RECREACTIE 4 | juni 2026 magazine over recreatie en toerisme Leven in de brouwerij! Recreatie en toerisme dragen de lokale gemeenschap Gedeputeerde De Clerck: ‘Zeeland voelt de btw-verhoging’ Outdoor Valley: de voordelen van jaarrond buitensport Pensioenfonds over naar nieuw stelsel: wat ga je merken?
Dé specialist in de bouw van sanitaire units van hoge kwaliteit Maatwerk dat volledig aan uw wensen voldoet Volledige ontzorging van ontwerp tot sanitaire installatie Innovatieve milieu- en energiebewuste oplossingen Onderhoudsvriendelijke en duurzame materialen Units zijn schakelbaar, fl exibel en verplaatsbaar mobielbouw.nl biedt u nog veel meer informatie
NEEM DE WIND IN DE ZEILEN MET DE JUISTE BEDRIJFSMAKELAAR De markt beweegt. De wind draait. Bent u klaar om koers te zetten richting groei? Wij helpen ondernemers hun kompas scherp te houden. Of het nu gaat om het vinden van de juiste locatie, het uitzetten van een strategische route of het begeleiden van een succesvolle transactie. Zet koers met vertrouwen en kijk op: vandeloosdrechtrbm.nl Verblijfsrecreatie Watersport Dagrecreatie Sport en Wellness DÉ RECREATIE BEDRIJFSMAKELAAR F.A. Molijnlaan 28, 8071 AG Nunspeet Tel: 0341 - 25 23 63
colofon voorwoord Hoofdredactie: HISWA-RECRON, Marike Rosier, communicatie@hiswarecron.nl Eindredactie: Maarten Bokslag, www.bokslag.com Redactiecommissie: Charlotte de Baat, Jeff rey Belt, Arthur van Disseldorp, Wanda van Eck Aan dit nummer werkten mee: Jaap van Sandijk, Marjolein Mulder, Richard Rademaker Opmaak: Dock35 Media Coverfoto: Landal Bladmanagement: Dock35 Media, Sjoerd Franssen Advertenties: Dock35 Media, Martijn Penning, (0314) 355 826, martijn@dock35media.nl Druk: Senefelder Misset Doetinchem B.V. Abonnementen: HISWA-RECRON, Storkstraat 24, 3833 LB Leusden, communicatie@hiswarecron.nl, (033) 303 9700, 75,- euro per jaar, 37,50 euro voor studenten en medewerkers van recreatiebedrijven. Gratis voor HISWA-RECRON-leden, overheden en pers. Als vakblad hanteren wij de opzegregels uit het verbintenissenrecht. Wij gaan er vanuit dat u het blad ontvangt uit hoofde van uw beroep. Hierdoor wordt uw abonnement steeds stilzwijgend met een jaar verlengd. Oplage: 4.400 exemplaren. De samenstellers hebben de grootst mogelijk zorgvuldigheid betracht. Noch HISWA-RECRON, noch redactie, noch auteurs aanvaarden enige aansprakelijkheid bij eventueel voorkomende fouten. Marike Rosier Manager Communicatie Achter de gastvrijheid Afgelopen periode was ik veel op pad in eigen land. Wandelen langs het strand, fi etsen door de bossen en een familieweekend in een groepsaccommodatie. Wie door Nederland reist, ziet de effecten van recreatie en PARTNERS IN BUSINESS: toerisme vaak direct. Een levendig terras in een dorp waar ook de bakker zonder recreanten al lang verdwenen zou zijn. Een zwembad, sportvoorziening of buurtruimte die dankzij een recreatiebedrijf overeind blijft. In deze editie laten ondernemers zien hoe sterk recreatie verweven is geraakt met de regio en de lokale gemeenschap. Niet als losse voorziening aan de rand van een dorp, maar steeds vaker als onderdeel van het dagelijks leven. Tegelijkertijd blijft veel van wat daarvoor nodig is buiten beeld. Achter die gastvrijheid schuilt een sector die voortdurend investeert, organiseert en vooruitdenkt. Bij Outdoor Valley in de rubriek de Bezieling gaat dat van het opleiden van instructeurs tot digitale weerbaarheid en cyberveiligheid. Zelfs een jaarlijkse training in Digitale Hulpverlening hoort daar inmiddels bij. Het laat zien hoe breed ondernemerschap in onze sector is geworden. Veiligheid gaat niet meer alleen over een klimwand, zwembad of KENNISPARTNERS: traphekje, maar ook over systemen, data en continuïteit. En uiteindelijk draait het niet alleen om techniek of processen. In de rubriek Kennis Delen (over klachten en geschillen) lees je de simpelste én scherpste observatie van deze editie: een gehoorde gast is vaak een tevreden gast. Juist in een tijd waarin verwachtingen hoog zijn en de druk op ondernemers toeneemt, blijft aandacht misschien wel de belangrijkste kwaliteit. De maatschappelijke waarde van recreatie ontstaat niet vanzelf. Ze vraagt investeringen, mensen, innovatie en ADVOC AT UUR bedrijven die gezond genoeg blijven om vooruit te kijken. En dat is wellicht de rode draad van deze Recreactie: hoe zichtbaarder het belang van de sector wordt voor regio’s en gemeenschappen, hoe belangrijker het ook voor overheden is, om oog te houden voor alles wat daarachter schuilgaat. Veel leesplezier! 04-2026 | Recreactie 5
inhoud 14 26 24 29 35 Ruimte & beleid Coverstory Kwaliteit & continuïteit 8 Het onderschatte belang van recreatie De visie Gedeputeerde Daniëlle de Clerck: ‘Zeeland voelt de btw-verhoging’ Werk & vakmanschap Arbeidsmarkt Pensioenfonds over naar nieuw stelsel. Wat betekent dat voor de deelnemers? Kennis delen Wat doe je met klachten? Toon begrip en biedt een passende compensatie. Vakinfo Parkvernieuwing op maat 20 37 11 13 28 Onder de aandacht Kort nieuws uit de branche Kennis delen Nieuwe leden zijn welkom bij de KGC Duurzaam & innovatief De bezieling Outdoor Valley: jaarrond buitensport Productnieuws Een overzicht van de laatste innovaties Columns Green Key RecreAnders 04-2026 | Recreactie 7
onder de aandacht Doe mee met de Recreatie Verkiezingen De Recreatie Verkiezingen gaan weer van start, georganiseerd door onder meer KIKK recreatie en HISWA-RECRON. Belangrijk, want in de recreatiesector draait alles om mensen. Hun inzet verdient erkenning en daarvoor zijn de Recreatie Verkiezingen. Er zijn drie categoriën: Leerbedrijf van het Jaar, Praktijkbegeleider van het Jaar en de Medewerker van het Jaar. Dus ben jij of ken jij een leerbedrijf dat ruimte biedt om te groeien, een praktijkopleider die met toewijding begeleidt, of een medewerker die elke dag bijdraagt aan een fijne gastbeleving? Zet ze in het zonnetje en nomineer ze vóór 1 oktober voor de verkiezingen. De winnaars worden bekendgemaakt tijdens de Dag van de Recreatie, 9 december. www.recreatieverkiezingen.nl Hogere btw leidt tot fors verlies toerisme Het NRIT heeft de CBS toerismecijfers over het eerste kwartaal van 2026 gebundeld en trekt opvallende conclusies. In het eerste kwartaal van 2026 trok ons land 9,3 miljoen verblijfsgasten. Dat waren er 0,7% minder dan een jaar eerder. De afname werd uitsluitend veroorzaakt door minder Nederlandse gasten (-1,9%). Overigens kwamen uit België in vergelijking met dezelfde periode vorig jaar wel 5% minder gasten. Gaat het om aantallen overnachtingen dan loopt de Nederlandse verblijfsrecreatie maar liefst 3,2% terug. Het gaat daarbij vrijwel geheel om bungalowparken, die te maken hadden met een dramatische btw-verhoging. www.nritmedia.nl ACSI Award voor De Kleine Wolf De Kleine Wolf in Stegeren werd op 1 mei door ACSI uitgeroepen tot ‘Beste camping van Nederland’. Het is een internationale verkiezing, waarbij bijna 100 duizend vakantiegangers hun stem uitbrachten. Anne-Sophie Kamphuis van De Kleine Wolf is trots op de erkenning: “We merken dat gezinnen steeds hogere eisen stellen aan kwaliteit en beleving. Samen met meer dan 200 medewerkers blijven we investeren in vernieuwing om onze gasten een fantastische vakantie te bieden.” De afgelopen jaren is een duidelijke groei zichtbaar in de populariteit van kamperen, waarbij Europese kampeerders steeds vaker kiezen voor een Nederlandse camping, meldt ACSI. Ook De Kleine Wolf ziet een groeiend aantal gasten uit Duitsland. 8 Recreactie | 04-2026 Foto: Shutterstock
