RECREACTIE 5 ‘Overnamegolf’ van campings is voorbij
Dé specialist in de bouw van sanitaire units van hoge kwaliteit Maatwerk dat volledig aan uw wensen voldoet Volledige ontzorging van ontwerp tot sanitaire installatie Innovatieve milieu- en energiebewuste oplossingen Onderhoudsvriendelijke en duurzame materialen Units zijn schakelbaar, fl exibel en verplaatsbaar mobielbouw.nl biedt u nog veel meer informatie
NEEM DE WIND IN DE ZEILEN MET DE JUISTE BEDRIJFSMAKELAAR De markt beweegt. De wind draait. Bent u klaar om koers te zetten richting groei? Wij helpen ondernemers hun kompas scherp te houden. Of het nu gaat om het vinden van de juiste locatie, het uitzetten van een strategische route of het begeleiden van een succesvolle transactie. Zet koers met vertrouwen en kijk op: vandeloosdrechtrbm.nl Verblijfsrecreatie Watersport Dagrecreatie Sport en Wellness DÉ RECREATIE BEDRIJFSMAKELAAR F.A. Molijnlaan 28, 8071 AG Nunspeet Tel: 0341 - 25 23 63
colofon voorwoord Hoofdredactie: Eindredactie: Redactiecommissie: Aan dit nummer werkten mee: Opmaak: Coverfoto: Bladmanagement: Advertenties: Druk: Abonnementen: Oplage: Marike Rosier Manager Communicatie Appelboomgaard Toen ik jong was, woonde ik in Bunnik. Achter onze tuin lag een enorme appelboomgaard. Althans, in mijn herinnering was hij enorm. Ik heb er eindeloos gespeeld. Het was niet onze grond, maar toch voelde de boomgaard een beetje als mijn plek. Op een dag verdwenen de appelbomen en kwamen er kantoorpanden voor terug. Waar ik vanuit mijn zolderkamer eerst uitkeek over de boomgaard, keken ineens mensen vanuit hun kantoor mijn kamer binnen. Ik begreep dat grond een andere bestemming kan krijgen. Maar er verdween ook iets wat zich niet liet uitdrukken in vierkante meters of geld: een speelplek, een uitzicht en een stukje van mijn jeugd. Aan die boomgaard moest ik denken bij het artikel over steward ownership in deze editie. Dit bedrijfsmodel draait om de vraag hoe je een onderneming kunt doorgeven zonder dat de oorspronkelijke missie en identiteit verloren gaan. Je bent eigenaar, maar voelt je ook verantwoordelijk voor iets wat groter is dan het bedrijf alleen. PARTNERS IN BUSINESS: Die gedachte raakt aan onze coverstory over overnames en herstructurering van vakantieparken. Een camping of vakantiepark is een bedrijf dat gezond en toekomstbestendig moet blijven. Voor recreanten is het vaak ook de plek waar hun kinderen zijn KENNISPARTNERS: opgegroeid, vriendschappen zijn ontstaan en jarenlang vakantieherinneringen zijn gemaakt. Verandering kan nodig zijn en juist getuigen van ondernemersgeest. Herstructurering betekent echter niet automatisch dat ondernemers onzorgvuldig omgaan met hun vaste gasten. De werkelijkheid is genuanceerder dan de krantenkoppen soms suggereren. Niet alles hoeft te blijven zoals het was; dan zou de wereld stilstaan. We kunnen niet iedere appelboomgaard bewaren. Maar vernieuwen begint wel met weten wat je niet verloren wilt laten gaan. Deze editie van Recreactie biedt daarvoor hopelijk volop inspiratie en praktische handvatten. ADVOC AT UUR Veel leesplezier! Recreactie 5
inhoud Kwaliteit & continuïteit Ruimte & beleid 8 14 33 22 25 37 Onder de aandacht Coverstory Kennis delen Duurzaam & innovatief Steward ownership Ondernemen Productnieuws 26 35 28 36 11 13 De Visie Kennis delen Werk & vakmanschap Bezieling Vakinfo Columns Over de grens RecreAnders Recreactie 7
onder de aandacht 50 jaar Breebronne Van 12 tot en met 14 juni vierde vakantiepark BreeBronne (Maasbree) het 50-jarig bestaan met een spetterend festival en een open dag. De feestelijkheden werden afgesloten met een optreden van Gerard Joling. Het bedrijf begon in 1976 als Camping De Ruige Hoek, sinds 1997 heet het BreeBronne. In 2019 verkocht Frank van Gerven BreeBronne aan huidig eigenaar Hermans Groep uit Venlo, het bedrijf van Roy Hermans. Er wordt flink geïnvesteerd: nu staan er zo’n 250 vakantiehuisjes en chalets op het bedrijf, dat aantal zal de komende jaren groeien naar 350 tot 400. Politici bezoeken Beekse Bergen VVD-Kamerleden Arend Kisteman en Wendy van Eijk brachten 5 juni een werkbezoek aan resort Beekse Bergen. Onder meer Geert Dijks en Jeffrey Belt van HISWA-RECRON begeleidden het bezoek, naast Dirk en Leentje Lips van Libéma. Tijdens het bezoek is uitgebreid gesproken over het belang van een gezond ondernemersklimaat, investeringsruimte en voorspelbaar overheidsbeleid. Van Eijk schreef na het bezoek op LinkedIn: “Toenemende regeldruk, de btw-verhoging en stijgende toeristenbelastingen zetten investeringen en innovatie onder druk. Ondernemers hebben behoefte aan een stabiel en voorspelbaar klimaat.” Bestedingen onder druk De vrijetijdssector heeft in 2026 te maken met een terughoudende consument en oplopende kosten. Internationale spanningen en de hogere btw op overnachtingen versterken deze trend, waardoor bestedingen onder druk staan. De stijging van het minimumloon zet de marges nog verder onder druk. Dat constateert ABN-AMRO in de recente update voor de vrijetijdssector. De bank schrijft verder: ‘In vorige prognoses gaven wij al aan dat de btw-verhoging zou leiden tot een daling in het aantal overnachtingen, en dit lijkt nu het geval. Tot en met maart is het aantal overnachtingen bij hotels, campings en vakantieparken met 2,2 procent teruggelopen.’ www.abnamro.nl 8 Recreactie Foto: Shutterstock
Subsidieregeling Overijssel Recreatieondernemers in Overijssel kunnen nog steeds gebruikmaken van de subsidieregeling ‘Ons toeristisch MKB: groen, digitaal en toegankelijk’. Er is per bedrijf tot 15.000 euro subsidie beschikbaar voor duurzame, digitale en toegankelijke investeringen in recreatiebedrijven. Daarbij geldt dat er maximaal 50% wordt vergoed. Regiomanager Petra Ellens roept ondernemers op om gebruik te maken van de regeling. “We hebben samen met de provincie gewerkt aan deze regeling die goed aansluit bij de praktijk.” De regeling staat open voor campings, vakantieparken, hotels, groepsaccommodaties, jachthavens en buitensportondernemers. www.gastvrijoverijssel.nl ‘Coolcation’ zet door Kampeerders reageren op het veranderend klimaat en wijken uit naar koelere reisbestemmingen. Ook worden vakanties vaker verplaatst naar het voorjaar en het najaar. Dit meldt boekingsplatform PiNCAMP, dat boekingen analyseerde voor de jaren 2023-2026. Daaruit blijkt dat de trend ‘coolcation’ doorzet: de vraag wordt sterker verdeeld over het jaar en over meer noordelijke landen. Hoewel Zuid-Europa nog steeds het grootste deel van de kampeerreizen op zich neemt, winnen koelere reisbestemmingen aan belang. Noord-Europa wint zelfs 15%, MiddenEuropa wint 6% en Zuid-Europa verliest 2%. Nederland heeft volgens de PiNCAMP analyse 22% kampeerders gewonnen. https://business.pincamp.com Nieuwe eigenaar Center Parcs Eind juni werd bekend dat het staatsfonds van Abu Dhabi (Mubadala Capital) de Pierre & Vacances-Center Parcs groep (PVCP) overneemt. Het zou gaan om een overnamesom van circa een miljard euro. De groep omvat onder meer dertig Center Parcs-parken in Europa, waarvan negen in Nederland. Daarnaast zijn er 193 Pierre & Vacances residenties, 130 Adagio hotels, 2 Sunparcs en verkoopplatform Maeva. PVCP is beursgenoteerd, met de overname door Mubadala Capital komt daar hoogstwaarschijnlijk een eind aan. Het investeringsfonds was al enkele jaren grootaandeelhouder van PVCP. Recreactie 9
onder de aandacht Leukste uitje 2027 De verkiezing ‘Leukste Uitje 2027’ is van start gegaan. Het is een voortzetting van de verkiezingen die de ANWB jarenlang organiseerde. Nu is het een verkiezing van Go-Kids, met ondersteuning van onder meer HISWA-RECRON. Tot en met 31 oktober kunnen consumenten hun voorkeur bekend maken. Tijdens de Recreatie Vakbeurs Hardenberg (17-19 november) worden 10 genomineerden per provincie en 10 nominaties landelijk bekendgemaakt. Dan is het aan de vakjury. De uiteindelijke winnaar wordt in 2027 bekend gemaakt op het event Dagrecreatie Live in Gorinchem. www.leuksteuitjesverkiezing.nl Kustgemeenten vragen evaluatie hoge btw De wethouders van 34 kustgemeenten riepen 25 juni in een brandbrief de minister van EZ op om de gevolgen van de btw-verhoging op logies snel te evalueren. De kustgemeenten merken nu al dat er sprake is van teruglopende boekingen, afnemende bezettingsgraden, hogere prijzen en uitgestelde investeringen. Dat is slecht voor de lokale economie. HISWARECRON onderschrijft de zorgen van de Nederlandse kustgemeenten. Met de btw-verhoging op logies wordt het inves teringsklimaat en de economische vitaliteit van complete regio’s onder druk gezet. Het is noodzakelijk dat het kabinet op korte termijn met de sector en de gemeenten om tafel gaat. Extra regels van de baan In juni en juli sneuvelden diverse voorstellen die zouden leiden tot meer (belemmerende) regelgeving. Met de Toerismebrief van 30 juni werd een streep gehaald door het voorstel om een nieuwe Kampeerwet op te stellen. Het verzoek kwam voort uit het verlangen van enkele Kamerleden om kampeerders met een jaarplaats beter te beschermen. De minister stelt dat aanvullende landelijke wetgeving niet leidt tot een betere situatie voor recreanten en ondernemers. Het kan juist zorgen voor meer regeldruk, minder flexibiliteit en negatieve effecten op investeringen en beschikbaarheid van plaatsen. Minister Boekholt-O’Sullivan van VRO haalde begin juli een streep door de instructieregel Permanent Wonen, een voorstel van haar voorganger Mona Keijzer. De minister constateert dat de instructieregel niet uitvoerbaar is, en onvoldoende past bij de grote verschillen tussen vakantieparken en de uiteenlopende situaties van bewoners, een punt dat HISWA-RECRON in de lobby steeds heeft benadrukt. 10 Recreactie Foto: Maarten Bokslag
