0

GROEI&BLOEI www.groei.nl alles over tuinen en tuinieren BEGIN GOED, BEGIN het VOORJAAR VOL en VURIG DE ROBOTMAAIER ALS VOLWAARDIG GEZINSLID 'Pap, Henkie is dood' De DUURZAME DEFINITIE van een PERFECT GAZON OP AUDIËNTIE BIJ DE KONING EN KONINGIN VAN DE STINZENPLANTEN 10 ADEMBENEMENDE VOORJAARSANEMONEN ZAAIDAHLIA'S NU VOORDELIG BESTELLEN!

REDACTIONEEL COLOFON Lidmaatschap /abonnement Een abonnement op Groei & Bloei betekent automatisch een lidmaatschap van de vereniging Groei & Bloei en omgekeerd. Leden kunnen deelnemen aan de activiteiten van de afdeling in de woonomgeving of andere afdelingen. Het lidmaatschap loopt van 1 januari tot en met 31 december en wordt stilzwijgend jaarlijks verlengd. Bij tussentijdse toetreding is een evenredig deel van de contributie verschuldigd. Contributie 2019: € 69,95. Gemeenten, instellingen en bedrijven € 88,50. Jeugdleden € 25,-. Opzeggen: voor 1 oktober 2019. Schrijf naar Groei & Bloei, Postbus 485, 2700 AL Zoetermeer of e-mail: leden@groei.nl • Wil je zelf lid/abonnee worden of iemand als lid opgeven? Ga naar www.groei.nl of bel 079-3681225. • Heb je vragen over de bezorging? Ga naar www.groei.nl, optie ledenservice, of bel 079-3681225. • Heb je vragen over de contributiebetaling? Bel 079-3681225. • Wijzigt je adres of is je adres onjuist? Ga naar www.groei.nl, optie ledenservice, of stuur een briefje naar Postbus 485, 2700 AL Zoetermeer. • Wil je een verzamelband bestellen of een nummer nabestellen? Dit kan via de webwinkel van Groei & Bloei: www.tuinen-shop.nl • Heb je groenvragen? Stuur een e-mail naar groenadvies@groei.nl of een brief naar Groenadvies, Postbus 485, 2700 AL Zoetermeer. Deze service is uitsluitend voor leden; vermeld daarom altijd je lidnummer. • Voor overige vragen: Groei & Bloei, Postbus 485, 2700 AL Zoetermeer telefoon: 079-3681215 e-mail: secretariaat@groei.nl TIJDSCHRIFT REDACTIE Anne Boot (eindredacteur), Fransje van Dorp, Jasker Kamp (hoofdredacteur), Janine van Nunen (redactiesecretaresse), Sandra Verkic (beeldredacteur), Marianne Vrijhof en Mariëtte van Vucht (online) Postbus 485, 2700 AL Zoetermeer Telefoon: 079-3681235 E-mail: redactie@groei.nl VORMGEVING M&D vormgevers DRUKKERIJ Corelio Printing, Erpe-Mere DISTRIBUTIE B.V. Aldipress, Utrecht; AMP N.V. Brussel. ISSN 0017-4475 ADVERTENTIE-VERKOOP 55COMMUNICATIONS Koelmalaan 350, 1812 PS Alkmaar telefoon: 072-2010140 e-mail: info@55communications.nl FLORAL DESIGN We blijven doorontwikkelen, stilstaan is geen optie. Tijden veranderen, behoeftes veranderen. En in een vrij rap tempo. In dit nummer lanceren we een aantal nieuwe rubrieken, waaronder Instatuin. Dat was niet ons idee, het kwam van freelancer Katja Staring. Ere wie ere toekomt. Toen zij mij een aantal ideeën mailde, ontglipte een ‘ja!’ aan mijn lippen bij het lezen over de Instagram-tuiniers. Waarom meteen zo enthousiast? Ik denk dat het voor veel van onze lezers nog een nieuwe wereld is, de wereld van Instagram, maar hij is het meer dan waard om kennis mee te maken. Instagram is een social medium waar je als tuinier je voordeel mee kunt doen, want het is heel visueel opgezet. Je kunt er, als je wil, urenlang plaatjes kijken van mooie tuinen en planten. Wegdromen dus en inspiratie opdoen. Maar je kunt er ook nieuwe mensen leren kennen! Bij het lezen van de eerste aflevering las ik zelfs dat @sjef_du_jardin, bij de burgerlijke stand in Amsterdam ook wel bekend als Lonneke Verburg, al fysiek met wat mensen had afgesproken. Hoe mooi is dat? Verbinding. Met de redactie zijn we op dit moment bezig om vast te stellen wie we zijn en voor wie we er zijn. Het is goed en leerzaam om je dat op gezette tijden af te vragen, want de waan van de dag kan er zomaar voor zorgen dat je een afslag mist die je wel had moeten nemen. Ook onze kernwaarden komen voorbij. Waar zijn we goed in? Wat maakt ons uniek? We zijn er al meer dan honderd jaar, en dat is uniek. We doen iets goed. Al die tijd zijn we in staat geweest om mensen te verenigen. Anders gezegd: verbinden is een belangrijke kernwaarde van Groei & Bloei. Dat brengt mij op de nieuwe rubriek Floral design. Die stond eigenlijk al in het november-decembernummer, maar in een andere, feestelijke vorm. In dit nummer de eerste 'echte' aflevering. Ik krijg met enige regelmaat mail van lezers die vinden dat er in het magazine te weinig aandacht is voor bloemschikken - en dat daar verandering in moet komen. Dan leg ik uit dat het belangrijkste onderwerp tuinieren is. Dat staat zelfs op de cover: alles over tuinen en tuinieren. Uit recent lezersonderzoek blijkt ook dat de meeste lezers daar het liefst over lezen. Maar ik houd de bloemschikkende lezers graag binnenboord, vandaar dat we vanaf nu standaard vier pagina’s besteden aan bloemschikken, in plaats van twee. Ik hoop dat ik de devote bloemkunstenaars tevreden stel met Floral design. Veel leesplezier! Jasker Kamp (hoofdredacteur) jasker@groei.nl © (Gedeeltelijke) Overname van artikelen is uitsluitend toegestaan na toestemming van de redactie en met duidelijke bronvermelding. G R O E I&BL O E I–MAART–2019 3

