Nederlands English
IPWB 1 - 2019

IPWB 1 - 2019


Page 2
In dIt ARTIKELEN 6 10 12 15 18 21 24 26 NUMMER Interview – ‘dat was het dus, ik had dyslexie’ Actueel – nieuws over AdHdmedicatie en vergoedingen leren met video’s: ideaal voor examenleerlingen met Ad(H)d of dyslexie Help, mijn kind kan niet stoppen Wat school kan doen voor jouw kind met dyscalculie een baanbrekend boek – positieve dyslexie Kastje-muur gevoel? tips voor juridische steun Wettelijke regelingen voor studenten met dyslexie en Ad(H)d 30 32 Inclusief hoger onderwijs – een inspirerend congres mijn AdHd-reis – ‘coaching gaf me net dat extra zetje’ VASTE RUBRIEKEN 3 4 35 Van het bestuur – voorwoord nieuws Verenigingsnieuws: ‘Hoe je AdHd-draken verslaat’ – verslag uit Assen OVERIG 3 36 38 colofon overzicht activiteiten & werkgroepen contactinformatie & Ad(H)d-cafés pAg 30 2 pAg 18 pAg 12 ELKAAR ONTMOETEN 2 coloFon nr 1 - 2019 Impuls & WoortblInd magazIne Is een uItgave van verenIgIng Impuls & WoortblInd en verschIjnt drIe keer per jaar dIgItaal. redactIe/redactIecommIssIe julie houben (hoofdredacteur), rob pereira, ardine korevaar, elly van rijn, karin jahromi, dirk van schie, anne-marie hartmann,. medeWerkers corine koole, Ilona sauwen, hans van luit, david bloemink, mariëlle mulder. beeld elly van rijn, margot brakel, julie houben. vormgevIng In commun, harderwijk. redactIe-adres Impuls & Woortblind, postbus 1058, 3860 bb nijkerk, info@impulsenwoortblind.nl. Issn 2405 - 8211 lId Worden leden van Impuls & Woortblind ontvangen automatisch Impuls & Woortblind magazine. het lidmaatschap loopt per kalenderjaar en kost € 37,50 per jaar. voor een lidmaatschap van Impuls & Woortblind, ga naar www.impulsenwoortblind.nl, of bel: 033 247 34 84. adresWIjzIgIng doorgeven adreswijzigingen ontvangen wij bij voorkeur per e-mail,via info@impulsenwoortblind.nl. per post kan ook: postbus 1058, 3860 bb, nijkerk. opzeggen lIdmaatschap per mail of schriftelijk (zie redactieadres) en uiterlijk vóór 1 november. anders is nog een jaar lidmaatschap verschuldigd. opname van artikelen betekent niet dat de vereniging de meningen daarin altijd onderschrijft. ze blijven geheel voor rekening van de auteurs of andere genoemde bronnen. de redactie houdt het recht om artikelen niet te plaatsen of in te korten. voor de inhoud van de advertenties draagt de vereniging geen verantwoordelijkheid. © niets uit deze uitgave mag worden overgenomen zonder uitdrukkelijke toestemming van de redactie. 019 wordt het jaar van ‘elkaar ontmoeten’. Zo gaan we als bestuursleden de toegewijde organisatoren van onze Ad(H)d-cafés en onze twee dyslexie-cafés bezoeken. elk bestuurslid zal een paar cafés in zijn of haar omgeving aandoen. om de sfeer te proeven, mee te praten over wat er leeft onder bezoekers en om mensen te activeren mee te denken met het beleid van I & W. de Ad(H)d-cafés zijn nu uitstekend te vinden op onze site en melden daar zelf hun thema avonden. neem eens een kijkje. dyslexie-cafés volgen in de loop van dit jaar. uiteraard zien we jullie ook allemaal graag op onze aLV + infomiddag, op woensdag 12 juni. Zet hem vast in je agenda, want dennis benedictus vertelt daar wat hij – ondanks of dankzij- zijn dyslexie voor elkaar kreeg binnen staatsbosbeheer: een opleiding voor jongeren met bijzondere breinen. Ander goed nieuws: de Zorgstandaard Ad(H)d is eindelijk klaar en online te raadplegen. Wij hebben daarin als I & W de ervaringsdeskundigheid een stem gegeven. en eind dit jaar verschijnt er dankzij Fonds xl weer een papieren jaaruitgave dyslexie. Veel leesplezier alvast met dit nummer, waarin vooral ouders van schoolgaande kinderen en studenten veel tips en informatie vinden. tot slot: er komt een plek vrij in het bestuur vanwege het afscheid van dirk van schie. dirk, veel dank voor je mooie werk voor onze vereniging! Is een bestuursfunctie iets voor jou? Mail ons. Je moet wel (iets met) Ad(H)d hebben. rob pereira, voorzitter 3 pAg 6 pAg 21
Page 4
NIEUWS nAAsten In KrAcHt: erVArIngsVerHAlen én tIps Voor wie het gemist heeft: er is nu eindelijk een website voor naasten van mensen met o.a. AdHd en Add. Voor ouders, kinderen en partners. Je vindt er mooie en herkenbare ervaringsverhalen van andere naasten, maar ook veel praktische informatie en tips. bijvoorbeeld: • do’s en don’ts over communicatie (hoe zat het ook al weer met ‘ik’ -boodschappen en hoe zorg ik dat ik niet te aanvallend overkom?) • Hoe zorg ik dat iemand hulp zoekt? • Hoe bewaak ik mijn eigen grenzen? communIceer: dé WebsIte oVer dyslexIe-HulpmIddelen Als je dyslexie hebt kunnen hulpmiddelen het verschil maken tussen hard werken onder je niveau en doen waar je goed in bent. Helaas verloopt het inzetten van dyslexiehulpmiddelen niet altijd goed. daarom is er de website ‘communiceer’. daarop vind je een stappenplan en tips hoe je –samen met school, opleiding of werk- kunt zorgen dat jij het juiste dyslexiehulmiddel krijgt en dat alles goed werkt. maar ‘communiceer’ biedt meer. Het is een platform dat aandacht vraagt en informatie biedt voor hulpmiddelen bij dyslexie. Zo biedt het ook een uniek overzicht van alle beschikbare dyslexiehulpmiddelen. ga er eens voor zitten en kijk wat de site je allemaal te bieden heeft: http://www.dyslexiehulpmiddelen.com/.                     ZorgstAndAArd Adhd is online echt de moeite waard, ook als je zelf AdHd/Add hebt. https://naasteninkracht.nl/. sinds begin februari is de zorgstandaard AdHd beschikbaar op ggZ Standaarden.nl. deze zorgstandaard brengt de adviezen van alle richtlijnen van de organisaties die betrokken zijn bij de AdHd-zorg tezamen, zoals die van huisartsen, jeugdzorg, jeugd gezondheidszorg en de ggz. ook Impuls & Woortblind en balans waren namens de doelgroep, mensen met AdHd/Add, nauw betrokken bij het maken van de standaard. onze ervaringen en wensen zijn meegewogen in de adviezen. Voor mensen met AdHd/Add geeft Thuisarts.nl nu ook extra informatie over Ad(H)d gebaseerd op de Zorgstandaard. meer achtergrondinformatie over de Zorgstandaard vind je op onze website. 4 sAve the dAte: 12 juni aLV + themAbijeenkomst over dyslexie op woensdag 12 juni ben je welkom op onze Algemene ledenvergadering. daarna houdt dennis benedictus een presentatie over de prijswinnende praktijkwerkplaats Jubbega van staatsbosbeheer. Hier leren jongeren met bijzondere breinen een vak. dennis benedictus heeft dyslexie en is de motor achter dit succesvolle project. Hij snapt als geen ander wat werkt voor jongeren met o.a. dyslexie, Ad(H)d of autisme. tijden en locatie: 12 juni, de Kargadoor in utrecht 16.30-17.30: AlV (gevolgd door pauze met een broodje) 18.00-19.00: presentatie door dennis benedictus. Aanmelden kan via DEZE LINK. Ad(H)d- cAFés nu beter VIndbAAr op onZe WebsIte met eIgen pAgInA Wil je weten of en wanneer er bij jou in de buurt een Ad(H) d-café is? op onze nieuwe aD(H)D-Café pagina vind je een kaart met alle cafés. Klik op de plaatsnaam en je komt op de webpagina van het betreffende Ad(H)d-café met alle data en contact-informatie. onder het kaartje vind je het nieuws van de verschillende cafés. Zo weet je ook als er ergens een leuke thema-bijeenkomst is, georganiseerd door een Ad(H)d-café. tot ziens in het Ad(H)d-café! Impuls & WoortblInd WerKt mee AAn nIeuWe rIcHtlIJn dyslexIe Het nederlands Jeugdinstituut (nJI) heeft Impuls & Woortblind uitgenodigd deel te nemen aan de ontwikkeling van een brede vakinhoudelijke richtlijn dyslexie. de richtlijn betreft het primair (po) en voortgezet onderwijs (Vo) en vervolgonderwijs. Verrassend en positief dat er gedacht wordt om ook een cliëntenorganisatie hierbij te betrekken. We laten deze gelegenheid dan ook niet aan ons voorbij gaan. uit een draagvlak-onderzoek bleek dat er behoefte is aan zo’n brede vakinhoudelijke richtlijn. een knelpunten-analyse en quick-scan leverden de belangrijkste uitgangsvragen op. onder voorzitterschap van prof.dr. pol ghesghuière is een werkgroep samengesteld van dyslexiespecialisten en onderzoekers die met deze uitgangsvragen aan de slag gaat. In totaal worden er vier hoofdstukken geschreven: 1- signalering, 2-diagnostiek, 3- behandeling, 4- ondersteuning. Aan elk hoofdstuk wordt een deelwerkgroep gekoppeld. Impuls & Woortblind is uitgenodigd voor de deelwerkgroep diagnostiek. namens de vereniging neemt Karin Jahromi plaats in deze werkgroep. de werkgroep-leden denken inhoudelijk mee en brengen vanuit hun ervaring en dagelijkse praktijk in wat werkt en wat niet werkt (zowel practice-based als evidence-based). de eerste bijeenkomst van de deelwerkgroep diagnostiek is op 18 maart. In het volgende nummer van I&W magazine doen we verslag van deze bijeenkomst. 5
Page 8
met deze tekst zijn levensverhaal in een notendop. schaamte Het leven lachte Willem niet bepaald toe. Zowel de onderwijzers op school als zijn omgeving zagen Willem voor uiterst dom aan in die tijd. eén onderwijzer, in de 5e klas lagere school, zag dat Willem meer in zijn mars had. Hij zette hem vooraan in de klas zodat hij zijn achterstanden kon inlopen. Het baatte niet. tot zijn 14e heeft hij op de lagere school gezeten. Hij was dus veel ouder dan zijn leeftijdsgenoten en ook veel langer. daar voelde hij zich erg ongelukkig onder. uit schaamte om zijn lengte en leeftijd verscheurde hij zijn schoolfoto’s uit die tijd. naar het Voortgezet lager onderwijs (Vglo) mocht hij niet. dat had toch geen zin, zei de hoofdonderwijzer. ‘ga jij maar werken.’ tranen met tuiten Komend uit een kruideniersfamilie lag het voor de hand dat ook Willem kruidenier zou worden. tijdens de lagere school ging hij al in de kruidenierswinkel van zijn oom vakkenvullen, suiker afwegen, flessen sorteren en karton scheuren. na school ging hij daarmee door voor 15 gulden in de week. toen Willem, in een ruimte zonder ramen en alleen kunstlicht, een enorme berg karton moest verscheuren, drong het besef door dat dit zijn toekomst zou zijn als hij niet zelf het heft in handen nam. Hij huilde tranen met tuiten. Hij besloot tegen ieders advies in 8 zijn middenstandsdiploma te gaan halen. op de avondschool, naast zijn werk in de kruidenierswinkel. de school betaalde hij met zijn zuurverdiende geld. ‘Weggegooid geld’ meende zijn omgeving. maar met cijfers en rekenen kon hij goed overweg en uit zijn hoofd leren kon hij ook als de beste. tot ieders verrassing slaagde hij. dit smaakte naar meer voor de ambitieuze Willem en hij besloot door te pakken: het kruideniersdiploma, groente- en fruit diploma. Allemaal tijdens de avonduren en naast het werk in de winkel. een sociaal leven had hij niet. met enorme wilskracht haalde hij ook deze diploma’s. daarna lonkte de mulo. een half jaar voor het eindexamen kreeg hij het advies om maar geen examen te doen, ‘omdat hij het toch niet zou redden met zijn zwakke taalbeheersing’. dat was tegen dovemans-oren gezegd. Willem leerde zich een ongeluk en slaagde. beslissende wending Inmiddels werkte Willem in zijn schaarse vrije tijd als vrijwilliger in een buurthuis als assistent-groepsleider. Hij voelde zich daar als een vis in het water. Zijn leven nam een beslissende wending. Hij weigerde, tot zijn vaders grote ongenoegen, de kruidenierszaak van zijn ouders over te nemen en ging na een eerste baantje als evenement-organisator de sociale Academie doen. Hij wist nu eindelijk wat hij wilde worden: jeugdwerker. Zijn solliciHet kwartje viel. Ik had dyslexie tatiebrieven deugden niet want schrijven was nog steeds een probleem, maar zijn verhaal deugde wel. Hij werd aangenomen als kinderwerker in een buurthuis in Amsterdam. dat Willem niet kon schrijven was al snel voor iedereen duidelijk. Hij maakte daar ook geen geheim van. Alles wat hij schreef zat vol taalfouten. maar ook zijn kwaliteiten vielen op. toen iemand hem vroeg of hij misschien dyslectisch was, viel het kwartje. dat was wat hij had. Hij is slechts één keer naar een bijeenkomst over dyslexie geweest en alles klopte. gediagnosticeerd is hij nooit. dat hoefde ook niet, hij wist het gewoon. directeur Via een functie als coördinator van een buurthuis werd Willem uiteindelijk regiocoördinator en vervolgens directeur van een grote welzijnsorganisatie. In die laatste functie gaf hij leiding aan een grote groep mensen. Het schrijfwerk liet hij zo veel mogelijk over aan een secretaresse. er ging niets de deur uit zonder haar laatste blik. Willem is inmiddels met pensioen maar staat nog ‘met zijn voeten in de klei’, zoals hij het uitdrukt. Het liefst ondersteunt hij anderen. Zo probeert hij –meestal buitenlandse- mensen enthousiast te maken om nederlands te leren en geeft hij voorlichting over seksuele diversiteit op middelbare scholen. dat laatste is een moeilijke maar ook dankbare klus. een knokker en een overlever, dat is wat het leven van Willem heeft gemaakt. 9