Arbeidsmarktonderzoek In april presenteerde het Hospitality Pact, waar HISWA-RECRON bij is aangesloten, een uitgebreid arbeidsmarktonderzoek voor de hospitalitysector. Het onderzoek geeft een brede waaier aan inzichten over de sector. Het belang is dan ook groot: eind 2024 werkten 722.000 mensen in de hospitalitysector, ofwel 454.000 fte. Dat is een groei van 1,7% ten opzichte van eind 2023, terwijl de hele arbeidsmarkt in die tijd maar 0,4% groeide. Het grootste deel van al die banen vinden we in de horeca. Voor watersport en recreatie geldt dat er eind 2024 66.800 mensen werkten. Dat is een groei van maar liefst 2% ten opzichte van het voorgaande jaar. De monitor geeft ook een beeld van het aantal medewerkers door het jaar. In watersport en recreatie is het aantal werkzame personen in de zomermaanden 25% hoger dan in de winter. www.hiswarecron.nl Innovatie Award Kamperen De aanmelding voor de Innovatie Award Kamperen is geopend. Het is een prijs voor Nederlandse ondernemers en bedrijven die een innovatie hebben ontwikkeld die relevant is voor de kampeerbranche. Denk aan digitale toepassingen, duurzame oplossingen, nieuwe diensten, technische innovaties of slimme manieren om bedrijfsprocessen te verbeteren. Belangrijk is dat de innovatie niet alleen een idee is, maar al getest of toegepast wordt in de praktijk. De verkiezing is onderdeel van het netwerkevent De Kampeerbranche Ontmoet 2026, dat mede door HISWA-RECRON wordt georganiseerd. De prijsuitreiking vindt plaats op 30 september tijdens de Kampeer & Caravan Jaarbeurs. Aanmelden uiterlijk op 17 augustus. www.dekampeerbrancheontmoet.nl/aanmelden Nieuwe gedragscode De code of conduct voor de verblijfsrecreatie is er. Met deze gedragscode zet de sector duidelijke afspraken over zorgvuldig en transparant ondernemen op een rij, met oog voor de belangen van gasten. De gedragscode is een aanvulling op de RECRON Algemene Voorwaarden en de geschillenregeling. Het document beschrijft heldere richtlijnen voor situaties die in de praktijk regelmatig voorkomen, zoals herstructurering van vakantieparken en de verkoop van kampeermiddelen. Zo kun je misverstanden en miscommunicatie voorkomen en zorgen voor meer duidelijkheid en vertrouwen tussen ondernemer en gasten. “Zo versterken we samen het vertrouwen in de recreatiesector en houden we de branche betrouwbaar en toekomstbestendig”, stelt Geert Dijks, directeur van HISWA-RECRON. www.hiswarecron.nl 04-2026 | Recreactie 9 Foto: Kampeer & Caravan Jaarbeurs Foto: Max de Krijger Foto: RCN
DE GROOTSTE VOORRAAD GROOTKEUKEN APPARATUUR voor de professional Schilferijsmachines Deze machines met rvs omkasting zijn stuk voor stuk in staat om grote hoeveelheden granulaatijs te produceren. Type IQ 50C-A cap. 58 kg/etmaal opslagcap. 20 kg afm. 46,5x59,5x79 cm 230 Volt | 0,42 kW geschikt voor onderbouw Type IQ 85C-A cap. 94 kg/etmaal opslagcap. 20 kg afm. 46,5x59,5x79 cm 230 Volt | 0,47 kW geschikt voor onderbouw IJSKOUD DE BESTE LEES ALLES IN ONZE BLOG Waarom een ijsblokjesmachine een waardevolle investering is? Hoe uw drankjes de allerbeste smaak behouden en u altijd ijs beschikbaar heeft. 4050.781 normaal 3.275,actie 2.595,inruilkorting 200,NU 2.395,4050.790 normaal actie 3.740,2.945,KOM NAAR 1 VAN ONZE 6 inruilkorting 200,NU 2.745,UW OUDE IJSBLOKJESMACHINE IS 200 EURO WAARD IDEAAL VOOR ZALENCENTRA EN GROTE TERRASSEN. MET HOGE CAPACITEIT EN GROTE INGEBOUWDE BUNKER. VESTIGINGEN OF BESTEL OP HAKPRO.NL 4050.572 4050.612 IJsblokjesmachines extra grote capaciteit cap kg/ opslagcap. art. nr. type 4050.512 Type NQ 20 40 x 51 x 65 22 4050.534 Type NQ 30 40 x 51 x 65 31 4050.552 Type NQ 40 40 x 51 x 70 40 4050.572 Type NQ 50 52 x 56 x 81 48 4050.592 Type NQ 60 67 x 56 x 94 55 4050.612 Type NQ 90 67 x 56 x 99 75 4050.632 Type NQ 130 85 x 56 x 99 122 EMMELOORD Platinaweg 21 8304 BL Emmeloord Tel: (0527) 635 635 info@hakpro.nl afm. cm etmaal kg 6 12 12 15 30 37 50 AMSTERDAM De Flinesstraat 20 1114 AL Duivendrecht Tel: (020) 665 6428 amsterdam@hakpro.nl normaal actie 1.760,1.965,2.170,2.430,2.855,3.280,4.325,GRONINGEN Verl. Bremenweg 10c 9723 JV Groningen Tel: (050) 318 1600 groningen@hakpro.nl 1.495,1.645,1.795,1.995,2.295,2.625,3.375,inruil NU 200,200,200,200,200,200,200,ROTTERDAM Schuttevaerweg 13 3044 BA Rotterdam Tel: (010) 750 2750 rotterdam@hakpro.nl 1.295,1.445,1.595,1.795,2.095,2.425,3.175,VENLO Venrayseweg 44 5928 NZ Venlo Tel: (077) 387 4242 venlo@hakpro.nl INRUIL ACTIE Vanaf 4050.632 1.295,Lease vanaf 32,76* VLISSINGEN Bedrijfsweg 9 4387 PD Vlissingen Tel: (0118) 493 222 vlissingen@hakpro.nl 23-07-01 Alle prijzen zijn in euro's, exclusief BTW en wettelijke verwijderingsbijdragen. Wijzigingen voorbehouden zonder voorafgaande kennisgeving. Zet- of drukfouten voorbehouden. hakpro.nl
column Inspiratiereis Na de succesvolle reis van vorig jaar organiseren HISWARECRON en Pleisureworld ook dit jaar een inspiratiereis voor ondernemers. Deze vindt plaats van 6 t/m 10 oktober. Tijdens de inspiratiereis ontdek je de nieuwste ontwikkelingen binnen (dag)recreatie, hospitality en beleving. Je krijgt een verrassend kijkje achter de schermen bij toonaangevende campings, brengt een bezoek aan vakbeurs Salon Atlantica én je wordt getrakteerd op een unieke VIP-ervaring inhet bekroonde themapark Puy du Fou. Daar komt geschiedenis tot leven in adembenemende liveshows met honderden acteurs, paarden en indrukwekkende special effects. www.hiswarecron.nl Over op accu’s Puy du Fou Als Green Key-keurmeester kom ik veel op bedrijven. Steeds vaker kijken ondernemers naar de opties om accu’s te plaatsen, onder meer voor peakshaving. Inmiddels zijn veel ondernemers ermee bezig en dat is ook logisch. De energietransitie – de overstap naar elektrisch – is in volle gang. Het net kan dat niet aan en op steeds meer plekken is verzwaring van de aansluiting niet op korte termijn mogelijk. Maar toch wil je over op elektrisch koken en warmtepompen. Ook laadpalen zijn een welkome service. Daarnaast wil je meer grip op je stroomverbruik en het liefst ook meer controle over de kosten. Zeker als je een dynamisch energiecontract hebt. Accu’s, peakshaving en de GACS-wetgeving (het optimaliseren en monitoren van je energieverbruik) vallen dan mooi samen. Door nieuwe mogelijkheden worden veel problemen opgelost. Ik was laatst bij een recreatiebedrijf met 900 zonnepanelen en twee grote accu’s. Diewillen de energieafname beter reguleren, bijvoorbeeld als het gaat om de verwarming van het zwembad. Heel nauwkeurig wordt erop gestuurd op welk moment je de accu volgooit en op welk moment je de stroom weer gebruikt. Nieuwe leden Tussen 10 april en 1 juni zijn de volgende bedrijven lid geworden van HISWA-RECRON. Welkom! Camping De Carlton, Noordwijk, www.campingdecarlton.nl Passage Yachts, Roermond Stichting Stadshaven Goes, www.stadshavengoes.nl SieStar, Terneuzen, https://siestar.nl (HRBC) Greenway Distribution, Amersfoort, www.greenway-logistics.com (HRBC) Daarnaast zie ik dat de dynamische energiecontracten een vlucht nemen. Schijnt de zon en waait het? Dan is er soms sprake van een negatieve energieprijs. Gooi die accu’s maar vol! En als je de stroom zelf niet gebruikt, kan terugleveren aan het net in de piekuren winst opleveren. Datzelfde geldt bijvoorbeeld voor het leveren van stroom via de laadpaal. Die verdienmogelijkheden zijn belangrijk en inmiddels zijn het er heel wat. Opgeteld levert dat opvallend vaak een prima businesscase op, die de investering in grote accu’s rendabel maakt. Het is wel zaak dat door een goede en betrouwbare adviseur te laten uitrekenen. Zakelijke batterijen zijn hot en er zijn ook cowboys op de markt. Twee jaar geleden was het nog zo, dat ondernemers niet konden verduurzamen als ze geen zwaardere netaansluiting konden krijgen. De situatie is nu echt anders. De belangrijke vraag is nu: wíl je eigenlijk nog wel een netaansluiting? Richard Rademaker, keurmeester Green Key Meer weten over Green Key? Neem contact op met Erik van Dijk directeur Stichting KMVK E: erik@kmvk.nl T: 06 - 12 81 06 41 04-2026 | Recreactie 11 Foto: Camping De Carlton Foto: Shutterstock