inhoud maart 34 REPORTAGE Stinze Stiens Trudy en Willem zijn dol op stinzenplanten. Zo dol, dat ze een verwaarloosd huis kochten, alleen vanwege de bijbehorende stinzenfloratuin. Die is nu in ere hersteld. Proef de lente - en de liefde. 6 BEZIG 8 VERS GEPLUKT 11 GARDENISTA 13 COLUMN EDWIN ODEN 15 TIPS VAN FRANSJE 17 INSTAGRAM-TUINIERS 18 EVERGREEN: ANITA MEULEMAN 22 WIE DURFT? 26 KWEKER: PIETER NIJHOFF 42 TUIN MET UITZICHT 52 KABBES: ROTSTUINPLANTEN 56 KRAMER: CARDAMINE TRIFOLIA 58 BORDERRECEPT 60 PROBLEEMPLEKKEN: DROOG 64 DE LIEFHEBBERS 66 VROEGE ANEMONEN 70 BESTELLEN: ZAAIDAHLIA'S 72 TUIN-ABC MAART 75 LEZERS OVER HUN ROBOTMAAIER 80 EEN DUURZAAM GAZON 84 TUINVRAGEN 86 FLORAL DESIGN 91 VERENIGINGSNIEUWS 93 BRIEVEN 95 AGENDA 98 VOLGENDE MAAND G R O E I&BL O E I–MAART–2019 5

GARDENISTA HIJ IS VAN DE PARTIJ Jasper Helmantel heeft een missie: de wereld in bloei zetten met wilde inheemse planten. Met zijn stand is hij een van de topkwekers op Gardenista, het Groei & BloeiEvenement op het landgoed van kasteel Ophemert. Tekst Miriam Dart Wat betekent het thema ‘Verbinding in het groen’ voor jou? ‘Herkenning. Als wildeplantenkwekers draait het bij ons op de Cruydt-Hoeck om de verbinding van mensen met groen en hun leefomgeving. We zetten ons in om inheemse wilde planten hun welverdiende plek terug te geven in tuin, park of openbaar groen, om zo de biodiversiteit (de biologische verscheidenheid) in ons land te bevorderen. We willen de wereld in bloei zetten! Met wilde planten help je de insecten en maak je je leefomgeving mooier en beter, ook voor de volgende generaties. Komen kinderen in contact met de fascinerende natuurlijke schoonheid van wilde planten, dan gaan ze ervan houden. Het zal ze inspireren met grote zorg om te gaan met onze dierbare planeet.’ Hoe geef je dit thema vorm in de stand? ‘Op onze stand word je verleid om in de tuin met wilde planten aan de slag te gaan. Velen denken nog dat wilde planten onkruid zijn. Maar als je je erin verdiept, kom je erachter dat de planten niet alleen mooi, maar ook heel bruikbaar zijn in de tuin. Zelfs in een bestrate tuin of op een balkon is een bloemenweide mogelijk, in een grote bak of cementkuip. Of haal wat tegels uit je tuin, spit een stukje gazon om, zet ze in de border ... Overal is plaats voor wilde planten, die je in de tuin op vergelijkbare wijze toepast als gangbare tuinplanten. Denk bijvoorbeeld aan akelei, beemdkroon, longkruid en duifkruid. Via onze webshop allemaal als zaad of plant (P9-pot) te bestellen, maar voor de beurs staan ze voor een deel in iets grotere potten. Kom vooral op onze stand kijken: net als wij word je er vast wild enthousiast van.’ De wildezadenmengsels en wilde planten van CruydtHoeck vinden hun weg naar talrijke bermen en parken, ziekenhuistuinen, industrieterreinen en landgoederen. Voor meer natuur in je tuin kun je er ook terecht: www.cruydthoeck.nl. Waarom doe je mee aan Gardenista? Wat verwacht je van het event? ‘Groei & Bloei wil met Gardenista een kwaliteitsbeurs in Nederland organiseren, geïnspireerd op de Engelse Chelsea Flower Show en Ierse Bloom. Tuinenshows, die je de Olympische Spelen van het groenvak kan noemen. We vinden dit een prijzenswaardige ambitie en willen op Gardenista niet ontbreken. Het is goed om je er als kweker, ontwerper of andere groencollega te profileren. Ons vakgebied doet ertoe: een levende omgeving is in ons aller belang.’ Met welke tuinwensen kunnen bezoekers bij jou terecht? ‘Voor een natuurlijke tuin of balkon en bij gaten in de border hebben we een selectie wilde inheemse planten die prachtig bloeien en veel bijen en vlinders aantrekken. Dubbele rozen en dahlia’s zijn natuurlijk heel leuk, maar dragen niet bij aan de nectar en het stuifmeel voor deze diertjes. Als zogenoemde waardplanten leveren wilde inheemse planten ook voedsel en een bijdrage aan de voortplanting en huisvesting van bijen en vlinders. Vul je gecultiveerde tuinplanten er dus vooral mee aan, en verweef tuinkunst met natuur.’ En tot slot ... ‘Omdat het zo belangrijk is, zeg ik het nóg een keer: plant en zaai meer mooie wilde bloemen in je tuin. Je helpt de bijen en de vlinders en draagt bij aan meer biodiversiteit en een rijkere, veelzijdige natuur in ons land.’ Van 15 t/m 19 mei verandert het landgoed van Kasteel Ophemert in een groene hotspot: Gardenista. Dit event wordt georganiseerd door Groei & Bloei en heeft als thema ‘Verbinding in het groen’. Je vindt er onder meer groenexposanten, showtuinen en workshops. Voor meer informatie: www.gardenista.nl. G R O E I&BL O E I–MAART–2019 11 Foto: Henri Vos

tuinenshop de leukste artikelen voor in en om de tuin Fluitje van een cent Met de Felco 211 takkenschaar knip je moeiteloos door takken met een doorsnee tot 35 mm. De schaar is 40 cm lang en heeft een ergonomische grip en schokdempers. van € 79,voor € 72,50 Bokashi design De nieuwe Bokashi emmer heeft dezelfde werking als de originele EM-bokashi emmer, maar dan in een prachtige uitvoering voor in de keuken! Geleverd inclusief stamper en startermix. introductie van € 119,- voor € 109,De Wit schep Makkelijk je dahlia's planten? Deze handschep van de Wit is ideaal door zijn rechte vorm. nieuw! € 13,95 Smart splitter Hét veilige alternatief voor het kloven van hout, want het zwaaien met een kloofbijl is verleden tijd. Het glijdende gewicht zorgt voor minder belasting op rug, armen en schouders. nu voor € 129,95 Gek op dahlia's Maak een keuze uit één van de vele dahlia-pakketten; er zijn mengsels op kleur, voor bijen en vlinders of voor 1 m2 . Voor ieder wat wils! vanaf € 8,95 Zelf hakken Wil je toch 'echt' hakken, maar dan makkelijk? De gietijzeren Kindling Cracker is houder en bijl in één. nu voor € 109,Lichtpuntjes Met de zonnevangers van Cazador del Sol creëer je een lichtend schouwspel in je tuin. De fluorescerende schijven versterken elke zonnestraal, en bewegen in de wind door hun flexibele stelen. per stuk € 28,- & € 75,- per 3 stuks www.tuinen-shop.nl