Page 10
actueel de nieuwe Zorgstandaard AdHd is eindelijk af en online te raadplegen. Hierin vind je de laatste inzichten over signalering, diagnostiek en behandeling van AdHd. Voor concrete informatie over AdHd-medicatie verwijst de Zorgstandaard je echter door naar andere bronnen. om je een hoop zoekwerk te besparen hier een schets van de laatste ontwikkelingen rond keuzemogelijkheden, beschikbaarheid en vergoeding van AdHd-medicatie voor volwassenen. tekst: rob pereirA 10 A ls je als volwassene met Ad(H)d samen met je arts tot de conclusie bent gekomen dat medicatie zinvol lijkt dan zijn er een aantal middelen die je kunt inzetten. de eerste keus is nog steeds stimulantia, dat wil zeggen (dex)methylfenidaat of dexamfetamine in kort- of langwerkende vorm. daarover hieronder wat specifieke informatie. niet geregistreerd voor volwassenen Helaas heeft het cbg, het college ter beoordeling van geneesmiddelen, stimulantia op één middel na nog niet geregistreerd voor volwassenen. alleen Medikinet CR is nu geregistreerd, alle overige stimulantia worden off-label voorgeschreven. Wél eerste keus bij de beroepsverenigingen maar niet geregistreerd, dus eigenlijk niet goed genoeg en ‘te gevaarlijk’ bevonden voor volwassenen. Voor kinderen is er géén probleem!? Het gaat het cbg voornamelijk om de angst voor mogelijke bijwerkingen zoals hartproblemen en psychoses. deze komen natuurlijk voor als je maar hoog genoeg doseert en niet oplet bij tekenen van bijwerkingen. Het is dus meer een kwestie van goede communicatie met je arts en niet doorgaan met slikken als je een onprettige bijwerking ervaart! Als er in de familie of in de voorgeschiedenis dergelijke problemen voorkomen, wees hier dan extra alert op. de huidige vormen van stimulantia bestaan uit: 3 typen methylfenidaat: • kortwerkend (zoals ritalin, medikinet en een aantal andere merkloze middelen); • 2x zo lang werkend (zoals equasym xl, medikinet cr of methylfenidaat retard van de regenboogapotheek); • 3x zo lang werkend (zoals concerta, Kinecteen of methylfenidaat retard van andere merken). Nieuws rond ADHD-medicatie – beschikbaarheid en vergoeding dexmethylfenidaat: Kort- en langwerkend. uitsluitend verkrijgbaar via de regenboogapotheek. dit werkt ongeveer 2 x zo sterk als methylfenidaat. dexamfetamine: • generieke kortwerkende pillen van 2,5 mg; • de geregistreerde Amfexa van 5 mg; • langwerkende dexamfetamine via de regenboogapotheek. nieuws rond vergoedingen en nieuwe medicatievormen • Vanaf 1 januari is het maximale bedrag dat je aan eigen bijdrage voor medicatie moet betalen 250 euro. Hierdoor zijn de duurste medicijnen ook gemakkelijker bereikbaar. Wel houd je als volwassene je 385 euro eigen risico. Kinderen hebben geen eigen risico. • de komende maanden wordt de generieke dexamfetamine 2,5 mg niet meer geïmporteerd en zal dan ook waarschijnlijk medio 2019 opraken. de (voor kinderen) geregistreerde 5 mg Amfexa is dan het dexamfetamine-middel van eerste keuze. Vanaf 1 januari is de teruggaveregeling voor de dure Amfexa veel gunstiger geworden. Je moet nu 250 euro per jaar voorschieten, maar dit bedrag krijg je in porties van 12 maanden weer geheel terug, dus in feite is Amfexa vanaf nu zonder bijbetaling. deze teruggaveregeling loopt via de apotheek. mogelijk komen er later in het jaar meerdere geregistreerde dexamfetamine-varianten op de markt. dat kan weer invloed hebben op prijzen en teruggaveregelingen. • binnenkort verloopt het patent van strattera = atomoxetine. dit betekent waarschijnlijk dat de farmaceuten die opereren op de ‘AdHd markt’ het middel gaan namaken en een veel goedkopere generieke variant van strattera zullen uitbrengen. Hier kun je met de maximale eigen bijdrage van 250 euro eigenlijk alleen maar mogelijk nadeel van krijgen. Zorgverzekeraars en apotheken verkiezen straks zeker de generieke middelen boven de dure strattera. sommigen hebben last van zo’n overstap naar een generiek middel. • mogelijk komt er een geheel nieuw product op de markt: elvanse, lisdexamfetamine. dit is een geheel nieuwe vorm van langwerkende dexamfetamine. Het voordeel zou zijn dat het niet te misbruiken is in de verslavingsscene. Het is een erg duur middel, maar wederom: dat is voor de patiënt geen onoverkomelijke belemmering meer. In Amerika en engeland is het al op de markt en de engelse richtlijn 2018 beveelt het ook aan bij volwassenen als een eerste keus. • Voor kinderen is ook nog intuniv (guanfacine) op de markt. tot nu toe een erg duur medicijn, maar ook hiervoor geldt een teruggaveregeling met volledige vergoeding tot en met 17 jaar. Het middel is niet geregistreerd voor volwassenen, maar kinderen die goed reageren mogen het ook doorgebruiken na hun 18e. Kortom, het wordt voor het eerst eens een jaar met wat positieve berichten over de vergoeding van AdHd-medicatie. meer over de verschillende soorten AdHd-medicatie vind je in de online folder ‘De deskundige – dat ben je zelf’ van rob pereira. 11
Page 12
DE KRAchT VAN hET BEELD OOK IN ONDERWIjS Het eindexamen is een stressvolle eindsprint voor elke leerling. Wekenlang boven de boeken en maar hopen dat je alles opslaat. Als je Ad(H)d of dyslexie hebt al helemaal een ramp. micha proper (24) redde het met uitlegvideo’s op youtube. ‘dit kan ik beter’ dacht hij. en hij deed het. een gesprek met de jonge ondernemer. teKst: corIne Koole H 12 oe ontstond jouw idee om uitlegvideo’s te maken over eindexamenstof? toen ik in 5 havo zat merkte ik dat mijn Add me steeds meer ging opbreken. Ik kon me niet concentreren op die enorme lappen tekst. dat moest toch anders kunnen? Ik ging op youtube kijken en vond gelukkig wat video’s over onderwerpen die ik moest leren. met behulp van beeld lukte het me veel beter om de stof tot me te nemen. maar het bleef behelpen. er waren lang niet voor al mijn examenvakken uitlegvideo’s en het meeste zag er niet professioneel uit. Ik dacht ‘daar doe ik iets mee als ik klaar ben met mijn vervolgopleiding.’ hoe heb je dat aangepakt? Het ging sneller dan ik dacht. na mijn middelbare school begon ik op de Hogeschool van Amsterdam, maar daar werden de problemen met leren alleen maar groter, want de boeken werden dikker. na een paar maanden wist ik: dit wordt niets. Ik stopte met mijn studie en ben meteen aan de slag gegaan met mijn plan. stap één was het zoeken van (bijles)docenten. met hen maakte ik een aantal pilots. toen die op youtube een succes bleken durfde ik de grote stap te zetten en heb ik mijn bedrijf digistudies opgericht. Ik was pas net 20 maar ik wist zeker dat het me ging lukken. Ik was niet de enige met deze behoefte! waar moeten uitlegvideo’s aan voldoen om leerlingen met bijvoorbeeld Ad(h)d en dyslexie goed te kunnen bedienen? Als eerste heb je natuurlijk een goede docent nodig, maar het belangrijkste is de animatie. daar maken we extra veel werk van, vergeleken met andere uitlegvideo’s op youtube. beeld blijft langer hangen dan tekst. Zeker bij leerlingen met concentratie- en leerstoornissen. die zijn erg visueel ingesteld. door te leren met video blijkt dat deze groep leerlingen gemiddeld een punt hoger scoort. kun je je met de uitlegvideo’s van digistudies op alle onderdelen van je eindexamen voorbereiden? Ja. dat wil zeggen, als je havo of vwo doet. Wij maken video’s voor micha proper de vakken Wiskunde A, wiskunde b, natuurkunde, scheikunde, biologie, aardrijkskunde, economie, nederlands, engels, Frans en duits. dit jaar maken we een start met vmbo en die verwachten we volgend studiejaar compleet te hebben. het lijkt me moeilijk om voor talen met animaties te werken. hoe maak je voor die vakken video’s die visueel genoeg zijn? Klopt, voor de talen is het moeilijker en in veel gevallen overbodig om animaties te maken. ook omdat de taalvideo’s vooral over lees- en leerstrategieën gaan. Je kunt de uitlegvideo’s van die vakken daarom meer vergelijken met powerpoint presentaties met een voice-over. overigens verschilt het animatiegehalte sowieso erg per vak. geschiedenis of aardrijkskunde vereisen veel animatie, terwijl er bij wiskunde of scheikunde juist veel in beeld geschreven wordt i.v.m. formules, tabellen en grafieken. biedt jouw digistudies zijn diensten gratis aan? mijn streven is om digistudies voor iedereen bereikbaar te maken. maar om de video’s beter en visueler te maken dan de gratis video’s op youtube, hebben we flink in onze uitlegvideo’s geïnvesteerd. gratis zijn onze diensten dus niet, maar als je het vergelijkt met een gemiddelde examentraining of bijles, dan betaal je bij ons een fractie van die bedragen. heb je met jullie video’s nog wel trainingen of bijles nodig? dat zou mooi zijn! Voor sommigen kan het zeker zo werken. maar we willen vooral een aanvulling zijn. ook op wat er in de klas gebeurt. digistudies maakt huiswerk maken en het leren voor je eindexamen eenvoudiger en leuker. Ik merk nu al dat leraren op middelbare scholen onze uitlegvideo’s aanraden aan hun leerlingen om thuis te bekijken. hoe verwacht je dat uitlegvideo’s het onderwijs zullen veranderen in de toekomst? onderwijs is relatief conservatief en loopt qua technologie erg achter bij de rest van de maatschappij. Heel vreemd eigenlijk, want hier wordt het fundament gelegd van onze jeugd. leraren zullen nooit 13
Page 14
verdwijnen. maar in de toekomst gaan uitlegvideo’s een grotere rol spelen, thuis en in het klaslokaal. Juist ook onder leraren zelf groeit het inzicht dat video’s iets extra’s bieden. Ze ondersteunen hun uitleg. bovendien bedien je op deze manier álle leerlingen. ook diegenen die –al dan niet vanwege hun dyslexie of Ad(H)d – nu eenmaal veel beter leren via beeld. onderwerpen, havo & vwo, op één platform. Als je examens doet en je komt op onze website, dan weet je honderd procent zeker dat alle stof die je moet kennen daar in video’s aangeboden staat. wAArom betAlen voor uitlegvideo's Er zijn veel gratis uitlegvideo’s te vinden op YouTube over allerlei onderwerpen en vaak over eindexamenstof. Waarom zou je dan betalen voor de video’s van Digistudies? We legden de vraag voor aan Micha. Zijn antwoord: om te beginnen de compleetheid. digistudies biedt als enige uitlegvideo’s aan van alle vakken en 14 daarnaast zijn onze video’s professioneler gemaakt. onze docenten kunnen echt een verhaal overbrengen en we maken veel werk van animaties. de meeste youtubekanalen zijn gemaakt door leraren die het leuk vinden om zelf filmpjes te maken. super dat ze dit doen, maar het resulteert vaak in verkapte powerpoint presentaties, ook voor vakken waar je veel met beeld kunt doen. mijn ervaring is dat je dan - ondanks dat je een filmpje bekijkt - nog steeds moeite hebt de informatie goed op te nemen. Wij houden je bij de les met veel beeld en animaties. Alleen onze video’s voor talen bevatten geen of nauwelijks beeld. maar ook in deze video’s is de uitleg over bijvoorbeeld een bepaald grammaticaal onderdeel zo visueel opgezet dat het toch beter binnenkomt en blijft hangen dan bij veel andere video’s. tenslotte is de uniformiteit van digistudies een onderscheidende factor. Ik denk dat het belangrijk is om altijd één stijl aan te houden waardoor leerlingen zich makkelijker vertrouwd zullen voelen met onze manier van leren en gemakkelijk kunnen vinden wat ze zoeken. kosten toegang tot alle vakken is € 9,95 per maand, maandelijks opzegbaar. Kies je maar één