magazine BIG Editie 17 juni 2023 BIG in Pipelines Pipeliner Ricardo Mellema De WarmteCarrousel Pipeliner Masterclasses BIG-Evenementen: samen in transitie Who’s next?
COLUMN Doen we wel voldoende? Deel II Han Admiraal - Voorzitter BIG Tijdens de BIG-voorjaarsdag is het weer ter sprake gebracht: business as usual no longer suffices. We kunnen niet langer onze kop in het zand steken in de hoop dat alles wel zal overwaaien. De storm uitzitten tot alles weer terug naar normaal gaat, zit er echt niet meer in. Er is sprake van een ‘new normal’. Wat dat is, valt op dit moment niet met zekerheid te zeggen. Dit is het ultieme kenmerk van een transitie. We spreken volop over de energietransitie, terwijl dit feitelijk maar één van meerdere transities is die in dit tijdperk van verandering een rol speelt. Tijdens de BIG-voorjaardag werd ik getroffen door een slide van de moderator, Filip Van den Abeele, waarop hij het CO2-budget liet zien. Het verhaal over vermindering van ons overschot aan CO2 is bij iedereen bekend. Maar de omvang van de opgave dringt niet altijd tot ons door. In de curve zat een klein dipje. Dit werd veroorzaakt door de pandemie, door de lockdowns en het stilleggen van productieprocessen. Wat door de samenleving ervaren werd als draconische maatregelen, had uiteindelijk een beperkt effect op het terugbrengen van de CO2-uitstoot. Het benadrukt opnieuw dat we het niet gaan oplossen met maatregelen uit de huidige gereedschapskist, hoe ingrijpend die ook mogen zijn. Is dit een reden om met zijn allen ten onder te gaan in een collectief pessimisme? Ik denk het niet. Want hoe groot de uitdagingen ook mogen zijn, het zijn uitdagingen die opportuniteiten met zich meebrengen. Er ontstaan kansen om een transitie te maken naar een geheel nieuwe werkwijze. Om zaken op een ander manier vorm te gaan geven. Daar zit nu net de crux. Want hoe ga jij het anders doen als de rest van de sector het bij het oude vertrouwde houdt? Opdrachtgevers, en met name de overheid, zullen ook mee moeten in dit verhaal. Gelukkig gebeurt dat al op kleine schaal. Rijkswaterstaat wil binnenkort het eerste CO2-neutrale project starten. Hoe dat moet en wat voor uitdagingen dat oproept, weten we nog niet. Wat we wel weten, is dat het experiment wordt aangegaan. Dat is wat transities vragen. Die experimenten lopen nog te veel vast in de kluwen van verstikkende regelgeving. Regelgeving die juist bedoeld is om de toekomst veilig te stellen. Dus ook daar moet het anders. Er is ruimte nodig, niet alleen fysiek, maar juist ook in het regulerend kader om het anders aan te pakken. De Europese Unie zet met zijn ‘Green Deal’ daarin wel de toon. Op de BIG-voorjaarsdag hadden we het ook over het onderwerp Environment, Social, Governance (ESG). Nieuwe speerpunten, maar geen vrijblijvende. Grote bedrijven moeten gaan rapporteren over wat hun bijdrage is aan het bereiken van een duurzame wereld. Ga er maar vanuit dat kleinere bedrijven vroeg of laat moeten volgen. Wat betekent dit voor onze sector? Daar willen we ons de komende tijd op gaan beraden. BIG gaat concreet aan de slag met ESG’s. Pas wanneer we als sector kunnen laten zien wat onze bijdrage kan zijn, wat er echt anders kan, pas dan worden we ook een serieuze gesprekspartner binnen de transitie. Business as usual no longer suffices. Laten we het onze business maken om te laten zien hoe het ook anders kan. 2
De WarmteCarrousel: nieuwe manier van personeelswerving Roulerend leren én werken in de ondergrondse infrastructuur De behoefte aan technisch personeel is groot. Tegelijkertijd is technisch talent vaak onbekend met de uitdagingen van werken in de ondergrondse infrastructuur en wat de energietransitie te bieden heeft. Dat moet anders dachten aannemersbedrijf A.Hak, energieleverancier Vattenfall en ingenieursgroep Universal Pipeline Association (UPA). De drie partijen hebben de handen ineengeslagen en bieden gezamenlijk de WarmteCarrousel aan: een traineeship om de instroom van jonge professionals te bevorderen en hen op een unieke manier kennis te laten maken met het werkveld in de warmteketen. De bestuursleden van de WarmteCarrousel Stephan van Alphen, Ruben-Jan Dols, Pieter van Poelje en Hans Reijs vertellen ons meer over dit initiatief. De WarmteCarrousel De WarmteCarrousel is een tweejarig traineeship voor jonge professionals met een afgeronde technische opleiding en maximaal twee jaar werkervaring. De trainees krijgen de kans om drie keer acht maanden bij de drie deelnemende werkgevers uit de warmteketen aan de slag te gaan. Zo maken de trainees kennis met de uitvoering, de engineering én het opdrachtgeverschap in de warmtebranche. Naast het ervaren van alle aspecten uit het werkveld, is het programma er ook op gericht dat de trainees zichzelf beter leren kennen en hierdoor kunnen bepalen welke richting ze op willen. Gedurende het traject krijgen de trainees een opleidingsprogramma op maat aangeboden, zowel gericht op vakinhoudelijke als persoonlijke ontwikkeling en hebben ze een tweejarige arbeidsovereenkomst mét een grote kans op baangarantie bij een van de drie betrokken partijen. Na afloop kunnen de trainees kiezen waar ze gaan werken. Duurzame samenwerking A.Hak, UPA en Vattenfall werken al jaren samen om de energietransitie te versnellen. Binnen deze onderlinge samenwerking merken de partijen dat het ook slim is om gezamenlijk op te trekken in het werven en opleiden van goed personeel. Hans Reijs, directeur 3 Foto: De WarmteCarrousel