over de grens Groei dagrecreatie stagneert In Nederland vonden vorig jaar 46 miljoen dagbezoeken plaats aan dagattracties en locaties in cultuur en erfgoed. Ten opzichte van 2024 nam het aantal bezoeken gemiddeld slechts 0,4% toe. De groei of daling varieert sterk per museum of attractie. Dat blijkt uit onderzoek van Ginder en Pretwerk.nl, waarbij de gegevens van 160 organisaties werden gebruikt. De Efteling staat nog steeds ruim aan kop bij de daguitjes (5,8 miljoen bezoekers in 2025). Daarna volgt het Rijksmuseum (2,3 mln.) het Van Gogh museum (1,9 mln.) en de Beekse Bergen (1,5 mln.). https://wijzijnginder.nl Van lokaal naar internationaal Mijn ouders zetten hun tentje op in Zeeland in de jaren ’60. Een paar jaar later was het een hele toer om van Brabant naar Luxemburg te rijden. In die tijd werden de echte beslissingen over ‘Waar naar toe met vakantie’ door mijn moeder genomen, tijdens de verjaardag van mijn tante Annie. In meerderheid beslist het vrouwelijk deel van Nederland nog steeds over de vakantiebestemming; tegenwoordig wel onder invloed van het wereldwijde web. Zowel verblijfsrecreatie als dagrecreatie is een Europese markt geworden. Grenzen vervagen en je tent aan de Côte d’Azur is al opgezet als je vliegtuig nog moet landen. Nieuwe leden Het Bovenste Bos, Epen, www.bovenstebos.nl Nautic Secure, Herten, www.nauticsecure.nl Zomers Buiten, Oude Pekela, www.zomersbuiten.nl De Graaf kunststof teakdekken, Balk, https://kunststofteakdekken.nl Brandstof voor ondernemers, Amersfoort, www.brandstofvoorondernemers.nl (HRBC) Helaas gaan de marktontwikkelingen sneller dan de regelgeving kan bijhouden. Dit geldt zowel op nationaal als Europees niveau. Natuurlijk blijven er verschillen tussen een eiland in de Middellandse Zee en ons kikkerlandje, maar het tempo van harmonisering op EU-niveau gaat me veel te langzaam. Buitenlandse concerns kopen in Nederland recreatiebedrijven en nemen hun regels uit bijvoorbeeld Frankrijk mee. Zaken als de verwarming van een bungalow of de inrichting van een sanitairgebouw zijn nog nauwelijks geharmoniseerd. Ook innovaties op milieugebied en verbeteringen rond duurzaamheid kunnen per land verschillend gereguleerd zijn. Dit frustreert niet allen de internationaal opererend recreatieondernemer, maar ook de leverancier die wil expanderen en exporteren. Veel internationaal lobbywerk vindt plaats rond zwembaden, legionella, waterbeheer, brandveiligheid, registratie nachtverblijf, btw, wildkamperen, subsidies en de fi scus. Weer een reden om niet met de rug naar Brussel te staan, maar aldaar aan tafel te zitten. Er liggen vele kansen – ga ervoor! Ook klimaatverandering heeft steeds duidelijker gevolgen. Sinds dit jaar zien we de reserveringen voor verblijfsrecreatie in de mediterrane landen dalen en in Scandinavië toenemen. Dat zal in 2027 wel zo doorgaan. Want ook op de verjaardag van mijn tante Annie zal men de zuidelijke temperaturen willen ontlopen. We gaan noordwaarts! Arthur van Disseldorp President EFCO & HPA / Regiomanager Limburg en Brabant a.vandisseldorp@hiswarecron.nl Recreactie 11 Foto: Het Bovenste Bos
Wildkamp. Sterk in water, lucht en elektra. Meer info op wildkamp.nl/recreatie Slimme oplossingen voor jouw terrein Van beregening tot modulaire servicezuil Ondersteuning op maat bij projecten Altijd & overal online bestellen Direct iets nodig? Altijd een vestiging de buurt Eén beheersysteem voor accommodaties, ligplaatsen en kampeerplaatsen Met één systeem, wat gekoppeld kan worden met alle boekingssystemen, beheert op afstand stroom, binnenklimaat en alarmmeldingen. Voorkom onnodig gieverbruik en zorg dankzij een warm welkom op basis van reserveringen altijd voor een comfortabele aankomst. Met é u op a gi altijd v Meer controle, meer inzicht en lagere kosten. Meer Een kleine greep uit de mogelijkheden: • Volledige sturing van binnenklimaat • Forse verlaging van energieverbruik • Schakelen op Amperage • Inzicht in energieverbruik www.icy.nl Meer weten? Scan de QR. Zeer korte terugverdientijd
RecreAnders Trainingen natuurinclusief ondernemen Gasten kiezen steeds vaker voor een groene, duurzame en natuurrijke omgeving. Tegelijkertijd staat de biodiversiteit onder druk en groeit de vraag naar recreatie die natuur en landschap versterkt. Hoe kun je daar als ondernemer aan bijdragen én er tegelijkertijd je bedrijf sterker mee maken? Dat leer je tijdens de training Natuurinclusief Ondernemen van IVN Natuureducatie, die in november en oktober in Zuid-Holland, Zeeland en Limburg wordt gegeven. De training bestaat uit twee dagdelen en is ontwikkeld in samenwerking met Green Key en Waterrecreatie Nederland. www.ivn.nl Herma Brinkhuis senior fiscalist aaff Het vakantiehuis van de Belastingdienst Wet flexwerkers definitief De Eerste Kamer heeft op 7 juli 2026 ingestemd met de Wet meer zekerheid flexwerkers. Dat heeft ingrijpende gevolgen voor recreatieondernemers. Positief is dat scholieren, studenten en AOW’ers op oproepbasis kunnen blijven werken. Maar de reguliere nulurencontracten verdwijnen. Werkgevers moeten overstappen op bandbreedtecontracten, wat kan leiden tot extra administratieve lasten. Terugkerende seizoensmedewerkers kunnen minder eenvoudig opnieuw tijdelijk worden aangenomen, tenzij gebruik wordt gemaakt van de seizoensregeling in de cao. Uitzendkrachten worden duurder en krijgen sneller meer rechten. De wet wordt gefaseerd ingevoerd, per 1 januari 2027 en 2028. www.hiswarecron.nl Terwijl in Nederland afgelopen weekend code rood gold vanwege de hitte, beleeft de recreatiesector topdagen. Campings en vakantieparken draaien op volle toeren en recreatiewoningen blijven populair. Nu de temperatuur buiten weer daalt, loopt die elders verder op: de discussie over box 3, vermogen en belastingen. Want in Den Haag speelt zich een opmerkelijk schouwspel af. Terwijl Nederland geniet van de zomervakantie, moeten politici en ambtenaren juist doorwerken. De Eerste Kamer heeft de behandeling van het nieuwe box 3-stelsel uitgesteld en de staatssecretaris een zomer lang de tijd gegeven om met aanpassingen te komen. Alle ogen zijn nu gericht op Prinsjesdag 2026, waar de fiscale spelregels voor 2027 vorm krijgen. Sinds 1 januari 2026 geldt voor het verblijf in een recreatiewoning niet langer het verlaagde btw-tarief van 9%, maar het algemene tarief van 21%. Ondernemers merken dat direct in hun marges of gasten merken het aan de tarieven. Het bezit van een recreatiewoning wordt daarmee voor particulieren niet aantrekkelijker. Tegelijkertijd blijft onzeker hoe toekomstige belastingheffing op vermogen eruit gaat zien. Een volledige overstap naar een vermogenswinstbelasting zou ongeveer € 22 miljard minder belasting opleveren. Eventuele tekorten zullen binnen de vermogenssfeer moeten worden opgevangen en niet via een hogere belasting op arbeid. Ook zijn aanpassingen (verhogingen) van de tarieven in box 2 mogelijk. Opmerkelijk genoeg lijkt de markt zich daar vooralsnog weinig van aan te trekken. Volgens recent onderzoek van het Kadaster telt Nederland bijna 135.000 recreatiewoningen. Ongeveer 80 procent wordt zonder hypotheek gekocht. De prijzen blijven op veel locaties opvallend stabiel. Enerzijds neemt de fiscale druk toe en stapelen de onzekerheden zich op. Anderzijds blijft recreatief vastgoed populair en wordt er volop geïnvesteerd. Misschien is dat wel de belangrijkste les voor recreatieondernemers. Bezettingsgraden, gastbeleving en investeringen blijven belangrijk, maar ook fiscaliteit ontwikkelt zich van administratieve bijzaak tot strategische succesfactor. Terwijl recreatieondernemers deze zomer hun gasten ontvangen, rekent Den Haag aan de toekomst van vermogen, vastgoed en belastingopbrengsten. Voor vakantiegangers blijven de rust en het uitzicht het belangrijkst. Voor het rendement wordt het uitzicht op Den Haag steeds bepalender. Recreactie 13 Foto: Shutterstock