vak, dan is het € 6,- per maand. ledenvoordeel voor impuls & woortblind digistudies biedt leden van Impuls & Woortblind 20 procent korting! deze korting ontvang je door bij aanmelding lerenmetvideo in te vullen als kortingscode. www.digistudies.nl Bekijk ook de korte video over Micha Proper Mijn kind kan niet stoppen tekst: IlonA sAuWen, socIAAl pedAgoog* Adam (10 jaar) is de jongste zoon van leen en Jan. Hij heeft AdHd en een groot probleem met ‘stoppen’, of het nu gaat om gamen, snoepen of tV kijken. leen en Jan denken soms dat Adam eindeloos zou doorgaan als zij niet ingrijpen. Adam laten stoppen gaat gepaard met ruzie en conflict. W at leen en Jan zien bij Adam is zeker niet uitzonderlijk bij kinderen (en volwassenen) met AdHd. Zij hebben vaak meer moeite om aan iets te beginnen én om met bepaalde zaken te stoppen, zeker als het om leuke dingen gaat. gamen, snoepen, series bekijken: het heeft allemaal een onmiddellijk positief effect, het is dus een directe beloning. stoppen is voor hen dus niet zo eenvoudig en het wordt nog moeilijker als je moet stoppen om een saai of vervelend klusje te doen. vooraf afspraken maken Hoe leren we Adam stoppen? belangrijk is om vooraf afspraken te maken. doe dit samen. Het gaat om eenvoudige afspraken: hoe lang mag er gespeeld worden, hoeveel mag er gesnoept worden. soms heb je de neiging om te antwoorden ‘niet te lang’ en ‘niet te veel’. Voor sommige kinderen (en volwassenen) moet het duidelijker. bijvoorbeeld ‘een half uur’, ‘tot 18 uur’, ‘tot als mama thuiskomt’ of ‘5 snoepjes’. enkele tips om het geruzie en het onderhandelen over deze afspraken te beperken: • Vraag aan je kind wat hij/zij denkt dat kan helpen om te stoppen. • maak meteen afspraken voor een langere periode zodat je niet iedere dag opnieuw moet discussiëren. Zo kun je bepalen dat er pas gegamed mag worden als het huiswerk af is, dat op een vast uur de schermen uit moeten, dat er in een week tijd x aantal uur gespeeld mag worden. time timer • Houd je als ouder ook aan die afspraak. Wees consequent en kom niet met nieuwe regeltjes als het jou beter uit komt. Als je bijvoorbeeld met een week-limiet werkt, moet je er tegen kunnen als alle uren al de eerste dag(en) worden opgebruikt. • grijp in als de tijd gekomen is om te stoppen. maar zorg ervoor dat niet JIJ moet zeggen dat het tijd is, maar dat iets anders dat voor jou kan doen, zoals een (kook) wekker. Zit iemand in een hyperfocus dan kan het lijken alsof deze persoon tijdelijk op een andere planeet vertoeft en dan kan het moeilijk zijn om hem/haar weer ‘op aarde’ te krijgen. tip: werk met twee signalen: een eerste om af te ronden en een tweede om effectief te stoppen. Voor sommige kinderen is het een hulp als ze de tijd zien wegtikken. dit kan op een timetimer. 15
Page 16
spreek af wat je kind doet na het stoppen Afspraken maken over wanneer er gestopt moet worden is één ding. Je kunt ook afspraken maken over wat je kind zal doen als hij/zij gestopt is met de activiteit. stoppen gaat vaak iets gemakkelijker als het duidelijk is wat ervoor in de plaats komt. Als Adam uit ons voorbeeld moet stoppen met gamen en het enige dat hij daarna kan doen is ‘nietgamen’ dan motiveert dat niet echt. Is er echter iets anders leuks in het vooruitzicht dan kan dat de overgang iets gemakkelijker maken. Adam vindt het heel leuk om te gaan zwemmen, dus als je vooraf samen afspreekt dat hij moet stoppen met gamen om daarna te vertrekken naar het zwembad, dan zal dit de overgang vergemakkelijken. Stoppen is gemakkelijker als er iets anders voor in de plaats komt. uiteraard is dit niet altijd mogelijk. Je kunt niet iedere dag gaan zwemmen en soms is hetgeen komt na de fijne activiteit gewoon niet zo leuk, bijvoorbeeld huiswerk maken. Herinner aan de gemaakte afspraken. “prima, je mag gamen tot 17 uur, daarna maak je je huiswerk”. laat je niet verleiden tot een nieuwe discussie over de gemaakte afspraken. beschouw het moeilijk kunnen stoppen met iets (leuks) als een vaardig16 heid die je kind nog niet helemaal onder de knie heeft. besef dat het vastleggen van de afspraken en regels niet zal maken dat dit nu alle dagen zonder slag of stoot gaat. ‘stoppen’ blijf moeilijk voor mensen met AdHd. Als ouder kun je je kind helpen om hier beter in te worden en op die momenten dat hij/zij het nog niet alleen kan. en wat met volwassenen? leen en Jan maken zich zorgen over hoe het zal gaan als Adam ouder wordt. “nu kunnen we nog voor hem afgrenzen, maar hoe zit dat met later? Wat als hij ook geen grenzen kent bij alcohol en als hij uitgaat? of begint te experimenteren met drugs en geen nee kan zeggen? Als onze oudste kinderen uitgaan, drinken ze ook weleens een biertje, maar ze gaan niet te ver. daar durf ik bij Adam niet op vertrouwen.” de ongerustheid over de kans op verslaving bij je kind met AdHd is niet onterecht. Je bent kwetsbaarder voor een verslaving als je AdHd hebt. is iedereen met Adhd een verslaafde? Als je AdHd hebt en/of als verslavingen in de familie zitten, heb je een verhoogde kans op een verslaving. maar het is niet zo dat je zelf dan ook zeker verslaafd raakt aan een of andere legale of illegale drug. Hoe komt het nu dat mensen met AdHd sneller verslaafd raken? In de eerste plaats vertonen jongeren met AdHd meer experimenteergedrag. Ze zullen sneller nieuwe zaken uitproberen, ook dingen die ongezond voor hen zijn. maar één keer experimenteren met een jointje roken betekent natuurlijk niet dat je op weg bent naar een levenslange verslaving. daarnaast leveren roesmiddelen onmiddellijke ‘voordelen’ op: de roes zelf, rust in je hoofd, het gevoel erbij te horen. de negatieve gevolgen laten zich vaak pas op termijn voelen. uit onderzoek blijkt dat een derde van de (jong)volwassenen met AdHd tabak, alcohol of drugs gebruikt om de symptomen van AdHd te verzachten. op die manier hebben ze het gevoel vat te krijgen op de rusteloosheid, negatieve emoties, depressieve- en angstgevoelens en slaapproblemen of is het alsof de constante stroom van gedachten en emoties vermindert. Heb je als (jong)volwassene geen alternatieven om rust te vinden of om op een of andere manier vat te hebben op je AdHd dan blijft het zeer verleidelijk of zelfs noodzakelijk om altijd weer terug te grijpen naar deze middelen. Het is daarom zeer belangrijk dat kinderen en jongeren al snel leren wanneer ze minder last hebben van hun AdHd-kenmerken en wat hen daarbij helpt. Voor sommigen werkt sporten, voor anderen medicatie en/of het inzetten van hulpmiddelen om meer structuur te krijgen in de dagelijkse bezigheden. de band met je kind is het allerbelangrijkst Wat kunnen de ouders van Adam doen om hem te helpen meer controle te krijgen over zijn ‘ongewenst gedrag’? In hun pogingen om jongeren op het rechte pad te houden, onderschatten ouders soms hoe belangrijk het is om in te zetten op de goed band met hun kind. Ja, natuurlijk is het belangrijk dat het huiswerk gedaan wordt en dat je kind niet te veel snoept. maar het allerbelangrijkste is en blijft het feit dat je kind/jongere het gevoel heeft dat hij ergens terecht kan, als het goed gaat, maar zeker ook als het slecht gaat. ga ervan uit dat je kind, of het nu 10 jaar is zoals Adam of 16 of 32, nog fouten zal maken. Veel fouten, als dat kind AdHd heeft. en dat hij dan hulp nodig zal hebben om hier uit te komen. uiteraard mag je reageren op dingen die mis gaan. doe dat alleen op zo’n manier dat je kind zijn fouten ook durft toe te geven en (jouw) hulp durft te vragen bij problemen. dit vergroot de kans dat je kind ook zelf naar je toe zal komen als hij beseft dat hij/zij moeilijk kan stoppen met dingen HyPERfoCuS: hoewel het in tegensprAAk lijkt met de problemen die iemAnd met Adhd heeft om de AAndAcht te richten en te houden, kAn iemAnd met Adhd ook in een hyperfocus terecht komen. op dAt ogenblik is Alle AAndAcht gericht op die ene Activiteit. de AAndAcht is dAn Zo sterk gericht dAt het heel moeilijk is om hier uit los te komen. je kind hoort je niet Als je tegen hem spreekt. een AAnrAking of de nAAm noemen en oogcontAct mAken, is nodig om door te dringen. en er alleen niet uitkomt. stel je zo op ten opzichte van je kind dat het durft eerlijk zijn. probeer je ergste emoties te beperken als je kind je een fout opbiecht, vlieg niet meteen uit over hoe stom dit was en of hij dan nooit eens iets goed kan doen, maar ga samen op zoek naar een oplossing. en tot slot, focus vooral op de fijne momenten, de dingen die goed gaan en steek daar veel energie in, het kan jullie band alleen maar sterker maken. *De originele versie van dit artikel verscheen in Zit Stil Magazine, nr. 150-zomer 2018. Zit Stil is onze zustervereniging in België. Zij informeert, vormt, traint, ondersteunt en onderneemt maatschappelijke actie om iedereen die met aDHD te maken krijgt, vooruit te helpen in het leven. Zit Stil Magazine verschijnt 3x per jaar: https://www.zitstil.be/ 17
Page 18
Dyscalculie? Als de wil en de mogelijkheden er zijn, kan een school (zowel basis- als voortgezet onderwijs) veel doen voor kinderen met dyscalculie en ook voor rekenzwakke kinderen. Zo kan de school zorgen voor langdurige oefening, specifieke instructie, onderwijs door een leerkracht die als rekenspecialist is (bij)geschoold en zelfs individuele ondersteuning als daar budget voor is. tekst: hAns vAn luit 18 H et gaat in feite om de uitvoering van zoveel mogelijk ondersteuning en dispensaties (vrijstellingen van verplichtingen op rekengebied) als haalbaar zijn voor een school. een uitvoeringsplicht is er niet. In het kader van passend onderwijs kan de school dit ook doen voor zwakke rekenaars zonder dyscalculieverklaring. Wat de ondersteuning concreet inhoudt staat voor gediagnostiseerde leerlingen beschreven in een dyscalculieverklaring die de leerling krijgt. de dyscalculieverklaring wordt opgesteld na een diagnostisch onderzoek. meestal staan daar drie soorten maatregelen in. Hieronder volgt een korte beschrijving. specialistische hulp remedial teaching door een in rekenbehandeling gespecialiseerde remedial teacher of een rekenspecialist in school. Aandachtspunten hierbij zijn: • inzicht bieden in de verschillende rekenbewerkingen, door deze stapsgewijs aan te bieden en waar wenselijk op te nemen in een strategieboekje (ter ontlasting van het geheugen). belangrijk is dat de behandelaar de leerling (individueel of in een klein groepje) begeleidt in het kiezen en aanleren van de juiste strategieën en het uitvoeren van de berekeningen; • de leerling aanleren zichzelf vooraf te oriënteren op een opgave en zichzelf na een antwoord of tussenstap steeds te controleren; School kan het verschil maken hans van luit • de leerling helpen bij het vertrouwd raken met de toegestane hulpmiddelen. hulpmiddelen en extra tijd • gebruik van de rekenmachine toestaan bij rekentaken die de leerling wel begrijpt en waar dit het oplossen van tussenstappen vergemakkelijkt (de leerling noteert de tussenstappen op papier); • het bieden van extra tijd bij toetsen; • gebruik toestaan van bij de ondersteuning gemaakte stappenplannen en een strategieboekje; • gebruik toestaan van visuele ondersteuning zoals uitrekenpapier, aangepaste tafelkaart en/ of honderdveld. dispensaties • vermindering of versimpeling van een aantal opgaven bij toetsen; • minder zwaar meerekenen van typische rekenfouten; • laat de leerling bij twijfel de berekening bijvoorbeeld mondeling toelichten. diagnostisch onderzoek en vergoeding een diagnostisch onderzoek naar dyscalculie is kostbaar. eventuele vergoeding valt voor personen tot 18 jaar onder de verantwoordelijkheid van de gemeente. ouders moeten daarvoor bij de gemeente een aanvraag voor zo’n onderzoek in*van luit, J.e.h. (2018). Dit is dyscalculie. achtergrond en aanpak. houten: lannoocampus. dienen. Het diagnostisch onderzoek wordt alleen vergoed als er naast de problemen met rekenen ook sprake is van psychische (faalangst)problematiek. uit onderzoek blijkt dat bij ruim 90% van de kinderen met dyscalculie sprake is van faalangst of zelfs een angststoornis (Van luit, 2018)*. onderzoek naar faalangst (zich uitend in somatische klachten als buikpijn, schoolverzuim, maar ook sociale isolatie) is namelijk een hulpvraag die wel voor vergoede diagnostiek in aanmerking komt. een gespecialiseerd gedragsdeskundige legt dan al snel de link met de rekenproblemen waar iemand mee kampt. Het is aan de ouders/ verzorgers om - in contact met de gemeente c.q. het wijkteam (via zogenoemde keukentafelgesprekken) - 19
