RECREACTIE 6 | oktober 2026 magazine over recreatie en toerisme Wat is de invloed van Brussel? Europese regels hebben grote impact op recreatiebedrijven Toerismebrief erkent eindelijk de meerwaarde van recreatie Weerbaarheid: wat doe je bij brand, water- of stroomuitval? Yvonne Nassar (NBTC) maakt zich sterk voor recreatie
Dé specialist in de bouw van sanitaire units van hoge kwaliteit Maatwerk dat volledig aan uw wensen voldoet Volledige ontzorging van ontwerp tot sanitaire installatie Innovatieve milieu- en energiebewuste oplossingen Onderhoudsvriendelijke en duurzame materialen Units zijn schakelbaar, fl exibel en verplaatsbaar mobielbouw.nl biedt u nog veel meer informatie
NEEM DE WIND IN DE ZEILEN MET DE JUISTE BEDRIJFSMAKELAAR De markt beweegt. De wind draait. Bent u klaar om koers te zetten richting groei? Wij helpen ondernemers hun kompas scherp te houden. Of het nu gaat om het vinden van de juiste locatie, het uitzetten van een strategische route of het begeleiden van een succesvolle transactie. Zet koers met vertrouwen en kijk op: vandeloosdrechtrbm.nl Verblijfsrecreatie Watersport Dagrecreatie Sport en Wellness DÉ RECREATIE BEDRIJFSMAKELAAR F.A. Molijnlaan 28, 8071 AG Nunspeet Tel: 0341 - 25 23 63
colofon voorwoord Hoofdredactie: HISWA-RECRON, Marike Rosier, communicatie@hiswarecron.nl Eindredactie: Maarten Bokslag, www.bokslag.com Redactiecommissie: Charlotte de Baat, Jeff rey Belt, Arthur van Disseldorp, Wanda van Eck Aan dit nummer werkten mee: Jaap van Sandijk, Arda Riedijk, Marco Ouwerkerk, Eelco de Jong Opmaak: Dock35 Media Coverfoto: Shutterstock Bladmanagement: Dock35 Media, Sjoerd Franssen Advertenties: Dock35 Media, Martijn Penning, (0314) 355 826, martijn@dock35media.nl Druk: Senefelder Misset Doetinchem B.V. Abonnementen: HISWA-RECRON, Storkstraat 24, 3833 LB Leusden, communicatie@hiswarecron.nl, (033) 303 9700, 75,- euro per jaar, 37,50 euro voor studenten en medewerkers van recreatiebedrijven. Gratis voor HISWA-RECRON-leden, overheden en pers. Als vakblad hanteren wij de opzegregels uit het verbintenissenrecht. Wij gaan er vanuit dat u het blad ontvangt uit hoofde van uw beroep. Hierdoor wordt uw abonnement steeds stilzwijgend met een jaar verlengd. Oplage: 4.400 exemplaren. De samenstellers hebben de grootst mogelijk zorgvuldigheid betracht. Noch HISWA-RECRON, noch redactie, noch auteurs aanvaarden enige aansprakelijkheid bij eventueel voorkomende fouten. Marike Rosier Manager Communicatie In de praktijk Een glas inschenken is tegenwoordig een kleine PARTNERS IN BUSINESS: behendigheidsoefening. De dop blijft aan de fl es zitten, draait tijdens het schenken nét de verkeerde kant op en voor je het weet ligt er een fl inke plas naast het glas. Dat we die dop tegenwoordig niet meer los van de fl es krijgen, danken we aan Europese regelgeving. Ik geef toe, op zo’n moment heb ik daar even minder warme gedachten over. Toch is het te gemakkelijk om Europa weg te zetten als producent van hinderlijke regels. Regels zijn nodig. Zonder afspraken over veiligheid, consumentenbescherming, privacy of eerlijke concurrentie wordt het al snel een zooitje. De vraag is niet óf we regels nodig hebben, maar hoe ze in de praktijk uitpakken. Dat lees je in de coverstory van deze Recreactie. Europese regels gaan over pakketreizen, cybersecurity en data. Tegelijkertijd probeert Europa de macht van platforms als Booking.com en Meta te begrenzen. Dat is belangrijk voor ondernemers die mede afhankelijk zijn van deze platforms. Maar regelgeving kan in de praktijk heel anders uitpakken dan de bedoeling was. Neem het Europese voorstel om aanbetalingen voor pakketreizen te maximeren tot 25 procent. Begrijpelijk vanuit KENNISPARTNERS: consumentenbescherming, maar lastig voor ondernemers die zelf kosten moeten voorschieten. Mede door inzet vanuit de sector verdween die beperking van tafel. Die spanning zien we ook weer terug in de nieuwe Toerismebrief. Ondernemerschap, innovatie en weerbaarheid krijgen terecht aandacht. In ons artikel lees je dat zulke ambities pas gerealiseerd kunnen worden, als ondernemers de ruimte hebben om ze waar te maken. Goede regelgeving draait dus niet om zo min mogelijk regels, maar om regels die hun doel bereiken én uitvoerbaar blijven. Dat lukt alleen als Brussel en Den Haag blijven kijken naar de plek waar beleid werkelijkheid wordt: de praktijk van de ondernemer. ADVOC AT UUR Veel leesplezier! 06-2026 | Recreactie 5
Bezoek onze stand 250 op de Recreatie Vakbeurs 17, 18 en 19 november in Evenementenhal Hardenberg! Eenvoudig. Veilig. Efficiënt. Watermanagement met SWS / SMART.SWS — Centrale aansturing van gekoppelde elektronische kranen en douchepanelen — Ondersteunt het behoud van de drinkwaterhygiëne — Online toegang tot meerdere locaties, onafhankelijk van waar u bent, met SMART.SWS — Duurzaam water besparen en energiekosten verlagen — Efficiënt facility management www.schell.eu/nl-nl/producten/systeemoplossingen/sws-smart-sws
inhoud Ruimte & beleid Duurzaam & innovatief 14 20 30 22 26 Coverstory Wat is de invloed van Brussel en hoe kunnen we het beleid bijsturen? Toerismebrief Meerwaarde recreatie wordt erkend, maar het mag wat concreter Kennis delen Gelders beleid in de stikstofcrisis Kwaliteit & continuïteit Ondernemen Bestrijding van criminaliteit en overlast op en rond het water Weerbaarheid ‘Bescherm je kroonjuwelen’ 8 31 11 13 24 33 De Visie Yvonne Nassar, directeur NBTC Productnieuws Een overzicht van de laatste innovaties Werk & vakmanschap Onder de aandacht Kort nieuws uit de branche Vakinfo De techniek achter het sanitair Columns Green Key RecreAnders 06-2026 | Recreactie 7
onder de aandacht CBS: omzet leisure is in Duurzaam inzetbaar Hoe zorg je ervoor dat medewerkers gezond, gemotiveerd en met plezier blijven werken? Door er samen over te praten. Niet pas als er iets speelt, maar juist ook tussendoor. We merken dat werkgevers in de recreatie het soms lastig vinden om onderwerpen rondom duurzame inzetbaarheid bespreekbaar te maken. Daarom staat in de KIKK-campagne ‘Fris in je hoofd, sterk in je werk’ dit jaar Het goede gesprek centraal. Met tien verschillende thema’s en helpt KIKK werkgevers en medewerkers om op een laagdrempelige manier met elkaar in gesprek te gaan over onderwerpen die bijdragen aan duurzame inzetbaarheid. Dat gaat onder meer aan de hand van gesprekskaarten en aanvullend materiaal, zoals een flyer, infographic of praktische tips. https://kikk-recreatie.nl 2025 gedaald De CBS cijfers over 2025 bevestigen de eerdere cijfers van HISWA-RECRON: de sector heeft in 2025 een flinke omzetdaling laten zien ten opzichte van 2024. Met name de vakantieparken hebben te maken met een daling van meer dan 20%. De campings tellen 8% minder omzet. Buitensport en dagrecreatie laten wel een geringe omzetstijging zien. Opvallend is dat de kleine omzetstijging van de groepsaccommodaties samengaat met een een forse groei van de werkgelegenheid: de groepsverblijven bieden werk aan 1485 voltijdsbanen, 24% meer dan in 2024. Klimaatadaptatie schept ook kansen Deze zomer brak weer vele klimaatrecords. Warm weer biedt leisurebedrijven kansen, van extra bezoekers aan horeca tot meer vraag naar gekoelde locaties. Ondernemers kunnen daar slim op inspelen, stelt ABN-AMRO in de recente sector-update. Bij langdurig hoge temperaturen kan een tent, caravan of vakantiewoning zonder goede zonwering snel onaangenaam warm worden. Gasten hebben dan behoefte aan schaduw, verkoeling en een aangename binnenruimte waar zij een deel van de dag kunnen verblijven. Ook hevige regenval zorgt voor extra uitdagingen. Campings doen er daarom goed aan ook te investeren in betere afwatering, waterberging en overdekte, goed geventileerde verblijfsruimten. Die zijn zowel bij regenval als hitte goed bruikbaar en vormen dan een extra plus voor de gasten. www.abnamro.nl 8 Recreactie | 06-2026 Foto: Shutterstock Foto: Toverland
Ontwikkelpad recreatie Ontwikkelpaden zijn duidelijke routekaarten die laten zien hoe je kunt groeien, instromen of overstappen in een vak gebied. Ze beschrijven stapsgewijs welke functies en opleidingen er binnen een sector bestaan. Zo helpen ze werkenden en werkzoekenden om hun loopbaan vorm te geven en personeelstekorten op te lossen. Het afgelopen jaar is binnen HISWA-RECRON gewerkt aan het ontwikkelpad Recreatie, met subsidie van het Sociaal Fonds Recreatie. Dat ontwikkelpad is inmiddels goedgekeurd door het ministerie van SZW. www.hiswarecron.nl Werkbezoeken Woensdag 26 augustus bezochten negen medewerkers van het ministerie van EZK twee heel verschillende bedrijven: Camping Roland (Afferden), als zelfstandig MKB-recreatiebedrijf, en Landal De Vers (Overloon), als onderdeel van een groter concern. Juist die combinatie liet goed zien hoe divers de recreatiesector is. Enkele dagen eerder vond ook al een waardevol werkbezoek plaats, ditmaal aan Camping Samoza (Vierhouten). Hier hoorden en zagen BBB-Kamerlid Henk Vermeer en Statenleden Ron van Essen en Josette Rijsemus wat beleid in de praktijk betekent. Tijdens beide werkbezoeken kwamen de dagelijkse problemen van recreatieondernemers uitgebreid aan de orde: de stapeling van lasten en regeldruk, de btw-verhoging op logies en de uitdagingen rond investeren en verduurzaming. Marges, investeringsruimte en uiteindelijk ook de concurrentiepositie van Nederlandse recreatiebedrijven staan onder druk. LeisurePeaks benchmark LeisurePeaks, een dataplatform voor de verblijfsrecreatie, lanceert een nieuwe en onafhankelijke benchmark voor de verblijfsrecreatie. Daarmee kunnen campings, vakantie parken, bungalowparken en ketens, groot én klein, hun prestaties vergelijken met de markt en vergelijkbare recreatiebedrijven. Daarmee maakt LeisurePeaks actuele en betrouwbare benchmarkinzichten breed toegankelijk voor de Nederlandse verblijfsrecreatie. LeisurePeaks baseert de benchmark onder meer op gegevens uit de verschillende reserveringssystemen. Deze worden vertaald naar overzichtelijke managementdashboards. Recreatieondernemers zien daarin per accommodatie en periode hoe hun bedrijf presteert ten opzichte van eerdere jaren en waar verbeterkansen liggen. www.leisurepeaks.com/benchmark 06-2026 | Recreactie 9 Foto: Landal
UW PARTNER VOOR SERVICE EN ONDERHOUD Snelle service en deskundig onderhoud voor een zorgeloos recreatieseizoen, het hele jaar door. Kijk op seijsener.com +31 (0)75 6810 610 info@seijsener.com Weet jij wat je moet doen? De plannen zij n bekend. De eerste reacti es zij n gegeven. Maar wat betekenen de aangekondigde veranderingen nu écht voor jouw onderneming? Bij Countu s helpen we horeca- en recreati eondernemers verder dan de samenvatt ing van Prinsjesdag. We vertalen complexe veranderingen naar Experti seteam Recreati e & Horeca recreati e-horeca@countu s.nl COUNTUS.NL begrij pelij ke inzichten en concrete stappen. Vanuit jouw cij fers, jouw situ ati e en jouw ambiti es. Want uiteindelij k gaat het niet om wat er in Den Haag wordt besloten. Het gaat om wat jij ermee doet. Benieuwd wat de gevolgen zij n voor jouw onderneming? Onze adviseurs denken graag met je mee.