coverstory Steeds minder vakantieparken gaan naar grote concerns De ‘overnamegolf’ is voorbij Tekst: Foto’s: In 2022 werd in opdracht van de minister onderzoek gedaan naar ditzelfde onderwerp. Daaruit bleek dat er in totaal 3.881 vakantieparken in Nederland zijn. Op 961 van die parken waren op dat moment 119 duizend jaarplaatsen. Dat waren er 3,5% 14 Recreactie minder dan vijf jaar eerder, 2017. Van een overnamegolf was geen sprake, constateerden de onderzoekers toen al. Van een dramatische afname van het aantal jaarplaatsen ook niet. Vervolgonderzoek De SP en zelfs een aantal Veluwse gemeenten spreken nu nog steeds van een overnamegolf. HISWA-RECRON besloot zelf
‘Het verdwijnen van jaarplaatsen is een sectorbrede ontwikkeling’ vervolgonderzoek uit te voeren, om zo de ontwikkelingen globaal in kaart te brengen. De branchevereniging bevroeg in juni dit jaar de negen grootste recreatieconcerns binnen HISWARECRON, waaronder ook enkele Franse bedrijven. De vraag was hoeveel overnames sinds 2024 in Nederland hadden plaatsgevonden en welke invloed dat had op de aantallen jaarplaatsen. Wat bleek: er was sprake van elf overnames in totaal, in bijna drie jaar tijd. Op die bedrijven zijn bij herstructurering 875 vaste plaatsen verdwenen of verplaatst. Daarnaast zijn 464 vaste plaatsen toegevoegd en 117 toeristische plaatsen toegevoegd. Netto zijn er bij deze concerns 411 vaste plekken verdwenen in drie jaar, van de 119 duizend. Dat is 0,35% van het totale aanbod. “Niet veel”, constateert Jeffrey Belt, adjunct-directeur van HISWA-RECRON. “De kracht van de Nederlandse recreatiesector is juist de diversiteit. Grote vakantieparken, gespecialiseerde ketens, familiecampings, natuurcampings en minicampings bedienen allemaal hun eigen doelgroep. De cijfers laten zien dat die diversiteit veel groter is dan het beeld dat soms ontstaat in het publieke debat.” EuroParcs Een van de concerns die jarenlang overnames deed is EuroParcs, dat inmiddels 49 vakantieparken heeft, waarvan 41 in Nederland. EuroParcs heeft de strategie inmiddels ingrijpend gewijzigd, vertelt directeur Andries Bruil. “We ontwikkelen bijna Recreactie 15
HOGE KWALITEIT KOELTECHNIEK laag geprijsd! Koelwerkbank temp. bereik: -2º tot 8ºC 230 Volt Vanaf 4750.045 1.120,Lease vanaf 28,34* art. nr model 2-deurs 3-deurs 4-deurs Vanaf 4750.035 4750.040 4750.045 4750.047 4750.048 4750.049 910,Koelkast afm. rooster 65x53 cm temp.bereik: -2º tot 8ºC 230 V Vrieskast afm. rooster 65x53 cm temp.bereik: -18º tot -22ºC 230 V art. nr model afm. cm kW KOELKAST 4750.025* 1 deur 4752.005 1 deur 68 x 71 x 201 4752.015 2-deurs 148 x 83 x 201 1 deur + 2 laden 136 x 70 x 91 2-deurs + 2 laden 180 x 70 x 91 3-deurs + 2 laden 223 x 70 x 91 Blastchiller/freezer 4 voorgeprogrammeerde programma's kerntemperatuurmeter verrijdbaar 230 Volt afm. cm kW 136 x 70 x 85 0,21 0,23 0,34 0,22 0,35 0,23 180 x 70 x 85 223 x 70 x 85 1.395,- 1.120,1.620,- 1.295,1.940,- 1.550,1.670,- 1.340,1.885,- 1.510,2.215,- 1.775,0,19 74 x 83 x 201 0,17 0,36 art. nr model afm. cm kW VRIESKAST 4750.030* 1 deur 4752.010 1 deur 68 x 71 x 201 74 x 83 x 201 4750.020 2-deurs 148 x 83 x 201 * afm. rooster 53,5x55 cm 1.135,910,1.500,- 1.195,2.290,- 1.995,Vanaf 0,40 0,42 0,78 1.420,1.140,2.295,Lease vanaf 58,06* 1.840,- 1.470,2.635,- 2.315,*De in deze advertentie vermelde lease tarieven zijn per maand op basis van 60 maanden en op basis van operationele lease. EMMELOORD Platinaweg 21 8304 BL Emmeloord Tel: (0527) 635 635 info@hakpro.nl AMSTERDAM De Flinesstraat 20 1114 AL Duivendrecht Tel: (020) 665 6428 amsterdam@hakpro.nl GRONINGEN Verl. Bremenweg 10c 9723 JV Groningen Tel: (050) 318 1600 groningen@hakpro.nl art. nr model afm. cm kW 4750.705 5x 1/1 GN of 5x EN 400x600 80 x 80 x 100 0,75 2.865,- 2.295,4750.710 7x 1/1 GN of 7x EN 400x600 80 x 80 x 152 0,98 3.235,- 2.595,4750.715 9x 1/1 GN of 9x EN 400x600 80 x 80 x 177 1,2 5.165,- 4.150,ROTTERDAM Schuttevaerweg 13 3044 BA Rotterdam Tel: (010) 750 2750 rotterdam@hakpro.nl VENLO Venrayseweg 44 5928 NZ Venlo Tel: (077) 387 4242 venlo@hakpro.nl VLISSINGEN Bedrijfsweg 9 4387 PD Vlissingen Tel: (0118) 493 222 vlissingen@hakpro.nl 23-05-01 Alle prijzen zijn in euro's, exclusief BTW en wettelijke verwijderingsbijdragen. Wijzigingen voorbehouden zonder voorafgaande kennisgeving. Zet- of drukfouten voorbehouden. hakpro.nl
coverstory niet meer. We zijn van ontwikkelaar van vakantieparken nu een exploitant van vakantieparken geworden, een toeristisch bedrijf dus. In de jaren 2020-2022 bloeide de markt, mede door de coronapandemie. Maar de vraag is duidelijk kleiner geworden en we hebben besloten dat we in Nederland geen nieuwe parken meer ontwikkelen. In het buitenland zien we nog wel kansen, maar hier nauwelijks meer. Natuurlijk is er altijd nog wel ruimte, als je bijvoorbeeld ontwikkelt in een leuke nichemarkt. Maar dat is niet waar wij ons op richten. De laatste jaren hebben we overigens steeds vaker besloten om campings gewoon campings te laten, met vaste plekken en toeristische plekken. Bij een groot aantal van onze vakantieparken zijn ook nog gewoon delen met stacaravans aanwezig.” Bruil wil toch even een misverstand ontkrachten: kamperen is niet speciaal voor mensen met de smalle beurs. “Tenten zien we nog maar zelden. Kampeerders hebben meestal een toercaravan of een camper. Dat zijn echt geen mensen die elke cent moeten omkeren. Die kunnen goedkoper op vakantie door gewoon een huisje te huren.” Stacaravans blijven populair De stacaravans op de jaarplaatsen van EuroParcs zijn soms al een jaar of dertig oud. “Daar is nog wel behoefte aan en daarom mogen mensen die ook laten staan. Ik heb het idee dat die behoefte ook groter wordt, wegens de problemen op de woningmarkt. Mensen kunnen zich geen huis met tuin meer veroorloven en zoeken er dan een stacaravan bij in een rustige omgeving. Als zo’n oude caravan netjes onderhouden is en voldoet aan de wettelijke eisen, mag die gewoon blijven. Wel richten we onze parken bij herstructureringen in met wijken: een deel met stacaravans, een deel voor toeristisch kamperen, een deel met verhuurchalets. We zetten dat niet allemaal door elkaar. Elke markt heeft zijn eigen publiek.” Overnames en het verdwijnen van jaarplaatsen hangen beslist niet altijd samen Dat de markt de afgelopen jaren is veranderd, merkt ook Rianne Jansen van Van de Loosdrecht makelaars, specialisten in recreatief vastgoed. “Aan de ene kant is de vraag naar vakantiewoningen minder geworden, aan de andere kant is het aanbod aan beschikbare parken teruggelopen”, verklaart zij. “Er staan nu veel meer vakantiewoningen te koop dan eerder, al heeft dat nog geen invloed op de verkoopprijzen. Tijdens de coronapandemie was er een enorme vraag: op Funda Recreatie stonden op zeker moment minder dan 500 eenheden te koop. Nu zijn dat er meer dan 4.000. Er is dus veel meer te koop voor consumenten, terwijl het bezit door fiscale maatregelen minder aantrekkelijk is gemaakt. Ingrijpend zijn de wijzigingen op het gebied van box 3, waardoor het rendement op een vakantiewoningen steeds kleiner wordt.” Weinig aanbod Er worden nog steeds campings en vakantieparken verkocht, constateert Jansen. “Maar als ik kijk naar het ‘opkopen’, zoals de politiek dat vaak noemt, gaat het echt maar om een heel klein deel van alle transacties. De concerns zoeken een bepaalde schaalgrootte, en zulke bedrijven komen gewoon maar heel zelden op de markt. De vraag is er wel. Maar de recreatiebedrijven die in aanmerking zouden komen, zijn vaak gezonde familiebedrijven en die willen helemaal niet verkopen. De wat kleinere parken worden overigens wél verkocht, tussen particulieren. Dat zijn de kleinere familiebedrijven – daar heb je er nog erg veel van.” 05-2026 | Recreactie 17 >
UNLEASH THE WONDER Het toonaangevende evenement voor de vrijetijdssector in Europa. IAAPA Expo Europe is dé plek waar de toekomst van leisure en hospitality tot leven komt. Ontdek meer dan 800 leveranciers die hun baanbrekende innovaties presenteren, van next-generation speeltoestellen en geavanceerde zwembadinfrastructuur tot de veiligste springkussens. Laat je inspireren door nieuwe, omzetverhogende concepten in food & beverage en de nieuwste reserveringstechnologie, allemaal op één plek. Wil je vooroplopen in de sector, dan mag je dit evenement niet missen. @IAAPAESA | #IAAPAExpos EDUCATION 21-25 SEPT. SHOW FLOOR 22-24 SEPT. London, Verenigd Koninkrijk REGISTREER NU IAAPA.org/IAAPAExpoEurope