van UPA: “Het klimaatprobleem wacht niet op ons. Alleen kunnen we de doelstellingen niet realiseren, daarom is het van belang om onze krachten op alle fronten te bundelen. Gezamenlijk zijn we in staat om jong professionals in een korte tijd kennis en ervaring op te laten doen in verschillende vakgebieden in de warmteketen. Op die manier verwachten we jonge professionals aan onze branche te kunnen binden.” Kennisdeling Om de energietransitie te verwezenlijken is het essentieel om binnen de branche op een efficiëntere manier samen te werken. Pieter van Poelje, Commercieel Manager bij A.Hak: “Ik verbaas me nog elke dag over de verschillende denkwijzen van opdrachtgever en opdrachtnemer. Om die reden voelt het vaak niet als samenwerken, terwijl we projecten wel gezamenlijk willen uitvoeren. De verschillende partijen horen elkaar te begrijpen en elkaar aan te vullen. Daarvoor helpt het om de gehele warmteketen te leren kennen en de verschillende belangen te begrijpen. De WarmteCarrousel kan dit bieden door een kijkje in de keuken te geven bij zowel het ingenieursbureau, de aannemer als het energiebedrijf.” “Er is geen opleiding Warmte”, zegt Stephan van Alphen, Director Health, Safety and Environment, Heat bij Vattenfall. “Er zijn altijd meerdere disciplines bij betrokken. Het traineeship richt zich op alle facetten van de warmteketen en niet enkel op interne processen. Voor Vattenfall een belangrijke reden om hieraan deel te nemen.” Baangarantie Er is bewust gekozen voor drie periodes van elk acht maanden bij een bedrijf. Hans: “Acht maanden is precies genoeg om de organisatie te leren kennen, het werk te begrijpen en een netwerk op te bouwen. Na afloop van het traject zijn de professionals gericht opgeleid voor de branche en mogen zij kiezen wie van de drie partijen hun nieuwe werkgever wordt. De keuze is in samenspraak met het betreffende bedrijf en de trainees.'' Stephan: “Er is wel een baangarantie bij alle drie de partijen, maar geen verplichting. Het gaat er niet zo zeer om voor welk bedrijf de trainees kiezen, maar dat ze in de branche werkzaam blijven. Voor de deelnemende partijen is het dus de uitdaging om het traineeship zo interessant mogelijk te maken.” Werving Het werven van de trainees verliep in het begin via de participerende bedrijven. “De naamsbekendheid van de deelnemende bedrijven trekt jonge professionals aan. De bedrijven zorgen ervoor dat de carrousel gaat draaien. Maar met de komst van onze nieuwe collega Ruben-Jan Dols als Operational Manager van de WarmteCarrousel komt daar verandering in”, vertelt Pieter. RubenJan: “We gaan zelf actiever aan de slag. En hopen jong professionals te inspireren en enthousiasmeren voor de WarmteCarrousel via gastlessen op scholen, banenmarkten en evenementen. Maar we zetten ook de kennis van communicatiestudenten in om onze website en social media kanalen te optimaliseren en op die manier meer naamsbekendheid te creëren. We verwachten hierin komend jaar veel stappen te maken.” Dé ideale werkplek De WarmteCarrousel heeft als belangrijke doelstelling om dé ideale werkplek van de trainees te vinden. Hiervoor volgen de trainees diverse vakinhoudelijke cursussen en 4
trainingen waaronder de masterclasses van Pipeliner. Maar naast de vakinhoudelijke opleidingen, krijgen de trainees ook intensieve coaching aangeboden gericht op persoonlijke ontwikkeling. “De WarmteCarrousel is eigenlijk een verlengde van een opleiding: een combinatie van theorie en praktijkervaring. Maar waar een opleiding stopt, gaan wij door. De personal coach ondersteunt de trainees en begeleidt hen bij de uiteindelijke keuze die zij aan het einde van het traject zullen maken ten aanzien van hun nieuwe werkgever. Voor mij is het doel dat de trainees na 24 maanden hun ideale werkplek hebben gevonden”, vertelt Ruben-Jan. “Bij de WarmteCarrousel worden trainees betaald om nieuwsgierig te mogen zijn”, vult Hans aan. Participatie Ieder bedrijf in de keten kan zich aansluiten, mits het gezamenlijk lukt om een passende carrousel te ontwikkelen. “We stellen een aantal eisen aan de deelnemende bedrijven. Zij moeten de trainees zien als een waardevolle medewerker binnen de organisatie én voldoende tijd en energie steken in de coaching, begeleiding en opleiding van de trainees”, vertelt Hans. Pieter: “Een andere belangrijke voorwaarde is dat je als participerend bedrijf een trainee nooit tussentijds een aanbod mag doen. Dat betekent uiteraard niet dat je de kennis van de trainees niet direct kunt inzetten zoals is gedaan bij A.Hak ter ondersteuning van de realisatie. Daar heeft innovatie op het gebied van ICT en het gebruik van apps kunnen plaatsvinden dankzij de kennis en en het enthousiasme van de trainees. Als deelnemend bedrijf investeer je in kennisuitwisseling, daar zie je op korte termijn al effect van. Dat is een mooie wisselwerking.” Vol ambitie De WarmteCarrousel richt zich nu nog specifiek op de warmteketen. Stephan: “De keuze hiervoor was eenvoudig: door de energietransitie heeft de sector veel mensen nodig. De WarmteCarrousel kan daar V.l.n.r: Hans Reijs, Pieter van Poelje, Ruben-Jan Dols en Stephan van Alphen De EnergieCoalitie De WarmteCarrousel is opgericht vanuit de overkoepelende stichting De EnergieCoalitie met als visie het gezamenlijk aantrekken van technisch talent. Hiervoor organiseert de EnergieCoalitie verschillende (discipline) overschrijdende traineeships samen met partners welke werkzaam zijn in de keten van duurzame energie. 5 Foto: De WarmteCarrousel Foto's: De WarmteCarrousel