UNLEASH THE WONDER Het toonaangevende evenement voor de vrijetijdssector in Europa. IAAPA Expo Europe is dé plek waar de toekomst van leisure en hospitality tot leven komt. Ontdek meer dan 800 leveranciers die hun baanbrekende innovaties presenteren, van next-generation speeltoestellen en geavanceerde zwembadinfrastructuur tot de veiligste springkussens. Laat je inspireren door nieuwe, omzetverhogende concepten in food & beverage en de nieuwste reserveringstechnologie, allemaal op één plek. Wil je vooroplopen in de sector, dan mag je dit evenement niet missen. @IAAPAEMEA | #IAAPAExpos EDUCATION 21-25 SEPT. SHOW FLOOR 22-24 SEPT. London, Verenigd Koninkrijk REGISTREER NU IAAPA.org/IAAPAExpoEurope
RecreAnders Henry Meijdam Voorzitter HISWA-RECRON De sector zoekt houvast Nik Veens EFCO zoekt verjonging De Europese recreatiekoepel EFCO & HPA, waar ook HISWA-RECRON bij is aangesloten, organiseerde op 12 maart de general assembly (jaarvergadering) in Brussel. EFCO streeft naar verjonging en dat was voor EFCOvoorzitter Arthur van Disseldorp een mooie gelegenheid om Nik Veens uit te nodigen, voorzitter van Jong RECRON. In toenemende maten sturen de deelnemende landen vertegenwoordigers van de next gen. “Het was opvallend hoe verschillend de materie is waar de landen mee zitten”, vertelt Veens. “In Finland voeren ze nu net de toeristenbelasting in. In Spanje en Portugal is wildkamperen een probleem waar niet op wordt gehandhaafd. En wij zitten met de verhoogde btw. Goed dat er een overkoepelende vereniging is op Europees niveau, al zijn er uiteenlopende uitdagingen.” www.efcohpa.eu Na de wittebroodsweken bij de branchevereniging ben ik ondergedompeld in het werk van dag tot dag bij HISWA-RECRON. En dat, zo verzeker ik u, kent veel uitdagingen. Er wordt wel veel gesproken over maatschappelijk rendement, maar ook dat kost uiteindelijk geld. Dat geld moet verdiend worden in de business van onze leden. Vakantie moet betaalbaar blijven, vinden wij. Dat staat op gespannen voet met de verdiencapaciteit van ondernemers, die zwaar onder druk staat. Ik noem een aantal zaken: • Er is sprake van forse kostenstijgingen, terwijl de prijsruimte beperkt is. De marge verdampt. • Het investeringsvermogen staat onder druk door kostenstijgingen, belastingverhogingen en beperkingen van ontwikkelpotentie. Je kunt geld maar één keer uitgeven. • Ons vak is gastvrijheid. Dat vergt goed, klantgericht personeel. De arbeidsmarkt is overspannen. Het is hard werken in ons vak. • Ondernemerschap anno 2026 vergt continue innovatie en voortschrijdende digitalisering. Activiteiten die nodig zijn, maar waarvan de kost voor de baat uitgaat. Wat hebben bewoners aan toerisme? In de coverstory van deze Recreactie gaan we uitgebreid in op het belang van recreatie en toerisme voor de lokale gemeenschap. Dat is ook te meten, constateren Celth en NBTC. Zij beschrijven in de ‘Wegwijzer voor het meten van bewonersprofijt’ verschillende manieren om bewonersprofijt te meten. Diverse instrumenten werden ook in de praktijk getest. De metingen zijn belangrijk voor beleidsmakers die de discussie over toerisme willen sturen en baseren op feiten. De ‘wegwijzer’ is gratis te downloaden. www.nbtc.nl • Fiscale en lokale lasten blijven stijgen. Ondernemers zijn het paard dat de kar moet trekken. Maar door alle lastendruk verworden we tot een broodmagere melkkoe, die, hier en daar op zijn laatste krachten, keer op keer voor meer melk wordt benaderd. Moeten er eerst grote aantallen bedrijven failliet gaan, voordat de overheid beseft dat dit niet onbeperkt voort kan gaan? • De duurzame samenleving staat centraal. Een goede zaak, we willen allemaal dat ook komende generaties een goed leven hebben. Maar het moet wel betaalbaar blijven, zonder dat bedrijven omvallen. Anders gooi je het kind met het badwater weg. Onze maatschappij vormt een gesloten cirkel, waarbij verdienen aan de basis staat van al het andere. Zonder verdienste geen ondernemingen, zonder ondernemingen geen banen en dus geen belastingopbrengsten. En daarmee geen realisatie van maatschappelijke doelen. Daarom zetten wij de komende periode het verdienvermogen van de sector centraal. Ondernemers willen verdienen, kosten maken en investeren. Maar zij hebben ook fysieke ruimte nodig om toekomstbestendig te kunnen ontwikkelen. Dat is waar HISWA-RECRON de focus op legt. In het belang van onze sector, maar vooral in het belang van ons mooie land. 04-2026 | Recreactie 13
productnieuws Tekst: Jaap van Sandijk coverstory Leven in de brouwerij! Recreatie en toerisme dragen de lokale gemeenschap www.halfverharding.nl (088) 400 63 60 Wat is het belang van recreatie en toerisme? Is dat de enorme bijdrage die de sector levert aan de Nederlandse economie? Is het de werkgelegenheid, de vele banen? Of is het de ontspanning van mensen, het even opladen na een stressvol bestaan in een overvol land? Het belang van recreatie en toerisme blijkt vooral ook voor de regio en de lokale gemeenschap enorm te zijn. “Zonder toeristen geen winkels, restaurants of overdekte speeltuinen voor de kids uit het dorp.” 3D-ontwerp van sporten speelplek Tekst: Maarten Bokslag Foto’s: Landal, Marveld, de Meerpaal Regelmatig zijn er berichten in het nieuws die het overtoerisme benoemen. Amsterdam en Giethoorn worden genoemd, en ook in Zeeland en Zuid-Limburg kan het érg druk zijn. Slechts zelden is er aandacht voor de andere kant van de medaille: de enorme bijdrage die recreatie en toerisme leveren aan de lokale www.lappset.nl (0547) 28 94 10 14 Recreactie | 04-2026 Met de Lappset Speeltuinconfigurator ontwerp je in 3D je eigen sport- of speelplek. Dankzij luchtfoto’s, 3D-visualisaties en inzicht in je budget kun je in enkele minuten tijd een conceptontwerp maken dat past bij je wensen en budget. Tijdens het ontwerpen kies je zelf uit producten, kleuren, opties en valondergronden. De kosten passen zich automatisch aan, zodat je steeds de financiële impact van je ontwerp ziet. economie, het voortbestaan van winkeltjes, cafés, restaurants, musea. De lokale werkgelegenheid die de sector biedt. De extra voorzieningen, die met het recreatiebedrijf beschikbaar zijn voor het dorp. Enorm belangrijk “Recreatie heeft een niet te onderschatten belang voor de regio en de lokale gemeenschap”, stelt Frank Verkoijen, adviseur bij 04-2026 | Recreactie 33 stabiliteit biedt om op te lopen of te rijden. Bovendien is het vaak voordeliger dan asfalt, beton of bestrating en relatief onderhouds- en stof-arm.