column Lastendruk gestegen tot 41% HISWA-RECRON houdt de vinger aan de pols waar het gaat om de totale belastingdruk op recreatieve overnachtingen. In augustus verscheen er een nieuw rapport van adviesbureau Ginder, waaruit blijkt dat de belastingdruk wéér gestegen is. “De totale belastingdruk is nu 36 tot 41%. Ofwel: van elke euro die een gast uitgeeft aan een overnachting, gaat gemiddeld tot 41 cent direct naar de fiscus. Denk aan btw, toeristenbelasting en de ozb. Dat is een flinke stijging ten opzichte van 2024”, concludeert Jeffrey Belt, adjunct-directeur van HISWARECRON. Volgens de onderzoekers wordt de verhoging vooral veroorzaakt door de gestegen btw op logies, van 9 naar 21%. De stijging wordt niet geheel gecompenseerd door de groei van de overnachtingsprijs; ondernemers nemen de btw-verhoging dus deels voor eigen rekening. In een latere uitgave van Recreactie komt het onderzoek uitgebreid aan de orde. Theezakjes Het zal wel een dikke 25 jaar geleden zijn, dat ik als NORT-consulent ondernemers adviseerde omtrent de Milieubarometer, een project van HISWA-RECRON voor milieuvriendelijk ondernemen. Toen ik een paar jaar later gevraagd werd als keurmeester bij Green Key zei ik dan ook volmondig ja. Per 1 januari dit jaar ben ik gestopt, om mij volledig te kunnen richten op mijn werk voor Green Leisure Group. Nieuwe leden Tussen 1 augustus en 7 september zijn de volgende bedrijven lid geworden van HISWA-RECRON. Welkom! Handelsonderneming RV Aqua, Arnhem, www.rv-aqua-yachtbrokers.nl Bootverhuur & Jachtwerf Hospes, Sneek, www.bootverhuurhospes.nl Landsaem, Purmerend, www.landsaem.nl Hekipia Tinyhouse, Chessy Les Mines, www.hekipia.com (HRBC) In al die jaren heeft het keurmerk zich stevig ontwikkeld. Waren we in het begin nog vooral bezig met energie en afval, later werd het een breed duurzaamheidskeurmerk. Green Key ontwikkelde zich tot een bovenwettelijk keurmerk, waarbij de lat steeds iets hoger werd gelegd. De deelnemers bewogen mee. Dat werden er door de jaren heen steeds meer: in de 18 jaar dat ik als keurmeester werkte groeiden we van 150 deelnemers naar zo’n 850 bedrijven in Nederland. Ik werd er destijds als derde keurmeester bijgevraagd; inmiddels zijn het er acht. De vraag die ik in al die jaren het meeste kreeg: hoe begin je nou eigenlijk met duurzaam ondernemen? Vele malen heb ik ondernemers verteld over het theezakje, als metafoor voor deze vraag. Want kijk eens welke theezakjes je in de horeca gebruikt. Heeft het een fair trade keurmerk, zodat je weet dat er geen uitbuiting aan te pas kwam? En hoe is het verpakt? Heb je nog van die plastic theezakjes? Die moeten dus bij het restafval, terwijl de gewone theezakjes groenafval zijn. Dan heb je het al over circulariteit. En als je dit soort zaken niet weet: praat dan eens met je leverancier. Moeilijker is het niet om duurzaam te gaan ondernemen. Want ditzelfde verhaal kun je stapje voor stapje op alle aspecten van je bedrijfsvoering toepassen. En ben je daar eenmaal mee begonnen, ga dan ook verder op die ingeslagen weg. Want de Green Key is geen eindstation. Het is een instrument om je bedrijfsvoering en organisatie continu te verbeteren. Dat was het 18 jaar geleden en dat is het nog steeds. Marco Ouwerkerk, adviseur Green Leisure Group Meer weten over Green Key? Neem contact op met Erik van Dijk directeur Stichting KMVK E: erik@kmvk.nl T: 06 - 12 81 06 41 06-2026 | Recreactie 11 Foto: Landsaem
Ondernemen in recreatie? Kijk vooruit met aaff Bij aaff combineren we kennis van accountancy en fiscaliteit met kennis van de recreatiesector. Als partner van HISWA-RECRON helpen we recreatieondernemers met inzicht, advies en toekomstgerichte keuzes. Bezoek ons op de Recreatie Vakbeurs 17 tot en met 19 november Stand 434 aaff Nijverdal | 088 253 27 50 | nijverdal@aaff.nl aaff Hardenberg | 088 253 28 50 | hardenberg@aaff.nl aaff.nl
RecreAnders Direct boeken via recron.nl Bijna 70 bedrijven hebben zich inmiddels aangemeld om boekbaar te zijn op recron.nl. Het gaat om campings, vakantieparken, verhuurders van vakantiewoningen en groepsaccommodaties. Deze bedrijven profiteren van extra zichtbaarheid op recron.nl, omdat boekingsmogelijkheden extra bezoekers naar het platform trekken. Daar profiteert iedere deelnemer van. Ons eigen recron.nl is een betrouwbaar platform waarop gasten direct kunnen boeken. Zonder commissie per boeking en zonder commerciële belangen van investeerders. Daarnaast ben je met jouw aanbod ook direct boekbaar op de Duitstalige website recron.nl/de. www.hiswarecron.nl Arda Riedijk Ondernemer Camping ‘t Weergors Instagram versus reality Albanië, niet per se het eerste land waar ik aan dacht als vakantieland. Instagram toont echter een ander beeld. In 2008 reed ik als twintiger zonder Instagram door Albanië op weg naar Bulgarije en wilde er eigenlijk zo snel mogelijk weer weg. Zomer 2026 verbleef ik er een aantal dagen op gezinsvakantie en nu wilde ik niet meer weg. Wat is er veranderd? Voordat de vakantie begon, had ik ondanks de gelikte Instagram-posts toch ook dat beeld van 2008 op mijn netvlies: slechte wegen, armoede, een gevoel van onveiligheid (of dat terecht was, valt natuurlijk te betwijfelen). Nu ik weer terug ben is dat beeld heel anders. Er gaan meerdere vluchten per dag van Eindhoven Airport naar hoofdstad Tirana. Na Tirana was voor ons de volgende bestemming Theth, een bergdorp dat tot vijf jaar geleden alleen per 4x4 en door zeer ervaren Landal investeert in gezinnen In een tijd waarin gezinnen steeds bewuster kiezen voor quality time en offline ontspanning, investeert Landal in een nieuwe generatie familieactiviteiten op de vakantieparken. Op verschillende bestemmingen openden dit jaar nieuwe sport-, speel- en ontmoetingsplekken die aansluiten bij de behoefte van gezinnen om samen actief bezig te zijn. De focus ligt op vijf recreatieconcepten: multifunctionele sport- en speelterreinen, outdoor sprayparken, buitenspeelplaatsen, indoor speelruimte en glowgolf. Met de nieuwe voorzieningen speelt Landal in op een groeiende behoefte aan vakanties waarin beleven, ontmoeten en samen tijd doorbrengen centraal staan. bestuurders bereikbaar was. Nu ligt er een geasfalteerde weg en is het dorp een hub voor toeristen die de Blue Eye (een diepblauwe poel met ijskoud water) bezoeken. De Blue Eye hebben wij overigens overgeslagen, toen we op Instagram de ‘Instagram versus Reality’ reels zagen: prachtige natuurfoto’s versus massa’s mensen die ernaar staan te kijken en content maken. Wat óók de Albanese realiteit is: de gastvrijheid en vriendelijkheid van de Albanezen, het goede en betaalbare eten, je kunt overal pinnen en er is overal wifi. Albanië is écht de vakantiebestemming van vandaag, met alle economische voordelen voor het land erbij. Alleen, als iedereen dit op Instagram gaat delen, is het misschien snel voorbij met de pret. En die spagaat is natuurlijk heel herkenbaar voor ons recreatieondernemers. We willen Insta-perfecte plaatjes voor de nodige boekingen, maar we moeten ons eigen authentieke product (je eigen ‘Blue Eye’) wel bewaken. Elke gast wil dit ten slotte zelf óók kunnen ervaren. Ergens vind ik het dus wel jammer dat wij de Blue Eye in de Albanese Alpen aan ons voorbij hebben laten gaan. Want nu weet ik niet hoe ík het zou hebben ervaren en wat ik dus heb gemist … 06-2026 | Recreactie 13
coverstory Europese regels en impact op recreatieondernemers Wat is de invloed van Brussel? Hoe komt het dat je als organisator volledig verantwoordelijk bent voor de gehele ‘pakketreis’? Wie perkt de macht in van de grote platforms, zoals Booking.com en Meta? Hoe borgen we de cybersecurity? Het zijn maar voorbeelden van zaken die in Europees verband worden geregeld. Voor recreatieondernemers, of dat nou om verblijfsrecreatie gaat of om buitensport en andere dagrecreatie, heeft dat ingrijpende gevolgen. Tekst: Maarten Bokslag Foto’s: Shutterstock, Max de Krijger, Lieke Esveldt Europa is overal. Dankzij de Europese samenwerking hebben we de euro, de open grenzen en een heel gemakkelijk, vanzelfsprekend internationaal toerisme. Europa heeft ook veel regels opgesteld. Om de eigen markt, consumenten of natuur te 14 Recreactie | 06-2026 beschermen. De internationale gemeenschap, waar Nederland toe behoort, heeft die regels zelf ingesteld en voert ze uit. Op dit moment spelen er weer belangrijke zaken, zoals consumentenbescherming, de dreigende invloed van big tech en AI. Arthur van Disseldorp is behalve regiomanager Brabant en Limburg van HISWA-RECRON ook President van EFCO & HPA, de Europese koepel van campings en vakantieparken. Hij wijst