Page 20
7x6 4x9 tafelkaart aan te dringen op onderzoek door een gespecialiseerde gedragsdeskundige. middels zo’n onderzoek heeft het kind de meeste kans op adequate begeleiding voor zowel de rekenproblemen als de faalangstproblemen die hieruit voortkomen. bij vaststelling van dyscalculie kan immers uitvoering van de genoemde maatregelen vanuit school bedongen worden. Voor (faal)angstproblemen krijgt het kind –indien nodig- vergoede hulp van een daarin gespecialiseerde behandelaar. een diagnostisch onderzoek moet uitgevoerd worden door een daartoe gespecialiseerde gedragsdeskundige. de praktijk laat zien dat er veel aanbieders zijn, maar lang niet allemaal zijn die voldoende (bij)geschoold. Kijk voor overzicht van gespecialiseerde gedragsdeskundigen op: www.kwaliteitsinstituutdyscalculie.nl. hulp bij faalangst niet alleen in een diagnostisch onderzoek kan faalangst onderzocht en daarna behandeld worden, ook in de klas kan de leerkracht het nodige doen. enkele voorbeelden: • laat de leerling een spreekbeurt houden of een profielwerkstuk schrijven over dyscalculie; • vraag de leerling bij klassikale beurten alleen sommen die bij zijn/haar niveau passen, of geef geen beurt als dit te spannend is; • bereid enkele keren samen met de leerling een rekentoets voor, daarna kan de leerling dit zelfstandig: markeer voorafgaande aan de afname van de toets de opgaven op het toetsblad met een groene (opgave is te doen), gele (opgave is moeilijk maar waarschijnlijk wel oplosbaar) of rode (te moeilijk) stift. de leerling maakt dan eerst de groene, dan de gele en als er nog tijd over is de rode opgaven. belangrijkste voordeel van deze werkwijze is een 20 grotere motivatie en minder faalangst, want stel dat in een toets (zonder kleurcodering) de eerste drie sommen ‘rode’ sommen blijken te zijn, dan haakt de leerling bij het maken van de toets heel snel af. Voorzie bij digitale toetsen de leerling altijd van een papieren versie, voor toepassing van deze kleurencodering. Ad(h)d en dyslexie Het komt vaak voor dat iemand met Ad(H)d of dyslexie ook rekenproblemen heeft. beide ontwikkelingsstoornissen gaan regelmatig samen met dyscalculie. of er dan echt sprake is van twee verschillende stoornissen valt lastig te onderzoeken. de gedragsdeskundige die een dyscalculie-onderzoek doet bij iemand met Ad(H)d zal het aandachtsprobleem als de meest waarschijnlijke verklaring voor de rekenproblemen aanmerken. belangrijk is dan dat eerst de aandacht gereguleerd wordt met gedragshulp en/of medicatie. pas als de aandacht redelijk onder controle is kan onderzoek naar de ernst van het rekenprobleem worden gedaan. Voor dyslexie geldt dat de gedragsdeskundige vooral alert moet zijn op het verschil tussen de oplossing van talige rekentaken en ‘kale’ rekentaken van vergelijkbare moeilijkheidsgraad. uit onderzoek blijkt dat ongeveer 10% van de kinderen met Ad(H)d en/of dyslexie een dubbeldiagnose met dyscalculie heeft. https://www.impulsenwoortblind.nl/ Dyscalculie/#voorlichting-en-informatie 6x7 6x8 7x8 6x9 7x9 Positive Dyslexia: een boek waar je wat aan hebt tekst: Anne-mArie hArtmAnn In dit artikel maak je kennis met het boek positive dyslexia van rod nicolson. deze britse professor in de psychologie doet al 25 jaar onderzoek naar dyslexie en schreef er verschillende boeken over. positive dyslexia is een belangrijk boek omdat het de kwaliteiten van mensen met dyslexie centraal stelt. B innen zijn onderzoek naar dyslexie introduceerde nicolson in 2010 zijn idee van positieve dyslexie. Zijn inspiratie vond hij bij de beweging binnen de psychologie die zich positieve psychologie noemt. Voor nicolson sloeg de volgende quote van martin seligman, grondlegger van de positieve psychologie, de spijker op zijn kop: ‘curing the negatives, does not produce the positives’. Want, zo zegt nicolson: je wordt als dyslecticus niet ergens aangenomen omdat je na veel geploeter misschien bijna net zo goed leest als een niet-dyslecticus. Je wordt aangenomen omdat je juist ergens wél goed in bent. daar moet dus de focus op liggen bij mensen met dyslexie en dat is zeker niet het geval bij de huidige omgang met dyslexie. om dyslexie alleen te benaderen als leerstoornis is gevaarlijk en eenzijdig volgens nicolson. Het is tijd om dyslexie vanuit de sterke punten te benaderen in plaats van steeds de zwakke kanten te willen verbeteren. sterke kanten van dyslexie In zijn boek ontwikkelt nicolson een visie die hij positieve dyslexie noemt, waarin de sterke kanten van dyslexie niet alleen erkend worden, maar ook juist gewild zijn in de samenleving. Hij gebruikt hiervoor het beeld van een griekse tempel met 3 pilaren die ieder een groep vaardigheden vertegenwoordigen. de 3 pilaren zijn als volgt: 1) de 1e pilaar staat voor drie sociale vaardigheden: teamwork, empathie en communicatie; 2) de 2e pilaar drie cognitieve vaardigheden: conceptueel denken, creativiteit, visualisaties; 3) de 3e pilaar is gericht op drie beroepsvaardigheden: daadkracht, pro-activiteit en flexibiliteit. de overkoepelende kracht van dyslectici vormt het dak van de tempel: hun onconventionele manier van denken. samen vormen dit 10 vaardigheden die hij de dyslexie decathlon noemt. In dit boek toont hij aan dat deze vaardigheden niet alleen eigenschappen zijn van de meeste mensen met dyslexie, maar dat het bovendien vaardigheden zijn die zowel individuen als organisaties nodig hebben in de 21ste eeuw. onderzoek sterke kanten Voordat nicolson zijn griekse tempel ontwikkelde, deed hij uitgebreid onderzoek naar de sterke kanten 21
Page 22
van dyslectici. Zo interviewde hij een grote groep werknemers met dyslexie uit verschillende beroepsgroepen. In een ander onderzoek stonden zelfstandig ondernemers met dyslexie centraal. de data en conclusies die uit beide onderzoeken voortkwamen leidden uiteindelijk tot de tempel met zijn 3 pilaren. de 10 vaardigheden van dyslectici komen dus niet uit de lucht vallen maar zijn op wetenschappelijk onderzoek gebaseerd. waar gaat het fout? Vervolgens stelt nicolson in zijn boek een cruciale vraag: als dyslectici zoveel sterke kanten hebben, hoe komt het dan dat zoveel kinderen met dyslexie falen en niet goed vooruit komen? Waar gaat het fout? Voor het antwoord op die vraag moeten we een stukje terug naar de theorie. In hoofdstuk 3 gaat nicolson uitgebreid in op de verschillende theorieën over wat dyslexie is en voegt de zijne toe, op basis van eigen bevindingen. Zijn conclusie: dyslectici hebben bovengemiddeld moeite met het automatiseren en zijn tegelijkertijd bovengemiddeld goed in een aantal andere vaardigheden. Helaas werkt het onderwijs al vanaf de basisschool volgens een methode van leren waar kinderen met dyslexie nu juist zwak in zijn, namelijk sterk gericht op het automatiseren. daarnaast start het leren lezen op een leeftijd waarop jonge kinderen met dyslexie er nog niet klaar voor zijn. Hun executive functies zijn nog niet ver genoeg ontwikkeld om te leren lezen, terwijl die juist nodig zijn voor het leerproces. gevolg: deze kinderen hebben vanaf het prille begin op school nauwelijks succeservaringen en veel faalervaringen. toxisch leren Volgens nicolson leidt een enkele faalervaring tot een mentale deuk 22 waarvan je weer goed kunt herstellen. maar bij veel dyslectische kinderen blijven de faalervaringen komen, omdat het lezen maar doorgaat op school. dit leidt tot wat nicolson een ‘mentaal abces’ noemt, te vergelijken met een traumatische ervaring. gevolg is dat dyslectici in leersituaties vaak in een staat van aangeleerde hulpeloosheid belanden, continu proberen zich aan te passen of nerveus worden, stress opbouwen en in een vecht- vluchtmodus komen. In deze modus kan je brein helemaal geen informatie meer opslaan en ben je nog verder van huis. ‘toxisch leren’ noemt hij dat: je wordt er langzaam door vergiftigd. blauwdruk gelukkig is er licht aan de horizon en wordt er uitgebreid aandacht besteed aan hoe je wel succes kunt hebben. In hoofdstuk 5, 6 en 7 van het boek beschrijft nicolson hoe je succes kunt hebben op school, op het werk en in de maatschappij. Hij schetst een soort blauwdruk voor een succesvolle positieve dyslexie reis. succes op school Vanaf dag 1 op de basisschool is het belangrijk om situaties van toxisch leren te vermijden. Het kan namelijk ook anders: meer natuurlijk en spelenderwijs. nicolson geeft in hoofdstuk 5 voorbeelden van oefeningen die je thuis kunt doen met je kind. Kort door de bocht zegt hij: neem concrete situaties uit het dagelijks leven om taal aan te leren en gebruik ook beeld hierbij (via filmpjes bijvoorbeeld). met de voorbeelden wil hij ook professionals in het onderwijs inspireren om de aanpak op school aan te laten sluiten bij de informatieverwerking van kinderen met dyslexie. In het voortgezet onderwijs zullen leerlingen waarschijnlijk al faalervaringen in hun rugzak hebben. daarom is het voor deze leeftijdsgroep extra belangrijk om de sterke kanten te benutten in de manier van leren, zodat er succeservaringen ontstaan. nicolson’s motto hier is ‘teach them the way they learn’: ‘geef hen onderwijs op een manier die aansluit bij hoe zij leren’. sleutelelementen hierbij zijn: • Voorkomen – de trigger context waar in de leerling blokkeert (toxisch leren) voorkomen; • Aanpassen – niet het kind, maar de leeromstandigheden aanpassen, zodat er een optimale leeromgeving ontstaat voor alle leerlingen; • Inspiratie – leerlingen doelen laten stellen die hen inspireren, gebruik maken van rolmodellen; • Versnelling -leerstrategieën aanleren waardoor je effectiever leert en werkt. succes op het werk Hoofdstuk 6 van het boek begint met interessante literatuur op het gebied van dyslexie bij volwassenen en werk. Voor diegenen die van meer achtergrondinformatie houden zeker een aanrader. ben je meer praktisch aangelegd, dan wordt het vanaf paragraaf 6.6 interessant. daar gaat nicolson verder in op hoe je succes kunt hebben met dyslexie in het werk. Volgens hem is het een samenspel van verschillende activiteiten: • Het analyseren van je sterke kanten • Het analyseren van je zwakke kanten • Verbeteren van je sterke kanten • leren omgaan met je zwakke kanten • op zoek gaan naar wat je motiveert. ga je met deze zaken aan de slag, dan heeft dat een positief effect op je kansen op werk dat bij je past. anne-marie hartmann daarnaast moet je ook bekend zijn met ‘de regels van het spel’ en die naar je hand kunnen zetten. Zoals het opstellen van je cV, de sollicitatie en de presentatie van je vaardigheden. Het gaat dus niet vanzelf, maar deze benadering van nicolson biedt wel perspectief. en is stukken positiever dan het bekende mantra ‘voor een goede baan moet je beter leren lezen en schrijven’. succes in de maatschappij de sleutel tot succes in de maatschappij voor mensen met dyslexie is volgens nicolson: oplossingen bieden voor problemen die spelen in de maatschappij en ook bij organisaties. dyslectici bezitten namelijk de vaardigheden om deze oplossingen te bedenken. ontdek ze bij jezelf en ga er mee de boer op. dan komt dyslexie vanzelf in een positiever daglicht te staan. leesbaarheid van het boek nicolson heeft zijn uiterste best gedaan om het boek zo leesvriendelijk mogelijk te maken, ook voor dyslectici. Hij vertelt een duidelijk verhaal en bouwt het logisch op. daarnaast staat het boek boordevol illustraties en bovenaan elke paragraaf staat een korte samenvatting, heel visueel weergegeven. Zo kun je vlot door de hoofdzaken van het boek heen. Verder is het boek als showbook in Apple ibooks te lezen. Het is helaas nog alleen in het engels verkrijgbaar. nel Hofmeester werkt momenteel aan een nederlandse vertaling. voor wie? In dit boek besteedt nicolson aandacht aan de gehele levensloop van iemand met dyslexie. dat maakt het boek dan ook interessant voor ouders van kinderen met dyslexie, volwassenen met dyslexie, onderwijsprofessionals en werkgevers. waar verkrijgbaar? https://www.amazon.co.uk/Positive-DyslexiaRoderick-I-Nicolson/dp/0993122701 Of wacht op de Nederlandse bewerking en vertaling van Nel Hofmeester e.a. Deze verschijnt op de Dyslexiedag, 5 oktober 2019. meer lezen en zien? rod nicolson over positive dyslexia: https://www.youtube.com/ watch?v=XqmSMvkBPmQ powerpoint over positive dyslexia: https://www.unirsm.sm/media/documenti/ unirsm_2020.pdf 23
