinden, spreken ze uiteindelijk een totaal andere taal als het over liefde gaat. Voor Carmen kan liefde alleen bestaan in vrijheid. Je kiest iedere dag opnieuw voor elkaar. Je bent vrij om te blijven, maar ook vrij om te gaan. Juist in die vrijheid schuilt voor haar de liefde. Vrijheid is voor Carmen bovendien geen ideaal of een politieke overtuiging, maar een levensvoorwaarde. Daarom bewaakt ze die zo fel. Niet omdat ze niet kan liefhebben, maar omdat ze alleen vrij kan liefhebben. Voor Don José krijgt liefde langzaam een andere betekenis. Vanaf het moment dat hij voor haar de gevangenis in gaat, verandert zijn liefde steeds meer in een overeenkomst. Ik heb dit voor jou gedaan, dus nu betekent dit iets. Nu hoor jij bij mij. En daar ontstaat het grote misverstand van deze opera. Langzaam verandert liefde in schuld, verwachting en bezit. Dat maakt Carmen voor mij een verrassend hedendaags verhaal. We spreken vandaag nog steeds over controle binnen relaties, over afhankelijkheid, over de angst om verlaten te worden en over het idee dat iemand van jou zou zijn. Maar uiteindelijk gaat Carmen over iets wat van alle tijden is: wat gebeurt er als twee mensen elkaar oprecht liefhebben, maar fundamenteel anders kijken naar wat liefde eigenlijk betekent? In onze voorstelling proberen we de mens achter Don José te begrijpen, maar niet om zijn daad te vergoelijken. Integendeel. We willen zichtbaar maken hoe een liefde die oprecht begint langzaam kan omslaan in controle, afhankelijkheid en bezit. Carmen wordt in onze versie niet het slachtoffer van een noodlottige passie of van haar eigen vrijheidsdrang. Carmen sterft niet omdat ze te vrij, te verleidelijk of te koppig is. Ze wordt vermoord omdat een man de vrijheid van de vrouw van wie hij houdt niet kan verdragen. Dat is geen romantisch einde, maar een daad van femicide.” “ Langzaam verandert liefde in schuld, verwachting en bezit 15
MEESTER EN LEERLING DIRIGENT WERKEN SAMEN AAN DE CUSTOMIZED VERSIE VAN CARMEN Tijdens zijn examenjaar auditeerde Jorn Spons voor de rol van assistent-dirigent van de Opera Compact-versie van Carmen. Dirigent Enrico Delamboye was zelf niet actief bij de selectieprocedure betrokken, maar deelde de keuze voor het jonge talent door een extern jurylid volledig. Enrico Delamboye werd in Duitsland geboren en studeerde aan het Conservatorium Maastricht piano bij Joop Celis en orkestdirectie bij Jan Stulen. Hij was als 'Kapellmeister' aan diverse Duitse operahuizen verbonden en is sinds 2019 freelancer bij verschillende theaters en orkesten, voornamelijk in het Duitstalig gebied en is als eerste gastdirigent werkzaam bij het WDR Funkhausorchester. In de buurt leidde hij recent verschillende concerten bij Philzuid, diverse producties bij Opera Zuid en is hij regelmatig te gast bij de Zomeropera Alden Biesen. Ook voor Opera Compact is hij zeker geen onbekende, met zijn bijdrage aan Madama Butterfly en Der Freischütz. Naast hem zit de 18-jarige Jorn Spons, net afgestudeerd voor zijn gymnasiumdiploma aan het Sint-Maartenscollege in Maastricht. Met de nodige muzikale aanleg in zijn DNA en vanaf zijn dertiende een grote interesse voor klassieke muziek, raakte hij door het veelvuldig bezoeken van concerten gefascineerd door het dirigeren. Zijn muzikale ontwikkeling wordt intussen begeleid door mentoren zoals Duncan Ward, Enrico Delamboye, Raymond Spons en Gert-Jan Vermeulen, waar hij lessen volgt in directie, theorie, slagwerk en piano. Momenteel is hij actief als dirigent bij de Jeugdfanfare St. Caecilia Puth-Schinnen, dirigeerde hij verschillende Symphonic Mob-concerten van Philzuid en vervult hij de