Stephan van Alphen Als Director Health, Safety and Environment, Heat is Stephan van Alphen al ruim 7 jaar werkzaam bij Vattenfall. Hij richt zich daarbij met name op de energietransitie. op korte termijn bij helpen.” Pieter vult aan: “Vanwege de snelheid van de energietransitie en gebrek aan capacteit worden steeds vaker projecten momenteel in bouwteams uitgevoerd. Mensen uit de carrousel zijn uit eigen ervaring bekend met de belangen van het energiebedrijf, de nauwkeurigheid van het ingenieursbureau en de dynamiek bij de leidingbouwer en kunnen daarom perfect in deze integrale en transparante samenwerkingsvorm werken. Tenslotte begrijpen zij de verschillende werkwijzen en culturen van alle betrokken partijen.” Ruben-Jan Dols Sinds maart 2023 is Ruben-Jan Dols Operational Manager bij de WarmteCarrousel. Hij heeft een achtergrond in de recruitment en gaat deze ervaring actief inzetten om de WarmteCarrousel nog meer op de kaart te zetten. “Bovendien is de WarmteCarrousel nog maar het begin. We zitten vól ambities”, vervolgt Pieter. ''We hebben plannen voor bijvoorbeeld een carrousel gericht op wind & zon en waterstof. Droomscenario zou zijn als we hierbij met een bredere groep bedrijven kunnen samenwerken, bijvoorbeeld met woningbouwverenigingen en gemeenten.” Hans erkent dit: “Ook voor monteurs liggen er nog kansen. De carrousel is een concept wat breder ingezet kan en gaat worden.” Pieter van Poelje Pieter van Poelje is als Commercieel Manager werkzaam bij A.Hak. Pieter werkt al ruim 30 jaar in de ondergrondse infrastructuur, waarvan 25 jaar aan de aannemerszijde. “We zitten vól ambitie. We hebben ook plannen voor een carrousel gericht op wind & zon en waterstof. De WarmteCarrousel is nog maar het begin.” Hans Reijs Ook Hans Reijs is al ruim 30 jaar werkzaam in de Ruben-Jan Dols branche. Hij is mededirecteur en mede-eigenaar van de UPA-groep waaronder diverse ingenieursbureaus vallen zoals o.a. Rotterdam Engineering, Amsterdam Engineering en Ede Wageningen Engineering en Ingenieurs op Zuid. Sinds kort zijn ook Grond Ingenieurs, Groningen Engineering, Den Bosch Engineering en Barcelona Engineering hieraan toegevoegd. Sinds maart 2023 is Ruben-Jan Dols operationeel manager bij de WarmteCarrousel. Hij heeft een achtergrond in de recruitment en gaat deze ervaring actief inzetten om de WarmteCarrousel nog meer op de kaart te zetten. 6 “We bevinden ons nu in de start-up fase. Momenteel trekt het traineeship meer hbo- en wo-opgeleide professionals aan. Daarom focussen wij ons nu voornamelijk op deze doelgroepen. In de toekomst willen we ook graag samenwerken met andere doelgroepen zoals mbo’ers, zij-instromers of her-intredes. Maar denk ook aan sociale trajecten in samenwerking met gemeenten”, aldus Stephan. Wat de toekomst precies gaat brengen weten de bestuursleden niet, maar ze blijven zich actief inzetten voor de branche én het aantrekken van aanstormend talent. Kortom, to be continued! Interesse in een deelname aan de WarmteCarrousel? Neem dan contact op met Ruben-Jan via: ruben-jan@warmtecarrousel.nl
Who's Next? In gesprek met senior professionals Michel Leyseele en Gert Van de Weghe en young professional Toon De Bruyne. Pijpleidingen: onbekend maakt onbemind Als young professional komt er heel wat op je af aan het begin van je carrière. Je weet al veel, maar er is nog zoveel te leren. Hoe vind je de weg in het werkende leven? Het is fijn om je dan te laten inspireren door collega’s met veel werkervaring. Michel Leyseele en Gert Van de Weghe spraken hierover én over de ontwikkelingen in de branche met young professoinal Toon De Bruyne. Alle drie de heren zijn werkzaam bij leidingeigenaar- en beheerder Pipelink. De rode draad van het gesprek? De komende jaren zijn er kansen in overvloed in de wereld van de ondergrondse infrastructuur. Nieuwe dynamiek Volgens Gert Van de Weghe, Operations Manager bij Pipelink, heeft de pijpleidingbranche er nog nooit zo goed voorgestaan. Gert: “De komende jaren staan er alleen maar mooie infrastructuurprojecten op de planning, er is ontzettend veel werk en er zijn veel carrièremogelijkheden. Op maatschappelijk en politiek vlak is er steeds meer aandacht voor onze branche en voor onze projecten. Pijpleidingen worden steeds meer erkent als volwaardige transportmodaliteit in vergelijking met jaren geleden. Daar speelt de energietransitie een cruciale rol in.” Michel Leyseele, Managing Director bij Pipelink, beaamt dit: “Door de energietransitie heerst er vandaag de dag een nieuwe dynamiek in de branche. In mijn ogen is de branche een lange tijd tamelijk gesloten geweest en daardoor jarenlang statisch en reactief gebleven. Die tijd is nu voorbij. Door de energietransitie en duurzaamheidsdoelstellingen zal er de komende jaren veel veranderen. Dat zie je nu al terug in de toenemende politieke en publieke aandacht.” Meer stakeholdermanagement Volgens Gert en Michel is de toenemende politieke en maatschappelijke aandacht een goede ontwikkeling. Aan de andere kant brengt het ook 7 Foto: Pipelink. Fotograaf: Dries Luyten.