Page 24
jURIDISchE WEGWIjzER IEDER(IN) Het Juridisch steunpunt van Ieder(in) is gestopt per 1 januari 2019. Voor de juridische dienstverlening krijgt Ieder(in) geen subsidie meer. om mensen die vastlopen bij aanvragen en juridische procedures niet helemaal in de kou te laten staan, heeft Ieder(in) een Juridische wegwijzer gemaakt. Ieder(in) is een netwerk voor mensen met een beperking of chronische ziekte. teKst + bron*: IEDER(IN) p 24 roblemen met een AAnvrAAg van het kastje naar de muur? Voel je je van ‘het kastje naar de muur’ gestuurd? Weet je niet waar je moet zijn voor de zorg en ondersteuning die je nodig hebt? Neem contact op met het Juiste Loket je krijgt de juiste zorg of ondersteuning op school niet goed geregeld? Wellicht kan het Interventieteam onderwijs je verder helpen. Neem contact op met het Interventieteam onderwijs kom je er alleen niet uit? Vind je het moeilijk of zie je er tegenop om je aanvraag voor een voorziening of zorg alleen te doen? Je hebt recht op onafhankelijke cliëntondersteuning. een onafhankelijke cliëntondersteuner weet de weg, kent de regelgeving en kan je ondersteunen bij een aanvraag. ook kan een cliëntondersteuner je helpen om duidelijk te krijgen wat je hulpvraag precies is. onafhankelijke cliëntondersteuning kun je aanvragen bij je gemeente of het wijkteam. Meer informatie over onafhankelijke cliëntondersteuning niet eens met een besluit of je begrijpt het besluit niet het juridisch loket Het Juridisch loket geeft gratis juridisch advies aan iedereen met een laag inkomen en weinig vermogen. Vind een Juridisch Loket bij jou in de buurt rechtsbijstandverzekering Heb je een rechtsbijstandverzekering? de meeste verzekeraars hebben een limiet aan het aantal vragen en zaken die per jaar voorgelegd worden. laat daarom eerst bij het Juridisch loket controleren of bezwaar of beroep zin heeft. sociaal raadslieden sociaal raadslieden geven gratis informatie en advies over wetten en regelgeving. ook kunnen ze je helpen bij het indienen van aanvragen en bezwaarschriften en het invullen van ingewikkelde formulieren. Vind een bureau Sociaal Raadslieden in jouw regio ssZ Advocaten ssZ Advocaten zijn aangesloten bij de specialisatievereniging sociaal Zekerheidsrecht. Zij zijn gespecialiseerd in sociaalzekerheidsrecht. Heb je een laag inkomen dan kun je mogelijk gebruik maken van de rechtsbijstand van een ssZ-advocaat. Je betaalt alleen een inkomensafhankelijke eigen bijdrage. Vind een SSZ-advocaat gratis online rechtsbijstand Advocaten.nl geeft gratis juridisch advies. Stel je vraag aan advocaten.nl sociaal verhaal sociaal Verhaal is een vrijwilligersorganisatie die rechtshulp geeft bij ingrijpende problemen op sociaal-maatschappelijk. sociaal verhaal geeft gratis advies. Neem contact op met Sociaal Verhaal rechtswinkel bij de rechtswinkel kun je gratis en anoniem jouw juridische probleem voorleggen en je juridische vraag stellen. Stel jouw vraag aan de Rechtswinkel goedvertegenwoordigd.nl Wegwijzer voor het regelen en uitvoeren van goede vertegenwoordiging voor familie en naaste(n) als die de regie zelf niet (meer) kan/kunnen voeren. ga naar goedvertegenwoordigd.nl gediscrimineerd? ongelijk behAndeld? geen toegAng? Antidiscriminatiebureau Iedere gemeente is wettelijk verplicht om een laagdrempelige, onafhankelijke voorziening in te stellen, waar burgers terecht kunnen met klachten over discriminatie. Meld je klacht bij het antidiscriminatiebureau college voor de rechten van de mens bij het college voor de rechten van de mens kun je terecht met vragen over discriminatie en andere mensenrechten in nederland. Je kunt misstanden melden en je kunt jouw discriminatieklacht voorleggen. ook geeft het college advies en denken ze mee over wat je nog meer kunt doen. Neem contact op met het College voor de Rechten van de Mens Discriminatie direct melden *met dank aan Ieder(in). op de website van Ieder(in) vind je nog meer informatie voor hulp en ondersteuning. Impuls & Woortblind is lid-organisatie van Ieder(in). hulp en Advies door vrijwilligers vAn impuls & woortblind op zoek naar hulp, tips of gewoon een luisterend oor door een ervaringsdeskundige? op onze website vind je onder de termen AdHd, Add, dyslexie en dyscalculie in het boven-menu voor elk van deze vier een pagina met onze contactpersonen en cliëntondersteuners. per persoon staat kort zijn of haar aandachtsgebied beschreven. Je vind deze pagina’s met uitgebreide info per contactpersoon ook via het overzicht Contactpersonen. 25
Page 26
WETTELIjKE REGELINGEN VOOR STUDENTEN MET AD(h)D EN/Of DySLExIE de studietijd is de mooiste tijd van je leven. Je staat voor het eerst op eigen benen, volgt een opleiding die je zelf gekozen hebt en je wordt eindelijk als volwassene behandeld. de praktijk is helaas vaak minder rooskleurig. Zeker als je Ad(H)d of dyslexie hebt. teKst: dAVId bloemInK* W 26 aar gaat het mis? ten eerste liggen de moeilijkheidsgraad en de hoeveelheid leerstof ineens stukken hoger, daarnaast moet je ook nog eens helemaal zelf je planning bewaken. Voor studenten met een ‘functiebeperking’ als Ad(H)d of dyslexie is dit vaak een te grote uitdaging. met als gevolg dat je studievertraging oploopt, wat stress geeft én geld kost. of dat je stopt met je studie. Vaak zonder dat je wist dat er hulp mogelijk was. Ik spreek uit eigen ervaring. Vandaar dit artikel. de moeilijke weg naar hulp Als student met een functiebeperking kun je voor dit soort problemen begeleiding krijgen van bijvoorbeeld de studentendecaan (hbo/wo) of studiebegeleider (mbo). maar die begeleiding komt niet zomaar uit de lucht vallen. Als student moet je zélf aangeven dat je last hebt van een functiebeperking, met mogelijke gevolgen voor het afronden van je opleiding. maar juist die eigen verantwoordelijkheid vormt voor veel mensen met Ad(H)d en/of dyslexie een probleem. sommigen schamen zich voor hun functiebeperking en proberen deze te verbergen of te compenseren. Anderen – waaronder ik zelfweten helemaal niet wat er allemaal voor hen mogelijk is. de relevante informatie is ook lastig te vinden als niemand je erop wijst. en kom je er pas tijdens je studie achter dat je last hebt van een functiebeperking waardoor je vastloopt of vertraging krijgt, dan ben je soms al te laat om voor bepaalde voorzieningen in aanmerking te komen. trek dus op tijd aan de bel! Heb jij Ad(H)d, dyslexie of een andere functie beperking? dan is onderstaand overzicht hopelijk nuttig voor je. Het geeft kort weer welke wettelijk bepaalde hulpmiddelen er zijn en welke stappen je moet zetten om te kijken waar jij eventueel recht op hebt. wettelijk bepaalde hulpmiddelen vanuit de overheid (duo) Als je door een functiebeperking studievertraging oploopt of uiteindelijk je studie niet af kunt maken, maak je misschien aanspraak op de Voorziening prestatiebeurs van Duo (dienst uitvoering onderwijs). Je moet hiervoor wel aan strenge voorwaarden voldoen, waarover de site van duo niet overal even duidelijk is. Zo is een voorwaarde dat je een aantoonbare ‘chronische ziekte of handicap’ hebt, waardoor je niet in staat bent binnen de vastgestelde termijnen af te studeren. maar ook dan heb je alleen in ‘uitzonderlijke gevallen’ recht op de Voorziening prestatiebeurs, aldus deze pagina van Duo. de Voorziening prestatiebeurs kent vier vormen, afhankelijk van het type studieprobleem: Verlenging van de prestatiebeurs: als het diploma wel behaald kan worden, maar niet binnen de termijn van de prestatiebeurs (vaak 4 jaar). In dit geval maak je eventueel aanspraak op een extra jaar studiefinanciering + reisrecht. Verlenging van de diplomatermijn: als het diploma wel behaald kan worden, maar niet binnen de diplomatermijn van 10 jaar. Omzetting van de prestatiebeurs in een gift: als je moet stoppen met je studie door blijvende medische omstandigheden. Nieuwe aanspraak op studiefinanciering: als je door je functiebeperking moet stoppen met je studie maar een andere opleiding wil doen die wel haalbaar is voor jou. hoe weet ik waar ik recht op heb? De site van Duo meldt hierover: ‘loopt u studievertraging op, dan geeft u dit zo snel mogelijk door. Als u onderwijs op het hbo of aan de universiteit volgt, neemt u daarvoor contact op met de studentendecaan. In het mbo kunt u terecht bij uw studiebegeleider. de studentendecaan of studiebegeleider kan u helpen om studievertraging te beperken of in te lopen. Alleen in uitzonderlijke gevallen kan uw studentendecaan of studiebegeleider een voorziening prestatiebeurs voor u aanvragen. de studentendecaan of studiebegeleider en duo beoordelen of u voldoet aan de voorwaarden.’ Ad(H)d en dyslexie vallen wettelijk wel onder de eerdergenoemde voorwaarde ‘chronische ziekte of handicap’, maar daarmee heb je niet automatisch recht op ondersteuning vanuit duo. Voor de beoordeling en de aanvraag heb je echt de studentendecaan of studiebegeleider nodig. 27
Page 28
wettelijk bepaalde regelingen vanuit de onderwijsinstelling naast de Voorziening prestatiebeurs van duo geven de Wet gelijke behandeling voor gehandicapten en chronisch zieken (Wgbh/cz) en de Wet op het Hoger onderwijs en Wetenschappelijk onderzoek (WHW) je als student met een functiebeperking ook bepaalde rechten. deze wetten verplichten onderwijsinstellingen om voorzieningen te treffen voor studenten die dat nodig hebben. Zo moeten universiteiten en hogescholen bij het afgeven van een (bindend) studieadvies rekening houden met persoonlijke omstandigheden van hun studenten. daarnaast moeten instellingen in hun onderwijs- en examenreglement (oer) opnemen hoe zij studenten met een functiebeperking 28 redelijkerwijs in de gelegenheid stellen om tentamens af te leggen. profileringsfonds ook kunnen hbo- en wo-studenten die vertraging oplopen door hun functiebeperking aanspraak maken op het profileringsfonds van de onderwijsinstelling. dit is een extra vergoeding die je vanuit de onderwijsinstelling kunt krijgen, naast wat duo biedt. Helaas is dit fonds zelfs bij veel studentendecanen niet voldoende bekend, laat staan bij studenten. Zie het rapport van de Inspectie van onderwijs uit oktober 2018. Wijs je decaan dus op dit fonds, dat elke onderwijsinstelling heeft! meld je op tijd bij de decaan of studiebegeleider er zijn dus zeker ondersteuningsmogelijkheden als jouw studie vanwege je functiebeperking te zwaar voor je wordt. Het is alleen vaak lastig om bij de juiste informatie hierover te komen. bovendien is het recht op hulp afhankelijk van jouw persoonlijke situatie. neem daarom meteen contact op met de studiebegeleider (mbo) of studentendecaan (hbo/ wo) van je opleiding als je denkt dat jouw functiebeperking je belemmert bij je studie. Zij zijn beter thuis in de materie en één telefoontje kan je een hoop zoekwerk en stress besparen! hulp bij het zoeken naar meer informatie: • google op: ‘studievertraging door functiebeperking’ • https://www.rijksoverheid.nl/ onderwerpen/studiefinanciering/vraag-en-antwoord/ studiefinan-ciering-handicap • https://www.handicap-studi e.nl/1_66_ Studeren_met_een_beperking.aspx • uitgebreide en zeer leesbare brochures in pdF van de universiteit leiden over studeren met aDHD en studeren met dyslexie. met (zelf)studie-tips en duidelijke uitleg hoe je hulp kunt krijgen, ook vanuit duo. Handig voor alle studenten. Het Profileringsfonds van de universiteit Leiden staat er opvallend genoeg nIet bij! tijdens die periode heeft niemand (hulpverleners, decanen, huisartsen, netwerk, etc.) me ooit verteld over de eventuele regelingen die voor studenten met een functiebeperking mogelijk zijn. Helaas kon ik het op dat moment ook niet zelf bedenken. dit vind ik achteraf nog steeds erg jammer. Ik heb tijdens mijn laatste studiejaren uiteindelijk moeten lenen om mijn studie te kunnen bekostigen. nu loop ik tegen de dichte deur van de bureaucratie aan omdat ik met terugwerkende kracht geen extra rechten meer heb. Vandaar dat ik graag een stuk wilde schrijven voor Impuls & Woortblind! *over david bloemink Ik ben 29 jaar en woon sinds 2.5 jaar in den Haag. oorspronkelijk kom ik uit groningen, waar ik vijf jaar gestudeerd heb. tijdens mijn studietijd in groningen werd ik gediagnosticeerd met Add (onjuist, helaas) en kreeg ik ritalin voorgeschreven. Helaas hadden coaching en medicatie allerminst het gewenste effect en bleek zelfstandigheid tijdens de bachelor-periode erg lastig, waardoor ik vertraging opliep. uiteindelijk heb ik in 2017 mijn master in organisatie- en managementsociologie afgerond. nu werk ik als consultant in een kleine organisatie, waar ik me graag bezighoud met data science, analytics en interessante organisatievraagstukken. Vorig jaar ben ik gelukkig opnieuw gediagnosticeerd (nu met AdHd en het vertraagde slaapfase syndroom) en heb ik goede professionele hulp gevonden via psyQ. We hebben inmiddels ook bijna de juiste medicatie-afstelling gevonden! 29