De EU beschermt consumenten tegen machtige ‘gatekeepers’ als Meta en Alphabet erop dat de digitale ontwikkelingen op het moment zo snel gaan, dat er enorme behoefte is aan regulering op Europees niveau. De impact van AI “AI wordt een gamechanger voor de recreatiesector. Alle regelgeving op het gebied van AI, de veiligheid van data en persoonlijke gegevens staat onder druk. Zoeken gaat straks op een volledig andere manier. Dan heb je het over de customer journey. Tot nog toe hadden ondernemers daar wel aardig invloed op. Maar die invloed raak je kwijt als straks alle zoekgedrag door AI wordt geregeld – en dus in feite door de grote tech-bedrijven uit de VS. En vergis je niet: binnen vijf jaar gaat er vrijwel niets meer via websites, dan gebruiken consumenten alleen nog maar AIzoek machines. Hoe blijf je dan als bedrijf zichtbaar? Dat geldt trouwens ook voor een site als recron.nl.” De vraag is eenvoudiger dan het antwoord: hoe voorkom je dat de grote tech-bedrijven alle macht in handen krijgen? Van Disseldorp: “EFCO ziet hoe het in de VS is gegaan, daar hebben de grote bedrijven veel te veel macht gekregen. Als ondernemer lever je dan heel veel in, bijvoorbeeld het beheer van de gegevens van je eigen gasten. Dat geeft de techbedrijven een hele sterke positie, zodat ook de kosten om online gevonden te worden enorm oplopen. In Europa hebben we andere normen en waarden en meer consumentenbescherming. Daarom heeft 06-2026 | Recreactie 15 >
Wildkamp. W Sterk in water, lucht en elektra. lu Meer info op wildkamp.nl/recreatie Slimme oplossingen voor jouw terrein Van beregening tot modulaire servicezuil Ondersteuning op maat bij projecten Altijd & overal online bestellen Direct iets nodig? Altijd een vestiging de buurt ZWEMBADEN “ ‘Recreatief bouwen met de blik op de toekomst.’ CENTRUMGEBOUWEN SANITAIRGEBOUWEN RECREATIEWONINGEN TERREINPLANNEN MASTERPLANNEN TOEKOMSTVISIES AANKOOPINSPECTIES MEERJAREN ONDERHOUDSPLANNING OMGEVINGSWET ARCHITECTUUR PROJECTMANAGEMENT ONTWIKKELING VASTGOEDADVISERING 0529 485 888 info@k3h.nl k3h.nl Pakketten verzenden? Scherpe tarieven. Persoonlijk advies. info@greenway-logistics.com Voor leden van HISWA-RECRON greenway-logistics.com 033-2087200 Bekijk onze partnerpagina
coverstory EFCO zich intensief bemoeid met de totstandkoming van de Europese DSA en de DMA: de Digital Services Act en de Digital Markets Act.” ‘De richtlijn Pakketreizen vereist dat je de zaken juridisch goed op orde hebt’ Burgers beschermen De DSA, die in 2024 in werking trad, is vooral gericht op het beschermen van burgers. De DSA bevat bepalingen tegen verslavende algoritmes, zorgt voor online veiligheid (bijvoorbeeld voor kinderen) en biedt transparantie in wie op webwinkels de eigenlijke verkoper van een product is. Relevant voor ondernemers is vooral de DMA, die sinds 2023 in werking is in de EU. De DMA is gericht op de allergrootste techbedrijven, de ‘gatekeepers’. Voorbeelden zijn Alphabet (Google, YouTube), Apple, Meta (Facebook, Instagram), Microsoft, Amazon en Booking.com. De DMA verbiedt deze Amerikaanse bedrijven onder meer om eigen producten of diensten hoger op de ranglijst te zetten dan die van concurrenten. Daarnaast mogen gegevens van gebruikers niet zomaar gedeeld of verkocht worden. En ten slotte, heel belangrijk, zijn gatekeepers verplicht om zakelijke gebruikers toegang te geven tot hun eigen gegenereerde data. Dat betekent dat recreatieondernemers zicht houden op de gasten die bij hen boeken, wat groot voordeel kan bieden als het gaat om acties, extra voordelen of het stimuleren van vervolgbezoek. “Bij een mogelijke herziening van de DMA willen wij als EFCO zeker ons geluid weer laten horen, uiteraard samen met andere partijen als de Europese horecakoepel en de commissie Europa van MKB Nederland. Op die manier leveren we ook input. Dat is nog niet eenvoudig, want de grote techbedrijven hebben enorm veel lobby- en marketingpower en hebben nu ook de Amerikaanse president achter zich staan.” De DMA en DSA zijn er primair om consumenten te beschermen. Daar hebben ondernemers ook voordeel van, maar de beide wetten roepen ook extra plichten op. “Ze stellen bijvoorbeeld weer extra eisen aan het opslaan van privégegevens van gasten”, legt Van Disseldorp uit. “Wat mag je bewaren en hoe lang? Dat is een nadeel, maar toch ben ik blij dat we als consument en bedrijf beschermd worden. Als je die grote techbedrijven hun gang laat gaan, krijgen ze teveel macht over je data, toch een van de schatten van je bedrijf.” Cyberveiligheid Een Europese richtlijn die niet zozeer voor het MKB bestemd is maar soms toch impact heeft, is NIS2, in Nederland vertaald in de Cyberveiligheidswet (Cbw). “Dat gaat over cyberveiligheid van bedrijven in essentiële sectoren, met een bepaalde omvang qua omzet en medewerkers”, vertelt Joost Bosman, jurist van HISWA-RECRON. “Bedrijven uit de sector watersport en recreatie vallen daarbuiten. Maar de wet legt de grote bedrijven die er wél onder vallen, zoals energiebedrijven, wel een ketenbeding op. Ofwel: ook toeleveranciers moeten kunnen aantonen dat ze de cyberveiligheid op orde hebben. Anders kunnen gegevens – bijvoorbeeld over medewerkers die aan een activiteit deelnemen – van het essentiële bedrijf via de toeleveranciers toch nog uitlekken. Daarom kan het voorkomen dat bijvoorbeeld een buitensportbedrijf bij een boeking IT-beveiligingsinformatie moet aanleveren. Overigens komt dat op dit moment nog maar heel zelden voor – de wet is pas net in werking getreden.” Maar hoe toon je dan aan dat de IT veilig is? Bosman: “Ik kan me voorstellen dat je met een ISO 27001-certicifering genoeg aantoont. Dat is de internationale norm voor cyberveiligheid. Maar het 06-2026 | Recreactie 17 >
Bespaar nog dit stookseizoen! Comfort bieden én energieverspilling voorkomen? Dat kan met de slimme klimaatregeling van ICY; Stand-alone of in een slim netwerk. Vele duizenden vakantiewoningen zijn al uitgerust met de slimme Timer Thermostaat van ICY en besparen daarmee veel energie. Twijfelt u nog? Informeer dan naar onze bespaargarantie. 8:30 Bungalow 007 THERMOSTAAT Comfortabel Welkom 21˚C Comfort 21˚C Rust 17˚C Antivorst 13˚C GEMETEN TEMPERATUUR 21˚C PARAMETER INSTELLINGEN MAX. TEMP 24˚C RESERVERINGEN 07 okt 9:30 COMFORT 2 uur Wijzigen RUST 16 uur • Verwarmen op basis van aanwezigheid • Een comfortabel welkom voor gasten • Sturing van diverse soorten verwarming • TD krijgt melding bij verwarmingsstoring 10 okt 10:00 10 okt 14:00 14 okt 10:00 14 okt 14:00 16 okt 10:00 ALARMEN ACTUELE ALARMEN Op dit moment zijn er geen alarmen GESCHIEDENIS Op dit moment zijn er geen alarme www.icy.nl Meer weten? Scan de QR. Eén week weer durven dromen 275.000 gezinnen in Nederland leven in armoede en kunnen al jaren niet op vakantie. De Vakantiebank helpt met steun van vakantieparken en campings zoals jullie. Doen jullie mee? Eén week vakantie. Wereld van verschil. Bespaar gemiddeld 26%
coverstory zal zich de komende tijd verder moeten wijzen. Waarschijnlijk wordt de wet ook nog wel verder aangescherpt, zodat er steeds meer bedrijven en sectoren onder vallen.” Pakketreizen Een andere Europese richtlijn die afgelopen jaren werd geactualiseerd, is de pakketreizenrichtlijn. “Een belangrijke richtlijn voor ondernemers die ook reizen aanbieden”, stelt Marcel Tap, jurist bij HISWA-RECRON. Dat kunnen groepsaccommodaties en verblijfsaccommodaties zijn die arrangementen samenstellen, maar met name ook buitensportondernemingen die in Nederland, de Ardennen of elders activiteiten organiseren. “Door jurisprudentie is vastgelegd dat de partij waar de boeking plaatsvindt, bijvoorbeeld het buitensportbedrijf, verantwoordelijk is voor de gehele reis. Dus gebeurt er een ongeval of is er sprake van wanprestatie bij een partner in een ander land, dan is het organiserend bedrijf verantwoordelijk. De richtlijn is ingesteld om consumenten te beschermen”, stelt Tap vast. “Dat geldt ook in geval van een faillissement van een partner. Het is voor de organiserende partij dus zaak om afspraken zeer goed juridisch af te stemmen en om zich te verzekeren tegen mogelijke problemen en schadeclaims.” Lang niet alle recreatieondernemers zijn zich ervan bewust dat ze pakketreizen aanbieden en dus weten ze niet dat ze in DAC7: de Europese richtlijn voor online verkoop Om belastingontduiking tegen te gaan, heeft de EU in 2023 de DAC7-richtlijn uitgevaardigd. Die verplicht beheerders van een verkoopplatform, onder voorwaarden, om gegevens en omzetten van aanbieders van waren via dat platform door te geven aan de Belastingdienst. De bedoeling is helder: de overheid wil niet dat er heel veel kleine handelaartjes zijn die spullen verkopen via platforms als Marktplaats, zonder belasting te betalen. De DAC7-richtlijn kan ook gelden voor de recreatiesector. Er zijn genoeg sites die overnachtingen aanbieden in vakantiehuizen van particuliere huiseigenaren. Ook die websites moeten sinds enige tijd gegevens van aanbieders en omzetten doorgeven aan de Belastingdienst. Voor recreatieondernemers van HISWA-RECRON heeft dat verder niet veel consequenties”, oordeelt Joost Bosman, jurist van de branchevereniging. “Die beheren – voor zover ons bekend – geen sites die onder DAC7 vallen en verzorgen geen particuliere verhuur. Wel is het goed dat met deze regel de ongelijke concurrentie wordt tegengegaan. Particulieren die geen belasting betalen konden hun recreatieverblijven ver onder de