coverstory Dat beeld kwam ook al naar voren uit het onderzoek van 2022. Ketens van recreatieparken spelen op de totale markt maar een bescheiden rol, constateerden de onderzoekers toen. Van alle vakantieparken was 14% bij een keten aangesloten en van alle jaarplaatsen was 20% in beheer bij een ketenorganisatie. Die situatie zal nu niet anders zijn. Familiebedrijven spelen een dominante rol. Rianne Jansen verzet zich tegen het beeld dat internationale concerns staan voor eenheidsworst. “Ook concerns kijken heel ‘Mensen worden nerveus van alle mediaberichten over jaarplaatsen die verdwijnen’ ‘De nuance ontbreekt vaak’ In de media is het beeld ontstaan dat veel reguliere campings en vakantieparken worden opgekocht door grote investeerders. Er zou sprake van zijn dat vaste recreanten worden verdrongen van vakantieparken en dat zou steeds sneller gaan. “Dat beeld vraagt wel om nuance”, constateert Jeffrey Belt van HISWA-RECRON. “In het onderzoek in opdracht van het ministerie uit 2022 werd de verwachting uitgesproken dat het aantal jaarplaatsen op campings, als gevolg van marktontwikkelingen, in vijf jaar tijd met 3,5% zou verminderen. Een aantal jaar geleden was dit meer aan de orde, onze inventarisatie geeft een indicatie dat dat inmiddels veel langzamer gaat. En bedenk: het verdwijnen of toevoegen van jaarplaatsen is niet uitsluitend een gevolg van schaalvergroting of overnames. Het is een marktbrede ontwikkeling waarin ondernemers – groot én klein – keuzes maken over de toekomstbestendigheid van hun bedrijf. Daarbij wil ik benadrukken dat het herstructureren niet een negatieve ontwikkeling is, maar juist een kwestie van ondernemersgeest. In de meeste gevallen leidt het ook helemaal niet tot geschillen. Helaas halen de geschillen de media, en dan lijkt het alsof de hele sector onzorgvuldig met recreanten omgaat.” goed: waar is vraag naar in de markt? Als je kijkt naar de onderkant van de markt zie je toch dat Capfun een enorme boost heeft gegeven in accommodaties. Een beetje het gat dat Oostappen Vakantieparken heeft laten vallen. We zoeken allemaal een vakantie die past binnen onze portemonnee. Daar spelen ze heel goed op in. Al die concerns hebben een eigen DNA en doelgroep. Huttopia en Siblu zijn weer totaal anders. Datzelfde geldt voor RCN en Molecaten. Elk bedrijf heeft een eigen doelgroep.” Extra jaarplaatsen bij Siblu Uit het onderzoek van HISWA-RECRON bleek dat er de afgelopen drie jaar ook 464 vaste plaatsen aan de markt zijn toegevoegd. Dat gebeurt onder meer door Siblu, vertelt Patricia Mulder, directeur van Siblu Nederland. “Wij willen een vakantiewoning betaalbaar maken. Dat doen we door het exploiteren van vaste plaatsen, met een stacaravan of chalet. We zijn gericht op een grote markt: van gezinnen met kinderen tot ouderen, met een niet al te grote beurs. Onze recreanten kunnen geen drie ton uitgeven aan een vakantiewoning.” Het Franse Siblu is sinds 2018 ook Nederland actief en bezit hier inmiddels zeven bedrijven. “We zoeken naar grotere campings”, legt Mulder uit. “Vaak gaat het dan om familiebedrijven met een mix van bestaande jaarplaatsen, seizoensplaatsen en toeristische plekken voor caravans, campers en tenten. Wij zullen een bedrijf nooit ‘schoonvegen’. Iedereen die een jaarplaats heeft op een door ons overgenomen bedrijf, mag blijven staan. Vaste plekken is ons businessmodel. We garanderen zowel aan bestaande als nieuwe huurders van een jaarplaats: als je bij ons op de camping staat, zullen we je nooit vragen om te vertrekken. Dat geeft zekerheid. Mensen worden nerveus van alle mediaberichten over jaarplaatsen die verdwijnen. Wij bieden mensen een betaalbare vakantieplek, die altijd beschikbaar is.” 05-2026 | Recreactie 19 >
Recreatie VAKBEURS 17, 18 & 19 nov ’26 Evenementenhal Hardenberg Dé vakbeurs in de Benelux voor een toekomstbestendige recreatiebranche DIENSTVERLENING, DIGITALISERING & MARKETING, RECREATIETECHNIEK, SPELEN & BEWEGEN, ZWEMBAD & WATER, OUTDOOR LIVING, CHALETS & GLAMPING, HORECA, INTERIEUR & STYLING, TUIN & PARK, BIJZONDER OVERNACHTEN & TINY HOUSES, ENTERTAINMENT & GAMES, MOBILITEIT, DAGRECREATIE NEW INDOOR INNOVATION PLAYGROUND NEW recreatie-vakbeurs.nl Zet in je agenda
coverstory Verhuren of niet? Siblu zal eigenaren die al een jaarplaats hebben met een nette, goed onderhouden en veilige caravan nooit dwingen om te vertrekken, stelt Mulder. “Maar als iemand bij ons een nieuwe jaarplaats huurt, koopt hij ook de stacaravan via ons.” Bijzonder aan het model van Siblu is, dat eigenaren zelf mogen kiezen of ze hun stacaravan verhuren. “Wie niet wil verhuren: prima. Wie zelf wil verhuren: prima. Maar we hebben wel een aanbod: als je de stacaravan in de maanden juli en augustus via ons voor de verhuur ter beschikking stelt, krijg je een gegarandeerde opbrengst. Daarmee heb je een groot deel van de jaarhuur van je plek al terugverdiend. Veel mensen maken daar gebruik van.” Als Siblu een camping overneemt komen er jaarplaatsen bij. Patricia Mulder geeft een voorbeeld: “Toen we in 2025 De Tol in Nunspeet overnamen, waren daar 115 vaste jaarplaatsen, naast seizoensplekken en toeristische plekken. In drie tot vijf jaar faseren we de seizoens- en toeristische plekken uit. Daar komen jaarplaatsen voor terug. Dat gaat rustig aan. En na vijf jaar is het volledig jaarplaatsen. De markt heeft daar geen last van, want er zijn ruim voldoende toeristische plekken in Nederland.” Een snelle rekensom leert dat Siblu sinds 2018 zo’n 1.300 jaarplaatsen heeft toegevoegd aan de Nederlandse markt. Zoals Andries Bruil van EuroParcs spreekt van ‘wijken’ op het vakantiepark, streeft ook Siblu naar een dorpsgevoel, stelt Mulder. “We willen een community creëren. Daarom investeren we ook in voorzieningen op de parken. We hebben een animatieprogramma, een prima restaurant, springkussens en vaak een zwembad. Maar we willen het wel bereikbaar houden voor de gemiddelde mens, dus een subtropisch zwemparadijs kom je bij ons niet tegen.” Makelaar Rianne Jansen stipte al aan dat de vraag naar grote parken er nog wel is, maar dat er amper aanbod is. Mulder ‘Concerns zijn geen eenheidsworst, ze hebben elk hun eigen DNA en doelgroep’ herkent dat beeld wel. “We hebben zeker plannen om de komende jaren nog een bedrijf erbij te kopen. Maar we zoeken echt grote campings. Bedrijven met 80 tot 100 jaarplekken zijn voor ons niet zo interessant, het moet toch wel 250 tot 300 jaarplaatsen kunnen uitgroeien. Dat zijn er gewoon niet zoveel.” Marktwerking Toch blijkt ook uit het onderzoek van HISWA-RECRON dat het totaal aantal jaarplaatsen op de Nederlandse markt licht afneemt. De verklaring ligt in de markt, mede gestuurd door overheidsingrijpen op fiscaal gebied. Er is minder vraag naar vaste plekken en (veel) meer naar verschillende soorten verhuuraccommodaties en toeristische kampeerplekken. “Als jaarplaatsen verdwijnen, gaat het meestal om verouderde bedrijven met verouderde voorzieningen”, weet Jeffrey Belt. “Daar zal voor de toekomstbestendigheid van een bedrijf toch in geïnvesteerd moeten worden. Dat kan eigenlijk alleen door na te denken over nieuwe exploitatiemodellen. Ondernemers moeten steeds meebewegen met de markt. Bovendien worden zij door de overheid min of meer gedwongen tot optimalisatie van het bedrijf. Denk aan fiscale maatregelen en btw-verhoging. Inmiddels is de lastendruk gemiddeld 38%. Op hetzelfde aantal vierkante meters moet nog steeds een positieve exploitatie worden gerealiseerd. Het moet uit de lengte of de breedte komen. Dus we blijven campings en vakantieparken zien die vaste plaatsen herstructureren naar accommodaties of toeristisch kamperen. Ook als ze niet worden overgenomen.” Recreactie 21