rol van assistent-dirigent bij het Universiteitsorkest Maastricht. WAT MAAKT JULLIE SAMENWERKING BIJZONDER? JORN: “Enrico was een studiegenoot van mijn vader bij de orkestdirectie-klas aan het Conservatorium Maastricht en naast dat ik privélessen bij hem volg, mag ik nu als assistent-dirigent naast hem plaatsnemen. Een grote verantwoordelijkheid, waarbij ik ‘vlieguren’ mag maken. Voor mij overheerst het leraar-leerling-gevoel, waarbij ik de ervaring zie als een praktijk-laboratorium. Eentje waarbij veel gelachen wordt en het nooit saai is!” ENRICO: “Jorn en ik delen het zoon-van gevoel in onze muzikale carrière en het is bijzonder te weten dat Raymond Spons en ik nu elkaars zoons lesgeven. Ook mijn zoon Sverre speelt als slagwerker én als jongste medewerker mee in deze Carmen. De keuze van Opera Compact voor Nederlands en Vlaams talent heeft me altijd aangesproken, alsook het kansen geven aan jong talent op allerlei vlakken. 16 CARMEN GEORGES BIZET
In onze rol is het belangrijk dat er altijd een van ons beiden aanwezig is, al zijn we er zoveel mogelijk samen. Om zo het beste uit het materiaal te halen. Ik vind het heerlijk om Jorn naast me te hebben en voel het als een eer om hem ‘het parcours op te jagen’. Een blijmakend proces met respect voor elkaar. Een goede vibe onderling voor iedereen, tekenend voor Opera Compact.” HOE MAAK JE VAN EEN WERELDHIT EEN COMPACTE VERSIE? ENRICO: “Het arrangement van deze Carmen is van Roger Niese en Jos Dobbelstein voor een orkest van dertien muzikanten. Ze bouwden een compacte versie van een stuk met meer dan 150 jaar aan historie, uitvoeringstraditie, bronnen, wetenschappelijk onderzoek, handgeschreven partijen en opnames. Met respect voor de partituren en originele orkestkleuren, en met gebruikmaking van enkele “recitativi accompagnati” (door orkest begeleide recitatieven) van Bizet’s tijdgenoot Ernest Guiraud. Slim reduceren in een groots spektakel. Sommige rollen werden groter dan in de originele versie, waarbij solisten teksten van nevenrollen overnamen.” “ Slim reduceren in een groots spektakel 17
“ Voor de eindklank een vloeiend en logisch geheel, waarbij je niet het gevoel hebt dat iets is weggelaten, maar er juist iets nieuws is ontstaan, dat het origineel nauw volgt JORN: “We kregen steeds drafts te zien van partituren en audiofiles waar Enrico en ik los van elkaar naar keken en die we vervolgens in mijn lessen bespraken op foutjes of suggesties. In samenspraak met ons werden er keuzes gemaakt die het klankspectrum moeten verrijken en de originele orkestratie zo optimaal mogelijk nabootsen met de zittende bezetting. Voor de eindklank een vloeiend en logisch geheel, waarbij je niet het gevoel hebt dat iets is weggelaten, maar er juist iets nieuws is ontstaan, dat het origineel nauw volgt.” HOE GAAT HET VERDER ALS HET ARRANGEMENT KLAAR IS? ENRICO: “Als de repetities beginnen is het arrangement voor 90% klaar. Voor mij is het volgens mij de vijfde Carmen-productie waaraan ik meewerk. Tijdens de repetities liggen oude en nieuwe, kritische uitgaven als ‘bijbels’ voor ons, om erbij te kunnen pakken als het nodig is. We bekijken samen voor welke oplossing wij het beste kunnen kiezen uit alle bronnen. Een vloeiend proces in samenwerking met op piano Laura Bos en later ook met het orkest erbij. Die sluiten in de laatste 1,5 week van tevoren aan.” JORN: “Voor mij is het de eerste Carmen-productie en mijn eerste stappen binnen de opera. De muziek is geweldig en de solisten passen heel goed op hun rollen. Ze tillen het stuk op en samen werkt en klinkt het prachtig. Mooi om mee te repeteren en te dirigeren. Ik verheug me erop dat ook het orkest straks aansluit.” ENRICO: “We maken tijdens deze voorstelling bij sommige instrumenten gebruik van een dubbele bezetting. Een uitzondering voor Opera Compact en operaproducties in de Benelux, terwijl dit iets heel gewoons is in het werkproces aan operahuizen in het Duitstalig gebied. Voor Jorn is het een mooie leerschool. Wie heb je voor je zitten, welke dynamiek hebben de musici onderling en hoe duidelijk ben jij zelf in je muzikale intenties. Dat mag hij nu al leren.” 19