gevolgen met zich mee. Vooral op het gebied van communicatie. Michel: “Doordat stakeholders steeds mondiger worden, is stakeholdermanagement en goede communicatie noodzakelijk.” Gert vult aan: “Stakeholders, zoals omwonenden, willen overal bij betrokken worden. Door de digitalisering is het eenvoudiger voor hen om aan informatie te komen, daardoor durven ze meer kritische vragen te stellen. Voor ons heeft dat vooral effect op vergunningsaanvragen, die worden steeds complexer. We moeten rekening houden met strengere eisen, maar ook met meer kritiek of soms zelfs weerstand vanuit de maatschappij. Het proces duurt hierdoor langer, terwijl de doorlooptijden van onze projecten al krap zijn.” Toon De Bruyne, Project Engineer bij Pipelink, erkent dit. Inmiddels heeft Toon al een aantal jaar werkervaring en is hij sinds juli 2021 aan de slag bij Pipelink. Toon: “Voorheen nam de engineeringsfase het grootste deel van de tijd in beslag, tegenwoordig is dat de vergunningsfase van een project. Projecten moeten we daardoor op een andere manier inrichten. Het is namelijk niet haalbaar om de extra tijd die we kwijt zijn door de langere vergunningsaanvragen later in te halen. Door de langere aanlooptijd sta je bij aanvang van het project soms al met 2-0 achter. Dat legt een enorme druk op het werk en dat is lastig. Zeker gezien de schaarste in de markt.” Foto: Pipelink. Fotograaf: Dries Luyten. Pipelink Pipelink is de eigenaar en beheerder van ongeveer 750 km hogedrukpijpleidingen voor de chemische industrie in België. Het bedrijf gelooft in de ontwikkeling van grensoverschrijdende multi-access/multiuser pijpleidingnetwerken. Als neutrale partij (geen eigenaar van moleculen) heeft Pipelink de ambitie om in deze ontwikkeling een leidende rol te nemen. Het bedrijf is een dochteronderneming van Port of Antwerp-Bruges. Survival of the fittest Met schaarste in de markt bedoelen de heren onder andere het aantrekken van young professionals. Gert: “Er is zoveel gaande binnen onze sector. De ondergrondse infrastructuursector vergrijst behoorlijk de laatste jaren. Door de energietransitie hebben we komende jaren enorm veel werk te verzetten, daarvoor is jong talent nodig. Dit geldt niet alleen voor ons, maar ook voor onze leveranciers en fabrikanten.Zo hadden we bijvoorbeeld vijftien jaar geleden nog de keuze uit een vijftal ingenieursbureaus om mee samen te werken, nu nog maar uit twee. Het waarborgen van kennis is van groot belang. Momenteel is het the survival of the fittest.” Jonge én oude garde Toon ziet het werven van personeel ook als grootste uitdaging op dit moment. “Niet alleen binnen de pijpleidingsector, maar de gehele technische branche. Het werk wat op ons af komt door de energietransitie mogen we niet onderschatten. Om dit tijdig klaar te krijgen, hebben we voldoende mensen nodig. Het is cruciaal om kennis te behouden én om van elkaar te leren. Natuurlijk hebben we jong talent nodig, maar de kennis van de oude garde moeten we ook niet verliezen”, zegt Toon. “Als young professional 8
heb je een frisse blik en beschik je over de nieuwste kennis”, vervolgt Toon. “Dat kan zorgen voor creatieve en innovatieve ideeën binnen een opdracht. Echter, mis je nog de ervaring van een senior. Daarom is het voor young professionals ontzettend waardevol om met seniors samen te werken. Zij kunnen helpen om risico’s sneller in te schatten, aangeven wat er van jou verwacht kan worden en wat jij van anderen kan verwachten. Bovendien is het ook zeker de moeite waard om samen in gesprek te gaan over eerder gebruikte werkmethoden en te bespreken waarom er bepaalde keuzes zijn gemaakt. Je hoeft namelijk niet altijd zelf het wiel uit te vinden.” Internationale karakter Uiteraard zijn er ook kansen voor het werven van personeel. Michel: “We moeten het verhaal van pijpleidingen sexy maken. Nú is het juiste moment daarvoor door thema’s als de energietransitie aan onze branche te koppelen. Daarnaast zie ik ook mogelijkheden in de internationale opportuniteiten van ons vak. Op dit moment is alles landelijk geregeld. Maar de uitdagingen stoppen niet aan de grens. We moeten samenwerken en onze krachten bundelen. Ook cross border. De energietransitie is écht een internationaal vraagstuk. En dat kan juist weer aantrekkelijk zijn voor jonge collega’s. Veel jongeren willen graag internationaal werken.” Imago Toon vindt ook dat er iets moet veranderen aan het imago van het vak. “Onze branche wordt vaak ten onrechte geassocieerd met fossiele gronden brandstoffen. Dat zorgt voor een negatieve bijklank. Leidingen zijn voor veel mensen onbekend en daardoor onbemind. Dat maakt het lastig om de maatschappelijke beeldvorming te veranderen. Een organisatie als BIG kan hierin een voortrekkersrol nemen”, zegt Toon. “Onze branche wordt vaak ten onrechte geassocieerd met fossiele grond- en brandstoffen. Dat zorgt voor een negatieve bijklank.” Michel is het daar mee eens: “De pijpleidingbranche is eigenlijk te vergelijken met een spoorbedrijf: we maken verbindingen en zorgen voor transport. In de toekomst worden pijpleidingen alleen nog maar belangrijker en zijn wij als sector cruciaal voor de samenleving én de energietransitie. Gert sluit zich volledig aan bij Toon en Michel: “De noodzaak aan leidingen is groot. Nu én in de toekomst.” Toon De Bruyne Toon De Bruyne (32 jaar) is twee jaar werkzaam bij Pipelink als Project Engineer. Inmiddels is hij 9 jaar werkzaam in de leidingbranche, hiervoor aan de aannemerszijde. Daarnaast is Toon sinds september 2020 bestuurslid van Pipeliner. Michel Leyseele Sinds 2019 is Michel Leyseele (63 jaar) Managing Director van Pipelink. Hiervoor was hij werkzaam bij Port of Antwerp-Bruges als Head of Sustainble Transition en Head of Energy & Chemicals. Gert Van de Weghe Gert Van de Weghe (46 jaar) werkt sinds 2004 in de pijpleidingsector. Bij Pipelink is hij Operations Manager. Een allesomvattende functie waarbij Gert zich met name richt op nieuwe projecten, onderhoud, GIS en de integriteit van de inspecties. 9
PIPELINER IN BEELD Van boormeester, via calculatie tot projectleider Nooit meer weg uit de ondergrondse infrastructuur 10