prijs aanbieden. Dat zou nu verleden tijd moeten zijn.” principe onder de regels vallen. “Bestudeer de eisen”, raadt Marcel Tap iedereen aan. Minstens zo belangrijk: de Europese richtlijn heeft net weer een update gekregen. “Je weet dat de consumentenbescherming bij elke update wat groeit, het wordt nooit minder”, stelt Tap vast. HISWA-RECRON heeft al in het voortraject samen met de ANVR, VNO-NCW en MKB Nederland invloed uitgeoefend om bepaalde scherpe randjes van de regelgeving weg te nemen. “Het belangrijkste punt was de maximale aanbetaling. De EU wilde dit maximeren op 25 procent van de totale som van de pakketreis. Dat kan natuurlijk niet, want de organiserende partij moet veel voorschieten. In het geval van de ANVR: luchtvaartmaatschappijen vragen altijd volledige betaling bij boeking. Als de aanbetaling door de consument dan maximaal 25 procent is, moet de organisator al dat geld voorschieten. Na veel discussie is het ons gelukt om de maximale aanbetaling van tafel te krijgen.” Nationaal beleid Een succes voor de samenwerkende lobby, maar nu wordt de richtlijn nog vastgelegd in nationaal beleid. “In de loop van 2028 moet de richtlijn in het Burgerlijk Wetboek zijn opgenomen”, vertelt Tap. “Elk land mag dan zelf nadere regels stellen. Ook dan is het weer zaak dat we onze invloed aanwenden. Consumentenbescherming is heel goed. Maar het moet voor de deelnemende bedrijven wel werkbaar blijven.” Over de NIS2-richtlijn: https://samendigitaalveilig.nl Over de DAC7-richtlijn: https://www.hiswarecron.nl Over de pakketreizen: www.hiswarecron.nl 06-2026 | Recreactie 19
ondernemen Erkenning voor de meerwaarde van recreatie Toerismebrief toont visie, maar kan concreter Op 30 juni 2026 stuurde minister Heleen Herbert van Economische Zaken en Klimaat de langverwachte Toerismebrief aan de Tweede Kamer. De brief beoogt ‘een integrale visie en een plan van aanpak voor de gastvrijheidssector’ te geven. Die visie is dik in orde, oordeelt Jeffrey Belt van HISWA-RECRON, maar tegelijkertijd ziet hij ook ruimte voor verdere concretisering. Tekst: Maarten Bokslag Foto’s: Shutterstock De Toerismebrief geeft een heldere visie op de gastvrijheidssector. De minister erkent allereerst het grote belang van de gastvrijheidssector: in 2024 besteedden Nederlandse en buitenlandse toeristen gezamenlijk ruim 111 miljard euro in Nederland, bijna 6 miljard meer dan in 2023. De toegevoegde waarde van de toeristische sector bedroeg 40 miljard euro, ofwel 4% van het bbp. De sector bood in 2024 werk aan 771.000 mensen en was daarmee goed voor ongeveer 6,7% van de totale werkgelegenheid in Nederland. Ook het maatschappelijk belang wordt voor het eerst volledig erkend. De leefbaarheid van steden en dorpen, de kwaliteit van de leefomgeving en de mogelijkheden om in de buurt van de eigen woning te ontspannen: het biedt een belangrijke maatschappelijke meerwaarde aan de sector. Drie thema’s Vervolgens worden drie thema’s geformuleerd, die de minister ziet als bakermat voor het beleid. Dat zijn: • Weerbaarheid: Het vermogen om snel te herstellen van onverwachte gebeurtenissen en de continuïteit van de sector te waarborgen. • Duurzaamheid en balans: Het creëren van een evenwicht tussen de belangen van toeristen, bewoners en bedrijven. • Ondernemerschap en innovatie: Het stimuleren van vernieuwing in de gastvrijheidssector door ruimte te bieden aan innovatie, ondernemerschap en kennisuitwisseling. “Op zich drie geweldige doelstellingen”, constateert Jeffrey Belt, adjunct-directeur van HISWA-RECRON. “Maar het is Minister: ‘Er komt geen nieuwe Kampeerwet’ In de toerismebrief worden ook enkele Kamermoties behandeld. De Kamerleden Michiel van Nispen (SP) en Henk Vermeer (BBB) vroegen om een nieuwe Kampeerwet, met name om het verlies van jaarplaatsen op campings tegen te gaan. Minister Herbert gaat in de Toerismebrief uitgebreid in op de materie, maar constateert uiteindelijk dat een nieuwe Kampeerwet niet leidt tot een betere situatie voor recreanten en ondernemers. “Ik zie dan ook op dit moment geen aanleiding voor aanvullende landelijke wetgeving. De belangen van recreanten worden, bij herstructurering van kampeerterreinen, zowel via gemeentelijke wet- en regelgeving als via branchevoorwaarden van HISWA-RECRON, betrokken en geborgd. Daarnaast zou een dergelijke wet juist kunnen leiden tot een minder wenselijke situatie met meer regeldruk en verminderde flexibiliteit in de sector en daarmee negatieve gevolgen voor zowel de ondernemer als de recreant.” Jeffrey Belt van HISWA-RECRON ziet de reactie van de minister als beloning voor de zorgvuldigheid die Nederlandse bedrijven op dit gebied betrachten. “Natuurlijk snap ik dat het vervelend is om een jaarplaats te verliezen, maar het is disproportioneel om hier een hele wet voor op te tuigen. En wat je maar zelden hoort: wij hebben in Nederland een veel verdergaand beleid ten aanzien van vaste plaatsen dan andere Europese landen. Wij bieden met de RECRON-voorwaarden bovenwettelijke bescherming en hebben ze recent nog aangepast, met oog voor zowel de ondernemer als de recreant. Zaken als een verplaatsingsvergoeding of een onafhankelijke Geschillencommissie zijn uniek voor Nederland.” 20 Recreactie | 06-2026
wel van belang dat we uitwerken hoe de sector ondersteund gaat worden. Een ondernemer die wil investeren, heeft vooral continuïteit en consistent overheidsbeleid nodig. Anders gaat hij niet investeren. Terwijl wij in Nederland juist van crisis naar crisis gaan: netcongestie, stikstof, fiscale lastenverzwaringen, zwembadnormen, noem maar op. Het zijn allemaal dingen die investeren en ondernemen bemoeilijken.” Belt toont zich positief over de Toerismebrief, maar benadrukt dat er wel iets moet veranderen aan het overheidsbeleid. “Het is belangrijk dat stimulerend overheidsbeleid en de bredere randvoorwaarden voor ondernemers met elkaar in balans zijn. Je kunt wel inzetten op weerbaarheid, ondernemerschap en innovatie, maar die ambities komen onder druk te staan wanneer ondernemers tegelijkertijd worden geconfronteerd met toenemende lasten, complexe regelgeving en lange vergunningprocedures. Als we willen dat ondernemers blijven investeren en vernieuwen, moet het beleid hen ook daadwerkelijk ondersteunen.” Plan van Aanpak De Toerismebrief omvat ook een Plan van Aanpak. Het beschrijft hoe de NBTC Nederland promoot en onderzoekt hoe de sector ervoor staat. De Landelijke Raad Recreatie en Toerisme (LRRT) wordt genoemd, waarin vertegenwoordigers van het Rijk, provincies, gemeenten, kennisinstellingen, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties met elkaar overleggen. Onder meer HISWA-RECRON directeur Geert Dijks heeft zitting in de Raad. De Raad streeft naar minder regeldruk en pleit voor een volwaardige plek voor de sector in de ruimtelijke inrichting van Nederland. “Dat staat in het Plan van Aanpak, maar beschrijft in feite de bestaande situatie”, reageert Jeffrey Belt. “Zowel het NBTC als de LRRT zijn al actief, toch werd de recreatiesector in de recente ontwerp-nota Ruimte vrijwel niet genoemd. Recreatie wordt voor heel veel dingen als sluitpost gezien, of het nou gaat om toeristenbelasting of ruimtelijk beleid. Als je recreatie volwaardig meeneemt in de plannen biedt dat veel meer perspectief – en dat verdient de sector langzamerhand ook. Daarom is de LRRT onder meer bezig met de ontwerp- nota Ruimte. Ik hoop dat minister Herbert samen met de sector wil werken aan een meer integrale beleidsaanpak, waarin de ambities voor ondernemerschap, innovatie en weerbaarheid ook worden ondersteund door passende randvoorwaarden die gemaakt worden op andere ministeries.” Internationale kaders Positief is Belt over de aandacht voor internationale kaders, die in het Plan van Aanpak specifiek genoemd wordt. “De ambitie van de Europese Commissie is om Europa de belangrijkste toeristische bestemming ter wereld te laten blijven. Om dat te bereiken wordt een Europese toerismevisie ontwikkeld, die dit najaar zou moeten verschijnen. Daar verwacht ik veel van, want als er een Europese visie is, zal Nederland ook echt een toerismevisie moeten ontwikkelen. De sector is hier superbelangrijk, maar de beleidsmatige aandacht blijft echt achter ten opzichte van andere Europese landen. De meeste landen hebben een goed doortimmerd toerismebeleid, vaak ook een staatssecretaris of minister voor toerisme. Als Europa de piketpaaltjes slaat voor een Nederlands beleid dat uitgaat van de doelstellingen van deze Toerismebrief, dan denk ik dat we zeker de goede kant op gaan.” De Toerismebrief lezen? www.tweedekamer.nl 06-2026 | Recreactie 21