DE KWEKER GROSSIER IN DETAILS

PIETER NIJHOFF Vasteplantenkweker Pieter Nijhoff houdt van bomen, want ‘die zorgen voor een 3D-effect in het landschap’. Maar meer nog dan door bomen, is hij gefascineerd door wat er onder die bomen groeit. Dus heeft hij zich gespecialiseerd in schaduw- en bosplanten. Kleinoden waarvoor je graag op de knieën gaat. Tekst Fransje van Dorp Beeld Sandra Verkic

REPORTAGE

REPORTAGE WE GAAN VAAK NAAR OPEN TUINEN EN KEUKENHOF, ZO KOMEN WE OP IDEEËN VOOR MOOIE KLEURCOMBINATIES

PLANTEN Brians PODIUM Brian Kabbes (www.kabbes.nl) heeft een kleinschalige kwekerij in het Friese Suameer. Zijn focus ligt op bruikbare tuinplanten met een natuurlijk karakter. Tijdens zijn reizen zag Brian Kabbes tal van natuurlijke rotstuinen, vaak met de meest onwaarschijnlijke plantencombinaties. Dat blijft kriebelen als je weer thuis bent. Vandaar dat hij zich ook op z’n kwekerij graag bezighoudt met rotsplanten. Tekst en beeld Brian Kabbes I 52 n ons vlakke land is een rotstuin zoiets als een vijver in de Sahara. Het hoogste punt in ons land is een heuvel in Zuid-Limburg; Nederland is niet gezegend met alpiene rotspartijen. Alle inspiratie voor een rotstuin moeten we dus putten uit vakanties in de Alpen of andere gebergten. Je kunt het ook omkeren: misschien is de drang iets mee te nemen van de daar opgedane indrukken de verklaring voor het bestaan van rotstuinen in de polder ... Ik ken die drang om interessante gebergteplanten op zeeniveau te kweken maar al te goed. Sommige soorten laten zich hier zonder noemenswaardige problemen verzorgen. Zo zijn we bijna vergeten dat Alchemilla mollis en Viola cornuta hier eigenlijk niet thuishoren: van oorsprong zijn het gebergteplanten, maar ze hebben zich moeiteloos aangepast aan een bestaan als tuinplant. G R O E I&BL O E I–MAART–2019 Andere hebben duidelijk meer moeite hun herinnering aan het hooggebergte achter zich te laten. De blauwe papaver (Meconopsis betonicifolia) kan nauwelijks overleven zonder de koele berglucht die ze van haar natuurlijke standplaats in de Himalaya kent. Niet elke gebergteplant is dus geschikt als rotstuinplant. Veel soorten blijken niet in staat zich aan te passen aan de omstandigheden buiten het hooggebergte. De verschillen in grondsoort, lichtintensiteit en luchtdruk zijn simpelweg te groot. In hun natuurlijke omgeving groeien veel gebergteplanten op goed doorlatende, vaak stenige grond. Bovendien zijn ze in de winter meestal toegedekt met een isolerende laag sneeuw. Onder die sneeuw staan de planten tot de dooi in het voorjaar relatief droog. Ons eigen wisselvallige weertype, met de daarbij behorende natte winters, speelt menige tuinplant parten.

BRIAN KABBES Sempervivum & co In de bergen vormt de boomgrens een scherpe scheiding. Tot aan die grens zorgen de aanwezige bomen en struiken voor beschutting en vormen de afgevallen bladeren of naalden een humuspakket waarin voedsel en vocht worden vastgehouden. Daarboven worden de planten aan alle elementen blootgesteld en leiden ze een karig bestaan. Ze ontpoppen zich tot ware overlevingskunstenaars. Vaak hebben ze een gedrongen groei, zoals bijvoorbeeld huislook (Sempervivum). Een priegelige scheur in een rotswand is al voldoende om houvast, vocht en voedsel te vinden. Ook in de tuin is Sempervivum weinig kritisch: ze nemen genoegen met elke omstandigheid die maar een beetje lijkt op hun natuurlijke habitat. Een zonnig plekje tussen gestapelde stenen, een te klein stenen bloempotje of zelfs een kale dakpan - het is de plant om het even. Een leuke, maar niet onbelangrijke bijkomstigheid is hun enorme variatie. De kleinste varianten maken rozetjes zo groot als een eurocent, de grootste gaan richting formaat ontbijtbord. Ze zijn voorhanden in alle denkbare kleuren: groen, grijs, geel en rood. Aangezien deze vetplanten in de winter hun loof houden, geven ze jaarrond kleur. In het voorjaar openen zich de relatief grote bloemen, een feestelijk gezicht. De bloei vraagt echter zoveel energie dat de rozet daarna afsterft. Gelukkig vormen zich steeds nieuwe, waardoor de plant zichzelf verjongt en de pol of zode gestaag groter wordt. In tuincentra zie je vaak de dieprode Sempervivum calcareum ‘Bicolor’ (zie foto) en de grijsgroene S. tectorum. Ook S. arachnoideum wordt algemeen gekweekt, vooral vanwege de op spinrag lijkende beharing van de rozetjes. Uit dezelfde familie, die van de vetplanten (Crassulaceae), stammen de vele soorten uit het geslacht Sedum. Een aantal daarvan, zoals muurpeper en tripmadam, komen ook in ons land voor en zijn geschikt als beplanting van rotstuinen. De nieuwste ontwikkeling is een reeks complexe Sedumkruisingen; ze worden verkocht onder de vrolijke merknaam sunsparkler. Het blad is voorzien van een weinig subtiel, bont randje en de bloemen zijn zo intens van kleur dat je er bijna een zonnebril voor op moet zetten. Ze zijn te koop in vlammend rode, gele en paarse bladtinten. Zelf heb ik er geen ervaring mee, hun bontheid heeft mij tot nog toe van aankoop weerhouden. Ook als het wat minder kleurrijk mag zijn is er nog voldoende aanbod. De vele varianten van de betrouwbare Sedum spurium groeien makkelijk en snel, evenals de intens grijsbladige S. spathulifolium ‘Cape Blanco’. Als de purperrode (S. spurium) of goudgele (‘Cape Blanco’) bloemen zich openen is het contrast groot, zonder dat het onnatuurlijk aandoet. Mijn favoriet is de uit Japan afkomstige S. sieboldii. Niet alleen het met een wijnrode zoom afgebiesde grijze loof is aantrekkelijk, de babyroze bloei in de herfst is minstens zo mooi. Deze gemakkelijke en betrouwbare tuinplant doorstaat elke winter en neemt genoegen met iedere zonnige plek. u G R O E I&BL O E I–MAART–2019 53