Na vijftien jaar buiten in het werkveld te hebben gewerkt als boormeester, is Ricardo Mellema tegenwoordig als calculator bij het bedrijfsbureau van Van Vulpen te vinden. Hoewel Ricardo recent de switch heeft gemaakt, stopt het daar wat hem betreft nog niet. Zijn grootste droom? Doorgroeien tot projectleider! Ricardo Mellema (33 jaar) komt uit Leerdam, maar woont tegenwoordig samen met zijn dochter in Gorinchem. Om tot rust te komen, is hij in zijn vrije tijd graag aan het water te vinden om te vissen. De voorliefde om buiten te zijn, zit er van kinds af aan al in bij Ricardo. Zijn vader en broer werken beiden ook in de pijpleidingbranche. Ricardo: “Op zeventienjarige leeftijd mocht ik een keer met mijn vader mee naar het werkveld om te kijken bij het intrekken van een boring. Daar was ik enorm van onder de indruk. Toen begon het bij mij al te kriebelen om in de ondergrondse infrastructuur te gaan werken.” In 2007 zette Ricardo zijn eerste stappen op de arbeidsmarkt en ging hij aan de slag als lasser, maar dit bleek, geheel tegen zijn verwachting in, niet de baan van zijn dromen te zijn. “Het werkveld vond ik geweldig, maar de functie van lasser paste niet bij mij. Er was geen klik. Ik ben resultaatgericht, aan het einde van de rit wil ik graag zien wat ik heb bereikt. Dat miste ik als lasser, waardoor het werk mij niet de voldoening gaf die ik zocht. Bovendien houd ik van uitdaging. Het kan mij niet groot en fors genoeg zijn. Dus ging ik op zoek naar een andere job”, vertelt Ricardo. Direct verkocht Bij aannemer Van Vulpen kreeg Ricardo de kans om aan de slag te gaan als boormeester. “Als boormeester stuur je een boorploeg aan en houd je controle over het volledige boorproces. Je bent het eerste aanspreekpunt en verantwoordelijk voor het uitvoeren van horizontaal gestuurde boringen. Hierbij maak je gebruik van verschillende graaf- en boormachines. Bij het zien van deze grote machines was ik direct verkocht. De liefde voor de ondergrondse infrastructuur, die deels al in mijn genen zit, groeide daar nog meer”, vertelt Ricardo lachend. Foto: Van Vulpen On the job Volgens Ricardo is de functie van boormeester écht een vak apart. Ricardo: “Het is een geweldige baan, maar daarvoor moet je uit het juiste hout gesneden zijn. Heel bot gezegd: moet je er niet vies van zijn om de hele dag in de bagger te spelen. Ik leerde veel in de praktijk. Je moet veel zelf ontdekken en vooral gewoon doen. Dat was voor mij de uitdaging die ik zocht. Het boren zelf leer je pas écht als je daadwerkelijk aan de slag bent. Je moet vlieguren maken.'' Maar niet alles kun 11
Van Vulpen Van Vulpen is als hoofdaannemer werkzaam in de ondergrondse infrastructuur. Het bedrijf richt zich op de aanleg, het onderhoud en het beheer van ondergrondse kabel- en leidingnetwerken zoals warmtenetten, parkbekabeling van windmolen- en zonneparken, gas-, elektra-, telecom- en waterinfrastructuur. je on the job leren. Als boormeester krijg je namelijk ook te maken met verschillende type ondergronden, de eigenschappen van grondwater en bodemonderzoek. Dan moet je soms wel van tevoren weten hoe de ondergrond of het grondwater zich zal gedragen als je gaat boren. Dat is niet iets wat je zomaar kunt uitproberen, dus daarvoor volgde Ricardo een cursus HDD. “Alleen al in Nederland zijn de grondslagen overal verschillend. Hiervoor is de cursus zeer waardevol. Bovendien is het druk in de ondergrond, dat maakt het werk steeds complexer en vraagt om meer specialistische kennis”, aldus Ricardo. “Het mooiste aan het werk? Je komt constant op nieuwe plekken en de meest fantastische locaties”, vervolgt Ricardo. “In Nederland, maar ook regelmatig in het buitenland. Zo ben ik zelf veel ik Frankrijk geweest. Daar genoot ik altijd enorm van!” “Mijn praktijkervaring als boormeester kan ik goed inzetten in mijn functie als calculator. Een grote meerwaarde.” FARYS heeft zelf extra, bijkomende eisen en Switch naar het bedrijfsbureau Na een kort uitstapje bij een ander bedrijf in sleufloze technieken, keerde Ricardo terug naar Van Vulpen. Tegenwoordig is hij echter niet meer te vinden in het werkveld, maar heeft hij de switch gemaakt naar het bedrijfsbureau. Ricardo: “Als boormeester had ik alle facetten meegemaakt. In die functie kon ik niet meer doorgroeien, terwijl ik nog graag elke dag wil bijleren. Vanuit Van Vulpen kreeg ik de mogelijkheid om op het bedrijfsbureau aan de slag te gaan als calculator. Dat leek mij de perfecte nieuwe uitdaging, dus die kans heb ik met beide handen gegrepen.” Vandaag de dag houdt Ricardo zich als calculator veel bezig met aanbestedingscontracten. “Als calculator kijk ik van A tot Z of het mogelijk is om een project uit te voeren, op welke manier én tegen welke kostprijs. Ik bekijk de vraag, aan welke eisen het project moet voldoen en neem de mogelijke risico’s door. Op basis daarvan kunnen we bijvoorbeeld de lengte van een boring, de benodigde machines en het materiaal bepalen”, licht Ricardo toe. Foto: Van Vulpen Meerwaarde In zijn nieuwe functie komt Ricardo veel aspecten tegen waar hij bekend mee is vanuit zijn ervaring als boormeester. Ricardo: “Als boormeester was ik betrokken bij de uitvoeringsfase van een project, nu richt ik me juist op alle voorbereidende werkzaamheden. Een groot verschil. Als je in het werkveld bezig bent, vraag je je wel eens af waar de collega’s op het bedrijfsbureau mee bezig zijn en vice versa. Ik heb nu beide kanten ervaren. Dat is een grote meerwaarde in mijn huidige functie. Ik weet precies wat er buiten nodig is om een project voor elkaar te krijgen en waar de jongens buiten 12