HET VERHAAL VERTELLEN VANUIT DE OPTIEK VAN DE VROUW Lucie van Ree heeft een voorliefde voor hedendaagse opera en is daar bij Opera Compact mee aan het juiste adres. Carmen - een van de beroemdste opera’s in de geschiedenis - brengen in een tijd waar gendergelijkheid zijn opmars maakt, maar ook femicide nog steeds veel voorkomt. Een uitdagende rol, die menselijker wordt en alle betrokkenen en straks ook gasten laat nadenken over hun eigen overtuigingen. Lucie van Ree volgde haar bachelor en masteropleiding muziektheater klassiek aan de Fontys Hogeschool voor de kunsten in Tilburg. Vervolgens studeerde ze aan de Dutch National Opera Academy op de conservatoria in Amsterdam en Den Haag. Als Nederlandse mezzosopraan staat ze bekend om haar warme klankkleur, sterke podiumprésence en expressieve uitvoeringsstijl. Ze heeft samengewerkt met gezelschappen als Opera Zuid, Opera2Day, de Nederlandse Reisopera en Holland Opera. Haar repertoire omvat rollen als Orlofsky (Die Fledermaus), Jenny (Die Dreigroschenoper), de Tweede Dame (Die Zauberflöte), Popova (The Bear) en de Buitenlandse Zangeres (Postcard from Morocco). Naast haar operawerk treedt ze regelmatig op als soliste in het concertrepertoire. HOE MAAK JE JOUW ROL BINNEN DE OPERA COMPACT-VERSIE VAN CARMEN NIEUW EN LEVENDIG? “Carmen is een van de eerste rollen waar ik verliefd op werd in de opera en die ik ooit zelf wilde zingen. In een eerdere productie vertolkte ik de rol van Mercédès en nu maak ik mijn debuut als Carmen. Het is mooi om in een soortgelijk werk twee compleet verschillende karakters te mogen ontdekken. En alhoewel het beiden in het Frans gezongen is (met Nederlands boventiteling) en de muziek qua noten en harmonieën hetzelfde is, is het verhaal compleet anders en duik ik in een ‘nieuwe’ opera. 20 CARMEN GEORGES BIZET En dat verschil zit vooral in het concept. Carmen is een van de beroemdste opera’s in de operageschiedenis en het is altijd gegaan over een vrouw voor wie haar vrijheid haar grootste goed is. Geschreven vanuit de optiek van een man wordt ze vermoord onder het motto ‘she had it coming’. In de Opera Compact-versie wordt het verhaal veel meer verteld vanuit de optiek van de vrouw en wordt het geheel veel menselijker. In mijn werkproces van het creëren van deze rol speelt dat natuurlijk ook door en kan ik haar eerlijker neerzetten. Dramaturgisch mooi en onderbouwd waarom we bepaalde gedachtes en motivaties hebben. Hopende dat het publiek zich er ook veel meer in zal gaan herkennen. Het stuk is geschreven in een tijd waarin de vrouw minderwaardig was en de reacties erop waren in eerste instantie zeker niet lovend, het kon niet dat een zó vrije vrouw op het podium stond. In de Opera Compact-versie wordt het verhaal gekoppeld aan femicide, in een tijd waarin we juist proberen te werken aan gendergelijkheid. Wederom vooruitstrevend. Om die reden hebben we – Eva, Sybrand en de rest van de cast – het vaak gehad over de thematiek van het concept en hebben we de scènes geanalyseerd in wat er daadwerkelijk gezegd en gedaan wordt. Daarbij kom je kort bij je eigen overtuigingen en dat werkt uitdagend.