PLANTEN B 56 G R O E I&BL O E I–MAART–2019 este odem edekker

HANS KRAMER ‘Er bestaat geen nettere bodembedekker. En evenmin eentje die langer leeft.’ Cardamine trifolia heeft voor kweker Hans Kramer een speciaal plekje. ‘Niet alleen in ons hart, maar ook op de kwekerij.’ Bij de naam Cardamine denk je misschien al snel aan onze inheemse pinksterbloem, Cardamine pratensis. Vroeger stonden ze massaal in de weilanden, tegenwoordig zie je ze vooral in grasvelden en gazons. Daar worden ze als lastig onkruid beschouwd: de blaadjes worden door de gazonmaaier verknipt en verspreid en elk blaadje heeft het vermogen om weer knoppen en wortels te maken. Zo krijg je er steeds meer van. Cardamine trifolia is een heel andere plant. Als je het blad bekijkt zou je bijna niet geloven dat het familie is. Het loof van onze eigen pinksterbloem blijft niet lang mooi en trekt zich in de zomer terug onder de grond. C. trifolia heeft donkergroene, klaverachtige blaadjes en is volledig wintergroen. In Midden-Europa komt de plant voor in een groot gebied, dat zich uitstrekt van de Jura tot de Karpaten en reikt tot het midden van Italië en Bosnië. Zelf zag ik ze een keer in een donker loofbos in Slovenië. Geen slijtage C. trifolia heeft een speciaal plekje: niet alleen in ons hart, maar ook op de kwekerij. Het is één van de zeer weinige planten die we elk jaar aanbieden - vanaf het moment dat ik hem op mijn eerste Engelandreis in 1981 van Beth Chatto kreeg. Ik zal het nog sterker vertellen: waar ik destijds een plukje Cardamine onder de eiken plantte, staat hij 37 jaar later nog steeds. Alleen is het nu een plakkaat van een meter in doorsnede. Dat had gemakkelijk veel meer kunnen zijn, ware het niet dat we er jaarlijks honderden, zo niet duizenden bladstekken afhalen voor de vermeerdering. De plakkaten zijn volkomen dicht - zonder de bekende slijtagegaten die bodembedekkers op den duur vaak krijgen. Het donkergroene, klaverachtige loof is slechts 5 cm hoog en daarmee is het één van de laagste kruipers die ik ken. Slakken heb ik er nog nooit op gezien. Een nettere en langer levende bodembedekker ben ik nog niet tegengekomen. Beetje traag Natuurlijk heeft alles een ‘maar’. Cardamine trifolia groeit niet heel snel. Je kunt de plant het beste in een 9 cm-pot kopen en hem dan in vieren snijden. Vervolgens plant je de stukken zo’n 10 tot 15 cm uit elkaar. Na één, hooguit twee jaar is het loof weer gesloten en heb je er geen omkijken meer naar. C. trifolia is een schaduwplant, zelfs diepe schaduw wordt goed verdragen. En reken maar dat het bij ons op de Veluwe, onder de eiken, droog is. Ook daar heeft hij geen moeite mee. Ik heb het nog niet over de bloei gehad. Die valt in april, duurt niet lang, maar is zo overdadig dat je de groene matten niet meer ziet. Dan valt ineens de gelijkenis met onze inheemse pinksterbloem op: dezelfde lieflijke, luchtige trosjes, maar dan in het wit. Tenslotte - het klinkt bijna te mooi om waar te zijn - is de plant volkomen onderhoudsvrij. De uitgebloeide bloempjes kleuren strogeel en verdrogen; je hoeft ze niet af te knippen. En het oude, wintergroene blad? In mei groeit het jonge blad netjes over de oude rozetten heen. Rest ons nog één belangrijke vraag: waarom wordt Cardamine trifolia niet vaker aangeboden? Tekst en beeld Hans Kramer Hans Kramer Hans Kramer is kweker. Op zijn kwekerij De Hessenhof (www.hessenhof.nl) in het Gelderse Ede vind je een grote keuze aan biologisch geteelde vaste planten, die hij samen met zijn vrouw Miranda opkweekt en vermeerdert Hans is een pleitbezorger van sterke, botanische soorten, die je ook in de natuur kunt aantreffen en die in de tuin jarenlang meegaan. G R O E I&BL O E I–MAART–2019 57