ondernemen Verscherpt toezicht op overlast en criminaliteit op het water ‘Blijf samenwerken en maak harde afspraken’ Aso-gedrag, varen onder invloed, wildkamperen. Overlast op en rond het water neemt hand over hand toe. Ook criminaliteit – aanzienlijk minder zichtbaar – lijkt steeds vaker voor te komen. Water- en landrecreatieondernemers nemen noodgedwongen maatregelen en zoeken tegelijkertijd hulp. “Als je goed wilt handhaven, moet je niet alleen overdag gaan controleren.” Tekst: Jaap van Sandijk Foto’s: Shutterstock Het overlastprobleem speelt al een aantal jaren op de Maasplassen, het grootste aaneengesloten watersportgebied van Nederland. “En het wordt er nog steeds niet beter op”, zegt Perry Houkes, eigenaar van Resort Marina Oolderhuuske in Roermond. “Als ik vanachter mijn bureau naar buiten kijk”, zegt hij door de telefoon, “dan zie ik allemaal tenten staan van zogenaamde vissers. Die staan daar dagenlang. Dat is dus gewoon wildkamperen.” Maar er zijn meer vormen van overlast, vervolgt de ondernemer. Hij heeft twee extra medewerkers in dienst genomen die zijn park (een schiereiland tussen de Maas en de Maasplassen) in de gaten houden. Houkes heeft op zijn park ook een visverbod ingesteld, omdat hij vaststelde dat het publiek vaak overlast bezorgde en de verhuuraccommodaties niet schoon achterliet. “Ook veroorzaakten deze gasten overlast, voornamelijk door alcoholgebruik en kleine diefstallen.” Daarnaast is zwerfafval een probleem. En ook dat vraagt om extra werk. “We zijn veel stringenter gaan maaien langs de drie kilometer lange toegangsweg. Als het gras hoog staat denken mensen nogal makkelijk: hoppa, weg met dat afval.” Project Veilige Maasplassen Meddy Goossens is namens het Platform Veilig Ondernemen projectleider van Veilige Maasplassen, een samenwerkingsverband dat in juli 2024 in de gemeenten Roermond en Maasgouw van start ging. Deelnemers zijn de provincie Limburg, politie, watersportorganisaties en ondernemers. Ook het Regionaal Informatie- en Expertisecentrum (RIEC) Limburg doet mee. Goossens noemt jetski’s, ongewenst gedrag, wildkamperen en partyboten als veelvoorkomende vormen van overlast. Naast deze zichtbare overlast is er ook sprake van vormen van criminaliteit die minder in het oog springen. Zo constateerde het RIEC tijdens jachthavencontroles dat ligplaatsen of kostbare boten contant worden afgerekend om crimineel geld wit te wassen. Ook worden afgelegen loodsen, boten en woonboten misbruikt voor illegale bewoning, prostitutie of opslag van goederen. “Door met publieke en private partners samen te werken willen we de veiligheid verbeteren”, licht Goossens toe. “We laten zien hoe je criminaliteit en ondermijning herkent en we vragen partners – ook ondernemers – om ogen en oren open te houden en verdachte situaties te melden.” 22 Recreactie | 06-2026
Het toezicht op het recreatiegebied is inmiddels verscherpt. Er worden meer gerichte controles uitgevoerd. Dat leidt tot meer bekeuringen en officiële waarschuwingen. Goossens: “De gemeente Roermond beschikt over een eigen handhavingsboot en er zijn diverse boa’s actief in het gebied.” Ondernemer Houkes is positief over het samenwerkingsverband, maar sceptisch over de uitvoering. “Het verscherpt toezicht is er alleen overdag. Dan wordt bij brave burgers gecontroleerd of ze een brandblussertje aan boord hebben. Hebben ze dat niet, krijgen ze een boete van 140 euro. Maar na zes uur begint het hardvaren, komen de vissers met kampvuur en nemen de wildkampeerders plaats langs de Maas. Dat noem ik geen veilige Maasplassen.” Goossens over die kritiek: “Ik ben bekend met de onvrede en ontken die ook niet. We hebben dit niet morgen opgelost. Maar we moeten het wel samen doen. Daarom roepen we alle ondernemers op om zich aan te melden bij Veilige Maasplassen. We zijn overal te vinden, ook op social media, via de VVV en HISWA-RECRON. Vertel ons waar je mee te maken hebt, dan kunnen we er met elkaar iets aan doen. Samen kun je meer dan in je eentje.” Westeinderplassen Ook op en rond de Westeinderplassen, een natuur- en recreatiegebied van ruim tien vierkante kilometer bij Aalsmeer, zijn gevaarlijk vaargedrag, geluidshinder, milieuvervuiling en sociale onrust een probleem. Door een integrale aanpak van de gemeente Aalsmeer (die onder meer handhaving inzet) en de politie is de beleving van overlast gedaald. De inzet van ‘We vragen ondernemers om ogen en oren open te houden en verdachte situaties te melden’ extra surveillancediensten, informatieborden en de three strikes out-aanpak bij herhaaldelijke overtredingen, werpt vruchten af. Dat bevestigt ook Arnaud Brouwer, eigenaar van Jachthaven Stenhuis in Aalsmeer. Hij is aangesloten bij de gespreksgroep die aan de basis staat van de aanpak. Die gespreksgroep is opgericht door de gemeente Aalsmeer en de Stichting Aalsmeer Westeinder Promotie (SWAP), de verbindende partij tussen jachthavens, watersportbedrijven en recreanten. “Er wordt meer gesurveilleerd en sinds afgelopen winter is er een nieuw plan van aanpak”, vertelt de ondernemer. “Three strikes out is daar onderdeel van. En dat werkt. Als je drie keer dezelfde overtreding begaat, kan dat in de grote casussen oplopen tot een gebiedsontzegging of inname van je boot.” Het succes is voor een groot deel te danken aan de positieve inzet van de ambtenaar Sebastiaan Ramp en burgemeester Gido Oude Kotte van Aalsmeer, aldus Brouwer. Maar hij benadrukt dat een brede samenwerking, zoals de gespreksgroep, cruciaal is. “Ondernemers, gemeente, politie en de stichting SWAP komen vier keer per jaar samen en dat werkt heel goed. Dat is ook mijn advies aan ondernemers met vergelijkbare problemen. Blijf samenwerken, blijf met elkaar in gesprek. En maak harde afspraken.” 06-2026 | Recreactie 23
de visie Yvonne Nassar, directeur NBTC ‘Nederlanders blijven steeds vaker dicht bij huis’ Een toekomstbestendige toeristische bestemming met een optimale waarde voor bewoners, bedrijven en bezoekers. Dat is waarvoor Yvonne Nassar als nieuwe directeur van het Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen (NBTC) zich sterk maakt. Ze staat nu bijna twee jaar aan het roer van de landelijke organisatie. En dat bevalt haar uitstekend. “Ik zie enthousiasme, trots en gedrevenheid.” Tekst: Jaap van Sandijk Foto: Jelle Verhoeks Nassar volgde in januari 2025 Jos Vranken op, die 17 jaar directeur was. Eén van de belangrijkste projecten van Vranken was Perspectief 2030. Daarmee veranderde de taak van NBTC van een promotionele naar een meer strategische organisatie. Nassar hoefde niet lang na te denken toen de positie van Vranken vrij kwam. “Ik wil graag iets bijdragen aan de maatschappij, bij voorkeur vanuit plekken waar dat op een impactvolle manier kan. NBTC heeft veel stakeholders en kan veel bijdragen aan Nederland. Het kan ook internationaal anderen inspireren. Daarnaast vind ik het mooi dat in deze functie veel ervaring en kennis vanuit mijn achtergrond samenkomen.” Yvonne Nassar was eerder werkzaam als Head of Marketing bij het Van Gogh Museum en bij RAI Amsterdam. Ook was ze marketingdirecteur Europa bij Dolce Hotels & Resorts. Hoe zijn de eerste 21 maanden bevallen? “Fantastisch. Het is geweldig om te werken met een gemotiveerd team. Ik zie veel enthousiasme, trots en gedrevenheid. Mooi om daar een onderdeel van te zijn.” Wat ziet u als uw belangrijkste taak voor de komende jaren? “We werken met veel partijen binnen en buiten de sector aan de ontwikkeling van Perspectief 2040, dat begin 2027 gereed is. We willen dat Nederland een toekomstbestendige bestemming wordt, met een optimale waarde voor bewoners, bedrijven en bezoekers. En dan heb ik het over economische, sociaal-maatschappelijke en ecologische waarde. Daarom zijn veel stakeholders uit verschillende domeinen aangesloten. Denk aan onder meer natuur, cultuur, ruimte, erfgoed en mobiliteit. Wat ik ook heel belangrijk vind is dat de waarde van de gastvrijheidssector zichtbaarder wordt. Want je kunt pas waarde verhogen als 24 Recreactie | 06-2026 ‘We willen de maatschappelijke waarde van de sector meetbaar maken én vergroten’ je weet over wélke waarde we het hebben. Economisch meten we dat bijvoorbeeld aan de hand van het bruto binnenlands product. Maar de maatschappelijke waarde hebben we nog niet echt meetbaar gemaakt. Onze strategie is er op gericht om die meetbaar en zichtbaar te maken. Om die vervolgens merkbaar te verhogen.” Zichtbare en heldere cijfers, daar zijn recreatieondernemers ook blij mee. Wat kan NBTC betekenen voor onze sector? “Als NBTC hebben we drie kerntaken. Ten eerste het leveren van kennis, data en inzichten. Daarnaast visie en samenwerking en als derde branding en marketing. Data zijn belangrijk. Maar wat je ermee doet is nog belangrijker. Onze rol is om data samen te brengen, te duiden en bruikbaar te maken voor de sector. Hoe ontwikkel je je aanbod, je strategie, je marketingcampagnes? Dat kan met behulp van de Landelijke Data Alliantie, waarvoor wij het initiatief hebben genomen. Deze bundelt data en kennis over toerisme en recreatie en vertaalt die naar tools. De informatie is concreet, want we weten dat ondernemers geen uitgebreide rapporten willen lezen. Die zien liever een Top 10 van aanbevelingen. Zo hebben we in mei 2026 het Vakantieonderzoek Plus gelanceerd. Dat zijn CBS-data die we verrijken met informatie op basis van gedrag, motivatie en waardering van binnenlandse vakantiegangers.”