“ Te vaak wordt vanuit de buitenwereld gedacht; ‘je was er toch zelf bij?’ Spelen vanuit je hart, hoe zou je het zelf aanpakken als je je in een soortgelijke situatie bevond? En hoe breng je dat over in je spel en zang? In plaats van groter, juist kleiner en echter. De oplossing zit elke keer in de menselijkheid.” HEEFT DEZE PRODUCTIE JE ANDERE INZICHTEN GEBRACHT? “De repetities lopen goed en de vaart zit erin. Het is een feestje om te zien hoe de puzzelstukjes in elkaar vallen. Opera Compact is een gezelschap waarin de sfeer goed en veilig is. Er is ruimte om te experimenteren én om fouten te maken in het maakproces. Het is heerlijk om op deze manier met je vak bezig te zijn. Omdat we de productie maken zoals we hem maken en binnen het concept femicide centraal staat, kan ik niet anders zeggen dan dat ik trots ben dat ik dit in de rol van Carmen mag vertellen. Als Lucie zijnde zou ik zo graag gaan naar een wereld waarin ieders vrijheid centraal staat en dat we in ‘the pursuit of love’ eerlijk naar elkaar zijn. Dat we luisteren naar ieder individu en er geen keuzes worden gemaakt voor mensen op basis van hun gender. Ik hoop dat deze Carmen mensen bewuster maakt van zichzelf en hun gedrag. Op grote of kleine schaal, mensen laat nadenken over wat er om hen heen gebeurt. Dat mensen niet zwijgen als ze onrecht zien, maar op een vriendelijke manier hun mening delen of iets wel of niet kan in de relatie tot elkaar. We doen het al velen malen beter, maar er is ook nog veel te winnen. Daarnaast vind ik het enorm belangrijk om te laten zien hoe iemand verstrikt kan komen te zitten in een situatie. Ondanks dat een vrouw er tot op zekere hoogte bewust deel van uit maakt, komt ze op een punt waar ze geen invloed meer kan uitoefenen. Te vaak wordt vanuit de buitenwereld gedacht; ‘je was er toch zelf bij?’ Terwijl een vrouw natuurlijk nooit kiest voor de negatieve spiraal waarin ze wordt meegesleurd. Een delicaat proces dat bijna onzichtbaar begint en op een gegeven moment geen uitweg meer heeft. Mensen daar bewuster van maken en er meer begrip voor creëren, zie ik als een groot doel van deze voorstelling.” 21
HISTORISCHE ELEMENTEN VERTAALD NAAR EEN HEDENDAAGS BEELD Lobke Houkes liet zich voor het decor inspireren door de aanwezige elementen van de locatie; zand, springbalken en het omliggende landschap. Aangevuld met de zo kenmerkende rode lap van het stierenvechten in de arena van Sevilla, die tijdens de voorstelling de rol van een steeds groter wordende bloem aanneemt. Kostuumontwerpen met een moderne insteek die de karakters versterken. Lobke Houkes studeerde Decor- en kostuumontwerp aan de Toneelacademie Maastricht, volgde de verkorte opleiding docent Beeldende Kunst aan de Kunstacademie Maastricht en de Master Kunsteducatie aan de Fontys Hogeschool in Tilburg. De combinatie van vormgeven en lesgeven leek haar sprankelend en kon haar alleen maar meer leren over de omgang met mensen in al haar rollen. Intussen is ze parttime in dienst bij Opera Zuid als coördinator programmamaker educatie en als freelance vormgever aan de slag voor allerlei gezelschappen door het hele land, zoals Opera Zuid, Toneelgroep Maastricht, Theaterschool De Zuiderlingen, BarokOperaAmsterdam, Het Laagland, Collectief Ludvik en ZOUT Speelt. Ze werkt geregeld en graag samen met Eva Custers en dankzij haar regie is ze bij deze Opera Compact Carmen betrokken. WAT GAAN WE ZIEN ALS DECOR? “Opera is voor mij niet nieuw en ik vind het een prachtige kunstvorm om mee