PLANTEN DROGE FIGUREN Kies voor een droge plek bijvoorbeeld deze plantcombinatie. Ceanothus ‘Yankee Point Wintergroene struik met glanzend groen blad. Kan ook als leiplant worden gebruikt Hoogte: 80-100 cm bloei: mei-juni. Zon-halfschaduw Calamintha nepeta ‘Blue Cloud’ Leuke randplant met een frisse geur. Bijen zijn er gek op. Hoogte: 25 cm; bloei: juni-sep. Zon. NOG MEER KEUS HEESTERS EN BOMEN Albizia (Perzische slaapboom) Berberis (zuurbes; droogtetolerantie varieert per cultivar) Buddleja (vlinderstruik) Caragana arborescens (erwtenstruik) Caryopteris (blauwbaard) Ceanothus (Amerikaanse sering) Cercis canadensis (Judasboom) Cupressus sempervirens (cipres) Cytisus (brem) Elaeagnus (olijfwilg) 62 G R O E I&BL O E I–MAART–2019 Euonymus fortunei (Japanse kardinaalsmuts) Forsythia (Chinees klokje) Fraxinus ornus (pluim-es) Genista (heidebrem) Gleditsia (valse Christusdoorn) Hedera (struik-klimop) Helianthemum (zonneroosje) Hypericum inodorum (bes-hypericum) Juniperus (jeneverbes) Kalmia latifolia (lepelboompje) Lonicera nitida (struikkamperfoelie) Mahonia (mahoniestruik) Perovskia (Russische salie) Physocarpus opulifolius (sneeuwbalspirea) Pinus (pijnboom) Prunus lusitanica (Portugese laurierkers) Platanus (plataan) Pyrus calleryana (Chinese sierpeer) Rhus typhina (fluweelboom) Rosa (botanische soorten en kleinbladige struikrozen) Sorbus aria (meelbes) Spiraea thunbergii (spierstruik) Tamarix (tamarisk)

PLANTEN Cercis canadensis ‘Ace Hearts’ Dit boompje groeit compact en bloeit op de nog kale takken. Hoogte: 3,5 m; bloei: maart-april. Zon-halfschaduw. Echinops ritro ‘Veitch Blue’ De kogeldistel is een onverwoestbare plant, die veel insecten trekt. Hoogte: 80 cm; bloei: juli-sep. Zon. Yucca filamentosa ‘Bright Edge’ Yucca’s hebben een opvallende vorm. Deze cultivar heeft crème strepen op het blad. Hoogte: 1,25 m; bloei: juli-aug. Zon. VASTE PLANTEN Acanthus (berenklauw) Agastache (dropplant) Artemisia (alsem) Calamintha (steentijm) Centranthus (rode spoorbloem) Cortaderia (pampasgras) Crambe (zeekool) Dictamnus (vuurwerkplant) Echinops (kogeldistel) Eremurus (naald van Cleopatra) Eryngium (kruisdistel) Euphorbia (wolfsmelk) Gypsophila (gipskruid) Hieracium (havikskruid) Kniphofia (vuurpijl) Lavandula (lavendel) Limonium (lamsoor) Lychnis (prikneus) Origanum (marjolein) Pennisetum (lampenpoetsersgras) Ruta (wijnruit) Santolina (heiligenbloem) Sedum (vetkruid) Stachys byzantina (ezelsoor) Thymus serpyllum (kruiptijm) Verbascum (toorts) Yucca (palmlelie) ] G R O E I&BL O E I–MAART–2019 63

PLANTEN Slakproof voorjaarstapijt 66 G R O E I&BL O E I–MAART–2019

PLANTEN Hoge herfstanemonen zie je in bijna elke tuin. De bescheiden, vroege anemonen zijn veel minder populair. Onterecht, want deze lage lentebloeiers zijn sterk, verwilderen gemakkelijk en laten je proeven van de lente. Tekst en beeld MHGP/Modeste Herwig D Tentje De bloemen van anemonen draaien gedurende de dag met de zon mee. Bij zonnig weer gaan ze helemaal open. Is het koud en nat, dan sluiten de bloemblaadjes zich als een beschermend tentje om de groeiende zaadjes. Omdat anemonen een giftig sap bevatten, worden ze nooit door beestjes aangetast. Ze zijn dan ook compleet slakproof. Anemonen laten zich in twee groepen verdelen: voorjaarsbloeiers en herfstanemonen. De laatste bloeien vanaf augustus. De vroegste anemonen openen hun bloemen al in maart. Van de latere lentebloeiers zijn de bloemen tot in juni te bewonderen. Verwilderen De meeste voorjaarsbloeiende anemonen, zoals A. nemorosa en A. ranunculoides, zijn echte bosplanten. Ze doen het goed onder bladverliezende struiken en bomen of onder een haag. Omdat ze gemakkelijk verwilderen, kunnen er prachtige, grote groepen ontstaan. In het voorjaar verlangen ze veel licht en voldoende vocht. Na de bloei sterven ze al snel bovengronds af. In die toestand hebben ze geen problemen met volop schaduw of een drogere bodem. Hun dunne wortelstokken moeten in september-oktober worden geplant in vruchtbare, humusrijke en goed gedraineerde grond, die aan de zure kant mag zijn. Omdat de wortelstokken snel uitdrogen is het belangrijk dat te doen zodra je ze in huis hebt. In de zomer zijn bosanemonen blij met een mulchlaag van compost. Ook op een open plek, bijvoorbeeld een bloemenweide in de volle zon, kun je anemonen laten groeien. In dat geval moet de grond tijdens de groei wel constant vrij vochtig zijn. Andere voorjaarssoorten Naast de bosanemonen zijn er nog meer voorjaarsbloeiende anemonen. Anemone canadensis groeit van nature op oevers en in vochtige weilanden en staat graag zonnig. Ook A. multifida en A. parviflora verlangen vrij veel zon. A. sylvestris is geschikt als rotsplant en gesteld op kalkhoudende grond. Anemone coronaria, de gewone anemoon, is een buitenbeentje. De vorstgevoelige knollen van deze populaire snijbloem kun je het beste ieder jaar opnieuw planten. Week de knollen bij voorkeur eerst een nacht voor en geef ze een zonnige plek en zanderige grond. De bloemen verschijnen ongeveer twaalf weken na het planten. Combinaties Omdat het blad van voorjaarsbloeiende anemonen vrij snel na de bloei afsterft, laten ze zich goed combineren met vaste planten die zich laat ontwikkelen. Dan heb je op dezelfde plek twee keer bloei. Of plant ze tussen vroege vaste planten als longkruid (Pulmonaria), kerstrozen (Helleborus) en sleutelbloemen (Primula). De gewone anemoon (A. coronaria) vult samen met de blauwe Anemone blanda de ruimte tussen grotere bolgewassen (tulpen!) prachtig op. A. blanda is een mooie verwilderaar voor een iets vochtige bloemenweide, bijvoorbeeld samen met de gewone sleutelbloem (Primula vulgaris), pinksterbloemen (Cardamine pratensis), zomerklokje (Leucojum aestivum), kievitsbloemen (Fritillaria meleagris) en narcissen. Als je zo’n bloemenweide één of twee keer per jaar maait, zullen de planten zich in het gras goed uitbreiden. u G R O E I&BL O E I–MAART–2019 67 e tere bloemblaadjes van anemonen bewegen bij elk zuchtje wind. De volksnaam voor anemoon is dan ook windbloem. Of is er een verband met de pluizige zaden, die door de wind worden meegenomen? Ook de wetenschappelijke naam Anemone verwijst naar de wind. De Griekse mythologie kent een verhaal over de mooie nimf Anemone, die een buitenechtelijke relatie had met de god van de wind. Voor straf werd ze veranderd in een plant … Foto: GAP Photos