‘Zonder toeristen konden veel winkeltjes, restaurants en musea wel sluiten’ Leisurebrains en opsteller van vele beleidsstukken en visies voor ondernemers en overheden op het gebied van recreatie en toerisme. Hij weet hoe de bal rolt. “Het belang van toerisme en recreatie zie je eigenlijk pas als je je voorstelt dat het weg zou vallen. Dat er geen toeristen en recreanten meer komen. Soms dreigen bedrijven te reorganiseren of ermee te stoppen en dan staan de lokale horeca, retail en detailhandel meteen op hun achterste benen. Er zijn in het buitengebied kernen die er zonder recreatie en toerisme gewoon niet meer zouden zijn. Denk bijvoorbeeld aan Zuid-Limburg. Als je het toerisme daar helemaal weghaalt, blijft er nauwelijks nog een economie over. Naast de kleinschalige agrarische sector is er vrijwel niets, 95% draait op toerisme.” Verkoijen geeft een voorbeeld: “In 2002 was er een grote brand bij Landal De Lommerbergen in Reuver. Dat is een groot park met 500 bungalows. Het was na de brand lange tijd dicht. Vervelend voor Landal en de recreanten, maar vooral de middenstand in Reuver klaagde steen en been. Ze bleven benadrukken dat het park zo snel mogelijk weer open moest, omdat ze het anders niet gingen redden.” Het belang van recreatiebedrijven is breed. Kinderen uit de regio leren zwemmen op het recreatiepark en hebben plezier in (overdekte) speeltuinen. Soms heeft het pakketpunt, de ambulancepost of de brandweerauto van het dorp een plek gevonden op het recreatiebedrijf. Er zijn ook bedrijven met een zeilschool; 04-2026 | Recreactie 15 >
ICY Campsite Management zorgt voor inzicht en besparing zorg Beh erd laat Gee bed o rdeel slim t gasten een aanp dienen eer con Beheer stroom op uw camping volledig draadloos en op afstand. erdeel slim het beschikbare vermogen, voorkom overbelasting en laat gasten betalen naar werkelijk gebruik. g e Geen aanpassingen aan uw infrastructuur nodig en eenvoudig te bedienen via PC of smartphone. e Meer controle, lagere kosten en hogere opbrengsten. Mee Stroompieken afvlakken Realtime alarmmeldingen en inzicht in verbruik Prepaid functionaliteit Koppelbaar met alle gangbare boekingsystemen Stroo Realt Prep Kopp S R P K www.icy.nl Meer weten? Scan de QR. Geen ruimte in de kast voor modules? We hebben voor iedere situatie een oplossing! en paring d. Wildkamp. Sterk in water, lucht en elektra. Meer info op wildkamp.nl/recreatie Slimme oplossingen voor jouw terrein Van beregening tot modulaire servicezuil Ondersteuning op maat bij projecten Altijd & overal online bestellen Direct iets nodig? Altijd een vestiging de buurt Zeer korte terugverdientijd
coverstory ‘Inwoners van Groenlo maken ook gebruik van onze voorzieningen’ daar leren ook de kids uit de regio zeilen. Het zijn allemaal voorzieningen die alleen maar bestaan dankzij het recreatiebedrijf. Lokale betrokkenheid Middenin het Limburgs heuvelland ligt Landal Gulpen. Het ligt in Euverem – een dorp met circa 250 inwoners. Het dorp is nauw betrokken bij het vijf jaar oude Landal-park, vertelt Iris Paulissen, general manager van Landal Gulpen. “Als de buurtvereniging bijvoorbeeld een EHBO- of AED-cursus of jaarvergadering organiseert, stellen wij graag ruimte ter beschikking. Wij doen dat gratis, we willen graag iets terugdoen voor het dorp.” Daarmee hebben inwoners van Euverem ook plezier van het recreatiepark. “Iedereen kan in onze parkshop terecht, en dat is een uitkomst voor mensen die even een boodschapje vergeten zijn of voor oudere mensen die niet zo makkelijk even naar Gulpen gaan. We bakken elke dag verse broodjes en ook die zijn populair, want het dorp heeft geen eigen bakker meer. Wel is er in het dorp nog één buurtcafé – en ook daar zitten bij mooi weer altijd wel een paar van onze gasten op het terras.” Omgekeerd komen de dorpelingen ook graag naar restaurant The Dill bij het Landal-park, vertelt Paulissen. “Veel mensen uit de buurt komen hier eten, een pizzaatje halen of verjaardag vieren. We werken met een lokale, zelfslachtende slager, schenken het lokale Gulpener bier. We zijn echt onderdeel van de lokale gemeenschap. En dat levert ons ook voordeel op, bijvoorbeeld als we hulpkrachten zoeken of ander personeel. Je ziet dat collega’s hun broertjes of zusjes aandragen. Er wordt hard gewerkt, maar vaak is het hier ook echt gezellig.” Waar recreatieparken vroeger nog weleens met de rug naar hun omgeving stonden, staan de deuren nu wagenwijd open. Bij De Meerpaal in Zoutelande lopen wandelaars zo van de duinen het bedrijf op en weer af. “We zijn onderdeel van de natuur”, vertelt Rosa van Roosendaal van De Meerpaal. Doorsteekje voor scholieren Bij Landal Gulpen wordt toegestaan dat jongeren van school naar huis over het park fietsen. “Dat scheelt ze 20 minuten omrijden”, vertelt Iris Paulissen. “Als ze zich netjes gedragen laten we dat toe. Ook bij het beperken van parkeeroverlast willen we de inwoners van het dorp zo min mogelijk tot last zijn. Op wisseldagen kan het hier echt wel druk zijn. Dan staat ons park overvol. Gasten hebben dan toch de neiging om op straat buiten het park te parkeren en dat is vervelend voor de aanwonenden. Dus we hebben in elk geval intern de afspraak dat medewerkers op wisseldagen op de tweede parkeerplaats parkeren, zodat er op de eerste parkeerplaats meer plek is voor de gasten. Dan hoeven gasten minder ver te lopen tot aan de receptie. En zo ontlasten we ook weer de buurt.” Ook Marveld Recreatie in Groenlo is nauw verweven met de gemeenschap, zelfs in diverse publiek-private overeenkomsten. > 04-2026 | Recreactie 17
UW PARTNER VOOR SERVICE EN ONDERHOUD Snelle service en deskundig onderhoud voor een zorgeloos recreatieseizoen, het hele jaar door. Kijk op seijsener.com +31 (0)75 6810 610 info@seijsener.com Dé specialist in terrasmeubilair www.madino.nl 0488 440138 info@madino.nl
coverstory Eigenaar Edwin Bomers vertelt dat bijna alle faciliteiten op het bedrijf ook door de lokale bewoners worden gebruikt. “Of het nu de golfbaan is, tennisbanen, padelbanen of het zwembad. We zien zelfs dat inwoners op zondag verse broodjes komen halen. We willen geen concurrentie zijn voor de lokale middenstand. Maar we zorgen er wel voor dat er jaarlijks een half miljoen extra toeristen naar Groenlo komen. Met ons eigen treintje brengen we ze zelfs van het bedrijf naar het stadje. Die mensen besteden allemaal geld in de omgeving. Een bloemetje, de vertering, de brandstof, het funshoppen, dat draagt allemaal bij aan de lokale economie.” Opvang van Oekraïners De goede banden met de gemeente zijn belangrijk voor Bomers, die recent ook dagattractiepark Bommelwereld opende. “We hebben veel loyaliteit naar elkaar. Daarom vangen wij ook 120 Oekraïners op voor de gemeente. Wij verzorgen de hele opvang en dat scheelt de gemeente veel werk en geld en kopzorg. Er zijn hier al wasmachines, we bieden fietsverhuur en er is geen extra bewaking nodig. En waar wij dan weer heel blij mee zijn: die mensen uit de Oekraïne mogen gewoon werken, en dat doen ze graag op ons park. Ze helpen mee in de koude keuken, het buffetrestaurant en dergelijke. We hebben een serie nieuwe chalets geplaatst om de Oekraïners een goed verblijf te bieden.” Bij sommige kostbare voorzieningen op het bedrijf werkt Bomers intensief samen met de gemeente. Het zwembad van het park kwam tot stand in een publiek-private samenwerking. “Inwoners mogen ook van ons zwembad gebruik maken, en de gemeente hoeft zelf geen kostbaar bad meer open te houden. De gemeente ondersteunt ons met een bijdrage. Toen die samenwerking een succes bleek hebben we ook het tennis‘Als de buurtvereniging iets organiseert, stellen wij graag ruimte ter beschikking’ complex van Groenlo hier neergelegd, net als de golfbaan, een pitch-and-puttbaan, die ook gebruikt voor door de inwoners. Die voorzieningen zijn voor ons eigenlijk te kostbaar om alleen in het seizoen te exploiteren. Dus wij profiteren van die verbreding. En dat geldt ook voor de inwoners, die profiteren van voorzieningen die je normaal nooit zou hebben in een stadje als Groenlo, met 10 duizend inwoners.” Maar waarom gaat de toeristenbelasting dan omhoog? Het belang van recreatie en toerisme staat buiten kijf. Adviseur Frank Verkoijen is ervan overtuigd dat vrijwel alle verantwoordelijk beleidsambtenaren en wethouders dat ook heel goed weten. Maar hoe kan het dan dat zelfs toeristische gemeenten soms lukraak de toeristenbelasting omhoog gooien, als er ergens een financieel gat gedicht moet worden? Verkoijen: “Er wordt geen koppeling gelegd tussen het nut van toerisme en de toeristenbelasting. Als je die koppeling legt zou de logische uitkomst zijn: schaf de toeristenbelasting af, of gooi die in elk geval niet zomaar ongecontroleerd omhoog. Maar zo wordt niet geredeneerd. De verhoging van toeristenbelasting heeft niets te maken met de discussie over het nut van toerisme. Het heeft altijd een financiële achtergrond en wordt dus meestal door de afdeling financiën ingezet. Het uitgangspunt is: die toerist blijft toch wel komen. Voor wat hogere marktsegmenten zal dat wel kloppen, maar nu, met de verhoogde btw, gaat de hoogte van de toeristenbelasting toch echt wel meetellen. Als je inmiddels al zo’n 2 euro per nacht betaalt aan toeristenbelasting en je hebt als ouders drie kinderen, ben je al een tientje per nacht kwijt aan toeristenbelasting. Zeker als je kampeert is dat veel te veel in verhouding tot het product wat je koopt. Dan ga je echt wel merken dat mensen liever in een andere gemeente gaan kamperen. Je gooit het kind met het badwater weg.” Jeffrey Belt, adjunct-directeur van HISWA-RECRON, neemt die boodschap zeer serieus. “We benadrukken voortdurend die maatschappelijke waarde van de sector en van onze bedrijven. Ook vanuit de politiek moet daar echt meer aandacht voor komen. Met name ook als het gaat om besluitvorming op dossiers als de btw-verhoging en de scheefgroei van lokale lasten. De hele sector staat voor de opgave om het enorme maatschappelijke belang van onze bedrijven te benadrukken.” 04-2026 | Recreactie 19
de bezieling Jasper Rotgans van Outdoor Valley Zomer en winter buitensport Fier steekt een rots kaarsrecht omhoog uit het vlakke land bij Bergschenhoek. Het is het klimcentrum van Outdoor Valley. Ooit begonnen als kanoverhuur is het buitensportbedrijf de afgelopen tien jaar enorm gegroeid. Diverse bedrijven werden overgenomen en nu biedt Outdoor Valley een breed programma aan buitensporten, een indrukwekkend klimcentrum en een wintersportcentrum. Door die combinatie is het mogelijk om een groot aantal medewerkers een vaste aanstelling te bieden. Tekst: Maarten Bokslag Foto’s: Outdoor Valley programma’s. Dan wordt het geboekt in combinatie met bijvoorbeeld survivallen, vlot bouwen of boogschieten.” Jasper Rotgans Wat nu Outdoor Valley is, begon in 1993 als kanoverhuurder Tiekano. Dat werd al snel uitgebouwd met andere buitensporten, zoals boogschieten. De naam werd Tiekamp, en vanaf 2004 Outdoor Valley. Dat was ook het jaar waarin Erik Rovekamp aantrad als eigenaar en ondernemer. Sinds 2019 is Jasper Rotgans (37) mede-eigenaar van het bedrijf. In al die jaren is het bedrijf fl ink gegroeid, vertelt Rotgans. “We hebben nu twee locaties. Bij Outdoor Valley in Bergschenhoek bevinden zich kanoverhuur, survivalterrein en klimcentrum. Hemelsbreed 900 meter verder is het wintersportcentrum. De kanoverhuur is nog steeds heel belangrijk voor het bedrijf. Het is een van onze meest geboekte producten. Als je rustig peddelt kun je hier een rondje varen van drie kwartier en dat past precies bij wat onze gasten graag willen. Het is een laagdrempelige activiteit met weinig veiligheidsrisico’s. Als er een school komt met tachtig leerlingen die willen kanovaren is dat geen probleem. Daarnaast is het kanoën onderdeel van allerlei 20 Recreactie | 04-2026 Wintersportcentrum Rotgans ging in 2007 aan de slag als skileraar op het wintersportcentrum, dat toen nog zelfstandig was. Om ook in de zomer werk te hebben, werd hij daarnaast buitensportinstructeur bij Outdoor Valley. Maar het ondernemerschap trok. “In 2018 voerde ik gesprekken met Erik Rovekamp. Er was sprake van dat ik mede-eigenaar kon worden van Outdoor Valley. En toen kwam onverwachts het wintersportcentrum te koop. Op dat moment was het opeens heel logisch dat we dat samen zouden gaan doen.” Sindsdien zijn aardig wat bedrijven overgenomen. Niet per se om te groeien, maar vooral omdat de kans zich aandiende, legt Rotgans uit. “De opvallendste overname is die van klimcentrum Monte Cervino, de ‘rots’ die 35 meter boven het landschap uitsteekt. Rovekamp en Rotgans besloten het bedrijf te kopen omdat de eigenaar met pensioen wilde. “Het klimcentrum ligt tegen ons bedrijf aan”, vertelt Jasper Rotgans. “En het aanbod sluit naadloos aan op de activiteiten van Outdoor Valley. Dus hebben we het in 2020 maar gekocht.”