ondernemen Steward ownership krijgt een eigen organisatievorm Grip op de toekomst Tekst: Foto’s: Ze krijgt er steeds meer telefoontjes over. En ze organiseert met haar collega’s regelmatig bijeenkomsten over het onderwerp. Herma Brinkhuis, fiscalist en co-eigenaar van accountantskantoor aaff, merkt dat ook recreatieondernemers meer willen weten over steward ownership. En dat is heel verklaarbaar, legt ze uit. “Veel recreatiebedrijven hebben geen opvolging. Bijvoorbeeld omdat er geen kinderen of andere familieleden zijn die dat willen. Je kunt er dan voor kiezen om je bedrijf aan iemand anders te verkopen. Maar wil die nieuwe eigenaar wel het gedachtegoed van je bedrijf voortzetten? Die vraag houdt veel ondernemers bezig.” Bedrijfstrots De meest voorkomende reden waarom recreatieondernemers kiezen voor steward ownership is hun bedrijfstrots. “Het grootste deel van hen wil de bedrijfsuitstraling en de ideële grondslag behouden”, vertelt Brinkhuis. “Daar hebben ze hard voor gewerkt en dat willen ze niet uit handen geven met één handtekening onder een verkoopcontract.” Ook duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen en onafhankelijkheid zijn belangrijke redenen om voor steward ownership te kiezen. Winstmaximalisatie ten koste van de zorgvuldig opgebouwde bedrijfsuitstraling is voor veel ondernemers een gruwel, is de ervaring van de fiscalist. “Door te kiezen voor steward ownership bescherm je je bedrijf tegen het stellen van kortetermijndoelen en ongewenste overnames. Tegelijkertijd vergroot je de medewerkersbetrokkenheid, omdat je de zeggenschap legt bij mensen die zich verbinden aan je missie. Dat leidt tot minder verloop en beter gemotiveerd personeel.” Winst is geen doel Maar hoe zit dat bedrijfsmodel dan in elkaar? In tegenstelling tot sommige andere eigendomsmodellen draait steward ownership niet om controle en winstmaximalisatie voor aandeelhouders. Het draait juist om het waarborgen van de missie en om de lange termijn. “Winst is geen doel, maar een middel”, zegt Brinkhuis. “De zeggenschap en de economische belangen staan los van elkaar. De stewards besturen de onderneming 22 Recreactie
en laten zich daarbij niet leiden door financieel gewin.” Ze legt het praktisch uit: “Die stewards worden veelal benoemd door de verkoper van het bedrijf. Hun taak is het nemen van beslissingen die overeenkomen met de missie en visie van het bedrijf. De verkoper is vrij in het kiezen van die stewards. Dat kunnen bijvoorbeeld werknemers zijn, maar ook mensen van buitenaf. Vergelijk het met het samenstellen van een Raad van Commissarissen. Het spreekt voor zich dat je stewards benoemt die verstand van de sector en verstand van ondernemen hebben.” “Als verkoper geef je het bedrijf aan zichzelf”, vervolgt Brinkhuis. “De verkoper verkoopt de aandelen in het bedrijf bijvoorbeeld aan een stichting. De stichting vraagt vervolgens de bank om deze verkoop (vaak gedeeltelijk) te financieren. De bedrijfsleiding van het steward owned bedrijf heeft heel beperkt zeggenschap over het kapitaal. Rentmeestervennootschap In Denemarken is steward ownership een wijdverspreide en beproefde bedrijfsstructuur. Zo’n duizend bedrijven zijn daar opgezet volgens dit model. Klinkende namen zijn Carlsberg, Novo Nordisk en Maersk. Zo’n tien procent van de werknemers in Denemarken werkt bij steward owned bedrijven. “Je ziet daar dat steward owned bedrijven het beter doen dan andere bedrijven”, zegt Brinkhuis. Ze wijst erop dat de Deense overheid veel zaken heeft geregeld om dit bedrijfsmodel zo optimaal mogelijk te laten functioneren. Nederland – waar bedrijven als de Efteling, Madurodam en Triodos Bank steward owned zijn – staat nog aan de vooravond Door steward ownership behoudt Camping Zeeburg het open en duurzame karakter van de inbedding in het ondernemerslandschap. “De meest voorkomende rechtspersoon waarin stewards zich verenigen is momenteel de stichting. Dat is het meest praktisch”, vertelt Brinkhuis. Ze is blij dat er wordt gewerkt aan een nieuwe rechtsvorm die speciaal is toegespitst op steward ownership: de rentmeestervennootschap. Het kabinet-Jetten wil de rentmeestervennootschap wettelijk verankeren om missie-gedreven ondernemen te stimuleren. Het plan is opgenomen in het coalitieakkoord en de minister werkt aan een wetsvoorstel. Camping Zeeburg: door als stichting Recreactie 23
ZWEMBADEN “ ‘Recreatief bouwen met de blik op de toekomst.’ CENTRUMGEBOUWEN SANITAIRGEBOUWEN RECREATIEWONINGEN TERREINPLANNEN MASTERPLANNEN TOEKOMSTVISIES AANKOOPINSPECTIES MEERJAREN ONDERHOUDSPLANNING OMGEVINGSWET ARCHITECTUUR PROJECTMANAGEMENT ONTWIKKELING VASTGOEDADVISERING 0529 485 888 info@k3h.nl k3h.nl Vastgoed & Overheid Advocatuur nieuwe stijl Scherp & persoonlijk ZYPP advocaten T: 026 - 702 47 87 info@zypp.nl www.zypp.nl Kennispartner RECRON en specialist op het gebied van recreatief vastgoed. MAAK INDRUK OP JE GASTEN Informeer je gasten met jouw eigen “glossy” vol tips over het park en de omgeving. Wij werken voor: en vele anderen 0314-362505 - werffmedia.nl - info@werffmedia.nl Kijk op werffmedia.nl voor de mogelijkheden en maak een afspraak
ondernemen Routekaart voor verduurzaming Een consortium gaat in kaart brengen hoe recreatiewoningen het beste verduurzaamd kunnen worden. Aan de hand van een routekaart kunnen ondernemers en parkmanagers daar straks praktisch mee aan de slag. Die verduurzaming is een belangrijk onderdeel van de energietransitie in Nederland, stelt Maxine Steketee, die namens HISWA-RECRON zitting heeft in het consortium. Tekst: Jaap van Sandijk Foto: Shutterstock Wat is de meest effectieve en efficiënte manier om recreatiewoningen te verduurzamen? Op die vraag is geen eenduidig antwoord te geven. En dat is precies waarom het Consortium Energietransitie Recreatiewoningen is opgericht. Maxine Steketee, regiomanager voor Zeeland en Zuid-Holland, vertegenwoordigt HISWA-RECRON in dit samenwerkingsverband. Daarin zitten ook twee hogescholen (de Haagse Hogeschool en de Bredase BUas), de provincie Zuid-Holland en de gemeenten Goeree-Overflakkee, Schouwen-Duiveland, Texel en Ameland. Tiny house of vakantievilla? “Er zijn verschillende typen accommodaties”, licht Steketee toe. “Van tiny houses tot vakantievilla’s, van houtbouw tot steenen betonbouw. Hoe je die moet verduurzamen kan per type accommo datie verschillen. Daarom gaan we als consortium alle typen recreatiewoning in kaart brengen met behulp van een computermodel. Dat houdt ook rekening met regelgeving, nu en in de komende jaren. Zowel op lokaal, landelijk als Europees niveau. Welke regels zijn er? Wat wordt er de komende jaren verwacht aan regelgeving? Het model wordt zodanig gemaakt, dat straks elke recreatiewoning in een bepaalde groep kan worden ingedeeld.” De beste manier om te verduurzamen verschilt per type accommodatie Twee jaar Het consortium ging in juli 2026 van start. Het verdiept zich de komende twee jaar in de mogelijkheden tot verduurzaming van recreatiewoningen. Hiervoor heeft het samenwerkingsverband een RAAK-subsidie gehad. Dat is een Nederlandse subsidie voor praktijkgericht onderzoek. “De hogescholen brengen in de eerste fase de typen recreatiewoningen in kaart, zodat we een vaste indeling kunnen maken”, vertelt Steketee, die met de leden van HISWA-RECRON regelmatig zal communiceren over het samenwerkingsverband. “En bestaande successen worden niet over het hoofd gezien. We verzamelen ook best practices. Want als iets al heel goed werkt, kunnen we dat natuurlijk kopiëren en gebruiken in onze eigen routekaart.” 05-2023 | Recreactie 25
de visie Josette Van Wersch, bestuurslid waterschap Limburg Samen kansen creëren voor recreatie Tekst: Foto: In maart 2026 sloten de provincie Limburg en het waterschap Limburg samen met gemeenten, landbouw- en natuurorganisaties, de Waterleidingmaatschappij Limburg en maatschappelijke partners het Convenant Voldoende Zoetwater 2026-2050. Om de tekorten aan zoetwater tegen te gaan zijn er ambitieuze doelen voor 2050 gesteld. Op veel plaatsen moet de grondwaterstand met 10 tot 50 centimeter worden verhoogd. Een ander doel is het waterverbruik in de provincie met twintig procent verminderen. Door water langer vast te houden worden leefbaarheid, biodiversiteit en klimaatbestendigheid versterkt, staat te lezen in het convenant. Met als resultaat een duurzaam en aantrekkelijk landschap. Josette Van Wersch is sinds 2017 lid van het dagelijks bestuur van het waterschap Limburg. Zij is verantwoordelijk voor de portefeuilles Klimaat en Waterketen en richt zich op duurzaam waterbeheer, klimaatadaptatie en de aanpak van wateroverlast. Wat zegt het Convenant Voldoende Zoetwater over de recreatiesector? “Wij vinden dat de recreatiesector niet naast waterbeheer staat. Het is een vaste waarde die samengaat met onze kerntaken. De rol van de sector is belangrijk, want ook voor recreatieondernemers is het cruciaal dat onze provincie aantrekkelijk blijft voor water- en wandelrecreanten. We moeten ook in droge periodes blijven beschikken over voldoende water in gezonde beken, plassen en natuurgebieden.” Het convenant spreekt over gezamenlijke actie om voor voldoende water te zorgen. Welke rol spelen recreatieondernemers hierin? “Iedere partij heeft een eigen verantwoordelijkheid. We leggen niks op, maar we vragen van recreatieondernemers wel medewerking in het vasthouden van water, of minder waterverbruik door bijvoorbeeld hergebruik.” 