Page 30
INcLUSIEf ONDERWIjS: zO DOEN STUDENTEN DAT ‘Higher education for students with disabilities: ensuring compliance with the un convention’. dit was het thema van de engelstalige conferentie op 19 november, georganiseerd door Handicap + studie. Het Vn-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap trad in 2016 in nederland in werking. doel van dit verdrag: een inclusieve samenleving, waarin iedereen meedoet. Hoe ver zijn we, ruim anderhalf jaar later, met inclusief hoger onderwijs? teKst: KArIn JAHromI – WerKgroep onderWIJs I & W e 30 r ging tijdens het congres een groot aantal sprekers aan de deelnemers voorbij en er werd een convenant ondertekend door verschillende hbo- en wo-onderwijsinstellingen. Ieders boodschap was: inclusief onderwijs moet er komen. maar we zijn er nog lang niet. Inspirerend vond ik vooral de initiatieven vanuit studenten zelf (waarvan sommigen met een functiebeperking) om hun opleiding werkelijk inclusief te maken. maar eerst spraken de ‘grote namen’. marian de groot - als scheidend directeur van Handicap + studie – zette bij haar welkomstwoord al direct de toon met haar boodschap dat het vooral om een sociaal probleem en geen onderwijsprobleem gaat bij de aanpak van verbetering van de rechten van studenten met een handicap ofwel functiebeperking. de samenleving moet echt nog een draai maken voordat inclusief onderwijs de norm is. ook prinses laurentien liet in haar openingsspeech dit geluid duidelijk horen. “Het hoger onderwijs moet een toegankelijkere plek worden voor mensen met een handicap.” Ze gaf daarbij verschillende voorbeelden - voor de hand liggende zaken zoals aangepaste universiteitsgebouwen voor zowel fysieke toegankelijkheid als faciliteiten voor blinde of dove studenten. de prinses benadrukte dat wij een handicap als een spiegel van de samenleving moeten zien. dat de term ‘inclusie’ voorwaarden als participatie en emancipatie met zich mee brengt. Zelf doof Key-note speaker was prof.dr. Jenny goldschmidt, hoogleraar rechten van de mens. Ik heb eerder een workshop van haar gevolgd en ik ben altijd getroffen door de wijze waarop zij inclusie zo krachtig en vanzelfsprekend verwoordt. Zelf doof en puttend uit haar eigen ervaringen vertelde zij hoe we tot een inclusieve maatschappij kunnen komen. Haar stelling: wij kunnen niet langer kijken naar mensen met prinses laurentien Jenny golDschmiDt een handicap vanuit een medisch model. Het gaat om mensenrechten, niet om gunsten, over empowerment in plaats van medelijden. goldschmidt deed ook een extra beroep voor meer awareness én actie bij politici, beleidsmakers en - uiteraard - het onderwijs zelf. belangrijk hierbij noemt zij ook de rol van de student zelf en diens gezinsleden tijdens de fasen van een onderwijstraject. Kom op voor je rechten, is haar oproep. niet als slachtoffer, maar omdat je student bent met recht op goed onderwijs. na enkele mooie praktijkvoorbeelden eindigde zij met: “When we not include, we don’t know what we exclude. It is not just a choice but an obligation.” studenten voor studenten eye-openers waren voor mij toch vooral twee workshops over ‘Het Autismeproject’ van mara Wierstra en rianne bosman van de uvA en ‘To study with a disability. A review of the policy issues at Utrecht University and the solutions we found’, van richard Horenberg en soete meertens. twee projecten vanuit studenten zelf, waarmee ze serieus werk maken van inclusie van studenten met een functiebeperking. Ze pakken door met concrete activiteiten waar de meeste opleidingen nog worstelen met een effectief en zichtbaar beleid voor inclusief onderwijs. uiteraard wel met begeleiding en ondersteuning vanuit diezelfde instellingen. Het Autismeproject koppelt een medestudent vanuit een sociale studie als ‘peer-coach’ aan een student met autisme (Ass). daarmee is er op de uvA oog voor de problemen waar studenten met Ass vaak tegenaan lopen zoals moeite met communiceren en planning, maar ook de complicaties van comorbiditeit. studenten met Ass krijgen structurele ondersteuning in de vorm van coaching door een mede-student. de peer-coaches helpen de student met 1 op 1 coaching, een sociaal netwerk opzetten, praktische zaken en een veilige haven zijn. de studenten van de uu –zelf ook beiden met een (functie)beperking- deden onderzoek naar de beschikbare voorzieningen en begeleiding voor studenten met een (functie)beperking. Hieruit is het ‘platform onbeperkt studeren’ voortgekomen: voor en door studenten met een beperking. op 8 januari 2019 ontving dit platform voor hun werk en inzet de Diversity & Inclusion award van de universiteit utrecht. ook het platform onbeperkt studeren werkt met een buddyprogramma, waarbij studenten met een functiebeperking gekoppeld worden aan een medestudent (buddy) die hen wegwijs maakt. meer over beide projecten: • Het autismeproject • To study with a disability, uu meer info: • Platform onbeperkt Studeren, uu • Verslag, film, presentaties van het congres 31
Page 32
Mijn ADHD- reis graag neem ik je mee op mijn reis, vanaf mijn AdHddiagnose tot nu. met dit verhaal wil ik iedereen met Ad(H)d inspireren die nog twijfelt aan zichzelf. Ad(H)d hoeft geen negatief stickertje te zijn. Je hebt zo veel kwaliteiten. Je moet ze alleen nog ontdekken. tekst: mAriëlle mulder 32 O ver mij Ik ben mariëlle en ik ben 21 jaar. twee jaar geleden kreeg ik de diagnose AdHd. uiterlijk was ik niet druk, wel dromerig, chaotisch en het leren ging erg moeizaam. tijdens de stage van mijn opleiding werden deze symptomen echt een belemmering. uit gesprekken met een orthopedagoog vanuit school en een AdHd-coach bleek al snel dat ik waarschijnlijk Add had. de behandeling: goed maar kort Ik heb me vervolgens laten testen bij AdHdcentraal. daaruit kwam dat ik AdHd heb, het gecombineerde type. enerzijds voelde dit als een opluchting. Ik begrijp nu beter waarom de dingen zo zijn gelopen. Aan de andere kant was het ook verwarrend. mijn beeldvorming over AdHd was iemand met druk en vervelend gedrag. Ik was toch niet zo? bij AdHdcentraal kreeg ik medicijnen: dexamfetamine. die sloegen meteen aan. Ik was gefocust en veel stabieler. daarnaast heb ik de ‘standaard’ individuele cgt (cognitieve gedragstherapie) gevolgd. ook dat heeft zeker effect gehad. Ik voelde me begrepen en gesteund. ongeveer na 10 weken was het traject afgelopen. Je wordt dan als ware losgelaten met handvatten waarmee je aan de slag kunt. maar ik merkte dat ik er op een of andere manier nog niet helemaal klaar voor was. Zo’n diagnose brengt heel veel met zich mee en ik voelde me nog erg kwetsbaar. maar het traject was nu marielle mulDer eenmaal klaar. Ik had weinig keuze en was dankbaar voor de goede hulp die ik gekregen had. Ik ging dus gewoon weer verder met mijn leven. op school en stage ging het een stuk beter. maar ik merkte dat ik nog moeite had met bepaalde situaties. patronen doorbreken Ik besloot om een gericht AdHdcoaching traject te volgen in combinatie met groepstrainingen. dat gaf me precies wat ik nog nodig had aan houvast en zelfzicht. Vanaf mijn kindertijd had ik al last van impulsiviteit, hyperactiviteit en problemen met aandacht. In de loop van de jaren ga je tegen jezelf aanlopen en bouw je vaak verkeerde patronen op om toch verder te kunnen. om die patronen te doorbreken is coaching heel effectief. Je kijkt wie jij als persoon bent, hoe –bijvoorbeeldjouw communicatiepatroon in elkaar steekt en waar dat mis gaat. daarna leer je stap voor stap technieken toe te passen in de praktijk die wel werken voor jou. Je gaat je kwaliteiten ontdekken en ik kan uit ervaring zeggen dat je dan echt tot bloei komt. tijdens het coaching traject had ik zeker ook mijn dipjes. Het ontdekken van ingesleten patronen die niet werken is confronterend. Je doet voor je gevoel een stap achteruit. maar je bent je er nu bewust van hoe je dingen altijd deed en waarom het niet werkte. Vervolgens ga je aan de slag met ‘nieuw gedrag’ en kun je dit uiteindelijk toepassen in de praktijk. dan maak je weer een hele sprong vooruit. Wat je vooral leert bij coaching is om je kwetsbaar op te stellen. dit was voor mij de moeilijkste opgave. Je moet heel veel lef tonen. de kracht om je kwetsbaar op te stellen naar de mensen om je heen is dat je iemands hart raakt en echt contact maakt. dit zorgt ervoor dat je meer rust creëert in de communicatie. en daarmee neem je jezelf ook serieus. ontdek je sterke kanten Als ik terugkijk op de behandeling bij AdHdcentraal, vormde die voor mij een hele goede basis voor begrip en acceptatie rond en na de diagnose. ook kreeg ik daar de nodige 33
Page 34
handvatten om met mijn problemen om te gaan. maar de focus ligt wel vooral op wat er niet goed gaat. pas met de coaching heb ik echt geleerd wie ik als persoon ben en hoe ik het beste uit mezelf kan halen. Alsof je halverwege je reis uit de auto wordt gezet natuurlijk houd je altijd bepaalde dingen waar je minder goed in bent. maar als je weet wat je kwaliteiten zijn, kun je tegen jezelf zeggen: 34 oké hier ben ik wat minder goed in, maar dit zijn mijn sterke kanten. Ik kan dan ook adviseren om een coaching traject te volgen. dit maakt je echt een rijker mens. Je krijgt meer zelfvertrouwen en je ontdekt jouw ware aard die ondergesneeuwd was door je verkeerde ‘overlevingsstrategieën’. pleidooi voor vergoeding Ad(H)d lijkt soms negatief. Zo dacht ik er eerst ook over. maar dat is zeker niet waar. Je hebt zo veel kwaliteiten. Alleen moet je die soms nog leren kennen en ontwikkelen. dat kan met de hulp van coaching. Het bestaande en vergoede behandeltraject is hiervoor te kort en te weinig persoonlijk. daardoor blijf je met te veel onzekerheden zitten, deels opgerakeld door dezelfde diagnose die juist ook inzichten geeft. Alsof je halverwege je reis opeens uit de auto wordt gezet. mijn verhaal is daarom ook een pleidooi voor een betere vergoeding voor coaching. Helaas kan niet iedereen coaching uit eigen zak betalen. Ik heb het geluk gehad dat mijn ouders mij hierin steunden. coaching is een hele effectieve manier om iemands Ad(H)d-symptomen een positieve wending te geven. daarmee help je structureel en voorkom je dat iemand binnen de kortste keren weer hulp zoekt. Zo bespaar je als overheid op onnodige zorgkosten én maak je mensen met Ad(H)d blij. VERENIGINGSNIEUWS themAmiddAg Assen over Adhd en drAAk De grootste draak is je negatieve zelfbeeld. Dat is de kernboodschap van William Meister, zelfstandig ondernemer met ADHD. Hij voerde zelf een lang gevecht tegen de draak en won. Tegenwoordig