Uitslaande brand Dat betekent niet dat de groei van Outdoor Valley zonder slag of stoot is verlopen. Vooral de jaren 2018 tot 2021 waren zwaar. 2018 werd getekend door een grote brand in het centrumgebouw van Outdoor Valley. Kantoor, douches, restaurant, Het opleiden en halen van certificaten wordt automatisch gemonitord keuken en de materialenopslag werden volkomen verwoest. “We waren alles kwijt: materialen, horeca, kleedruimtes, ons kantoor! Maar de dagen die daarop volgden gebeurde er iets magisch. Mensen kwamen echt van alle kanten om te helpen. De leverancier van materialen stond een paar uur na de brand al met een bus vol voor de deur en zei: hier, ga maar aan de gang, we regelen het wel. Dat was ongekend. Met kunst en vliegwerk hebben we alles door kunnen laten gaan.” De brand was een enorme klap, maar aan de andere kant bracht die ook een (noodzakelijke) groeisprong. “We waren zo gegroeid, dat we het met onze voorzieningen eigenlijk niet meer aan konden. Het nieuwe pand is twee keer zo groot geworden. We gingen van 6 naar 32 douches. De keuken werd zelfs zes maal zo groot. We hebben duurzaam gebouwd, alles gaat met warmtepompen. Maar dat was natuurlijk wel een enorme investering. Uiteindelijk hebben we het geld met crowdfunding onder onze vaste gasten bij elkaar gebracht.” Het nieuwe gebouw was net klaar toen de corona kwam. Het bedrijf, met 45 mensen in vaste dienst, ging dicht. De jaren 2020 en ‘21 die volgden waren rommelig. Dan mocht de skibaan weer open, maar de omkleedruimte niet. Een andere periode mochten mensen wel kanovaren, maar bleef de horeca dicht. “Voor veel mensen klinkt het alweer lang geleden, maar voor ons is de corona nog niet voorbij. We zijn nog steeds bezig om de NOW-schulden af te betalen die we toen hebben gemaakt.” Inwerken en opleiden Een van de uitdagingen van een buitensportbedrijf is, dat je de instructeurs goed moet inwerken en opleiden. Veiligheid staat immers voorop voor de leden van VeBON – de bedrijfsgroep binnen HISWA-RECRON. Maar hoe hou je die mensen vast in een typisch seizoensbedrijf? Outdoor Valley vond de oplossing in de aankoop van het wintersportcentrum, waar de piekdrukte ligt in de winterperiode. Zo vullen beide bedrijven elkaar mooi aan. Toch moeten er nog steeds twintig tot dertig mensen per 04-2026 | Recreactie 21 >
de bezieling jaar worden opgeleid. “Vroeger leidden we mensen gaandeweg op. Telkens voegden we een onderdeel toe: klimmen, vlotbouw, boogschieten enzovoorts. Maar dat traject duurde erg lang en dan vertrokken mensen soms alweer”, vertelt Rotgans. “Nu maken we met de hele nieuwe jaargroep tegelijk een vliegende start. Vijf dagen lang behandelen we alle basisactiviteiten intensief met de groep. Als je al een mbo 3-buitensportopleiding hebt, ben je daarna volwaardig instructeur. Als je geen vooropleiding hebt, kun je in een online leeromgeving je certificaat halen. Het leren kan gewoon met de smartphone. Zodra de medewerker een vinkje zet dat hij klaar is met de leerstof, wordt automatisch het theorie-examen klaargezet. En als dat goed wordt bevonden, activeert het systeem het praktijkexamen. De De combinatie met het wintersportcentrum maakt jaarrond exploitatie mogelijk examinator loopt een keer mee, kijkt mee, en zet vinkjes bij de onderdelen waarop getoetst wordt. Als alles goed wordt bevonden, kan de planner die medewerker volwaardig op de betreffende onderdelen inplannen. Alles zit gelijk in het systeem. Zo kunnen we de mensen opleiden die we nodig hebben, zonder tijd te besteden aan de administratie.” Cyberveilig – én goed verzekerd De laatste tijd worden bedrijven zich steeds meer bewust van de cyberdreiging. Grote bedrijven als Odido, Basic-Fit en Booking.com werden dit voorjaar al gehackt. Voor bedrijven die veel adressen en betalingen beheren is dat een nachtmerrie. Jasper Rotgans is al enkele jaren bezig om de risico’s in te perken. “We zijn eerst gaan kijken: hoe hebben we het geregeld en waar zitten de kwetsbaarheden? Samen met experts hebben we vervolgens een lijst met actiepunten opgesteld die we inmiddels, zo goed als dat kan, hebben afgewerkt. We hebben nu een duidelijk beleid als het gaat om beheer van onze devices, een visie op hoe medewerkers om moeten gaan met wachtwoorden en gevoelige documenten. Daarmee zijn we niet alleen AVG-technisch goed bezig, maar ook goed voorbereid als het een keer misgaat.” Iedereen in het bedrijf is daarvan doordrongen, weet Rotgans. “Alle bedrijven bieden een EHBO en BHV-training, maar ik denk dat wij het enige bedrijf in onze branche zijn dat een DHV-training geeft: Digitale Hulpverlening. Dat is een awareness-training die we één keer per jaar doen. Zo houden we iedereen scherp. We willen de kans dat er iets misgaat minimaliseren, maar helemaal uitsluiten kun je het nooit. Daarom hebben we ook een duidelijk noodprotocol: fysiek en geprint – dat is dus ook beschikbaar als alle systemen op zwart gaan. We hebben onze zaken zo goed geregeld, dat we nu ook een verzekeraar hebben die zaken als omzetderving, initiële en langdurige kosten voor ons wil verzekeren.” 04-2026 | Recreactie 23
personeel & organisatie Flinke reserve beschermt gepensioneerden Pensioenfonds over naar nieuw stelsel Nederland heeft een nieuw pensioenstelsel. Met ingang van 1 januari 2026 is ook het Pensioenfonds Recreatie over naar dat nieuwe stelsel. De nieuwe regeling is persoonlijker en toekomstbestendiger. Wat betekent dit voor (voormalig) werknemers en gepensioneerden? “Gaat het economisch goed, stijgen de uitkeringen mee. Gaat het minder, dan kunnen ze dalen.” Tekst: Jaap van Sandijk Foto’s: Beerze Bulten, De Krim In het nieuwe pensioenstelsel bewegen de pensioenen sneller mee met de economie. Bij goede beleggingsresultaten kunnen de pensioenen sneller stijgen. In tegenstelling tot de oude regeling is er echter geen sprake meer van een gegarandeerde pensioenuitkering. “Voortaan bouw je kapitaal op en weet je tegen het moment dat je met pensioen gaat, welk pensioen je kunt verwachten”, vertelt Martin Merks, manager Sociaal Beleid van branchevereniging HISWA-RECRON. “De hoogte hangt af van de rente en de beurzen.” Pensioenuitkeringen kunnen dus fluctueren. Gaat het economisch goed, stijgen de uitkeringen mee. Gaat het minder, dan kunnen ze dalen. Toch zal zo’n daling niet snel gebeuren, zegt Ansfried Snijders, voorzitter van het Pensioenfonds Recreatie. “Het klopt dat deelnemers nu eerder profiteren van goede economische ontwikkelingen. Maar ze zijn óók beschermd in mindere tijden. We hebben een goede reserve, om zo lang mogelijk te voorkomen dat uitkeringen dalen.” Goed moment Pensioenfondsen kunnen tussen 1 juli 2023 en uiterlijk 1 januari 2028 hun opgebouwde pensioenen omzetten naar het nieuwe stelsel. Het Pensioenfonds Recreatie – een middelgroot fonds dat ongeveer één miljard euro in kas heeft – heeft de overgang tijdig uitgevoerd. “We wilden niet als eerste gaan, met het oog op mogelijke kinderziektes”, legt Snijders uit. “Onder het toezicht van De Nederlandsche Bank is de overstap goed verlopen. Goed testen was een must, want in het nieuwe stelsel wordt het geld op een andere manier geadministreerd.” Het Pensioenfonds Recreatie staat er goed voor. Omdat de beurzen en de rente het in het laatste kwartaal van 2025 goed deden én omdat in het nieuwe stelsel minder buffers aangehouden 24 Recreactie | 04-2026 hoeven te worden (de eerder verplichte dekkingsgraad vervalt), gaan de gepensioneerden er direct op vooruit. Dat lazen ze in eind vorig jaar in een eerste (voorlopige) berekening van hun pensioen. Binnenkort wordt een tweede, definitieve berekening verzonden. De tweede berekening pakt door de gunstige economische ontwikkelingen positiever uit dan de eerste. “We hebben op een heel goed moment de overstap gemaakt”, aldus een tevreden Snijders. “Daar was ons veel aan gelegen en daar hebben we ook hard aan gewerkt.” De voorzitter benadrukt dat alle deelnemers van het pensioenfonds worden geïnformeerd over hun eigen situatie. “Iedereen weet hoe hij eraan toe is, ook de mensen die nog niet met pensioen zijn. Die krijgen inzicht in hun eigen pensioenpot. Daarbij geven we drie verwachtingen aan. Naast het te verwachten bedrag zien de deelnemers ook de bedragen in situaties waarin het economisch meezit, of juist tegenzit.”