26 Recreactie ‘Recreatie is een vaste waarde die samengaat met onze kerntaken’ Hoe helpt het waterschap de ondernemers hierbij? “In principe doen ondernemers dat zelf. Maar we hebben binnen het convenant afgesproken dat we gaan kijken hoe we het financieel kunnen organiseren. Daar zeg ik wel meteen bij dat er altijd sprake zal zijn van cofinanciering. Een van de opties waarmee je droogtemaatregelen kunt ondersteunen is de subsidieregeling Deltaplan Hoge Zandgronden. Die regeling is in het leven geroepen om projecten te ondersteunen die bijdragen aan een klimaatbestendig en waterrobuust bodem- en watersysteem. Maar naast een tekort is er in Limburg soms ook sprake van teveel water. Wij zijn partner van het Programma Waterveiligheid en Ruimte Limburg dat via de kansenregeling subsidie beschikbaar stelt voor maatregelen tegen wateroverlast. Daarmee kunnen ondernemers de waterveiligheid verhogen, én zorgen voor een dusdanige inrichting van het terrein dat er meer regenwater wordt vastgehouden.” Waterschaarste en wateroverlast vormen de nieuwe realiteit. Wat betekent dat voor de kwaliteit van het landschap en de biodiversiteit? “We passen het landschap aan als dat nodig is. In die aanpassingen nemen we meteen maatregelen op om flora en fauna te beschermen. We maken van de nood een deugd. En ik denk dat we er alleen maar op vooruit gaan. Als je wandelt door het Limburgse landschap zie je fraaie regenwaterbuffers die je niet eens als zodanig herkent. Je ziet ook hoe beken de ruimte krijgen, doordat we ze opnieuw laten meanderen. Dat is echt een verfraaiing van het landschap. Daar hebben we beleid voor,
Josette Van Wersch Josette Van Wersch is sinds 2017 lid van het dagelijks en algemeen bestuur van het Waterschap Limburg. Zij heeft de portefeuilles Klimaat en Waterketen. Van Wersch is aangesloten bij de partij Waterbelang Limburg. Eerder was ze lid van Provinciale Staten en manager en accountmanager bij de Rabobank. denk onder meer aan maaibeleid. Wie fietst of wandelt door de heuvels ziet dat er meer bloemrijk grasland is in Limburg. Onze ecologen en hydrologen zorgen goed voor onze flora en fauna. Zo onderzoeken we bij het waterschap het belang van gevarieerde plantengroei en wilde bijen, en houden we nauw zicht op vissen, macrofauna, water- en oeverplanten en microscopische algen.” Er blijft genoeg ruimte voor veilige recreatie? “We stellen beken, onderhoudspaden en dijken – waar dat verantwoord kan – open voor wandelen, fietsen en andere vormen van recreatie. Daarbij geldt steeds een zorgvuldige afweging tussen recreatie, waterveiligheid, ecologie en beheer. Dat hebben we vastgelegd in onze nieuwe Beleidsnota Recreatief Medegebruik. We ontvangen graag bezoekers in Limburg!” ‘We moeten ook in droge periodes beschikken over voldoende water’ Wateropslag vraagt ook om ruimte. Net als recreatieondernemers die willen uitbreiden. Is er wel genoeg ruimte voor de recreatieondernemer in die nieuwe realiteit? “Bij het starten, vernieuwen of uitbreiden van een bedrijf – met name langs beken of rivieren – moet je altijd kijken wat mogelijk is. We hebben overstromingskaarten ontwikkeld die de waterveiligheid inzichtelijk maken. Ondernemers kunnen met behulp van die kaarten precies zien wat de eventuele risico’s zijn op hun locatie. Als je in een niet-risicovol gebied wilt uitbreiden, is dat wat ons betreft geen issue. Maar zodra je plannen hebt om in een risicogebied uit te breiden, willen we graag vanaf het begin meekijken naar wat wel en wat niet kan. Het is belangrijk dat de ondernemer ons meeneemt in zijn plannen. Gezamenlijk kom je tot slimme ontwerpen en voorkom je dat je bij het opstellen van je plannen vertraging oploopt in het vergunningstraject door een negatief advies van het waterschap. Zo kunnen waterschap en ondernemer samen kansen creëren voor de recreatie, het natuur- en het waterbeheer.” Recreactie 27
de bezieling Thomas Volkerink van Camping Dennenoord ‘Onze studentencamping is uniek’ Tekst: Foto’s: Thomas Volkerink Camping Dennenoord ging in de jaren ‘60 van start vanuit een boerenbedrijf. Zoals dat zo vaak ging verdrongen de toeristen uiteindelijk het vee. Jan Volkerink (62) zocht als tweede generatie eigenaar in de jaren ‘80 heel gericht naar doelgroepen. Dennenoord was een tijd lang populair als motorcamping. In de jaren ‘90 kwam er een jongerenveldje bij. Dat bleek zo’n succes dat de motorrijders al snel geheel het veld moesten ruimen voor de jongeren. “Die jongeren van 15 tot en met 21 vormen een hele specifieke doelgroep, waar je bedrijf volledig op moet worden ingericht”, vertelt Thomas Volkerink (27), de derde generatie, die sinds anderhalf jaar aan het roer staat van het familiebedrijf. Hufterproof Jongeren komen naar Dennenoord om te feesten. Ze komen met vriendengroepen en hebben niet heel veel ruimte nodig: ze slapen gerust met 8 of 12 jongeren in een safaritent die op andere bedrijven voor een gezin bedoeld is. “We verhuren de 28 Recreactie huisjes en safaritenten kaal, alles moet hufterproof zijn”, vertelt Thomas Volkerink. “Er staat een koelkast en een picknicktafel, de rest nemen de jongeren zelf mee.” Dat geldt óók voor drank: Dennenoord mag uiteraard geen alcohol verkopen aan jongeren onder de 18, dus nemen ze het zelf mee. “Ze worden vaak door de ouders gebracht en soms hangt er dan een aanhanger achter de auto vol met kratten bier. Die ouders hebben toch liever dat ze hier openlijk biertjes drinken bij de tent dan dat ze ergens stiekem een fles wodka drinken. We letten ook wel op, blijven in gesprek. En gelukkig: we hebben ook nog nooit een comazuiper gehad. De eerste avond gaan ze iets te hard, maar de dag erna wordt het dan al meteen rustiger. Ze pakken meer verantwoordelijkheid dan je zou verwachten. We hebben 18+ polsbandjes; die kunnen hier wel gewoon drank halen als ze willen. We hebben ook aparte bandjes voor de jongeren van 15, die zijn toch wat kwetsbaarder.” De jongeren worden vroeg wakker, beginnen al snel met feestvieren en gaan lang door. Ze mogen muziek aan van 10 uur ‘s ochtends tot 23 uur ‘s avonds. “Om te voorkomen dat ze hele festivalsets opbouwen stellen we dat luidsprekers niet groter mogen zijn dan 30 x 30 x 30 centimeter. Iedereen draait zijn eigen muziek, dus we eisen dat muziek niet buiten je eigen plek hoorbaar mag zijn.” Na elven kunnen jongeren naar de club op
het terrein of ze gaan nog even door bij de silent disco van de camping. “Dat is lekker buiten en geeft geen geluidsoverlast. Dan staan er toch zo’n 500-600 jongeren te feesten.” Alcoholregels Die jongeren verblijven in de 64 huisjes en safaritenten; er zijn er maar weinig met een eigen tent. Dat komt ook door de aangescherpte alcoholregels. Jongeren zijn niet meer welkom op festivals, kunnen niet meer uitgaan. “Wij bieden ze hun eerste ervaringen op dat gebied. We organiseren bijvoorbeeld hun eerste festival. Dat was vorig jaar een enorm succes.” Vorig jaar begon Dennenoord met zo’n festival. “We vragen geluidsontheffing aan en openen dit jaar de drie drukste weken met een festival. We zetten een paar dj’s neer, kleden de boel mooi aan. Het duurt maar een uur of vier, maar die jongeren vinden het geweldig; het is hun eerste kennismaking met de festivalsfeer.” Dennenoord mag geen alcohol verkopen aan minderjarigen, dus nemen ze het zelf mee Feesten, kletsen, sjansen, drinken, grappen maken – en af toe een beetje brak met een Fristi voor de tent. Zo omschrijft Volkerink het verblijf van de doorsnee jongere op Dennenoord. Worden er ook activiteiten overdag georganiseerd – iets met sport bijvoorbeeld? “We proberen ze ook wel overdag bezig te houden, maar ze willen dat zelf eigenlijk niet. Vooral de ouders willen dat er iets te doen is, maar in de praktijk willen die jongeren helemaal niks. Alleen als het slecht weer is gaan ze mee naar een activiteit als karten. Dit jaar gaan we een fatbikerace organiseren. Ik ben wel benieuwd of dat gaat lopen.” Nieuwe doelgroepen De jongeren zijn een unieke doelgroep, die de twee vakantiemaanden massaal naar Dennenoord komt. Maar de jongeren hebben ook nadelen: de verantwoordelijkheid naar ouders bijvoorbeeld. Als iemand zich misdraagt, moeten altijd de ouders gebeld worden. “En als je een groep van vijf jongeren over wilt halen, moet je ook tien ouders overhalen”, stelt Volkerink. Daarnaast besteden jongeren relatief weinig op het bedrijf: het meeste nemen ze zelf mee. Vandaar dat Volkerink ook naar nieuwe doelgroepen kijkt. “Al toen ik in Groningen studeerde haalde ik de eerste studentenverenigingen naar Dennenoord. Die verenigingen doen we al zo’n zeven jaar. We proberen daar elke keer echt iets bijzon Recreactie 29