Yvonne Nassar Yvonne Nassar (Rotterdam, 1974) is sinds 1 januari 2025 algemeen directeur van NBTC. Van 2021 tot 2024 werkte zij als Head of Marketing & Communication voor het Van Gogh Museum. Daarvoor was zij Head of Customer Strategy & Marketing van RAI Amsterdam. Eerder werkte Nassar voor Dolce Hotels & Resorts en Badenoch & Clark International. Welke actuele inzichten zijn er waar recreatieondernemers op in kunnen spelen? “Landelijk is er een zeer lichte groei van het toerisme, maar het aantal overnachtingen daalt. De verblijven worden dus korter. Mensen letten op het weer, wachten op een feestdag of hebben minder te besteden voor hun vakanties. Als ondernemer kun je daar op inspelen door het aanbieden van korte arrangementen. Of door het aanbieden van flexibele boekingsvoorwaarden. Daarnaast kun je inspelen op kansen om de gemiddelde bestedingen te verhogen. Bijvoorbeeld door met andere partijen samen te werken. Uit onze Vakantie Sentiment Monitor 2026 blijkt overigens dat Nederlanders steeds vaker kiezen voor een vakantie dichter bij huis.” Wat zijn de aanbevelingen op het gebied van buitenlands toerisme? “Als we specifiek kijken naar de campings en de vakantieparken zie we kansen in de nabij-markten. Vooral Duitsland en België. Daarbij is het van belang dat je je in je marketing richt op specifieke doelgroepen en regio’s in die landen. Ook daarvoor zijn onze data een belangrijke bron.” Innovatie ligt u na aan het hart. U was ook 5,5 jaar voorzitter van Stichting Platform Innovatie in Marketing. Ziet u voldoende innovatie in de recreatiesector? “Ja, al moet ik zeggen dat de grote partijen over meer kracht beschikken voor radicale innovaties. De kleinere partijen hebben daar vaak minder mogelijkheden voor, ook financieel gezien. Daarom is het goed dat HISWA-RECRON er is. Als branchevereniging brengt deze organisatie ondernemers samen. Ondernemers inspireren elkaar en kunnen gezamenlijk voorkomen dat het wiel telkens opnieuw uitgevonden moet worden. Zo ontstaat er ruimte voor echte innovatie.” 06-2026 | Recreactie 25
ondernemen Weerbaarheid tegen rampen en calamiteiten ‘Bescherm je kroonjuwelen’ Grote maatschappelijke en economische verstoringen leken vroeger een theoretisch scenario. Tegenwoordig is het niet meer de vraag óf zo’n crisis zich voordoet, maar wanneer. In een nieuwe serie artikelen in Recreactie gaan we in op de vraag hoe je als recreatieondernemer moet handelen bij calamiteiten. In deel 1: bescherm je kroonjuwelen. “Alles draait om bewustwording.” Tekst: Jaap van Sandijk Foto’s: Shutterstock, 123RF Wat je zelden doet, doe je zelden goed. Dat is de kernboodschap van de handreiking weerbaarheid van VNO-NCW. Daarin staan praktische handvatten voor ondernemers, bedrijven en brancheorganisaties om hun weerbaarheid te versterken. Ondernemen is vooruitdenken, benadrukt de werkgeversorganisatie. Wie nu alvast nadenkt over noodscenario’s en een draaiboek voor de eerste 72 uur opstelt, maakt straks wellicht het verschil tussen faillissement en continuïteit. Jeffrey Belt, adjunct-directeur van HISWA-RECRON, is dan ook blij met de handreiking, die VNO-NCW in overleg met het ministerie van Economische Zaken heeft opgesteld. “Het begint met bewustwording. En als je kijkt naar de onrustige politieke situatie in de wereld, is het goed om voorbereid te zijn.” Bewustwording Onder recreatieondernemers leeft die bewustwording nog erg sterk, constateert Belt. “Hier ligt een belangrijke taak voor ons als branchevereniging. We moeten onderwerpen die misschien wat ver weg lijken, concreet maken en communiceren met de leden. Dat geldt overigens niet alleen binnen de recreatiesector. Hier hebben veel andere sectoren ook mee te maken.” HISWA-RECRON gaat daarom een sectorspecifieke handreiking schrijven, met een speciaal hiervoor in het leven geroepen werkgroep Weerbaarheid. Belt ziet de sectorspecifieke handreiking als een nuttige aanvulling op die van VNO-NCW. Die sluit weliswaar goed aan bij kantooromgevingen, fabrieken en dienstverleners, maar ondernemers in de recreatiesector hebben heel andere uitdagingen bij grote crises. “In de basis is een recreatiebedrijf een complexe organisatie – al wordt er lang niet altijd zo naar gekeken. Je hebt met heel veel verschillende bedrijfselementen te maken. Denk aan data van medewerkers én van gasten en aan het feit dat je veel mensen tegelijkertijd op je terrein hebt. Hoe voorzie je die van drinkwater en noodvoorzieningen? Hoe communiceer je met gasten als het mobiele netwerk platligt? Hoe regel je de veiligheid en crowd control in het donker? Dat vraagt om sectorspecifieke crisisdraaiboeken.” Om tot een goed crisisdraaiboek te komen moet je allereerst in kaart brengen wát je precies moet beschermen. Belt: “Wat zijn 26 Recreactie | 06-2026
nou eigenlijk de kroonjuwelen voor een vakantiepark en voor een groepsaccommodatie? En hoe kunnen we die het best veilig stellen?” ‘Onze kroonjuwelen zijn nutsvoorzieningen als elektra, water, gas en internet’ Schade en schande Camping ’t Geuldal in het Limburgse Meerssen is zich goed bewust van het belang van weerbaarheid. In juli 2021 leed het bedrijf door de overstromingen bijna een half miljoen schade. Door schade en schande wijs geworden beschikt de camping nu over een draaiboek en een actieplan dat in geval van (waters)nood kan worden ingezet. Het draaiboek is gebaseerd op het Draaiboek Hoogwater voor de recreatiesector, een coproductie van HISWA-RECRON, het programma Waterveiligheid en Ruimte Limburg (WRL) en lokale recreatieondernemers. Maar of het bedrijf ook paraat is bij de uitval van elektriciteit, internet en telefonie of in het geval van een militair conflict? “Nee, daar zijn we niet op berekend”, erkent Maike Vaessen van ’t Geuldal. “Maar we hebben na de overstromingen wel de nodige maatregelen genomen. Zo hebben we nu een noodkist met materiaal, zoals pennen, stiften, klemborden, plattegronden en krijtjes. Ook hebben we een megafoon, bouwlampen op accu’s en een set walkietalkies aangeschaft. Verder zorgen we ervoor dat we genoeg contant geld in huis hebben.” De bewustwording heeft ervoor gezorgd dat het bedrijf jaarlijks met alle medewerkers het draaiboek doorneemt en controleert of er aanpassingen nodig zijn. Dat geldt ook voor de actielijst. Verder organiseert de camping een keer per jaar een oefening. Een absolute noodzaak, vindt Vaessen. “Alleen door te oefenen kom je erachter of er belangrijke zaken ontbreken in je actieplan.” Vaessen juicht het toe dat HISWA-RECRON met een sectorspecifieke versie komt van de handreiking van VNO NCW. “Het is altijd goed om van tevoren na te denken over je eigen weerbaarheid.” Al voegt ze daar realistisch aan toe: “Maar je weet nooit wat er op je afkomt.” Enorme impact Voor een internationale onderneming als Landal is weerbaarheid cruciaal. Het bedrijf beschikt over ruim 200 parken en is actief in negen landen. Een stroomstoring of datalek kan een enorme impact hebben. Daarom stelt het bedrijf hoge eisen op het gebied van weerbaarheid en business continuity management. Henco Klein Kromhof, die leiding geeft aan de afdeling Quality and Health & Safety van Landal, benadrukt dat ook de integratie met Roompot van groot belang is voor een goede weerbaarheid. “Wij ronden de integratie van twee bedrijven af. Als groot internationaal bedrijf moeten we rekening houden met negen landen, die elk een eigen wetgeving hebben.” De afdeling van Klein Kromhof zorgt ervoor dat de internationale organisatie voldoet aan alle wet- en regelgeving, maar ook aan de standaard die Landal zichzelf oplegt. “Het is onze taak dat we onze gasten en onze medewerkers een veilige omgeving bieden. We richten de organisatie op zo’n manier in, dat we 06-2026 | Recreactie 27 >
Uw partner voor (schoon) waterbeheer Advisering drink- en zwemwater Legionellabeheer Uitvoering monstername en analyse Testing for life 088 - 831 05 00 - c-mark@ftbnl.eurofins.com - www.c-mark.nl GOED RECREËREN BEGINT BIJ DE KERN Dagrecreatie Watersport Verblijfsrecreatie Sport en Wellness CHALETBOUW | RECREATIEWONINGEN | MAATWERK www.arcabo.nl Creëer een unieke speelbeleving voor jouw gasten • Indoor & outdoor speelplezier t 085 - 488 35 80 e info@leisuretaxateursnederland.nl LEISURETAXATEURSNEDERLAND.NL • Standaard, gethematiseerd en maatwerk • Duurzaam en onderscheidend www. replay-speeltoestellen.nl