Het nieuwe stelsel is evenwichtiger dan het oude omdat het rekening houdt met verschillende generaties. Dat pakt met name gunstig uit voor jongeren. Snijders licht toe: “In het oude systeem belegden we voor iedereen op dezelfde manier. Nu doen we dat op een manier die past bij de leeftijd van de deelnemers. We werken met leeftijdsgroepen. Voor mensen die jong zijn, kun je meer beleggingsrisico’s nemen. En dus een hoger rendement realiseren. Meer risico betekent natuurlijk ook dat je met tegenvallers te maken kunt krijgen. Maar jongeren hebben nog zoveel tijd tot hun pensioen dat die in de loop van de tijd weer goedgemaakt kunnen worden. Naarmate de leeftijd van de deelnemer stijgt, beleggen we defensiever.” Transparantie voor deelnemers Snijders wijst erop dat het nieuwe stelsel transparanter is dan het vroegere stelsel en deelnemers meer uitdaagt tot betrokkenheid. “In tegenstelling tot in het verleden kunnen we nu meer inzicht geven. We kunnen beter aangeven wat er gebeurt met de euro’s die een werknemer inlegt. We beleggen ook op basis van input van deelnemers. Die bevragen we door middel van enquêtes. Onder meer over hoeveel risico ze willen en kunnen lopen.” Pensioenen zijn juist nu meer levend dan ooit, wil de voorzitter maar zeggen. En het Pensioenfonds Recreatie doet er veel aan om die boodschap te verspreiden. “We doen dat op onze website, op LinkedIn, op vakbeurzen en we gaan ook op bezoek bij bedrijven. Onze relatiemanager Rutger Kluiver reist door het hele land en organiseert informatiebijeenkomsten. Hij heeft ook dingen ontwikkeld die juist ‘We hebben de overstap op een heel goed moment gemaakt’ jongeren ontzettend aanspreken, zoals een pensioenquiz.” Pim Meijkamp, eigenaar van Vakantiepark Delftse Hout, is bestuurslid van het Pensioenfonds Recreatie. Hij vindt het belangrijk dat het onderwerp pensioen meer gaat leven. “Voor veel jonge werknemers is het een ver-van-mijn-bed-show. Terwijl het toch écht van belang is om er nu al mee bezig te zijn. Ik zeg altijd tegen mijn personeel: als je wilt stoppen, minder werken of veranderen van baan, denk aan je pensioen! Kijk wat de gevolgen zijn. Vraag om informatie of zoek het op.” Hij benadrukt: “Je pensioen is een belangrijk deel van je arbeidsvoorwaarden. Een vijfde deel van je werkzame leven werk je voor je pensioen.” Meijkamp vindt dat ook bij werkgevers pensioen meer top-ofmind moet zijn. “In het nieuwe stelsel verandert de premie voor werkgevers niet, dus dat nodigt niet direct uit om je er meer in te verdiepen. Toch is het als werkgever je taak om je werknemers altijd goed te informeren.” Vragen of meer informatie? Rutger Kluiver relatiemanager@pensioenfondsrecreatie.nl 06 - 2710 8630 www.pensioenfondsrecreatie.nl 04-2026 | Recreactie 25
de visie Zeeuws gedeputeerde Daniëlle de Clerck: ‘We voelen nu echt de btw-verhoging’ Daniëlle de Clerck is sinds februari 2026 gedeputeerde voor toerisme en recreatie in Zeeland, een provincie die grotendeels leeft van recreatie. Maar De Clerck staat voor enkele flinke uitdagingen. “Ik vind het een zorgelijke ontwikkeling dat het aantal overnachtingen terugloopt. We zien nu voor het eerst dat de btw-verhoging significante gevolgen lijkt te hebben. ” Tekst: Jaap van Sandijk Foto: Mechteld Jansen Als gedeputeerde is De Clerck naast onder meer ruimtelijke ordening en milieu verantwoordelijk voor toerisme en recreatie. En dat ligt haar na aan het hart. “Ik woon zelf in de kustgemeente Sluis. Vanaf mijn dertiende jaar had ik verschillende bijbaantjes in de horeca. Ik ben letterlijk opgegroeid met toerisme en recreatie. Het is verweven in de haarvaten van de Zeeuwse samenleving. Wij vinden dat ondertussen zo gewoon, dat we onvoldoende stilstaan bij het belang ervan. Toch is het goed om te beseffen dat we in Zeeland 18 duizend directe banen hebben in het toerisme. En dat we 20 miljoen dag-bezoekers en 22 miljoen overnachtingen hebben. Dat is goed voor vier miljard aan inkomsten.” In 2025 daalde het aantal overnachtingen met zo’n vijf procent. Ook het aantal buitenlandse bezoekers liep terug. “Ik vind dat echt een zorgelijke ontwikkeling. We zien nu voor het eerst dat de btw-verhoging significante gevolgen lijkt te hebben. Wij hebben hier eerder onze zorgen over geuit. Daarom wil ik goed de vinger aan de pols houden in hoeverre deze maatregel negatieve effecten heeft voor de sector. Ik ben daarover structureel in gesprek met vooral de kustgemeenten en de sector. Maar die gesprekken gaan over nog veel meer. Er komen namelijk nogal wat omstandigheden samen. Naast de btw-verhoging hebben ondernemers te maken met fors gestegen prijzen. Die worden voor een deel doorberekend aan de gasten, maar dat kun je niet blijven doen. En dan zijn er ook nog de problemen op het gebied van verduurzaming en netcongestie. We volgen die ontwikkelingen nauwlettend. We moeten voldoende ruimte voor recreatie zien te behouden.” Wat zijn volgens u de belangrijkste uitdagingen voor Zeeland op het gebied van toerisme en recreatie? “Ten eerste is dat ruimte voor ondernemerschap. Het is belangrijk dat ondernemers kwaliteit kunnen blijven toevoegen aan 26 Recreactie | 04-2026 ‘We willen investeren in kwaliteit en bieden daar ook ruimte voor’ hun product. Zodat ze kunnen blijven aansluiten op de vraag uit de markt. De andere uitdaging is de balans tussen draagkracht voor ondernemers en draagvlak onder de bevolking voor het toerisme. Dat is een ingewikkeld evenwicht. Vooral in de kustdorpen maken mensen zich soms zorgen over de piekdruktes. Waarbij we natuurlijk niet moeten vergeten dat veel kleine dorpen hier juist dankzij die toeristen beschikken over grote supermarkten. En dat meer dan de helft van de ‘drukte’ komt door Zeeuwen zelf, die lekker genieten van hun mooie provincie. Deze uitdagingen zijn een belangrijk onderdeel van Bestemming 2035, onze strategische agenda voor een duurzame, hoogwaardige en evenwichtige toeristisch-recreatieve sector in Zeeland. De balans tussen bewoners, ondernemers en bezoekers staat hierin centraal.” Hoe kan de provincie het toerisme meer spreiden, over zowel het jaar als over de provincie? “Het achterland is van grote toegevoegde waarde voor toerisme en heeft al veel te bieden. Denk aan het Watersnoodmuseum op Schouwen-Duiveland of de bloemdijkjes op de Bevelanden. Maar we kunnen die kansen nog beter benutten. Dat kan bijvoorbeeld door ze nog meer voor het voetlicht te brengen en ook te zorgen voor ontwikkelruimte in het achterland. Samen met de gemeenten hebben we de toekomstvisie Zeeland 2050 gemaakt. Uitgangspunt daarvan is een forse groei van de bevolking. Recreatieve mogelijkheden zijn er niet alleen voor toeristen. Ook eigen inwoners willen goed kunnen recreëren. Ruimte voor recreatie is dus ook een pluspunt voor niet-Zeeuwen die overwegen naar Zeeland te verhuizen. Dat is hard nodig, want