Bedrijfsoverdracht 3,4 & 5 NOV. Montpellier - Exhibition Park DEN OTTER VAN VLIET BEDRIJF S OPVOLGING | TAXATIE | COACHING Bent u bezig met de toekomst? Lijkt het nog ver weg, of is het juist dichtbij? Samen met u kijken we naar de mogelijkheden en maken we een plan. www.denottervanvliet.nl info@denottervanvliet.nl Tel. 0412 47 42 82 Broekhoek 28 5384 VR Heesch European Trade Fair of Tourism Trends salonsett.com Organized by In partnership with TE KOOP Succesvolle campingen restaurantexploitatie in de Luxemburgse Ardennen Am Grengen S.à r.l. biedt een unieke overnamekans voor ondernemers, investeerders of horecaprofessionals die op zoek zijn naar een gevestigde en winstgevende toeristische onderneming. De vennootschap exploiteert de goedlopende camping Kautenbach met restaurant in het toeristische hart van de Luxemburgse Ardennen. Beide activiteiten zijn succesvol uitgebouwd, beschikken over een grote, trouwe klantenkring en bieden uitstekende toekomstperspectieven. Kenmerken: • Succesvolle exploitatie van camping en restaurant • Gelegen in de populaire toeristische regio Luxemburgse Ardennen • Beheerderswoning aanwezig op het domein • Langetermijnzekerheid dankzij een nog 25 jaar lopend “Contrat de Concession d’un Droit de Superficie” (opstalovereenkomst) met de gemeente Kiischpelt • Bewezen en stabiel bedrijfsmodel • Beperkt ondernemersrisico dankzij bestaande infrastructuur en klantenbestand • Ideaal als familiebedrijf, professionele uitbating of investeringsproject Overname mogelijk tussen 1 januari en 1 juni 2027 Vraagprijs: € 1.500.000 K.K. • Volledige horeca-inventaris • Groot en klein materiaal voor onderhoud van zowel de groenvoorzieningen als de technische installaties • Huurobjecten • Diverse infrastructuren op de camping: o.a. sanitair, paviljoens, sportveld Voor meer informatie of een afspraak voor een vertrouwelijk gesprek: Am Grengen S.à r.l. Fam. In’t Groen – Hendrikx 8, Alschter Strooss L-9663 Kautenbach, Luxemburg Tel.: +352 95 03 03 Website: www.campingkautenbach.lu 47e edition
de bezieling ders van te maken, een wow-experience. We hebben weleens iemand skydivend vanuit een helikopter omlaag laten springen om hier te komen. Een andere keer deden we iets met een ballon. Het is altijd gezellig met die studenten.” Daar komt ook het idee vandaan van STUCA – de studentencamping. Dat is een nieuw concept dat deze zomer voor het eerst wordt uitgeprobeerd. Twee weken lang, midden in het hoogseizoen, is de camping gesloten voor jongeren en open voor studenten. Die kunnen boeken voor een van de zes ‘weekenden’. Telkens wordt er twee dagen achtereen een intensief programma georganiseerd met dj’s, diverse podia en veel Stëlz, een drankje dat mateloos populair is onder studenten. “Het is echt nieuw, we kunnen het ook nergens afkijken. We bouwen het bedrijf ‘We bieden jongeren hun eerste kennismaking met de festivalsfeer’ helemaal om: het is een ander concept dan de jongerencamping. We hebben een andere website, andere mailadressen. Alle borden, signing, crewshirts, moet worden aangepast. Eind juli bouwen we het hele bedrijf in één nacht om. Het restaurant wordt een Stëlz-stage, in de club is feest en er is een silent disco. Op het beachvolley-veld is feest met dj’s. We werken samen met grote namen in de studentenwereld met een enorm bereik, zoals Happy Feelings. Die trekken de promotie voor de beachclub. Dit is voor studenten een unieke summer-getaway in eigen land, gewoon er even uit.” Schoolkampen en campers Supergezellig Volkerink verwacht veel van STUCA. “Er zijn een paar honderd duizend studenten in Nederland: als we er 600 hebben is het al supergezellig hier. Als dit echt werkt kan het best dat we op termijn de jongeren verder afbouwen. Studenten zijn een iets chillere doelgroep; ze zijn gewoon wat volwassener. Ze geven meer geld uit en je zit niet met 18-, dus je kunt gewoon aan iedereen alcohol verkopen.” Welke doelgroep het ook wordt, Thomas Volkerink zweert bij een seizoensbedrijf. “Ik heb de processen en systemen zo geautomatiseerd dat ik in de maanden dat we gesloten zijn – verreweg het grootste deel van het jaar – gewoon vanuit mijn huis in Amsterdam kan werken, of vanuit Thailand of Colombia, waar mijn vriendin woont. Dat werkt wel zo plezierig.” Recreactie 31
GEMAK VOOR JE GASTEN INZICHT VOOR JOU Met de dienst AanUit.net biedt Seijsener de slimme totaaloplossing voor het energiebeheer van uw camperplaats. Meer informatie? Kijk op seijsener.com
kennis delen Herstructurering: een goed plan is de basis Tekst: Foto: Dat blijkt niet alleen uit de HISWA-RECRON- voorwaarden voor vaste plaatsen, maar volgt ook uit de uitspraken van de Geschillencommissie Recreatie. Bij een herstructurering verdwijnen soms vaste standplaatsen. De HISWA-RECRON-voorwaarden bieden ondernemers de mogelijkheid om overeenkomsten daarvoor te beëindigen. Dat kan echter alleen als sprake is van een voldoende concreet en uitvoerbaar herstructureringsplan. De Geschillencommissie Recreatie bevestigde dit onlangs. Een recreatieondernemer had overeenkomsten opgezegd vanwege een voorgenomen herstructurering, maar beschikte op dat moment nog niet over een voldoende uitgewerkt plan. Belang rijke vergunningen ontbraken en de plannen waren nog onvoldoende concreet. De commissie oordeelde daarom dat de opzegging geen stand hield. De les is duidelijk: een herstructurering begint niet met het opzeggen van overeenkomsten, maar met een zorgvuldig voor bereid plan. Verplaatsbaar of niet? Bij een herstructurering is ook van belang of sprake is van een verplaatsbaar of niet-verplaatsbaar kampeermiddel. Een verplaatsbaar kampeermiddel, zoals een stacaravan of chalet dat zonder ingrijpende schade kan worden verplaatst, valt onder een specifi eke regeling in de HISWA-RECRON-voorwaarden. Daarbij Zorg dat bij herstructurering ook de juridische basis goed op orde is gelden onder meer regels over de opzegtermijn, de verplaatsing en een eventuele tegemoetkoming in de kosten. Bij een niet-verplaatsbaar kampeermiddel is maatwerk nodig. Verplaatsing is dan feitelijk niet mogelijk of leidt tot aanzienlijke schade of waardeverlies. In die situatie moeten ondernemer en recreant samen tot een passende oplossing komen. Lukt dat niet, dan kan uiteindelijk de Geschillencommissie of de rechter een oordeel geven. Juridische voorbereiding Een succesvolle herstructurering vraagt om meer dan een goed ontwerp. Ook de juridische basis moet op orde zijn. Denk daarbij aan vragen als: passen de plannen binnen het omgevingsplan, zijn de benodigde vergunningen verleend, dan wel op redelijke termijn te verwachten en welke afspraken gelden met recreanten? Door deze aspecten al vroeg in het traject mee te nemen, verklein je de kans op procedures en vertraging. Recreactie 33
Aes wat groeit en bloeit! Scan mij! GRATIS PARKEREN! Ontdek gelijktijdig ook 500+ MERKEN 2000+ MACHINES & GEREEDSCHAPPEN DÉ NATIONALE VAKBEURS VOOR DE GROENSECTOR WWW.GROENTECHNIEKHOLLAND.NL 10-17 U | WALIBI | BIDDINGHUIZEN
kennis delen Nieuwe zwembadregels versoepeld Tekst: Foto: Met de invoering van de Omgevingswet op 1 januari 2024 traden strengere eisen voor de water- en luchtkwaliteit van zwembaden in werking. Met name op het gebied van chloraat, bromaat en trihalomethanen werden de eisen opgeschroefd. En wel zodanig, dat overschrijding van de norm tot sluiting van zwembaden leidde. HISWA-RECRON heeft, samen met andere zwembadorganisaties, hierover grote zorgen uitgesproken. Met succes, want inmiddels zijn de parameters (de richtlijnen aan de hand waarvan wordt gemeten) tijdelijk aangepast. “Wij hebben gezamenlijk een brandbrief gestuurd naar het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en naar alle provincies, die verantwoordelijk zijn voor de handhaving”, vertelt Marcel Tap, jurist van de branchevereniging. Hij benadrukt de noodzaak van de versoepeling: “In 2025 werd al heel snel duidelijk dat het door een aantal strengere parameters heel moeilijk zou worden om de wettelijke normen te halen. Een groot gedeelte van de zwembaden liep zelfs het risico op sluiting.” Kennisbank Voor een goede overgang naar de nieuwe, tijdelijke regelgeving werd de expertgroep VGT in het leven geroepen. Hierin werken laboratoria, provincies, zwembadexploitanten, leveranciers en kennisinstellingen samen. Marcel Tap: “De expertgroep heeft na gedegen onderzoek voorstellen gedaan om de parameters aan te passen, zonder dat de volksgezondheid in gevaar komt. Deze voorstellen zijn inmiddels ook door de provincies omarmd. Daarnaast ontwikkelde de expertgroep een landelijke ‘Je moet als ondernemer wél je best blijven doen om de normen te halen’ kennisbank en een handleiding om de waterkwaliteit uniform te kunnen meten.” Met de versoepeling is het risico op sluiting fl ink verminderd. Maar, benadrukt Tap, je moet als ondernemer wél je best blijven doen om de normen te halen. “De resultaten van controles gaan van het laboratorium direct naar de provincie. Als de provincie ziet dat je niet aan de normen voldoet en er ook niets aan doet om te verbeteren, heb je uiteraard een probleem.” Hij benadrukt in dit verband het belang van de kennisbank die online te raadplegen is. “Samen met de handleiding is dat een belangrijk hulpmiddel voor ondernemers.” Tap schat dat de tijdelijke regelgeving tot eind 2028 wordt gehandhaafd. Hij heeft goede hoop dat de regels dan defi nitief worden gemaakt. “We moeten even afwachten of deze regeling ook werkbaar is. Maar daar ga ik wel van uit.” De handleiding en de kennisbank staan online: www.iplo.nl www.zwembadbranche.nl Recreactie 35