te werken. Alhoewel het in de meer traditionele vorm allerlei ‘regels’ heeft, daagt Opera Compact me uit om te experimenteren. Voor een compacte nieuwe versie van Carmen, met een kleiner budget, op locatie, een spektakel maken. Een heerlijke uitdaging met veel vrijheid. Toen ik bij de voorstelling betrokken werd, was de keuze voor het Equine Park Hulsberg al gemaakt. Een manege als buitenlocatie, het Spaanse arena-gevoel met stierenvechters, een buitenbak als werkplek. Toen ik met Eva en Sybrand de eerste keer ging kijken, stonden we letterlijk in het zand en zagen we de cirkelopstelling voor het publiek al meteen voor ons. Op dat moment stonden er hindernissen met springbalken in de bak opgesteld en die maakten het plaatje in ons hoofd compleet; paradeert Carmen tussen de hindernissen door? Voor de scenografie wilde ik graag gebruik maken van wat er al is, zonder iets totaal nieuws neer te zetten. De balken passen qua uitstraling en geven ons ook de mogelijkheid ze te veranderen en verplaatsen tijdens de voorstelling. Een andere decorkeuze heeft te maken met een belangrijk moment in de opera. Carmen geeft Don José een bloem, een bloem die voor hem steeds meer een obsessie wordt en daarmee groter en groter groeit. Ik vertaal de bloem naar wapperende rode doeken. Acht bloembladen van 10 meter lang die vanuit het publiek het beeld in komen, vervolgens een bloem vormen, uit beeld gaan en weer langzaam verschijnen, al naar gelang het verhaal vordert." 22 CARMEN GEORGES BIZET
24 CARMEN GEORGES BIZET
"De bloem van rode doeken als metafoor voor de rode lap in het stierenvechten en de obsessie van de liefde. Aangevuld met het glooiende landschap in de achtergrond en hopelijk een warme zon.” VAN MOODBOARD ONTWERPEN NAAR KOSTUUMS “Voor de kostuums dacht ik meteen aan een moderne Carmen. En moet dat dan in een jurk zijn? Ik vond van niet. Ze kan natuurlijk alles aantrekken, maar de keuze voor een broek geeft haar rol meteen een ander beeld. Een balans tussen stoer en vrouwelijk, met Spaanse invloeden. Haar kostuum in de kleuren wit, rood en zwart. Een sierlijke zwarte top gecombineerd met een hooggesloten blouse met een korset-gevoel, die aan of uit kan en de wissel tussen de vrije en gesloten Carmen aangeeft. Voor Don José een pak met leger-elementen zoals een gouden boord en epauletten, een gesloten jas, hoge laarzen en een opvallende riem. Voor Escamillo een sexy losse blouse, sjaal, glitters en paardrijlaarzen. Voor alle ontwerpen – van zowel scenografie als kostuums – start ik met het maken van moodboards om de stijl te bepalen. Vervolgens maak ik voor elk personage een volledig kostuumontwerp. Daarna ga ik in basis uit van kledingstukken die ik koop en daarna aanpas, aanvul en vervolmaak tot een kostuum met mijn handtekening. Voor de figuranten – sigarettenmeisjes, bohemians en soldaten – en koorleden heb ik de moodboards zo gemaakt dat de basis uit eigen kleding bestaat, in het door mij aangegeven kleurschema. Die we vervolgens aanvullen met losse items om het kostuum compleet te maken en ervoor te zorgen dat je ziet dat ze als groep bij elkaar horen.” 25
CARMEN CAST DENIZ YILMAZ DON JOSÉ LUCIE VAN REE CARMEN WIEBE-PIER CNOSSEN ESCAMILLO 26 CARMEN GEORGES BIZET
FENNA OGRAJENSEK MICAËLA SARA WIJLAARS FRASQUITA JASPERINA VERHEIJ MERCÉDÈS 27
CARMEN OP EQUINE PARK HULSBERG 2026 Aftrap met team en partners op 11 juni 2026 LUCIE VAN REE IS CARMEN 28 CARMEN GEORGES BIZET