ondernemen verstoringen zoveel mogelijk kunnen voorkomen. Dat is de preventieve kant van het verhaal. We gaan ervan uit dat op parkniveau 98 procent van alle issues kunnen worden opgelost. Dat kan omdat onze parken over goede plannen en BHV-teams beschikken. We voeren ook jaarlijkse audits uit op de parken om de werking ervan in beeld te brengen. Maar er is ook een ándere kant. Die richt zich op het voorbereiden en omgaan met een plotselinge crisis- en noodsituatie.” Goed contact Wat zijn, in het geval van zo’n plotselinge crisis- en noodsituatie, de kroonjuwelen die beschermd moeten worden? “Dat zijn ontegenzeggelijk nutsvoorzieningen als elektra, water, gas en internet”, aldus Klein Kromhof. “We hebben vanuit business continuity management onderzoek laten doen naar de kritische processen op onze parken. Wat is er nodig om na de eerste 24 uur zo snel mogelijk een herstelfase te kunnen starten? Je moet immers zo snel mogelijk weer operationeel zijn op een park.” Klein Kromhof geeft voorbeelden: “De drinkwaterinstallatie op een park loopt vaak op pompen. In een noodsituatie kun je dan denken aan een alternatieve voeding van een hydrofoorpomp op een eigen drinkwatervoorziening.” Deze kan werken als een zelfvoorzienend waterstation dat alternatieve waterbronnen oppompt, filtert en onder druk naar accommodaties perst. “Op het gebied van elektra moet je zo snel mogelijk kunnen beschikken over een noodaggregaat, daar kun je op lokaal niveau afspraken over maken. We kijken naar de infrastructuur op de parken en maken afspraken met leveranciers. Dat zijn zaken waar we op inzoomen.” Klein Kromhof wijst overigens op een aantal andere kroonjuwelen die ondernemers wellicht niet als zodanig zouden De lessen die Landal leert van crisis- en noodsituaties worden intern gedeeld aanwijzen. “Goed contact met bijvoorbeeld de plaatselijke brandweer, de omgevingsdienst, het lokale bestuur én je medewerkers. Dat laatste is heel belangrijk, want uiteindelijk wil je zoveel mogelijk problemen zélf oplossen. De gevolgen kun je minimaliseren door er op tijd bij te zijn en door op de juiste manier in te grijpen. Als je korte lijnen hebt met brandweer en omgevingsdienst kun je snel schakelen. Regelmatig oefenen, als het kan met de brandweer, is heel belangrijk.” Brand in het zwembad Landal is ook voorbereid op parkoverstijgende crisis- en noodsituaties. De herinnering aan de brand in zwembad De Parel op Hof Domburg, op 10 juli 2025, ligt nog vers in het geheugen. “We hebben toen opgeschaald en ons overkoepelende crisismanagementteam ingeschakeld”, blikt Klein Kromhof terug. “Als een situatie het parkniveau overstijgt omdat het veel voorzieningen, gasten en disciplines raakt, ontlasten we het park. We managen de situatie dan zoveel mogelijk vanuit ons hoofdkantoor in Amsterdam zodat het park zich onder andere op het lokale contact met de gasten kan concentreren.” Alle lessen die Landal leerde van crisis- en noodsituaties worden intern gedeeld. “Alles wordt geregistreerd en geëvalueerd. Zodat andere parken preventieve maatregelen kunnen nemen. Op die manier leren we van elkaar. Zo zouden we in de branche ook van elkaar moeten leren.” 06-2026 | Recreactie 29
kennis delen De stikstofcrisis is nog niet voorbij Uw gasten komen graag bij u op bezoek; waarschijnlijk omdat uw bedrijf in een prachtige omgeving ligt, bij mooie natuur. Een deel van die natuur is gevoelig voor stikstof. En als de wens is de kwetsbare natuur te behouden, zijn er maatregelen nodig. Gelderland heeft nu gekozen voor een aanpak die mogelijk ook landelijk en in andere provincies navolging zal krijgen. Tekst: Eelco de Jong (Zypp advocaten) Foto: Shutterstock Rondom vier Gelderse Natura 2000-gebieden – waaronder de Veluwe – ligt een zone waarbinnen geen nieuwe activiteiten mogen plaatsvinden die zorgen voor stikstofuitstoot. Onder nieuwe activiteiten wordt ook begrepen het uitbreiden van bestaande activiteiten. Zo’n zone wordt een beperkingengebied genoemd, ofwel een gebied waar beperkingen gelden aan de stikstofemissies. Dit beleid ligt nu vast in een zogenoemd voorbereidingsbesluit, maar zal – als Provinciale Staten instemmen – in de provinciale verordening worden verankerd. Tips & tricks Binnen het Gelders stikstofbeleid geldt voor ondernemers met plannen: • Controleer of het bedrijf of project in het beperkingengebied ligt. • Laat de stikstofgevolgen vóór de planvorming berekenen. • Bespreek uitbreidingen vroeg met de gemeente en provincie. • Houd rekening met extra tijd, kosten en mogelijke aanpassingen. • Ga niet uit van een vergunning, zonder beoordeling volgens de actuele regels. Wat betekent dit concreet? In eerste instantie is het natuurlijk weer een beperking voor de recreatie; binnen de zone mag er minder. De andere kant van de medaille is wel, dat vergunningverlening buiten de zone op termijn eenvoudiger kan worden. Als u een nieuwe activiteit wilt starten (of een bestaande activiteit wilt uitbreiden) is er dus werk aan de winkel. U moet eerst vaststellen of de activiteit binnen of buiten het beperkingengebied plaatsvindt. Is er stikstofdepositie? Vervolgens is de vraag of er sprake is van (permanente) stikstofdepositie als gevolg van uw activiteit op het Natura 2000-gebied. Als er geen relevante stikstofdepositie voorkomt (en dat is eventueel ook ecologisch te onderbouwen) lijkt mij verdedigbaar dat de activiteit doorgang kan vinden. Overigens is in de provinciale regeling geen ondergrens opgenomen. Is er wel sprake van relevante stikstofdepositie, dan is het wellicht mogelijk een beroep te doen op de uitzondering op de vergunningplicht. Het is dan nodig ten opzichte van het referentiejaar 2018 maar liefst 70% aan stikstofemissies te verminderen. Los van het feit dat het best lastig is aan te tonen wat in 2018 de emissies waren, is 70% natuurlijk ook zeer veel. Verder is van belang dat een uitzondering geldt voor tijdelijke deposities. Tijdelijk betekent maximaal 18 maanden en dat is zeer relevant voor de bouw- en aanlegfase. 30 Recreactie | 06-2026
vakinfo Achter de muur van het sanitair Bij de renovatie van een sanitairgebouw kijken recreatieonder nemers al snel naar tegels, douches, kranen en uitstraling. Minstens zo belangrijk is wat er achter de muren gebeurt. Een verouderde drinkwaterinstallatie kan risico’s opleveren voor de waterkwaliteit én extra beheerwerk met zich meebrengen. Wie toch gaat renoveren, doet er daarom verstandig aan de drink waterinstallatie meteen mee te nemen. Tekst: Jaap van Sandijk Foto: Schell Een sanitairgebouw van tientallen jaren oud vervangen is een fl inke investering. Logisch dus dat de aandacht vooral uitgaat naar wat gasten straks zien: moderne douches, nieuwe wastafels, een frisse uitstraling en comfortabele voorzieningen. Toch is juist de onzichtbare infrastructuur een belangrijk onderdeel van zo’n renovatie. Hygiëne Voor recreatiebedrijven is drinkwaterhygiëne een belangrijk aandachtspunt. In een sanitairgebouw kan water op verschillende plaatsen langere tijd stilstaan, bijvoorbeeld wanneer een douche of wastafelkraan weinig wordt gebruikt. Juist dat stilstaan van water kan de drinkwaterkwaliteit negatief beïnvloeden. De kans op legionella wordt groter. Daarom is het belangrijk om bij een renovatie niet alleen te kijken Pak bij renovatie van een sanitairgebouw zowel uitstraling als beheer aan naar de tappunten zelf, maar naar de complete drinkwaterinstallatie. Hoe is het leidingnet aangelegd? Zijn er leidingen of tappunten die weinig worden gebruikt? Hoe voorkom je dat water langdurig stilstaat? En hoe wordt het beheer uitgevoerd en geregistreerd? Ontwerpfase Het zijn vragen die al in de ontwerpfase moeten worden meegenomen. Met een goede voorbereiding kom je tot de keuze van het meest geschikte watermanagementsysteem. Een slim systeem voor watermanagement activeert zelfstandig spoelingen en stuurt alle elektronische kranen centraal aan. Dit vervangt niet alleen handmatige controles, het leidt ook tot een waterbesparing, tot 70 procent. Het renoveren van een sanitairgebouw is dan ook hét uitgelezen moment om zowel uitstraling als beheer aan te pakken. Want natuurlijk is een vernieuwde frisse uitstraling van groot belang. Maar een drinkwaterinstallatie die het beheer voor de recreatieondernemer zo eenvoudig mogelijk maakt, is minstens even belangrijk. Met dank aan Schell 06-2026 | Recreactie 31