PLANTEN Kweek je eigen Wat gaan we zaaien dit jaar? Tip van Groei & Bloei: probeer eens zaaidahlia’s. Die zijn mooi en makkelijk en je hebt er tot ver in de herfst plezier van. dahli 70 G R O E I&BL O E I–MAART–2019

li PLANTEN ia’s E Zaaien Mijn dahlia is een zaaidahlia. We kennen de dahlia vooral als een knolgewas, maar ze laten zich ook prima vermeerderen uit zaad! Dahliazaad kiemt snel. Bij kamertemperatuur staan de kiemplantjes binnen twee weken boven de grond. Toch is het aan te raden ze al in maart voor te zaaien. Tenslotte moet hij in één seizoen plant worden, een knol maken en bloeien. Vanaf eind april, begin mei kunnen de zaailingen worden uitgeplant in de tuin. Pas wel op met slakken, die zijn dol op jong dahlia-groen. Gelukkig laten ze oudere plantjes met rust. Op een zonnige plek (halfschaduw mag ook) gaan de planten al gauw aan de groei. In de tweede helft van juli zijn de eerste bloemknoppen te verwachten en de bloei houdt aan tot de eerste nachtvorst zich aandient. Oogsten Van grote, dik gevulde dahliabloemen kun je geen zaden oogsten, maar bij wat kleinere, enkelbloemige soorten gaat dat heel goed. Een uitgebloeide dahliabloem ziet eruit als een bloemknop, maar dan wat puntiger. Wacht met het en van de laatst bloeiende planten in mijn tuin is een dahlia. Geen reus met grof blad en indrukwekkende, gevulde bloemen, maar een bescheiden plant met bloemblaadjes in een rozige abrikooskleur. Ze zijn een tikkeltje doorschijnend en in het centrum van de bloem prijkt een geel hart. Hij staat al minstens tien jaar in mijn tuin en hoewel dahlia’s in ons klimaat niet winterhard zijn, komt hij ieder voorjaar weer op. oogsten van zaad tot je de uitgebloeide bloemblaadjes tussen duim en wijsvinger kapot kunt wrijven, dan vallen de langwerpige, zwarte zaden er vanzelf uit. Bestellen Om zaad te kunnen oogsten moet je natuurlijk wel eerst een (zaai)dahlia in je tuin hebben! Bij Groei & Bloei kun je nu zaad bestellen van dahlia ‘Bishop’s Children’, een mengsel met roze, rode, violette of zalmoranje bloemen en donker blad. Afhankelijk van grondsoort en standplaats wordt ‘Bishop’s Children’ 60 tot 90 hoog. Pluk er gerust van, dat bevordert de bloei. In principe gaat een zaaidahlia maar één seizoen mee en z’n nakomelingen zijn niet uniform. Je kunt de plant echter ook in de herfst uit de grond halen - direct na de eerste nachtvorst. Hij heeft dan al een kleine knol gemaakt, die je vorstvrij kunt laten overwinteren. Als je daarvoor kiest is het verstandig de uitgebloeide bloemen af te knippen, dan kan de plant meer energie steken in de ontwikkeling van de knol. Tekst Fransje van Dorp, m.m.v. Diana Stek Beeld GAP Photos ZAAD BESTELLEN? Ga naar www.groei.nl/zaad-bestellen. Hier vind je zaad van dahlia ‘Bishop’s Children’, maar ook zaden van veel meer bijzondere planten voor de (moes)tuin. G R O E I&BL O E I–MAART–2019 71

FLORAL DESIGN bloemstylist Hans Zijlstra wie is hij? hoe werkt hij? waarmee werkt hij? zijn inspiratiebronnen? waar werkt hij nu aan? zijn favoriete materiaal? favoriete seizoen? Hans Zijlstra is eigenaar van bloemwinkel Bloemstylist Hans Zijlstra in Groningen. Begin maart gaat Hans voor Nederland vlammen tijdens het wereldkampioenschap bloemsierkunst in het Amerikaanse Philadelphia. Tekst en beeld Anita Meuleman Arrangementen Hans Zijlstra, www.bloemen-zijlstra.nl 86 G R O E I&BL O E I–MAART–2019

FLORAL DESIGN Foto: Benaissa KTF Fotografie Bloemstylist “Vanaf de overname van de winkel van mijn ouders in 2005 noemde ik mijzelf bloemstylist én droeg ook de winkel de naam Bloemstylist Hans Zijlstra. Op dat moment was ik de eerste en enige van Nederland. In de winkel werk ik samen met mijn vriendin Franka Roenhorst, die ook bloemstylist is. Mijn ouders hebben altijd de winkel gehad. Ik ben er gewoon mee opgegroeid. Mijn broertje en zusje hadden er totaal geen interesse voor, maar het trok mij op een of andere manier. Ik was altijd met bloemen aan het spelen. Mijn ouders hebben mij nooit gepusht. Zij zeiden zelfs meermalen: ‘Weet waar je aan begint. Het is hard werken voor weinig geld. Je hoeft het niet voor ons te doen.’” Stad Groningen (1) 1 4 2 “Ik ben gehecht aan het stukje Groningen waar ik opgroeide en waar ook nu nog de winkel is gevestigd: de Eeldersingel met de oude sluizen, het water van de A en de Zuiderhaven, de tuin bij de kunstacademie. Maar ook een modern kunstwerk bij één van de kantoorgebouwen.” Organische vormen (2) “Met bloemen kan ik groot werken maar ook heel gedetailleerd. Als allrounder moet je met alle bloemen kunnen werken en ook alle stijlen hanteren. Ik hou van open met duidelijke, vaste, eventueel transparante vormen. De tegenstellingen vind ik heel mooi. Net als veel beweging en organische vormen. Ik heb ook een voorkeur voor lichte kleuren, daarin zoek ik vaak de verfijning met pasteltinten of langzaam overlopende kleuren.” 3 Stuk strand (3) “Mijn inspiratie is heel divers; dat kan al een stuk steen zijn, een hekwerk met slierten van de treurwilg, een stuk strand of een mooie vorm uit de natuur. Maar meestal haal ik het toch een beetje uit mezelf. Je hoeft maar even iets te doen en dan begint het al te borrelen met ideeën. Kleine dingetjes die je opvallen en die je dan weer vertaalt.” Tooldeck (4) 3 Foto: Benaissa KTF Fotografie Nederlandse pioenen 3 “Seizoenen zijn heel belangrijk: ik gebruik graag seizoensproducten. In de herfstperiode laat ik bijvoorbeeld tulpen links liggen. Met het voorjaar heb ik niet zoveel. Alhoewel, de ontspruitende takken zijn wel prachtig. Pioenen van Nederlandse grond zijn er maar zes tot acht weken. In die korte periode wil ik er heel graag mee werken en zet ik in plaats van tien soorten rozen tien soorten pioenen neer.” Koningin Cattleya 2 “Qua bloemen heb ik een echte favoriet: de Cattleya orchidee. Deze koningin van de orchideeën kan u G R O E I&BL O E I–MAART–2019 87 “Mijn tooldeck, een leren gereedschapsgordel, heb ik altijd om. Alle gereedschappen die ik nodig heb zitten erin: een mesje, tangetje, snoeischaar, allesknippertje, gewone schaar, ijzerbreker en een tubetje lijm. Die kan ik meteen pakken.”