SYBRAND VAN DER WERF & FENNA OGRAJENSEK Artistiek en zakelijk leider Opera Compact DENIZ YILMAZ Don José JÜRGEN SISTERMANNS Zuniga LAURA BOS Piano 29
10+ EDUCATIEVOORSTELLING VRIJ LIEF Giechels, vlinders - ver vóór de eerste kus begint het met de vraag: ben ik verliefd? Wat doe je als je hart sneller gaat kloppen voor iemand? Hoe weet je of die ander écht speciaal is? Twijfel, spanning, een vleugje onzekerheid en een hoofd vol dromen. Durf jij de sprong te wagen? En waar spring je dan heen? En wat als alles anders loopt dan verwacht? En en en? De voorzichtige eerste stap op het liefdespad staat centraal in deze vrolijke muzikale voorstelling voor iedereen die benieuwd is naar de wandeling. De liefde is een feest: een feest dat voor iedereen goed mag voelen. Verliefd zijn is heerlijk, maar soms maak je keuzes waar je later stiekem spijt van hebt. Jaloezie loert om de hoek, en wat betekent 'samen' nu eigenlijk? Verwacht alles tussen uitbundige liefdesduetten tot eenzame ballads, waarin ook de moderne, digitale liefde niet wordt vergeten - want wie stuurt tegenwoordig niet stiekem een berichtje naar die ene speciale iemand? Opera Compact geeft klank aan de vlinders en de scherven: speels en meeslepend, tegelijkertijd bewust en respectvol. Zang & Spel Eva Diederix & Tim Stoter Concept & Regie Sybrand van der Werf Met de mooiste liefdesduetten uit de operaliteratuur! SPEELLIJST https://www.operacompact.nl/educatie/vrij-lief/ BOEKINGEN info@operacompact.nl “ CARMEN In de liefde is 1 + 1 één. Maar waar is die andere 1 dan heen?
31
GRAAG TOT EEN ANDERE KEER Opera Compact is een Limburgs operagezelschap dat in, met en vanuit de regio toegankelijke en verrassende producties maakt van hoge artistieke kwaliteit. Opera Compact wil verwonderen, vermaken én bevragen door middel van operavoorstellingen in direct contact met een breed publiek. We schromen niet bestaand materiaal te bewerken om ons tot een hedendaags publiek te verhouden. We richten ons op bijzondere (buiten)locaties waar weinig opera wordt gespeeld: middenzalen, maar ook op locatie, van weilanden tot fabriekshallen. Mede door een kleinere schaal komen voorstellingen letterlijk dichtbij. Talentontwikkeling, educatie en cultuurparticipatie horen als vanzelf bij onze doelstellingen. REINOUD DE STRIJDVAARDIGE Een voorstelling die geschiedenis, theater en muziek op een monumentale locatie samenbrengt. Meesterverteller Sybrand van der Werf, sopraan Fenna Ograjensek en bas-bariton Vincent Kusters vertellen en zingen in samenwerking met Koninklijke Fanfare De Vriendenkring Montfort onder leiding van dirigent en pianist Philip Seerden op beeldende wijze het verhaal van graaf Reinoud I van Gelre, bijgenaamd 'de Strijdvaardige'. Dit jaar is het precies 700 jaar geleden dat deze markante maar ook noodlottige edelman, die een prominente rol vervulde in de Limburgse successieoorlog, stierf. Geïnspireerd door dit verleden schreef Fedor Coenen een prikkelende tekst die deze historische figuur laat herleven en in het nu plaatst. De scenografie is in handen van Sanne Puyk. Op theatrale wijze passeren enkele keerpunten uit het leven van Reinoud en de Limburgse geschiedenis de revue: zijn ambitie en strijdlust, zijn plannen voor de terugkeer van Christus op aarde, zijn verloren oorlog en zijn waanzin (hij stond ook bekend als de Gekke Graaf van Gelre), om uiteindelijk te eindigen met zijn dramatische dood, eenzaam opgesloten door zijn eigen zoon in de vochtige kerker van kasteel Montfort. • 11 en 12 sept 2026, 20.30 u, Kasteel Montfort Tickets via www.kasteelmontfort.nl/reinoud 32 CARMEN GEORGES BIZET