Wasmachines en drogers van Miele Professional Zeer zuinig, duurzaam en eenvoudig te bedienen Uw gasten willen onbezorgd genieten van hun vakantie. Gemakkelijk en snel een (vakantie) wasje weg kunnen laten werken hoort daar zeker bij. Zelfs slaapzakken, kussens en dekbedden zijn voor de professionele wasmachines en drogers van Miele geen enkel probleem. Voordelen voor uw gasten • Bediening in 32 talen: of u nu een Duitse of Italiaanse gast heeft, iedereen kan in de eigen taal de was doen. • Makkelijk betalen: eenvoudig contactloos betalen • Geen gedoe met wasmiddel: verkrijgbaar met automatische dosering Voordelen voor u • Extra inkomsten: Plug & play betaalsystemen voor muntgeld of betaalkaarten. • Zeer zuinig: 22% minder water- en 28% minder stroomverbruik dan de vorige generaties. Daarmee zijn ze de zuinigste op de markt. • Duurzaam: Getest en ontwikkeld op een levensverwachting van 30.000 wasbeurten. • Compact: Slechts een halve vierkante meter aan ruimte nodig voor een complete set. Nieuwe wasmachines en drogers voor in uw wasruimte? Al verkrijgbaar vanaf € 50,- per maand. Meer weten? Neem contact met ons op of bezoek ons op de Recreatie Vakbeurs van 17 t/m 19 november in Hardenberg. www.miele-professional.nl (0347) 37 88 84 professional@miele.nl Bezoek ons op de Recreatie Vakbeurs standnummer 217
productnieuws Tekst: Jaap van Sandijk Energiemanagement Met een dynamisch energiecontract profi teer je van de zon en de lage prijzen in het lente- en zomerseizoen. Precies daarom is een dynamisch contract heel geschikt voor recreatieondernemers, zegt NieuweStroom. Met een realtime overzicht, gebruik van zonne-energie en batterijopslag hou je grip op de kosten en voorkom je piekbelasting. Met zonnepanelen of batterijopslag haal je hier extra voordeel uit. www.nieuwestroom.nl (088) 996 86 86 Langdurig fris Parofi n neutraliseert ongewenste geuren en zorgt voor een langdurig frisse omgeving. Het middel is zeer geschikt voor gebruik in afvalruimtes, sanitaire voorzieningen, containers en andere plekken waar geurbeheersing belangrijk is. Dankzij de geconcentreerde formule is maar een kleine hoeveelheid nodig. www.wola.nl (050) 312 96 85 Gepersonaliseerde WhatsApp Met TOMM WhatsApp Connection stuur je volledig geautomatiseerd gepersonaliseerde berichten naar je gasten. Zowel vóór, tijdens als na hun verblijf. Elk bericht is afgestemd op het type gast, zodat de communicatie altijd relevant en persoonlijk aanvoelt. Nieuwsberichten, aanbiedingen of evenementen – je doet het met één druk op de knop. www.tommybookingsupport.nl (0318) 49 58 88 Bed Professional Uw Bed Professional heet voortaan Bed Professional. Hiermee wil het bedrijf haar internationale positie versterken. De website is voorzien van een nieuwe huisstijl en een verbeterde structuur. Het assortiment wordt nu overzichtelijker (per branche en per productgroep) weergegeven, aldus het bedrijf. Bed Professional is sinds 2006 leverancier van slaapproducten. www.bed-professional.com (088) 332 23 10 06-2026 | Recreactie 33
BESPAAR OP BEDRIJFSKOSTEN en spaar het milieu! Doorschuif vaatwasser Type: Zanussi ZHT8IELG ■ geheel rvs (AISI304) ■ geisoleerde bovenkap ■ energiezuinige dubbelwandige tank ■ capaciteit 1440 borden p/uur ■ 3 wasprogramma's: 45|84|150 sec. ■ extreem laag verbruik: 2 liter per spoelbeurt ■ automatisch zelfreinigingsprogramma ■ afm. 75x88x227 cm ■ 400 Volt | 9,9 kW ACTIVE ACTI WARMTE Type: Zanus ■ ■ Vaatw us 3 dubbelwandig rvs (18/10) rvs spoelarmen ■ 3 wasprogramma’s: 90|120|240 sec. 2,5 liter per spoelbeurt ■ HACCP monitoring ■ zelfdiagnose systeem ■ ACTIVE ■ ■ diepgetrokken naadloze bodem ingebouwde naglansdosering ■ automatisch zelfreinigingsprogramma ■ gegarandeerde naspoeltemperatuur van minimaal 84°C ■ incl. borden- en koppenkorf, 2 bestekcylinders ■ afm. 60x61x82 cm ■ 400 Volt | 5,35 kW 4550.1562 normaal 3.975,actie 3.195,inruilkorting 300,NU 2.895,■ Lease vanaf 67,74* ■ ■ GEGARANDEERD DESINFECTIE Alle Active modellen zijn uitgevoerd met een gegarandeerd desinfecterend spoelsysteem. De atmosferische boiler garandeert een naspoelkwaliteit die nog niet eerder vertoont is, waardoor het water op een zeer hoge en stabiele temperatuur (84°C) blijft en de druk constant is. ACTIVE ■ ■ Pure and ActivActive P A ti ad d Zuiniger Schoner TERUGWINNING ZORGT VOOR EEN 550.682 normaal 5 11.995,actie 8.095,inruilkorting 1.000,NU 7.095,Lease vanaf 154,67* Vaatwasser voorlader Type: Zanussi ZTUCL1P1X ■ ■ ■ demontabele wasarmen vervaardigd van roestvaststaal (AISI 304) 2 wasprogramma’s: 100|240 sec via app 5 programma’s mogelijk 5,8 liter boiler inclusief tankfi lters, zeepdoseerunit naglanspomp en afvoerpomp inclusief bordenkorf en 1 bestekkorf afm. 58x63x83 cm 230 Volt | 3,3 kW EENVOUDIG TE PLAATSEN ONDER SPOEL- OF WERKTAFEL LAGERE ENERGIEREKENING 4550.1612 3.215,2.395,Lease vanaf 60,59*
Doorschuif vaatwasser Type: Hakpro HDS80 ■ geheel rvs (AISI 304) ■ diepgetrokken tank met afgeronde hoeken ■ laag verbruik: slechts 2 liter per spoelbeurt ■ atmosferische boiler ■ naglanspomp ■ 3 programma's 45|84|150 sec. ■ zelfreinigingsprogramma en automatische leegloop ■ krachtige 12 liter boiler ■ incl. 1 bordenkorf + 1 bestekkorf ■ afm. 67x76x157 cm (excl. beugel) ■ 400 Volt | 9,9 kW 4558.911 normaal actie ACTIVE 6.429,4.945,inruilkorting 750,NU 4.195,4194.110 COMBINATIE B | 120 cm | 4558.010 67 cm | 110 cm | 4558.913 normaal actie | 6.589,5.045,Inruilkorting 750,4.295,4194.110 4558.010 4194.106 Lease vanaf 100,50* | COMBINATIE C 110 cm | 4194.114 4558.010 4194.106 67 cm | 120 cm | 4558.915 normaal actie 6.589,5.045,Inruilkorting 750,4.295,4194.108 4558.010 4194.112 Lease vanaf 100,50* 4194.118 Meerdere opstellingen en combinaties mogelijk Glazenspoeler Type: Zanussi ZSIG ■ ■ 1 wasprogramma: 120 seconden voorzien van afvoerpomp en doseerunit incl. 1 glazenkorf 40x40 cm ■ 30 korven per uur ■ ■ afm. 46x57x72 cm ■ 230 Volt Type Compact ■ Century waterontharder geïntegreerde harstank, 5 ltr. ■ bypass is standaard inbegrepen ■ capaciteit 1050 ltr. per uur ■ afm. 21,5x35x46 cm 4558.010 4194.106 COMBINATIE E | 180 cm | 67 cm | 110 cm | COMBINATIE D 67 cm 120 cm | 4194.102 Lease vanaf 98,16* | 110 cm | 4558.917 normaal actie 6.618,5.045,Inruilkorting 750,4.295,Lease vanaf 100,50* 4558.919 normaal actie 6.944,5.245,Inruilkorting 750,4.495,Lease vanaf 105,18* COMBINATIE A GESCHIKT VOOR GROTE PANNEN, SCHALEN EN PIZZABORDEN tot 44 cm hoogte 4550.1532 2.665,1.995,Lease vanaf 50,47* EMMELOORD Platinaweg 21 8304 BL Emmeloord Tel: (0527) 635 635 info@hakpro.nl AMSTERDAM De Flinesstraat 20 1114 AL Duivendrecht Tel: (020) 665 6428 amsterdam@hakpro.nl GRONINGEN Verl. Bremenweg 10c 9723 JV Groningen Tel: (050) 318 1600 groningen@hakpro.nl ✓ VOORKOMT KALKAANSLAG ✓ BESPAART OP ONDERHOUD ✓ VERMINDERT WASMIDDELGEBRUIK ROTTERDAM Schuttevaerweg 13 3044 BA Rotterdam Tel: (010) 750 2750 rotterdam@hakpro.nl VENLO Venrayseweg 44 5928 NZ Venlo Tel: (077) 387 4242 venlo@hakpro.nl 4270.102 865,745,VLISSINGEN Bedrijfsweg 9 4387 PD Vlissingen Tel: (0118) 493 222 vlissingen@hakpro.nl 23-06-02 Alle prijzen zijn in euro's, exclusief BTW en wettelijke verwijderingsbijdragen. Wijzigingen voorbehouden zonder voorafgaande kennisgeving. Zet- of drukfouten voorbehouden. hakpro.nl
Recreatie VAKBEURS 17, 18 & 19 nov ’26 Evenementenhal Hardenberg Dé vakbeurs in de Benelux voor een toekomstbestendige recreatiebranche DIENSTVERLENING, DIGITALISERING & MARKETING, RECREATIETECHNIEK, SPELEN & BEWEGEN, ZWEMBAD & WATER, OUTDOOR LIVING, CHALETS & GLAMPING, HORECA, INTERIEUR & STYLING, TUIN & PARK, BIJZONDER OVERNACHTEN & TINY HOUSES, ENTERTAINMENT & GAMES, MOBILITEIT, DAGRECREATIE, INDOOR INNOVATION PLAYGROUND recreatie-vakbeurs.nl Bestel je ticket met code MP1402
1 Online Touch