Van de vereniging Groei & Bloei is niet alleen een magazine, maar ook een actieve tuinvereniging. Op deze pagina's een kijkje achter de schermen. Tuin aan de muur Groei & Bloeiers Jan Nauta en Sible de Blauw uit Slochteren houden niet alleen van tuinieren, maar ook van kunst. Hoe verbind je die twee werelden? Nou, je nodigt een kunstenaar uit en vraagt die om de tuin op zijn manier vast te leggen. Jan en Sible gaven kunstenaar Dina Belga uit Wagenborgen opdracht twee schilderijen te maken, met de tuin als uitgangspunt. Gedurende het seizoen kwam Dina met grote regelmaat langs in de tuin van Jan en Sible om bloemen te plukken. Daarvan maakte ze arrangementen, die ze fotografeerde. Jan en Sible kozen twee foto’s, die uiteindelijk de basis vormden voor twee olieverfschilderijen: De Mei en De Juni. En die hangen nu aan de muur bij Jan en Sible. Werk van Dina Belga is onder meer te zien bij Museum Møhlmann in Appingedam (www.museummohlmann.nl) en Galerie Année in Haarlem (www.galerieannee.nl) of op afspraak in het atelier van Dina (www.dinabelga.nl). Meer info over de tuin van Jan en Sible: www.psychotherapeutjanfnauta.nl. LEDENPAS 2019 GRO &EI BLOEI Extra voordeel met de Groei & Bloei ledenpas! Deze maand • Korting op entree TuinIdee in Den Bosch • Korting op entree Tuinexpo Salland in Luttenberg • Gratis toegang rozensnoeidagen/ workshop De Border in Ambt Delden • Korting Hortus Botanicus Leiden • Korting Arboretum Kalmthout • 10% korting bij kwekerij Abbing • 10% korting bij Veenstra Reizen • 20% korting bij Van Amerongen Boomverzorgers & Hoveniers • 2 uur gratis tuinonderhoud ter kennismaking met Tuinkeur hovenier facebook.com/GroeiNL instagram.com/groei_en_bloei youtube.com/user/Groeienbloei1 nl.pinterest.com/groei twitter.com/GroeiNL Kijk voor nog veel meer ledenvoordeel en de voorwaarden in de kortingskalender 2019 (bij jan/feb nummer), op www.groei.nl/ledenvoordeel of zet de ledenpasapp op je telefoon. Hoe je dat doet, lees je op www.groei.nl/ledenpas-app. G R O E I&BL O E I– N O V EMBER / D E C EMBER –2017 G R O E I&BL O E I–MAART–2019 00 91 de Juni de Mei

AGENDA eropuit TUINPLEZIER Op 23 en 24 maart organiseren de Botanische Tuinen Utrecht en Rayon Utrecht van Groei & Bloei het voorjaarsweekend ‘Tuinplezier’ om het tuinseizoen af te trappen. Deze keer is het thema ’schaduw’. Veel mensen ervaren schaduw in de tuin als lastig, maar vaak zijn schaduwhoeken heerlijke plekken met veel sfeer. Als ze goed ontworpen en aangelegd zijn, vragen ze maar weinig onderhoud. Maar hoe bereik je dat in je eigen tuin? Kom met al je tuinvragen over schaduw naar dit evenement en krijg antwoord. Er zijn lezingen, workshops, rondleidingen en er is een markt met verkoop van (schaduw)planten, kwaliteitsgereedschap, zomerbollen, exotische groenten en heel veel BOTANISCHE KUNST Tot en met 12 mei vindt in het Teylers Museum in Haarlem de overzichtstentoonstelling ‘200 Soorten Groen’ plaats. De van oorsprong Oostenrijkse broers Franz en Ferdinand Bauer tonen hun botanische kunst: prachtig geïllustreerde publicaties, gecompleteerd met de originele aquarellen. (foto 2 ) Uniek is dat voor het eerst de veldtekeningen van Ferdinand uit de collectie van het Naturhistorisches Museum in Wenen te zien zullen zijn, naast de uitgewerkte aquarellen uit het Natural History Museum in Londen. Op zes woensdagen van 20 maart t/m 24 april is er een reeks colleges, waarin specialisten het werk van de gebroeders Bauer in de geschiedenis van de botanische ontdekkingsreizen plaatsen. Voor reserveringen: zie website museum. Botanische Kunst in het Teylers Museum, Spaarne 16, 2011 CH Haarlem (NH). Di t/m zo van 10-18 uur. Toegang: € 14,-. Info: 023-5160960, www.teylersmuseum.nl. 2 1 verschillende zaden. De perfecte start van het tuinseizoen, heerlijk overdekt in de Tropische kassen. (foto 1 ) Voorjaarsweekend ‘Tuinplezier’, Botanische Tuinen, Fort Hoofddijk, Budapestlaan 17, 3584 CD Utrecht (U). Van 10-16.30 uur. Toegang: € 8,50. Info: www.uu.nl/ botanischetuinen, www.groei.nl/actueel/ groene-evenementen. 3 ROZEN SNOEIEN Op 16 maart kun je bij rozenkwekerij Belle Epoque weer deelnemen aan een workshop rozen snoeien. (foto 3 ) Na een presentatie over verzorging, bemesting en snoeien ga je zelf flink aan de slag met het snoeien van de rozenstruiken in de showtuin van de kwekerij. De nadruk ligt op struikrozen, maar uiteraard worden de klimrozen niet vergeten. Het resultaat wordt na afloop besproken. Deelname is mogelijk in de ochtend (van 9.30-12 uur) of in de middag (van 13.30-16 uur). Vooraf aanmelden is noodzakelijk, via frans@maarse.nl onder vermelding van ‘snoeicursus’, of via de link op de website van de kwekerij. Er is een beperkt aantal plaatsen, vol = vol. Snoeiworkshop bij rozenkwekerij Belle Epoque, Oosteinderweg 489, 1432 BJ Aalsmeer (NH). Deelname: € 15,- p.p. Dit is inclusief koffie/thee en na afloop een roos in pot (ter waarde van € 12,50) en een Goody Bag. Neem zelf een goede snoeischaar en stevige handschoenen mee. Info: 0297-342546, www.belle-epoque.nl. u G R O E I&BL O E I–MAART–2019 95 UITGELICHT