DE DOODENDRAAD Een nieuwe muziektheatervoorstelling van OPERA COMPACT (NL) & BRODER (BE) Het is 1915. De Groote Oorlog die maar enkele weken ging duren, sleept schijnbaar eindeloos aan. Om het oversteken van de grens tussen het bezette België en neutrale Nederland te verhinderen, bedachten de Duitsers de Grenzhochspannungshindernis. Een 332 kilometer lange draadversperring van Vaals tot aan de zee waarop 2000 Volt wisselspanning stond, moest er voor zorgen dat deserteurs, verzetsstrijders en smokkelaars de grens tussen de twee landen niet konden oversteken. Honderden mensen vielen ten prooi aan de dodelijke spanning. De Doodendraad stelt vragen over bezit, de legitimiteit van grenzen en de absurditeit van fictieve constructies die als een kapmes door het echte leven snijden. We kennen allemaal de verhalen over de Berlijnse muur, die gezinnen in tweeën spleet of de gruwelijke verhalen over grensmuren in Gaza, Mexico en Vietnam. Grenzen zijn bedacht en bevochten, maar tegelijkertijd zijn ze echt en bloeden niet. Broder en Opera Compact vinden elkaar in de fascinatie hoe politiek en geschiedenis het leven van gewone mensen raakt en vertellen samen, op de grens van landen, genres en tijden, het absurde verhaal van deze bizarre constructie. Spelers en muzikanten steken letterlijk en figuurlijk grenzen over. Grenzen van theater, opera en muziek, van spelen en zingen, van klassiek instrumentarium en hedendaagse electronica, van land naar land. De dodendraad zelf – die prominent aanwezig vanaf de scène door het publiek heen loopt – wordt zelf een personage, hij wringt en zingt en wordt uiteindelijk zelf een muziekinstrument. Of hoe verbeelding en kunst kan verbinden over grenzen heen. Op de scène staat een gemengde BelgischNederlandse cast van zingende spelers en spelende zangers en muzikanten. Nederlands operahuis Opera Compact en Belgisch muziektheatergezelschap BRODER ontmoeten elkaar op de grens voor deze nieuwe creatie. Peter Spaepen (BE) tekent voor de compositie van een gloednieuw muziek-theatraal werk, waar elektrische muziek de dialoog aangaat met de menselijke stem en geschiedenis actueel wordt. De combinatie van de eigen stijl van het Belgische Broder en het Nederlandse Opera Compact, samenkomend in het regie-duo Koen Boesman (BE) en Sybrand van der Werf (NL), staat garant voor hoogkwalitatief, rauw muziektheater op locatie én in het theater. TEAM Compositie Regie & tekst Uitvoerenden Peter Spaepen (B) Koen Boesman (B) Sybrand van der Werf (NL) Elisabeth De Loore (B - piano) Fenna Ograjensek (NL - sopraan) Tom Van Landuyt (B - acteur) Jur de Vries (NL - cello/electronica) SPEELPERIODE Nazomer 2027 Taal Nederlands gesproken met boventiteling. INFO Boekingen en verdere info via info@broder.be of info@operacompact.nl www.broder.be www.operacompact.nl 33 Houd onze social media en website in de gaten voor aankondigingen van nieuwe voorstellingen!
WIE STUUR JIJ EEN DIGITALE ROOS? Via deze link stuur je een gratis digitale GoCard met een rode roos. Schrijf er een persoonlijke boodschap bij en verstuur 'm anoniem... of durf jij je naam eronder te zetten? Maar... Zie de roos vooral als een gebaar, niet als een verwachting.
COLOFON Concept Interviews / Vormgeving Eindredactie Fotografie Opera Compact Judith Eurlings Query Design Sybrand van der Werf Sanne Linssen / Opera Compact www.operacompact.com WWW.OPERACOMPACT.NL Een co-productie met CARMEN GEORGES BIZET 35
1 Online Touch