coacht hij ondernemers. Op een themamiddag in Assen vertelt hij zijn verhaal. teKst: JulIe Houben “Jullie moeten niet denken dat ik nergens meer last van heb”, zo begint William. “soms gaat het dagen, zelfs weken goed. ‘Ik heb helemaal geen AdHd meer’, denk ik dan. maar deze week was het weer even bal. Ik kan heel goed plannen, althans dingen in mijn agenda zetten. maar de uitvoering is een stuk lastiger. dus ik begon veel te laat met mijn voorbereiding voor vanmiddag, dacht dat ik nog een powerpoint van een vorige keer had. Je raadt het al: kwijt! moest ik helemaal opnieuw beginnen, stress... Het mooie is dat ik nu met mildheid naar deze momenten kan kijken. Ik ben niet perfect. maar dat is niemand toch?” William’s verhaal is voor veel aanwezigen herkenbaar: schaamte over het ‘anders zijn’, gekke dingen doen om maar de erkenning te krijgen die je niet krijgt voor ‘normale’ dingen als schoolprestaties. schaamte over zijn cV, met zo veel niet afgemaakte opleidingen, zo veel korte baantjes. Waarom konden anderen wel iets afmaken en lang hetzelfde blijven doen? Hij vond zijn draai in de ‘geüniformeerde wereld’: eerst beroepsmilitair. “geweldig, de adrenalinekicks tijdens buitenlandse missies. Ik zoog het op maar het zoog me ook leeg. daarnaast was ik te veel van huis en had inmiddels een gezin. de overstap naar de politie gaf me nog een tijdje voldoening, maar ik brandde uiteindelijk af op de onregelmatige diensten.” na een burn-out volgde de diagnose AdHd. een opluchting; het bekende kwartje viel. Het roer moest om, vertelt William. “Ik besloot dat ik ondernemer wilde worden. mijn eigen plan trekken. en ik besefte dat ik eigenlijk het meest blij werd van het omgaan met mensen, anderen helpen verder te komen. de draak meldde zich ook weer op dit nieuwe pad. Als ondernemer moet je alles zelf doen en regelen, en dat voor een AdHd’er! Ik ging me weer vergelijken met anderen en gaf bijna op. met hulp van buiten vond ik mezelf en besloot ik dat ik goed genoeg was.” 35
Page 36
IMpULS & WOORTBLIND DySLEXIELIJN wAt: de dyslexielijn is een hulpdien voor vragen over dyslexie. HaaL MEER uIT JE DySLEXIE wAt: 2-maandelijkse bijeenkomsten rond een thema wie: peter millenaar - peter.w.millenaar@gmail.com (voorzitter) wie: dyslexielijn@impulsenwoortbli WERKgRoEP VoLWaSSENEN wAt: klankbordgroep voor initiatieven en projecten rond actuele thema’s mbt Ad(H)d, dyslexie en/of dyscalculie wie: sjan Verhoeven – sjan@dynamika.nl (voorzitter) actieve werkgroepen en vrijwilligers I & W Impuls & Woortblind is actief voor en met mensen met Ad(H)d, dyslexie en dyscalculie. Heb je vragen? Heb je een idee voor een actie of een activiteit? Wil je ergens aan meedoen? Hier zie je bij wie je terecht kunt met je vraag of idee! DySLEuK: PR EN LoBBygRoEP DySLEXIE wAt: dyslexie zichtbaar maken vanuit I en W wie: nel Hofmeester & monique blom – dysleuk@impulsenwoortblind.nl WETENSCHaPSCoMMISSIE wAt: expertmeetings, begeleiding van studenten, eigen onderzoeken onder achterban, internationale contacten wie: rob pereira (bestuursvoorzitter & portefeuille wetenschap) 36 aD(H)D-CaféS wAt: maandelijkse bijeenkomsten voor en door mensen met AdHd/Add (zie pag. 39) wie: elly van rijn (bestuurslid portefeuille vrijwilligers) nst lind.nl oNDERSTEuNINgSgRoEP DySLEXIE wAt: belangenbehartiging voor dyslectici wie: peter millenaar - peter.w.millenaar@gmail.com (voorzitter) AMERSFOORT REDaCTIECoMMISSIE foNDSENWERVINg wAt: zorgen voor stabiele extra inkomsten voor I en W wie: roy de Jong (bestuurslid portefeuille fondsenwerving) wAt: zorgt samen met hoofdredacteur voor inhoud van I & W magazine wie: Julie Houben – julie.houben@ impulsenwoortblind.nl (hoofdredacteur) CoNTaCTPERSoNEN EN CLIëNToNDERSTEuNERS wAt: ervaringsdeskundige vrijwilligers per telefoon en/of mail bereikbaar wie: zie de lijst op http://www.impulsenwoortblind.nl/onze-vrijwillige-contactpersonen/ BESTuuR wAt: ook elk bestuurslid heeft een eigen aandachtsveld. Wil je één van hen benaderen met een vraag of idee? stuur dan een mail naar info@impulsenwoortblind.nl wie: rob pereira - bestuursvoorzitter, wetenschap, AdHd roy de Jong- penningmeester, fondsenwerving, dyscalculie, dyslexie dirk van schie – algemeen, pr, media elly van rijn – algemeen, Ad(H)d-cafés, vrijwilligersbeleid, Add Anne-marie Hartmann - onderwijs 37
Page 38
ALGEMENE INfORMATIE Zelf ledenvoordeel bieden Als zelfstandige kun je leden van Impuls & Woortblind ook korting bieden op jouw product. denk aan coaching, workshops, rijbewijskeuringen. Wij vermelden je op de Ledenvoordeelpagina van onze website. Interesse: mail of bel ons: info@impulsenwoortblind.nl / 033 247 34 84 hAAl meer uit je dyslexie! elke 2 maanden ben je op zaterdagmiddag welkom op een bijeenkomst van ‘Haal meer uit je dyslexie’, in hartje utrecht. Je vindt er tips, steun, begrip en herkenning. Wedden dat je na één keer vaker komt? meer info over locatie en tijden: www.impulsenwoortblind.nl/over-ons/ervaringendelen/haal-meer-uit-je-dyslexie de dyslexielijn de dyslexielijn is een hulpdienst voor vragen over dyslexie. Je kunt bellen naar het landelijk bureau: 033 247 34 84 Wij zorgen dan dat je vraag door de juiste persoon behandeld kan worden. Je kunt je vraag ook mailen: dyslexielijn@impulsenwoortblind.nl Laat je “label” in je voordeel werken! Wij bieden in onze training en coaching voor (jong) volwassenen met dyslexie / dyscalculie / AD(H)D / autisme en/of hoogbegaafdheid: praktische handvatten en inzicht in jouw andere manier van denken en leren; vermindering van faalangst, onzekerheid, uitstelgedrag, prestatiedrang en/of stress; verhoging concentratie, sneller leren lezen, gemakkelijker schrijven en communiceren. Luister naar onze Podcasts “Wat is jouw Verhaal?” op Soundcloud.com: Dynamika Podcasts www.geniaaloprechts.nl 38 www.werkendyslexie.nl T 020 – 639 10 99 Zie ook onze boeken: “Slimmer dan je baas” en “Dyslexie: stoornis of intelligentie” (Uitgeverij Garant B.V.) info@dynamika.nl Dynamika advies, training & coaching AD(h)D cAféS door het hele land organiseren wij Ad(h)d-cafés. dé ontmoetingsplek voor iedereen uit onze doelgroep en direct betrokkenen. voor en door ervaringsdeskundigen. ook mensen met dyslexie en/of dyscalculie zijn meer dan welkom. hieronder vind je alle cafés bij jou in de buurt en de vaste dag van de maand waarop je er naar toe kunt. voor adres- en contactgegevens per café, kijk op onze site. noord hollAnd Ad(h)d-cAfé AmsterdAm Iedere eerste woensdagavond van de maand vanaf 20.00 uur Zuid hollAnd Ad(h)d-cAfé den hAAg Iedere laatste woensdagavond van de maand van 19.30 tot 22.30 Tot april gesloten Ad(h)d-cAfé bArendrecht Iedere derde dinsdag van de maand van 20.00 tot 22.30 drenthe Ad(h)d-cAfé Assen Iedere laatste vrijdag van de maand van 20.00 uur tot 23.00 overijssel Ad(h)d-cAfé Zwolle Iedere tweede dinsdag van de maand van 20.00 tot 22.00 Ad(h)d-cAfé hengelo Iedere tweede dinsdag van de maand van 20.00 tot 22.30 gelderlAnd Ad(h)d-cAfé Arnhem en omstreken Iedere eerste maandag van de maand vanaf 19.30 uur ZeelAnd Ad(h)d-cAfé vlissingen Iedere tweede woensdag van maand van 20.00 tot 22.30 utrecht Ad(h)d-cAfé Amersfoort Iedere tweede vrijdag van de maand van 19.30 tot 22.00 Ad(h)d-cAfé utrecht Iedere eerste donderdag van de maand vanaf 21.00 noord-brAbAnt Ad(h)d-cAfé bredA Iedere derde dinsdag van de maand vanaf 19.30 uur Ad(h)d-cAfé heusden-vesting Iedere tweede woensdag van de maand van 19.30 tot 21.30 limburg Ad(h)d-cAfé mAAstricht Iedere eerste vrijdag van de maand van 19.00 tot 21.30 behoefte AAn onderling contAct? doe een oproep! Heb jij behoefte aan contact met iemand uit jouw omgeving om ervaringen te delen? Vanaf nu kun je via onze digitale nieuwsbrieven een oproepje doen. lever je oproep aan via de mail, meld er je woonomgeving bij en mail dit naar: info@impulsenwoortblind.nl. dan sturen wij de reacties aan je door. Zelf een Ad(h)dcAfé opZetten? wij helpen je! Is er geen Ad(H)d-café bij jou in de buurt? Zoek een partner en start er eentje. Impuls & Woortblind kan je helpen met een duidelijke handleiding over de aanpak. bel of mail ons voor meer informatie: 033 247 34 84 / info@impulsenwoortblind.nl 39
IMPULS & WOORTBLIND VOOR MENSEN MET ADHD, ADD, DYSLEXIE EN DYSCALCULIE

IPWB 3 - 2018


Page 2
In dIt ARTIKELEN 6 10 14 18 20 23 24 28 30 NUMMER 32 Interview – bedrijfsarts Jos van rooyen over ‘de juiste match’ Welke invloed heeft AdHd tussen de lakens? baukje met dyslexie: ‘Ik heb mijn droom bereikt’ diana met AdHd: de overgang bracht me totaal uit balans Wim tops: ‘neem dyslexie serieus, ook op de universiteit’ dit is dyscalculie – een boek dat je moet hebben Actueel – moet ik mét of zónder dexamfetamine rijden? AdHd’ers verdienen beter – roderik plas over stigmatisering Verslag congres neurodiversiteit: ‘inspirerend, maar we zijn er nog niet’ onze dyslexie-vrijwilligers zijn goed bezig VASTE RUBRIEKEN 3 4 17 27 34 3 36 38 Van het bestuur – voorwoord nieuws column naomi Kennedie – Het is altijd wat Het Ad(H)d-café: mirande over drempelvrees Verenigingsnieuws OVERIG colofon overzicht activiteiten & werkgroepen contactinformatie & Ad(H)d-cafés pAg 20 2 pAg 24 pAg 18 NEUROdIVERSITEIT ALS NORM pAg 10 e coloFon nr 3 - 2018 Impuls & WoortblInd magazIne Is een uItgave van verenIgIng Impuls & WoortblInd en verschIjnt drIe keer per jaar dIgItaal. redactIe/redactIecommIssIe julie houben (hoofdredacteur), rob pereira, ardine korevaar, elly van rijn, karin jahromi, dirk van schie. medeWerkers ardine korevaar, zafanja hartog, karin jahromi, baukje de Winter, naomi kennedie, tamara uildriks, jeannet uiterwijk, thomas Felix, mirande van reenen, roderik plas, roel huizen, anne-marie hartmann beeld arno massee, julie houben, arbounie, roger rosweide. adresWIjzIgIng doorgeven adreswijzigingen ontvangen wij bij vormgevIng In commun, harderwijk. redactIe-adres Impuls & Woortblind, postbus 1058, 3860 bb nijkerk, info@impulsenwoortblind.nl. Issn 2405 - 8211 lId Worden leden van Impuls & Woortblind ontvangen automatisch Impuls & Woortblind magazine. het lidmaatschap loopt per kalenderjaar en kost € 37,50 per jaar. voor een lidmaatschap van Impuls & Woortblind, ga naar www.impulsenwoortblind.nl, of bel: 033 247 34 84. voorkeur per e-mail,via info@impulsenwoortblind.nl. per post kan ook: postbus 1058, 3860 bb, nijkerk. opzeggen lIdmaatschap per mail of schriftelijk (zie hierboven) en uiterlijk vóór 1 november. anders is nog een jaar lidmaatschap verschuldigd. opname van artikelen betekent niet dat de vereniging de meningen daarin altijd onderschrijft. ze blijven geheel voor rekening van de auteurs of andere genoemde bronnen. de redactie houdt het recht om artikelen niet te plaatsen of in te korten. voor de inhoud van de advertenties draagt de vereniging geen verantwoordelijkheid. © niets uit deze uitgave mag worden overgenomen zonder uitdrukkelijke toestemming van de redactie. igenlijk weten we het al lang. Hokjesdenken is achterhaald. toch gebeurt het nog vaak en worden mensen die een beetje afwijken van de norm uitgesloten. Als vereniging willen we dat anders. Wij gaan voor inclusiviteit. Het Impuls en Woortblind congres begin november ging daarom over neurodiversiteit in het onderwijs en op het werk. Zowel in de zaal als op het podium was een mooie mix van professionals en mensen met een neurodivers brein. uitstekende presentaties en interactieve sessies over werken en studeren. uitgebreide informatie en de presentaties kun je terugvinden op onze website. Impuls & Woortblind timmert nog meer aan de weg. naast onze Ad(H)d-cafés zijn er sinds kort twee dyslexie-cafés gestart in Apeldoorn en de Kempen. Kom vooral een keer langs! Het bestuur werkt ondertussen hard aan de plannen voor volgend jaar. doorgaan met de dingen die goed gaan, aandacht voor belangenbehartiging, samenwerking zoeken waar nodig en niet in de laatste plaats aandacht voor en contact met onze leden en de actieve vrijwilligers. Zij zijn de ruggengraat van de vereniging. Ik heb me de afgelopen zes jaar met plezier ingezet als vrijwilliger in het bestuur. Het is tijd om het stokje over te dragen. Ik ben blij dat Anne marie Hartmann het nieuwe bestuurslid wordt. Zij stelt zich voor op blz. 35. monique bekkenutte 3 pAg 14