Daniëlle de Clerck Daniëlle de Clerck (Oostburg, 1990) studeerde Bestuurskunde aan Avans Hogeschool. In 2013 begon ze haar loopbaan als beleidsmedewerker bij de gemeenten Hulst, Sluis en Terneuzen. In 2019 werd ze namens de VVD Statenlid in Zeeland. Vier jaar later volgde het fractievoorzitterschap van de VVD. In februari 2026 werd zij benoemd tot gedeputeerde. De Clerck is verantwoordelijk voor de portefeuilles toerisme en recreatie, ruimtelijke ordening, wonen en bedrijventerreinen, milieu en IT en communicatietechnologie. de komende tien jaar gaan veel inwoners met pensioen. We hebben mensen nodig van buiten de provincie om ons voorzieningenniveau op peil te houden.” Wat kan die toegevoegde waarde van het achterland worden? “Bij ontwikkelmogelijkheden in het achterland letten we op kwaliteit en spreiding. Waar de deur voor kusttoerisme wat meer dicht gaat, kan die naar het achterland wat verder open, zodat toeristen daar meer heen gaan. We willen in het achterland geen grootschalige ontwikkelingen, maar kwalitatieve voorzieningen, waar niet alleen toeristen maar ook inwoners gebruik van kunnen maken.” Onderzoeken wijzen uit dat er behoefte is aan slechtweervoorzieningen. Is dat geen oplossing voor het achterland? “Als je kijkt naar het aanbod in Zeeland is daar zeker behoefte aan. Maar ook hier geldt: kwaliteit gaat boven kwantiteit. Hoe definiëren we precies de term ‘kwaliteit toevoegen’? Daarover zijn we nog in gesprek. In zo’n proces stuit je op dilemma’s. We hebben tijd nodig om goede afwegingen te maken.” Hoe kijkt u aan tegen de rol van HISWA-RECRON? “HISWA-RECRON is een belangrijke gesprekspartner voor de provincie. De branchevereniging weet wat er speelt binnen de sector en bij de aangesloten ondernemers. Het is heel fijn om dat perspectief aan tafel te hebben.” Welke ruimte is er nog voor recreatieondernemers in Zeeland? “We hebben in ons coalitieakkoord vastgelegd dat we geen grootschalige ontwikkelingen meer willen. We willen investeren in kwaliteit. En voor kwaliteit is ruimte. Als je als ondernemer toegevoegde waarde hebt met je product, zijn er echt kansen.” 04-2026 | Recreactie 27
kennis delen KGC staat open voor nieuwe leden Groen, karaktervol en uitstekend gastheerschap. Dat zijn enkele kenmerken van een KGC-camping. Aangesloten campings profi teren van gezamenlijke marketing en doorverwijzing naar elkaar, terwijl de gast het ervaart als een kwaliteitslabel. Nieuwe leden zijn van harte welkom, maar moeten wél passen binnen het profi el van de KGC. Tekst: Jaap van Sandijk Foto: KGC KGC staat voor Karaktervolle Groene Campings. De laatste jaren staan KGC-campings steeds meer in de belangstelling van gezinnen, wat de vraag op deze bedrijven doet toenemen, vertelt bestuurslid Marcel Kamp, die met Camping Geelenhoof in Kelpen-Oler al jaren lid is van het samenwerkingsverband. De KGC telt 22 leden die aan een aantal voorwaarden moeten voldoen. Zo moeten ze zich bevinden op een plek waar de gast de natuur écht kan beleven en staat persoonlijke aandacht hoog in het vaandel. Ook moet minstens de helft van het campingaanbod bestaan uit toeristische plaatsen. Het lidmaatschap van HISWA-RECRON is een belangrijke voorwaarde. Het lidmaatschap van KGC vormt een aanvulling op het lidmaatschap van de branchevereniging. Rust en kleinschaligheid “Leden van KGC hoeven niet per se klein te zijn”, legt Marcel Kamp uit. De KGC-campings variëren qua grootte van zo’n 40 tot 200 plaatsen. Veel belangrijker zijn rust en kleinschaligheid; dat zijn dé onderscheidende factoren.” Bedrijven worden onder meer lid vanwege de gezamenlijke marketingkracht. Naast de KGC-website en een brochure zijn er gezamenlijke uitgaven, waaronder puzzelboekjes, stickers en route-labels voor fi etsers. KGC-campings zijn te herkennen aan vlaggen en schildjes, voor28 Recreactie | 04-2026 Belangrijke meerwaarde van de samenwerking is de gezamenlijke marketingkracht zien van het KGC-logo. “Het is herkenbaarheid die werkt, want we horen van veel gasten dat zij al eerder op een KGC-camping verbleven”, vertelt Kamp. “Daarnaast merken de ondernemers dat de samenwerking hun recreatiebedrijf veel oplevert. Door onderlinge bedrijfsbezoeken, gastworkshops en bezoeken bij leveranciers leren ondernemers van elkaar.” Campings die lid worden van de KGC kunnen erop rekenen dat de kwaliteit van de keten hoog blijft, benadrukt Kamp. “Een onafhankelijke kwaliteitscommissie, die bestaat uit een aantal externe experts, beoordeelt elke twee jaar of een camping nog voldoet aan de voorwaarden. Nieuwe leden worden beoordeeld door een ballotagecommissie. De commissie kijkt naar diverse aspecten, van de kwaliteit van de speeltoestellen tot de sfeer en gastvriendelijkheid op de camping. Zodat kampeerders zich écht welkom voelen bij een KGC-bedrijf.” www.kgc.nl
kennis delen Wat doe je met klachten? Als recreatieondernemer kan het soms een hele uitdaging zijn om het de gast naar de zin te maken. De gast van nu is behoorlijk kritisch, ook als het gaat om de gebreken en veiligheid in en rondom het vakantieverblijf. Duidelijke communicatie en passende compensatie is het devies, zo blijkt uit uitspraken van de Geschillencommissie Recreatie. Tekst: Marjolein Mulder (Zypp advocaten) Foto: Shutterstock In enkele geschillen die de afgelopen jaren speelden bij de Geschillencommissie draaide het om veiligheid in en rondom het vakantieverblijf of om bepaalde gebreken. Dat was bijna altijd in combinatie met de bejegening van de gast. Zo zorgde een ontbrekend traphekje voor een klacht tegen een onder nemer, omdat dit een onveilige situatie zou opleveren. De gast klaagde na aankomst bij de receptie en vond daar weinig begrip. Veiligheid van het vakantieverblijf is uiteraard een belangrijk thema. Duidelijkheid bieden Naast de wettelijke eisen die aan de constructie zelf, brandveiligheid en de inrichting worden gesteld via het Besluit bouw werken leefomgeving (Bbl), zijn er ook praktische zaken denkbaar. Zoals dat traphekje, wel of geen leuningen, drempels of hoge/dichte balustrades. Het is verstandig om hier bij de aanbieding en omschrijving van het vakantieverblijf duidelijkheid over te geven. Dan weet de gast beter wat er te verwachten valt. Een ander punt betreft het klagen over gebreken aan het vakantie verblijf. Een teleurgestelde gast maakt dan vaak aanDoor begrip te tonen kun je veel problemen voorkomen spraak op compensatie: een (gedeeltelijke) terugbetaling van het betaalde bedrag of een alternatief verblijf. Vast beleid van de Geschillencommissie Recreatie is dat compensatie aan de gast als (gedeeltelijke) restitutie moet worden aangeboden, en niet in de vorm van een waardecheque of korting op een volgend verblijf. Verplichte winkelnering is dus in beginsel niet toegestaan. Gaat de klacht van de gast vooral over de wijze waarop hij of zij zich door de ondernemer en het personeel gehoord voelt, dan zegt de Geschillencommissie Recreatie dat het niet haar taak is om tuchtcommissie te zijn, die waarschuwingen, boetes of andere vormen van ‘bestraffi ng’ kan uitdelen. De zogenaamde bejegeningsklachten vallen buiten de reikwijdte van de Geschillen commissie. Maar toch blijft gelden: een gehoorde gast is vaak een tevreden gast. 04-2026 | Recreactie 29
Eén week minder piekeren 275.000 gezinnen in Nederland leven in armoede en kunnen al jaren niet op vakantie. De Vakantiebank helpt met steun van vakantieparken en campings zoals jullie. Doen jullie mee? Eén week vakantie. Wereld van verschil. Versterk je online marketing strategie voor recreatie & watersport Campings Waterrecratie Dagattractie Vakantieparken Specialist in travel & leisure sinds 2006 Alles in huis: SEO · SEA · GEO · Social · Email · Affiliate Partner van HISWA-RECRON www.redonlinemarketing.nl Thuis in recreatie Dé specialist in het verzekeren van de recreatiebranche Een partner die met u meedenkt!