vakinfo Campermarkt vraagt om een andere exploitatie Tekst: Foto: De campermarkt vraagt om een fundamenteel nieuwe vorm van exploitatie. Door personeelstekorten en snel veranderende gastverwachtingen moet je als ondernemer nu een belangrijke strategische afweging maken. Hoe ga ik mijn camperplaats volledig automatiseren? Welk exploitatiemodel past écht bij mijn locatie? Hoe richt ik het beheer zo effi ciënt mogelijk in? Automatisering De focus van een succesvolle camperlocatie ligt al lang niet meer alleen op de fysieke voorzieningen. De sleutel ligt in de achterliggende systemen. Strategische keuzes rondom systemen voor toegangscontrole, reserveringen, de automatische afrekening van voorzieningen en terreinbeheer op afstand bepalen direct het rendement van je locatie. De moderne camperaar verwacht ook die vernieuwing. Uit internationaal onderzoek van Campercontact blijkt dat inmiddels 61 procent van de camperaars vooraf wel eens een camperplaats Met geautomatiseerde camperplaatsen krijg je grip op de markt 36 Recreactie reserveert, tegenover slechts 41 procent in 2019. Die trend zet onverminderd door. Wie nu niet investeert in een waterdicht, geautomatiseerd toegangssysteem dat gekoppeld is aan een realtime reserveringsplatform, loopt de kans deze groeimarkt te missen. Toekomstgericht Een betrouwbare infrastructuur is een cruciale pijler binnen het nieuwe exploitatiemodel. Denk aan kwalitatieve stroomaansluitingen die direct inzicht bieden in het verbruik en mogelijkheden bieden voor slim energiemanagement. Met een koppeling aan een overzichtelijk, geautomatiseerd afrekenmodel voor stroom en water, zodat er geen kostbare tijd verloren gaat aan handmatige administratie of controle. Met toekomstgerichte en geautomatiseerde camperplaatsen krijg je grip op de stijgende energielasten. Door slimme technieken te integreren – zoals batterijsystemen, zonne-energie en energiebeheersystemen – kunnen piekbelastingen op het netwerk adequaat worden opgevangen. De verlichting kan volledig autonoom en effi ciënt worden ingericht via bewegingssensoren, schemerschakelaars en dimbare led-tijdschakelaars. De slotconclusie is duidelijk: de camperplaats van de toekomst vraagt om een hoogwaardige inrichting en een strakke digitale exploitatie. Met dank aan Seijsener
productnieuws Tekst: Reinigen zonnepanelen Als zonnepanelen vuil zijn vangen ze minder zonlicht op. Goed onderhoud van je zonnepanelen is daarom essentieel. Het product Per Vetro weekt vuil los en voorkomt nieuwe aanslag. Samen met de bijbehorende telescoopsteel, die verkrijgbaar is in diverse maten, en een inwasapparaat zorg je voor een optimale werking van je zonnepanelen. (050) 312 96 85 www.wola.nl Plattegronden en visuals Een plattegrond is vaak het eerste beeld dat een gast van een park krijgt. Snibbit maakt sfeervolle, heldere plattegronden die routing, uitstraling en herkenbaarheid samenbrengen. Achter Snibbit staat Judith Woordes-Scheepers. Zij maakt plattegronden voor campings, vakantieparken en recreatiebedrijven, met aandacht voor beleving, omgeving en de identiteit van het park. (06) 51 96 21 45 www.snibbit.nl Duurzame glamping Crippaconcept specialiseert zich in het ontwerp en de productie van mobile homes, lodges en glamping-oplossingen. Daarbij richt het bedrijf zich op hoogwaardige, duurzame en designgerichte mobiele accommodaties. De producten zijn ontworpen met respect voor het milieu, aldus Crippaconcept. Het bedrijf is van oorsprong Italiaans en sinds 1975 actief in de wereld van open-air toerisme, met vestigingen in Nederland, Italië, Kroatië en Frankrijk. info@crippaconcept.com www.crippaconcept.com Speeltoestellen op maat Met maatwerk kun je je als recreatieondernemer onderscheiden. Replay Speeltoestellen ontwerpt en produceert speeltoestellen die op maat worden gemaakt en passen bij de locatie, de doelgroep en de wensen van de klant. Zo hou je de gasten langer vast. Met een maatwerktoestel beschik je over een bijzondere blikvanger, aldus Replay. (077) 306 63 20 www.replay-speeltoestellen.nl Recreactie 37
EFFICIËNTIE, CAPACITEIT EN KWALITEIT OOK WANNEER DE DRUK HET HOOGST IS Inductiefornuis ■ geschikt voor pan Ø 16 tot 28 cm temp. bereik: 60° tot 240°C ■ ■ 400 Volt DE BESTE KEUZE VOOR UW KEUKEN Betaalbare topkwaliteit 4090.820 4090.800/810 art. nr. afm. cm kW normaal 4090.800 40 x 70 x 90 2x 2 2.095,4090.810 40 x 70 x 90 2x 3,5 2.375,NU 1.750,1.975,4090.820 80 x 70 x 90 4x 3,5 4.195,- 3.475,Friteuse ■ 12 ltr. inhoud ■ oververhittingsbeveiliging ■ vetaftapbak ■ incl. manden en deksels ■ 400 Volt ■ Bakplaat ■ temp. bereik: tot 300°C ■ vetopvanglade incl. spatrand ■ verchroomd Meer weten over wat voor u de beste oplossing is? Bel vandaag nog met één van onze adviseurs voor een vrijblijvend advies. Na een actieve dag vol ontspanning en plezier zoeken gasten graag een plek om samen te genieten van een hapje en een drankje. Juist op drukke momenten moet uw horecakeuken soepel en effi ciënt blijven draaien. Met meer dan 60 jaar ervaring leveren wij betrouwbare keukenapparatuur die geschikt is voor de piekmomenten, omdat de kooklijn modulair wordt opgebouwd is deze makkelijk aan te passen en uit te breiden. Als Europese grootkeuken specialist kunnen wij altijd snel uit voorraad leveren en beschikken wij over een eigen landelijke plaatsing en servicedienst. 4090.620/625 4090.025 art. nr. afm. cm kW normaal 4090.620 40 x 70 x 90 6 4090.625 40 x 70 x 90 9 4090.630 80 x 70 x 90 2x 6 4090.635 80 x 70 x 90 2x 9 845,870,EMMELOORD Platinaweg 21 8304 BL Emmeloord Tel: (0527) 635 635 info@hakpro.nl NU 749,775,1.350,- 1.179,1.395,- 1.225,AMSTERDAM De Flinesstraat 20 1114 AL Duivendrecht Tel: (020) 665 6428 amsterdam@hakpro.nl GRONINGEN Verl. Bremenweg 10c 9723 JV Groningen Tel: (050) 318 1600 groningen@hakpro.nl 4090.015 art. nr. afm. cm kW Volt normaal NU 4090.015 40 x 70 x 90 2,5 230 4090.025 80 x 70 x 90 7,5 400 1.450,ROTTERDAM Schuttevaerweg 13 3044 BA Rotterdam Tel: (010) 750 2750 rotterdam@hakpro.nl VENLO Venrayseweg 44 5928 NZ Venlo Tel: (077) 387 4242 venlo@hakpro.nl 1.239,2.350,- 1.975,VLISSINGEN Bedrijfsweg 9 4387 PD Vlissingen Tel: (0118) 493 222 vlissingen@hakpro.nl 26-03-00 Alle prijzen zijn in euro's, exclusief BTW en wettelijke verwijderingsbijdragen. Wijzigingen voorbehouden zonder voorafgaande kennisgeving. Zet- of drukfouten voorbehouden. hakpro.nl
WEET JIJ EIGENLIJK WEL HOE BELANGRIJK EEN ZWEMBAD IS VOOR JOUW GASTEN? Een zwembad is voor veel gasten dé reden om bij jou te boeken. Heb jij een zwembad bij jouw bedrijf? Dan nodigen wij je van harte uit voor de ZwembadBranche Dag op donderdag 8 oktober in Expo Houten. Ontmoet meer dan 100 leveranciers en ontdek de nieuwste ontwikkelingen op het gebied van zwembadtechniek en beleving rondom het zwembad. Meld je aan via www.zwembadbranche.nl/dag
We rommelen maar wat aan Tijd om slimmer te werken met data Ondernemers zijn vaak sterk in vooruitkijken. Je ziet kansen, hakt knopen door en durft te investeren. Maar opvallend genoeg blijft de administratie daarbij vaak achter. Niet uit onwil, maar omdat je aandacht uitgaat naar klanten, personeel en groei. Te weinig overzicht? Gaandeweg ontstaan er systemen. Exceloverzichten, losse lijstjes en handmatige oplossingen. Er ontstaat een administratie die op papier werkt, maar in de praktijk steeds minder overzicht en grip biedt. Pas wanneer er echt inzicht nodig is, bijvoorbeeld bij groei, investeringen of financiering, blijkt hoe wankel je basis eigenlijk is. En wat doe je dan? Meer weten? Wil je sparren over hoe je jouw administratie slimmer en toekomstbestendiger kunt inrichten? We helpen je graag. Countus. Daar reken je op. COUNTUS.NL Expertiseteam Recreatie & Horeca recreatie-horeca@countus.nl
1 Online Touch