tegenaan kunnen lopen. Natuurlijk leidt dit soms tot discussies met collega’s, maar dat is alleen maar goed. Juist door een project vanuit verschillende invalshoeken te bekijken, komen wij met elkaar tot het beste resultaat.'' Theoretisch vlak Als calculator heb je echter ook een theoretische basis nodig. Je krijgt onder andere te maken met veel financiële aspecten. Daarom besloot Ricardo om voorafgaand aan zijn overstap onder andere de beroepsopleiding Pipeliner te volgen. Ricardo: “Dat was ontzettend fijn. Vooral de financiële aspecten waren voor mij totaal nieuw en daarmee heb ik tijdens de opleiding al kennisgemaakt. Verder is het studiebureau erg procesgericht. Daar moest ik in het begin wel even aan wennen. Zo waren de (online) systemen waarmee we werken voor mij onbekend. Gelukkig hebben mijn collega’s mij daar bij de start goed in begeleid.” Nieuwe uitdagingen Als calculator krijgt Ricardo ook met nieuwe uitdagingen te maken. Voornamelijk op het gebied van stikstof. Ricardo: “Je merkt dat er bij aanvragen en aanbestedingstrajecten veel aandacht uitgaat naar stikstofberekeningen: hoeveel stikstof wordt er verbruikt en hoeveel komt er vrij. We moeten voldoen aan allerlei verduurzamingsmaatregelen. Daar moeten wij in meebewegen door bijvoorbeeld elektrische boormachines in te zetten.” “Drie jaar geleden had Van Vulpen op dit gebied een Europese primeur door een gestuurde boring van 2.200 meter uit te voeren met behulp van twee elektrische boormachines. Sindsdien hebben elektrische boormachines in de wereld van sleufleuze technieken definitief hun intrede gedaan. Tegenwoordig gaan wij in onze berekeningen al uit van de nieuwste 80 tons elektrische boormachines. Een mooie vooruitgang, maar de ontwikkelingen op dit gebied gaan razendsnel. Dat vraagt om een andere manier van denken. Voor ons op het bedrijfsbureau, maar natuurlijk ook voor de jongens buiten”, aldus Ricardo. Een andere tendens die Ricardo ziet, is het gebrek aan mensen. Ricardo: “We komen steeds vaker handjes tekort. Zeker als het gaat om goed opgeleid personeel en mensen met échte interesse in dit werk. Er komt de komende jaren zoveel werk onze kant op. Het is van belang dat we onze werkzaamheden zo efficiënt mogelijk inrichten en uitvoeren om op zoveel mogelijk vlakken tijdwinst te kunnen behalen.” Bekroning op het werk Zelf is Ricardo nog altijd even enthousiast over het werk als aan het begin van zijn loopbaan. “Ondergrondse infrastructuur is een ontzettend boeiende branche”, zegt Ricardo. “Het is jammer dat weinig mensen daarvan af weten. Ik heb altijd met veel plezier buiten gewerkt. Er hangt een goede werksfeer, de collega’s zijn superfijn en je werkt met mooi, groot materiaal. Ik denk dat mensen het echt met eigen ogen moeten zien om hetzelfde gevoel te kunnen ervaren.” Bij Van Vulpen voelt Ricardo zich als een vis in het water. Hoewel hij recent de overstap heeft gemaakt naar het bedrijfsbureau, heeft Ricardo voor de toekomst nog meer dromen. Ricardo: “Binnen 10 jaar zou ik graag projectleider willen worden. De switch naar calculator is weer een stap dichter bij deze ambitie. Van mijn vader heb ik altijd meegekregen dat je onder aan de ladder begint, maar dat dit je niet kan weerhouden om de ladder op te klimmen.” “Ik zou graag een voorbeeld willen zijn voor de jongens buiten. Ik heb zoveel respect voor hen en wil graag laten zien dat je door hard werken je dromen kunt waarmaken. In mijn ogen zou het een bekroning op mijn werk zijn als ik uiteindelijk kan uitgroeien tot projectleider. Eén ding is zeker, ik ga nooit meer weg uit de ondergrondse infrastructuur”, zegt Ricardo trots. 13 Foto: Van Vulpen
Werken vanuit gezamenlijk belang is waardevol voor pipeliners Al jaren is de Master of Pipeline Technology een vaste waarde in de kabel- en leidingwereld. Maar sinds dit jaar gaan Avans+ en Pipeliner een stapje verder door zes individuele modules aan te bieden voor deelnemers die niet (meteen) de gehele masteropleiding willen doorlopen. Hierdoor zijn de modules losstaand als masterclass te volgen of als onderdeel van de opleiding. Stijn Denutte, Daan Sluis, Kirsten Terlouw en Tim Vranken volgden bij Pipeliner alle vier de module Aanleg. Daan en Kirsten als onderdeel van de Pipelinermasteropleiding en Stijn en Tim als masterclass. Hierover delen ze graag hun ervaring. Multidisciplinaire insteek Binnen de module Aanleg moeten de deelnemers een Plan van Aanpak ontwikkelen voor de aanleg van een leiding. Dit doen ze niet alleen, maar in een groep van 4 of 5 personen, allen vanuit een andere discipline binnen de pijpleidingketen. Deze multidisciplinaire insteek is kenmerkend voor de opleidingen en masterclasses van Pipeliner. Stijn Denutte, technoloog Aanleg Warmtenetten bij Fluvius: “De groepen waren zeer divers samengesteld. Zo zag iedereen vanuit zijn eigen rol andere risico’s bij de aanleg van de leiding. Dit zorgde voor veel nieuwe inzichten en mooie discussies. Hierdoor ervaar je de meerwaarde van het benutten van elkaars kennis en ervaring.” Ook Tim Vranken, werkzaam als werkleider Bouwkunde en Leidingen bij Havenbedrijf Antwerpen-Brugge, is zeer positief over het multidisciplinaire aspect van de masterclass: “Ik heb ontzettend veel geleerd van de denkwijze van mijn andere groepsleden. In mijn huidige job ben ik hierdoor een betere gesprekspartner.” Kirsten Terlouw, calculator bij MVOI: “Je krijgt meer begrip voor elkaar en een bredere blik. Hierdoor heb ik geleerd om kritischere vragen te stellen en kan ik beter beargumenteren waarom ik bepaalde keuzes maak in mijn werk. Dat draagt zeker bij aan een goede onderlinge samenwerking en een succesvol projectverloop.” Masterclass vs. module Het bijzondere is dat de deelnemers die zich inschrijven voor de losse masterclasses, deze samen volgen met de deelnemers die de gehele masteropleiding doorlopen. Daan Sluis, engineer bij HVC Groep, volgde zelf de module Aanleg als onderdeel van de masteropleiding: “Ik heb geen problemen ervaren in de samenwerking met de deelnemers van de masterclasses. Alle groepsleden hadden dezelfde drive en behulpzaamheid om tot een goede casus te komen. Natuurlijk moet je de deelnemers uit de masterclasses leren kennen, maar dat is helemaal niet erg.” “Iedereen binnen de groep was even gemotiveerd en zette zich voor de volle 100% in. De samenwerking verliep enorm vlot. De groepsleden van de volledige opleiding ervaren wellicht een hogere studielast. Om die reden heb ik bewust gekozen voor een masterclass. Ik vind het zelf erg prettig om mij op één 14 Foto: MVOI