VRAAG & AANBOD Groen Nederland en België Wonen en werken combineren; vakantiegevoel !? Prachtig rijksmonument met parkachtige tuin en eigen bos. Vlakbij dorpscentrum Zuidlaren en dichtbij Groningen en Assen. Koopprijs € 1.250.000,00 Tel 06-10584746 Groenspot opgev www Nooit meer verspenen! Eenvoudig stekken! Zaai trays 28/40/73/104 en 150 vaks met zaaischema. Bespaart veel tijd en ruimte. Zaaibakjes, stekbakken, onderplaten en vermiculite. Meer info http://www.kweekplaten.nl T.H. Boijl in mooi fiets en wandelgebied gebied elk seizoen 5 pers. Vak.huis met sauna, wifi en bloementuin in het DrenthsFriesewold en nabij het Dwingelderveld € 455,- P.W. all-in. 06-14924749. In nieuw natuurgebied Rijssen-Holten T.H. luxe vak. app. 2-4 pers. eigen overd. terras uitz. Sall. Heuvelrug, grenst aan wandel/fietskn.puntroute, tevens is er een 2 pers. app. geheel aangepast voor mindervaliden. GRATIS WIFI. 0548-542364 www.hetoverveen.nl In nieuw natuurgebied Rijssen-Holten T.H. NIEUWE groepsacc. ( 15 pers.) met 2 pers. slaapkamers + eigen sanitair op begane grond. Minder-valide aangepast - gratis Wifi.- genieten van natuur, rust en ruimte met fam./vrienden e.d. 0548-542364 www.hetoverveen.nl Buitenland Te huur, ons huis in Normandië, mooie omgeving, grote tuin, vanaf 350 euro p/wk info: www.lesligneries.nl of 06-22780507 Te koop: Sneeuwklokken in the Green met bloem of knop, afkomstig van een klein landgoed, te planten februari/maart. Prijs €0,20 p.s. Verzending vanaf 50 stuks; bijdrage verpakking en verzending €5,--. Mail naar jhm.vaneck@hotmail.com. Lekker wandelen/fietsen in gastvrij Nrd Limburg! 2x 2 pers. Compleet ingericht vakantieverblijf met eigen terras/tuin op heerlijk rustig plekje pal aan bosrand. www.droomboerderijtje.nl of 06-55856709 Te huur ons royale vrijstaande “maison de maître” met 4 slaapkamers, gelegen in de VOGEZEN, 550 km. v.a. Utrecht. Ideaal voor vogelaars en liefhebbers van de natuur. Huur v.a. €325 p.week. incl. Info: t_huiskens2@hotmail. com. Tel. 024-3234738 Wil je dit jaar een vlonder of schutting bouwen? Kies en bestel online! Wij snappen dat je het hout liever even wil aanraken. Ga naar Gadero.nl en vraag een proefmonster aan! https://gadero.nl/ proefstukjes/

WORD OOK LID GROEI& BLOEI www.groei.nl PROFITEER VAN ALLE VOORDELEN: √ 10 X GROEI & BLOEI THUIS IN DE BUS √ LID VAN DE LEUKSTE GROENVERENIGING MET CURSUSSEN, WORKSHOPS EN TUINEXCURSIES √ KORTING BIJ TUINCENTRA, KWEKERIJEN EN EVENEMENTEN √ GROEI & BLOEI GRATIS OP JE TABLET √ GRATIS GROENADVIES OVER DE GRENS KIES VOOR KORTING OF EEN CADEAU Nieuwe tuinreizen TUINTRIP VAN 30 JAAR Tuinieren op Bermuda alles over tuinen en tuinieren WONEN IN DE TUIN aanzinnig GROEI& BLOEI www.groei.nl alles over tuinen en tuinieren zoektocht naar de BESTE APPELS + Tips van tuinwijzen MOOI DOOD IS NIET LELIJK GENIETEN V OEI PLANTEN DIE HET MAKEN IN 2019 OMGAAN MET DIEPE SCHADUW IN DE TUIN VOLKER EN DE JONG GAAN OP GARDENISTA VOOR INDUSTRIEEL GRASSEN DIE VOOR NIETS EN NIEMAND BUIGEN JAN/FEB 2019 € 7,45 AP laten staan 6X PRACHTIG SILHOUET GROEI&BLOEI LO alles over tuinen en tuinieren + Planten die het bont maken Het nut van kwekers tippen www.groei.nl GA VOOR DE AANBIEDING NAAR WWW.GROEI.NL/WORDLID GROEI & BLOEI NOVEMBER/DECEMBER 2018 OF GEEF EEN LIDMAATSCHAP CADEAU

1 Online Touch

Index

  1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. 4
  5. 5
  6. 6
  7. 7
  8. 8
  9. 9
  10. 10
  11. 11
  12. 12
  13. 13
  14. 14
  15. 15
  16. 16
  17. 17
  18. 18
  19. 19
  20. 20
  21. 21
  22. 22
  23. 23
  24. 24
Home


You need flash player to view this online publication