vakinfo Parkvernieuwing op maat Veel recreatieparken staan voor een belangrijke opgave. Ze moeten niet alleen blijven voldoen aan de wensen van de kritische gast; ze staan ook voor een verduurzamingsslag en de uitdaging om meer rendement te behalen. Hoe houd je dan je park up-to-date? Een gefaseerde vernieuwingsaanpak, in samenwerking met een totaalpartner is dan de beste aanpak. Tekst: Jaap van Sandijk Foto: Van den Berg Chalet Totaal Het grote voordeel van het werken met een totaalpartner is duidelijk. Je hebt één aanspreekpunt voor al je vragen. Dat houdt de communicatie helder en biedt duidelijkheid over garantie en service van alle onderdelen van het project. De totaalpartner denkt met je mee en is van A tot Z betrokken bij je project. Van de tekentafel tot de infrastructuur en van de inrichting van je park tot het sleutel-klaar opleveren van je chalet: het wordt naar wens geregeld. Door de parkvernieuwing in fasen op te knippen houd je de kosten overzichtelijk en verstoor je je dagelijkse bedrijfsvoering niet. Een ander voordeel: een totaalpartner kijkt met een integrale visie naar je project. Dat is niet alleen belangrijk voor een consistente uitstraling van je park. Je wordt volledig ontzorgd, zodat jij je kunt blijven richten op het ondernemerschap. Vertrouwen Omdat je een intensieve samenwerking met de totaalpartner aangaat is onderling vertrouwen cruciaal. Niet alleen tijdens de start, maar gedurende het hele traject. Dat vertaalt zich direct Bij samenwerking met een totaalpartner is onderling vertrouwen cruciaal in snelheid, betrouwbaarheid en een eindresultaat dat klopt tot in de details. Zo’n traject start met de inventarisatie van je park en de doelgroep waarop je je richt. Daaruit ontstaat een plan van aanpak: van bijvoorbeeld het renoveren van het speelveld tot het vervangen van chalets en eventueel het vergroten van de standplaatsen. Hieraan gaat gedegen onderzoek vooraf. Wat zijn de (wettelijke) mogelijkheden op het park? Moeten er ook nieuwe voorzieningen komen? Door vervolgens samen met een professionele totaalpartner – bij voorkeur één die beschikt over een eigen productieketen – het traject in te gaan, ben je ervan verzekerd dat je parkvernieuwing in vertrouwde handen is. Bovendien heb je duidelijkheid over garantie en service, wat prettig werkt bij een investering van deze omvang. Met dank aan Van den Berg Chalet Totaal 04-2023 | Recreactie 31
Aes wat groeit en bloeit! Scan mij! GRATIS PARKEREN! Ontdek gelijktijdig ook 500+ MERKEN 2000+ MACHINES & GEREEDSCHAPPEN DÉ NATIONALE VAKBEURS VOOR DE GROENSECTOR WWW.GROENTECHNIEKHOLLAND.NL 10-17 U | WALIBI | BIDDINGHUIZEN
productnieuws Tekst: Jaap van Sandijk ee Wassen met een app AppWash is een digitale service van Miele voor wasserettes. Gasten kunnen via de app wasmachines en drogers reserveren, bedienen en betalen. Kleingeld en wasmuntjes zijn niet meer nodig. Betaling verloopt met een prepaid betaalsysteem, ook via de app op de smartphone. De app geeft ook een overzicht van het aantal beschikbare machines en de status van de was. www.miele.nl (0347) 37 88 84 Slimme herinnering Het boekingssysteem HolidayAgent (van Holiday Media) bevat een slimme abandoned shopping cart-module. Twijfelende websitebezoekers die hun boeking niet afronden, worden daardoor per mail benaderd om hun boeking alsnog af te ronden. Met de link in de mail kan de boeking direct worden afgemaakt. Ook is er een widget beschikbaar die de laatst bekeken vakantie opslaat. Bij terugkomst kan de bezoeker de boeking direct aanklikken en afmaken. www.holidaymedia.nl (073) 627 12 40 Halfverharding Halfverharde paden, toegangswegen en parkeerplaatsen zijn een praktische en voordelige oplossing als je functionaliteit en een natuurlijke uitstraling wil combineren. Halfverharding staat voor een stevige, compacte steenlaag die stabiliteit biedt om op te lopen of te rijden. Bovendien is het vaak voordeliger dan asfalt, beton of bestrating en relatief onderhouds- en stof-arm. www.halfverharding.nl (088) 400 63 60 3D-ontwerp van sporten speelplek Met de Lappset Speeltuinconfigurator ontwerp je in 3D je eigen sport- of speelplek. Dankzij luchtfoto’s, 3D-visualisaties en inzicht in je budget kun je in enkele minuten tijd een conceptontwerp maken dat past bij je wensen en budget. Tijdens het ontwerpen kies je zelf uit producten, kleuren, opties en valondergronden. De kosten passen zich automatisch aan, zodat je steeds de financiële impact van je ontwerp ziet. www.lappset.nl (0547) 28 94 10 04-2026 | Recreactie 33
BAKWANDEN DE BESTE FRIET WORDT GEBAKKEN IN EEN HAKTO BAKWAND Oerdegelijk en volledig beproefd. Dat zijn de HAKTO bakwanden. Van oudsher niet meer weg te denken uit cafetaria’s, snackbars en verkoopwagens. Nu met een vernieuwd, robuust design. Hakto lage kap BLAD EN BOVENBOUW ZIJN NAADLOOS UITGEVOERD Type 3-delig 3 ronde friteuses rvs vetvanglade eenvoudige bediening randafzuiging afm. 150x98x155 cm vermogen gas: 54 kW Hakto hoge kap Type 5-delig 3 ronde friteuses elektrische bakplaat 1/1GN bainmarie rvs vetvanglade eenvoudige bediening randafzuiging afm. 245x98x205 cm vermogen gas: 54 kW elek.: 4,7 kW NEEM CONTACT OP MET ONZE ADVISEURS VOOR MEER INFORMATIE DE VOORDELEN VAN HAKTO: • moderne strakke uitstraling • voordelig geprijsd • naadloos gelaste frituurketels • gepolijste stalen ketels van 4 mm dik • zeer hoog rendement van 74% • standaard met timers • gebruiksvriendelijk digitaal display • onderhoudsvriendelijke vonkontsteking met gecontroleerde start van de verbranding, waardoor de brander langer meegaat • hoogwaardige technische componenten • pen-gat ophanging, dus geen slijtage van de scharnieren • geen elektronica in de deuren • leverbaar in laag en hoog model • element van de bainmarie zit onder de bak t.b.v. duurzaamheid Benieuwd naar ervaringen van onze klanten? hakpro.nl/projecten EMMELOORD Platinaweg 21 8304 BL Emmeloord Tel: (0527) 635 635 info@hakpro.nl AMSTERDAM De Flinesstraat 20 1114 AL Duivendrecht Tel: (020) 665 6428 amsterdam@hakpro.nl GRONINGEN Verl. Bremenweg 10c 9723 JV Groningen Tel: (050) 318 1600 groningen@hakpro.nl ROTTERDAM Schuttevaerweg 13 3044 BA Rotterdam Tel: (010) 750 2750 rotterdam@hakpro.nl VENLO Venrayseweg 44 5928 NZ Venlo Tel: (077) 387 4242 venlo@hakpro.nl VLISSINGEN Bedrijfsweg 9 4387 PD Vlissingen Tel: (0118) 493 222 vlissingen@hakpro.nl 20-12-01 Alle prijzen zijn in euro's, exclusief BTW en wettelijke verwijderingsbijdragen. Wijzigingen voorbehouden zonder voorafgaande kennisgeving. Zet- of drukfouten voorbehouden. hakpro.nl G r A m R n T A N U T U I E I K F rT R E f R E e L S a * I o e n a r d e v o o r w a a r d e n
Chalets en stacaravans direct uit voorraad leverbaar chalets | stacaravans | tuinhuizen | overkappingen | vlonders Vestiging Brabant Akkerstraat 32, Gilze Vestiging Zeeland Bouwmansweg 18, Noordwelle www.chalettotaal.nl info@chalettotaal.nl +31 (0)161 763 523 Instapklaar geleverd! OOK MANTELZORGCHALETS
Voorjaar in je voordeel Voorkom onnodige belastingrente Door op tijd je aangifte of voorlopige aanslag te regelen, voorkom je onnodige kosten. De Belastingdienst rekent belasting rente als je te laat bent met je aangifte of als je voorlopige aanslag niet klopt. Voor de aangifte van 2025 zijn dit de belangrijkste momenten: • Voor de inkomstenbelasting (IB): aangifte vóór 1 mei 2026 • Voor de vennootschapsbelasting (VPB): meestal vóór 1 juni 2026 • Vanaf 1 juli 2026 kan belastingrente gaan lopen Voorkom onnodige belastingrente voor de aangifte van 2025. Ontdek wanneer je aangifte moet doen en welke stappen je nu kunt zetten om kosten te besparen. Vragen? Twijfel je of je voorlopige aanslag nog klopt? Of wil je zeker weten dat je geen belastingrente betaalt? Neem contact op met je adviseur bij Countus. COUNTUS.NL Expertiseteam Recreatie & Horeca recreatie-horeca@countus.nl
1 Online Touch