module te kunnen focussen zodat ik me daar volledig voor kan motiveren. Ik vind het een pluspunt dat je nu deze mogelijkheid hebt”, zegt Tim. “Ik heb zowel de masterclass Aanleg als Ontwerp gevolgd”, vervolgt Stijn. “Een perfecte combinatie. Het is veel theorie, maar deze wordt door de vakdocenten direct gekoppeld aan het werkveld. Dat helpt ontzettend om de theorie goed te begrijpen.” Daar sluit Tim zich bij aan: “De docenten zijn echte praktijkexperts. Ze zorgen voor veel interactie tijdens de lessen, hierdoor deden alle deelnemers actief mee. Complimenten aan alle docenten!” Internationale verschillen Ook de samenwerking tussen de Vlaamse en Nederlandse groepsleden verliep volgens de vier deelnemers erg goed. Wel bracht het interessante inzichten met zich mee. “We kwamen erachter dat er een groot verschil is tussen de Nederlandse en Belgische wetgeving. Daar liepen wij in onze groepsopdracht eerst tegenaan. Het is belangrijk om je daar bewust van te zijn. Verder vond ik het heel nuttig om te zien hoe beide landen omgaan met dezelfde problematiek. Het stimuleerde ons als groep om ervaringen uit te wisselen”, vertelt Stijn. ''Via de Vlaamse deelnemers leerde ik nieuwe vaktermen. De begrippen waren niet nieuw, maar in Vlaanderen gebruiken ze wel andere termen. Dat kan zeker van pas komen in toekomstige projecten'', zegt Kirsten lachend. Daan: “Ik vond het vooral opvallend dat wij in Nederland veel afkortingen gebruiken in vergelijking met de Vlaamse groepsgenoten. Hierdoor kan het voorkomen dat je Vlaamse collega’s je niet altijd goed begrijpen.” Opbouwen eigen netwerk Door de combinatie met de module uit de volledige opleiding zijn de masterclasses meer dan een traditionele cursus. Pipeliner creëert hierdoor naast kennisoverdracht ook voldoende ruimte voor het uitwisselen van ervaringen en het opbouwen van een netwerk binnen de sector. Aspecten die het viertal allemaal zeer waarderen. Tim Vranken “Door het volgen van de masterclass heb ik veel nieuwe branchegenoten leren kennen. Ik weet nu beter hoe ik verschillende partijen kan vinden. Daar ben ik heel blij mee, want ik had gedacht dat dit alleen bij het volgen van de volledige opleiding het geval zou zijn”, aldus Tim. “Binnen elke module werk je weer met andere mensen samen, waardoor je in een korte tijd een waardevol netwerk opbouwt. Dat is enorm belangrijk voor alle deelnemers én voor je verdere carrière”, vult Daan tot slot nog aan. Sinds 1,5 jaar is Tim Vranken werkzaam bij Port of Antwerp-Bruges op de afdeling Leidingbeheer. Bij Pipeliner volgde hij de masterclass Aanleg. Daan Sluis Als engineer is Daan Sluis werkzaam bij HVC Groep. Bij Pipeliner volgde hij de module Aanleg als onderdeel van de masteropleiding. Stijn Denutte Stijn Denutte volgde de Pipeliner-masterclasses Aanleg én Ontwerp. Als technoloog Aanleg Warmtenetten is hij werkzaam bij netbeheerder Fluvius. Kirsten Terlouw Ook Kirsten Terlouw volgt de masteropleiding Pipeliner met de module Aanleg. Ze werkt sinds september 2021 als calculator bij aannemersbedrijf MVOI. 15
BIG-EVENTS Samen in transitie Het was weer een fantastisch BIG-jaar! We kijken terug op een geslaagd jaar met mooie BIG-events. Eindelijk was er weer de mogelijkheid om elkaar fysiek te ontmoeten, volop kennis te delen en interessante presentaties te volgen van onze gastsprekers. Ook zijn we 2023 goed gestart met onze BIG-voorjaarsdag. En één ding is zeker: we zijn met z’n allen in transitie. BIG-Jongerenevent: waterleiding en bommen Wat hebben drinkwaterleidingen en bommen uit de Tweede Wereldoorlog met elkaar te maken? Dat werd duidelijk tijdens het jaarlijkse BIG-jongerenevent op 20 oktober 2022. Deze dag stond volledig in het teken van de aanleg van drinkwaterleidingen. Ruim 40 young pipeline professionals waren naar Valburg afgereisd om elkaar te ontmoeten en deel te nemen aan de interessante excursie bij waterbedrijf Vitens over project ‛De Waalsprong'. De afgelopen maanden hield Vitens zich bezig met de aanleg van een nieuwe transportleiding tussen het Gelderse Valburg en Gendt met een totale lengte van circa 15 kilometer. Dit is nodig om ervoor te zorgen dat ook in de toekomst voldoende waterdruk geleverd kan worden aan de klanten in NijmegenNoord én het dorp Doornenburg. Projectleider Wim de Boer 16 Foto: Koen Mol Fotografie
van Vitens vertelt: “Vanwege de snelle groei van het aantal woningen in de wijk De Waalsprong is spoedige uitbreiding van het drinkwaternetwerk noodzakelijk. Bovendien was de waterdruk bij hoogverbruik in deze regio soms al onvoldoende. Dit lossen we beide op met de aanleg van deze nieuwe transportleiding.” Om dit mogelijk te maken werkt Vitens samen met partners GMB, A. Hak en Tavela. Tijdens deze middag hoorden de young professionals alle ins en outs van het project. Jorrit de Jong van Antea opende de dag met een enthousiaste introductie. Vervolgens konden de deelnemers presentaties volgen van Vitens, GMB, A. Hak en Tavela die allen een ander belangrijk aspect van project De Waalsprong belichtten. Zo gaf Tavela een boeiende presentatie over het opsporen van explosieven in de ondergrond. Na een rondleiding langs het tracé – tussen de buien door – werd de middag afgesloten met een netwerkborrel. Eén ding was zeker: er was voldoende stof om over na te praten tijdens een hapje en een drankje. Het was wederom een zeer geslaagd BIG-jongerenevent! BIG-Najaarsdag: hot topics Op 24 november vond het laatste BIG-event van 2022 plaats. In het Chassé Theater in Breda werden de BIG-leden opgewacht door een aantal boeiende en uiteenlopende sprekers. De eerste gastspreker van de dag was Dr. Moniek de Jong van de Universiteit van Gent. Ze nam de BIG-leden mee in haar bevlogen verhaal over de geopolitieke hertekening van het energielandschap door de oorlog in Oekraïne. Vervolgens stond Alyssa van Dansik van Rotterdam Engineering op het podium. Zij gaf haar visie op het voorgenomen besluit van Minister Rob Jetten om warmtenetten publiek eigendom te maken door middel van de Wet collectieve warmtevoorzienning (Wcw). Uit alle vragen die door middel van de catchbox op Alyssa werden afgevuurd, bleek zeker dat deze nieuwe wet een hot topic is. De ontwikkelingen hierover blijven we uiteraard op de voet volgen. Na de pauze vertelde Frank van Zijl van het Waterschap Brabantse Delta over de geschiedenis en ontstaan van de afvalwaterpersleiding (AWP) die loopt van Moerdijk naar Bath. Dankzij zijn presentatie hebben we een mooie inkijk in dit project gekregen. Het was een boeiende middag met goede sprekers. Kortom, een groot succes! “Toon lef om te investeren in duurzaam ondernemen. Zo versnellen we met elkaar de energietransitie.” BIG-Voorjaarsdag: transitie van havens Ook 2023 begon goed voor onze leden: op 30 maart vond de BIG-Voorjaarsdag plaats! Ruim 70 BIG-leden werden deze middag verwelkomt in het Rotterdamse Theater De Lantarenvenster. Het draaide deze middag allemaal om de transitie van de Nederlandse en Vlaamse Havens. Voor deze bijeenkomst had BIG Filip Van den Abeele gevraagd om samen met onze eigen voorzitter Han Admiraal de middag te modereren en de sprekers te ondervragen over hun visies en strategieën van de drie havens: Rotterdam, Groningen en de havens van Vlissingen, Terneuzen en Gent. Filip is geen onbekende in de pijpleidingenwereld. Hij heeft ruim 20 jaar ervaring als pijpleidingingenieur op het gebied van het ontwerp van ondergrondse en onderzeese pijpleidingen. 17
Ook stonden deze middag Maarten van der Wal van Groningen Seaports, Thomas Desnijder van North Sea Port en Robin Duvaloois van het Havenbedrijf van Rotterdam op het podium. De drie heren namen de zaal mee in hun bevlogen verhalen over het ontstaan, de groei en visies van de havens. Wat speelt er allemaal in de havens? Hoe kijken zij naar de (versnelling van de) energietransitie en op welke wijze gaan de havens hier op hun eigen manier mee om? Deze vragen zorgden voor inspirerende presentaties. Na de koffiebreak presenteerden ook een vijftal Pipeliner-studenten hun thesisonderzoeken en daagden zij de aanwezige BIG-leden uit om input te geven op hun onderzoeksvragen. Het plenaire gedeelte werd afgesloten met een dialoog over Port of Rotterdam en Groningen Seaports. De BIGleden in de zaal kregen daarbij de gelegenheid om vragen te stellen aan de sprekers. En dat lieten de leden zich niet twee keer zeggen; de catchbox vloog als een dolle door de zaal heen. De conclusie van de dialoog? Het versnellen van de energietransitie blijft nog steeds een kip en het ei verhaal. We moeten doorpakken en stilzitten is geen optie! Neem het risico om duurzaam te ondernemen. Spreid het risico en toon lef om afgewogen te investeren in duurzaam ondernemen om met elkaar de energietransitie te versnellen. Onder het genot van een hapje en drankje spraken de aanwezigen nog lang na over deze inzichten en energieke middag. Ben jij er ook (weer) bij? Houd de evenementenpagina op onze website in de gaten voor alle aankomende events en zorg dat je erbij bent! We zien je graag tijdens de BIG-voorjaarsdag op 14 juni 2023 in E10 Hoeve in Brecht of op de BIGnajaarsdag in november. Uiteraard willen wij ook de BIG-evenementen commissie bedanken voor hun inzet om deze en de komende BIG-events mogelijk te maken! Heb je een van deze events gemist en benieuwd naar een sfeerimpressie? Bekijk dan de foto’s en toffe aftermovies op onze website www.bigleidingen.eu of scan de QR-code. 18 Foto: Koen Mol Fotografie
NIEUWE BIG PARTNERS BIG wordt BIGGER BIG is weer een nieuw lid rijker APK Group van harte welkom bij BIG! APK Group is een internationale multidisciplinaire bouwgroep gespecialiseerd in infrastructuurwerken van waterleidingen, waterinstallaties, energienetten (laag- en hoogspanning), gaspijpleidingprojecten, warmtenetwerken, telecomnetwerken en wegenaanleg. De complementaire activiteiten van milieuen landschapsarchitectuur, sleufloze technieken, civiele constructies en recycling leiden tot een echte meerwaarde voor de klanten. Daarbij ontzorgt APK Group zo veel mogelijk op het gebied van ontwerp, bouw en onderhoud. Dit doet het bedrijf met meer dan 1.900 gepassioneerde medewerkers in België, Nederland, Duitsland en Luxemburg. “Together we create smart and sustainable cities.” De focus van APK Group ligt op duurzaamheid. Denk hierbij aan elektrificatie, laadpalen, warmtenetten, CCS en waterstofinfrastructuur. Het bedrijf streeft ernaar om mensen, bedrijven en overheden te verbinden door slimme en duurzame steden te creëren door de inzet van digitalisering, ondergrondse infrastructuur en procesautomatisatie. Volgens APK Group wordt het leven op die manier voor iedereen gemakkelijker, veiliger en toegankelijker. Meer weten over het kersverse BIG-lid? Check voor meer informatie het ledenprofiel op onze website: www.bigleidingen.eu/leden 19
De redactie Jacqueline Hoogervorst Uitvoerend secretaris, BIG Stanley Hunte Manager Engineering, Bilfinger Tebodin Lode Maesen Ontwikkelaar Beleid Gas & Warmte, Fluvius Frederick de Sutter Senior Productmanager, FARYS Erik Teerink Accountmanager, SGS Roos + Bijl Maren Lipplaa Tekenaar & Constructeur, Amsterdam Engineering 14 jun. 2023 7 sep. 2023 19 okt. 2023 23 nov. 2023 Colofon Dit magazine is een uitgave van BIG. BIG-redactie Postbus 537, 5140 AM Waalwijk, Nederland www.bigleidingen.eu communicatie@bigleidingen.eu Tel.: +31 (0)85 40 00 252 Tekst en coördinatie TALK ABOUT PR & Communicatie www.talkabout.nu Grafische vormgeving TALK ABOUT PR & Communicatie www.talkabout.nu Grafisch concept Brût Communicatie www.brutcommunicatie.nl Drukwerk: Mail Succes www.mail-succes.nl Heb je vragen, wil je reageren of input aanleveren? Neem contact op met onze redactie via communicatie@bigleidingen.eu Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, door middel van druk, fotokopieën, geautomatiseerde gegevensbestanden of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. /bigleidingen @BIGLeidingen /buisleiding-industrie-gilde/ BIG-Dag en Algemene Ledenvergadering BIG-Excursie Let op: dit is een nieuwe datum! BIG-Jongerenevent BIG-Najaarsdag 2023 Evenementen
1 Online Touch