Page 4
NIEUWS AlV en presentIe ‘Ad(H)d, WAt doe Je dAArmee?!’ op zaterdagmiddag 24 november ben je als lid welkom op onze AlV. tijd: van 13.00 tot 15.45 locatie: seven, utrecht daarna is er zoals gebruikelijk een leuke en informatieve presentatie. deze keer: aD(H)D, wat doe je daarmee?! corine lancel schreef een zelfversterkende gids voor jongeren met Ad(H)d en deelt met ons haar tips en informatie voor studeren maar ook voor ‘gewoon het dagelijks functioneren’ met AdHd. corine kreeg zelf op haar 53e de diagnose AdHd. Ze werkt als zorgcoördinator op een middelbare school en is verantwoordelijk voor het uitvoeren van passend onderwijs. op alle fronten deskundig dus. Lees ook het interview met Corine over haar boek uit I & W-magazine nr. 1 2018. omgAAn met emotIes: tIps VAn leerpunt Add Veel ADD’ers hebben last van heftige emoties, die moeilijk te reguleren zijn. Het is mogelijk om meer regie te krijgen over je emoties en gedrag. De cognitieve therapie biedt een methode om hiermee aan de slag te gaan. Met handig stroomschema. Zo introduceert Alex steenbreker op leerpunt Add een uitgebreid artikel over dit thema. een aanrader voor mensen met Add maar ook AdHd. Waarom? Het legt uit waarom mensen met Ad(H)d vaak stemmingswisselingen hebben. dat is fijn. daarnaast krijg je concrete tips en handvatten om hiermee aan de slag te gaan. LEES HET aRTIKEL ‘bewust emoties reguleren’. jAAruitgAve dyslexie 2018 IMPULS&WOORTBLIND mooi nieuws voor onze leden met dyslexie: er komt weer een papieren jaaruitgave van ons magazine, met daar in alle artikelen en enkele bonusverhalen over dyslexie van het afgelopen jaar. Fijn leesvoer voor de kerstvakantie! MAGAZIN JAARUITGAVE   DYSLEXIE EN DIGITALISERING: EEN LUST OF EEN LAST? SJAN VERHOEVEN: ‘IK GA UIT VAN IEMANDS MOGELIJKHEDEN’ WETENSCHAP: VAN MEDISCH MODEL NAAR NEURODIVERSITEIT elKAAr ontmoeten met dyslexIe? Het KAn lIVe en onlIne Heb je dyslexie en wil je elkaar ontmoeten om tips en ervaringen uit te wisselen? sinds kort zijn er twee nieuwe dyslexie-cafés: -In Dyslexie-café apeldoorn kun je vanaf woensdag 6 februari maandelijks terecht; -In eersel (noord-brabant) was het eerste dyslexiecafé de Kempen een groot succes. de volgende datum is nog niet bekend APELDOORN Meer bijeenkomsten -in utrecht ben je altijd welkom bij de bijeenkomsten van ‘Haal meer uit je dyslexie’ -in sittard organiseert I & W-lid en dyslexie-coach Ingrid schors regelmatig bijeenkomsten met een thema. Kijk op de website Ego Vici Coaching voor meer info. INFO EN aaNMELDEN aLV + PRESENTaTIE 4 Facebook ‘Haal meer uit je dyslexie’ Je kunt elkaar ook online ontmoeten via de openbare facebook groep Haal mee uit je dyslexie. gebruik deze groep om elkaar vragen te stellen, interessante bijeenkomsten te delen, etc. Cbr eindelijk duidelijk over proCedure rijbewijskeuring voor Ad(h)d ben je voor je 16e gestopt met de behandeling van AdHd/Add in samenspraak met een arts? Vul dan met een gerust hart nee in bij de vraag ‘Heeft u AdHd/Add’ op de gezondheidsverklaring van het cbr. er volgt dat geen rijbewijskeuring meer. Zo staat het sinds 1 november duidelijk in de nieuwe cbr-procedure voor AdHd en rijbewijs. Al eerder paste het cbr de vraag over AdHd/Add in de gezondheidsverklaring aan naar ‘Heeft u AdHd/Add?’. maar nog steeds vulden veel mensen hier JA in, terwijl ze vaak al enkele jaren geen AdHd-behandeling en geen klachten meer hadden. Het was onduidelijk wanneer je hier nee kon invullen. daar komt nu een einde aan. Wijzigingsformulier CBR als Ja toch NEE moet zijn Heb jij onlangs toch JA op de AdHd-vraag ingevuld terwijl jouw behandeling voor je 16e is gestaakt? download dan het formulier ‘Wijziging AdHd gezondheidsverklaring’ (pdF) op deze CBR-pagina waarop je dit alsnog aangeeft. LEES MEER op onze website. nAAsten In KrAcHt Is lIVe! deel Je erVArIng dé website voor naasten van mensen met psychische klachten is live! Het kloppend hart van de website www.naasteninkracht.nl bestaat uit ervaringsverhalen. deze zijn geschreven door naasten van mensen met onder andere AdHd/Add. negen cliënten- en familieorganisaties in de ggz, waaronder Impuls & Woortblind zijn de makers van www.naasteninkracht.nl. een unieke website speciaal voor naasten van mensen met psychische klachten (partners, kinderen, ouders, broers, zussen en goede vrienden). Via www.naasteninkracht.nl krijgen bezoekers informatie, tips, inspiratie en steun. Vooral van elkaar. Deel ook jouw verhaal ook jij –of in veel gevallen jouw partner of andere naaste- kunt nu je verhaal delen op www.naasteninkracht.nl. Want hoewel het soms mooi kan zijn als partner, kind of ouder van iemand met Ad(H)d – never a dull moment – kan het ook soms zwaar een eenzaam voelen. LEES HET ERVaRINgSVERHaaL ‘o ja vergeten’ van guus, vrouw van een man met AdHd. Herkenbaar? deel je het jouwe. Je steunt elkaar hiermee. ’ je nIeuW Ad(H)d-cAFé en nIeuW dyslexIe-cAFé op brAbAntse tV onze vrijwilligers in brabant hebben het goed voor elkaar: ze mochten onlangs uitgebreid het woord doen op de lokale tv. Ze vertellen daar wat de kracht is van elkaar ontmoeten en van elkaar informeren als je AdHd/Add of dyslexie hebt. beide uitzendingen kun je bekijken via DEZE LINK. 5
Page 8
hoogbegaafdheid een rol te spelen. die herkennen en benoemen geeft vaak opluchting. dan wordt ook duidelijker dat er eigenschappen kunnen zijn die niet goed ontwikkelbaar zijn en waar je dus een omweggetje of een creatieve oplossing voor moet zien te vinden. multidisciplinair Jos doet dit traject meestal niet alleen. soms werkt hij samen met een psycholoog, soms met een multidisciplinair team (psycholoog, fysiotherapeut, ergotherapeut, maatschappelijk werk, etc.) om in kaart te brengen welke factoren tot zo’n vervelende situatie hebben geleid. soms betrekt hij expertisecentra op dit gebied bij het proces. Hij benadrukt dat dit niet alleen bij neurodiversiteit voorkomt. ook als iemand een hartinfarct heeft gehad gebeurt dit, “want de hartspecialist zorgt voor de pomp, maar niet voor terugkeer van het vertrouwen”, zegt Jos. daarnaast zijn de oorzaken van werkuitval vaak complex, multicausaal. er is niet één oorzaak aan te wijzen, maar een heel scala. de blik van verschillende professionals is daarbij zinvol om tot een goed beeld te komen van wat er nu eigenlijk allemaal meespeelt en wat er nodig is om het op te lossen. match Jos omschrijft zijn rol als bedrijfsarts als volgt: “Ik ben vooral bezig om de verwachtingen van alle partijen bij te sturen.” de medewerker die is uitgevallen moet reële verwachtingen hebben van de (nieuwe) werkomgeving en de organisatie moet reële verwachtingen hebben van de werknemer. 8 Vooral bij neurodiversiteit komt het nogal eens voor dat mensen niet de mogelijkheden hebben om aan de gemiddelde verwachtingen te voldoen. “Je bent zo slim, waarom plan je je werk dan niet beter?” Voor een succesvolle match tussen werkomgeving en werknemer (ook wel person-job fit genoemd) is een bepalende voorwaarde dat de werknemer duidelijk en eerlijk is over waar zijn/haar talenten liggen en met welke beperkingen er rekening gehouden moet worden. beperkingen verbergen heeft meestal een averechts effect. Adhd team over de bereidheid van bedrijven om aanpassingen te realiseren voor de succesvolle terugkeer van een medewerker is Jos positief. Hij ziet wel dat er bedrijven zijn die daar geen trek in hebben, maar ook dat organisaties moeite doen om een werkplek aan te passen. Als voorbeeld noemt hij een team van mensen met AdHd die in de haven zwaar fysiek werk verrichten en het uitstekend met elkaar kunnen vinden, juist ook door hun energieke stijl van werken. een ander voorbeeld gaat over een team van data-analisten bestaand uit mensen met autisme. de sociale interactie in dat team verloopt anders dan in een gemiddeld team maar past prima. ook aanpassingen in de werkplek als het gaat om prikkelreductie (zoals geluidsafscherming of geen kantoortuin) gebeuren met regelmaat. maar een goede match lukt niet altijd. soms is de onrust van een medewerker niet goed te reguleren, ondanks gestarte medicatie, of lukt Duw mensen niet in functieprofielen het niet om iemand op een plek te krijgen waar zij/ hij weer waardering krijgt voor alles wat zij/hij wel kan. Waardering is toch het belangrijkste medicijn. de ideale wereld mooier, vindt Jos, zou het zijn als de bedrijfsarts niet zo laat in het proces van ontregeling zou worden betrokken. Werknemers zouden eerder aan de bel kunnen trekken en melden dat ze hulp nodig hebben. Het mooist zou het zijn als mensen bij in dienst treden niet in functieprofielen worden geduwd maar er rekening gehouden wordt met iemands gebruiksaanwijzing, de specifieke talenten en aandachtspunten. Jos benadrukt dat hij voor medewerkers zou wensen dat zij goed in staat zijn om hun talenten en aandachtspunten te kennen en die te communiceren. dat ze, naast de beperkingen die er kunnen zijn, ook de remedie die ze daarvoor gevonden hebben, duidelijk kunnen maken aan de omgeving. “Ik heb moeite met plannen, maar als ik het mag aanpakken met een groot gekleurd planbord naast mijn bureau, dan lukt het meestal goed.” Wat je dan eigenlijk vraagt is dat iemand de regie voert over haar/zijn gebruiksaanwijzing en aangeeft hoe zij/hij een omweg heeft gevonden om met beperkingen om te gaan. “dat is kracht,” stelt Jos, “als je zo voor jezelf kunt opkomen”. Jos van rooyen gaf samen met Ardine Korevaar 2 workshops tijdens het congres Neurodiversiteit in Leren en Werken. Kijk hier voor de presentaties. 9
Page 10
AdHd EN SEKSUALITEIT - HEBBEN WE ER zIN IN?! Wanneer ik Ad(H)d en seksualiteit in één zin noem, volgt vaak de reactie: ‘oh, iemand met AdHd heeft natuurlijk te vaak zin.’ natuurlijk komt dat voor. maar de overvloedige aandacht hiervoor verdringt het zicht op andere seksuele problemen binnen Ad(H)d-relaties. Zo komt ‘te weinig zin’ ook vaak voor. meer informatie en openheid over intimiteit en seksualiteit bij Ad(H)d geeft misschien wel herkenning bij jou en je partner. Zodat je de eerste stap kunt nemen om er iets aan te doen. teKst: ZAFAnJA HArtog* A 10 ns en Jan zijn 14 jaar getrouwd. Vijf jaar geleden kreeg Jan de diagnose AdHd na een burn-out. de relatie loopt niet lekker. Ans merkt dat Jan haar pogingen om te vrijen steeds vaker afwijst. Hij neemt ook zelf geen initiatief meer. tegenwoordig gaat Ans vaak al om half tien naar bed terwijl Jan achter de computer zit. Ans ligt vervolgens te piekeren in bed, omdat ze intimiteit en seks mist. Vindt Jan haar niet mooi meer? Vandaag hebben ze weer ruzie gehad. dat kon er ook nog wel bij na die grote ruzie van afgelopen weekend waarin Ans begon over dat ze de aandacht van Jan zo mist. Waar is die charmante man uit het begin van hun relatie gebleven? toen konden ze niet van elkaar afblijven. Jan merkt de onvrede bij Ans en voelt zich schuldig. Hij wil wel seks maar zijn hoofd zit zo vol. Het lukt hem niet om aandacht te hebben voor seks met Ans. die stomme Ad(H)d ook..... Het voorbeeld hierboven is willekeurig gekozen. de rollen hadden ook omgedraaid kunnen zijn en waar AdHd staat had evengoed Add kunnen staan. We zien hier twee partners, die allebei meer seks willen, maar ieder hun eigen reden hebben waardoor dit niet lukt. Ze praten er niet over. spontane zin in seks bestaat niet. Veel mensen denken dat je eerst zin moet krijgen voordat je opgewonden wordt. dat klopt niet. om zin in seks te krijgen moeten je brein en geslachtsdelen gevoelig zijn voor seksuele prikkels. Als je verwacht dat deze seksuele prikkels een plezierige ervaring opleveren, motiveert het om daadwerkelijk te gaan vrijen. Ans voelt zich afgewezen door een gebrek aan toenadering van Jan. *Zafanja Hartog is consulent seksuele gezondheid en psycholoog. Zij biedt vanuit haar eigen praktijk Hartstogt bv laagdrempelige counseling bij vragen over seksualiteit aan singles en koppels. Ze geeft ledenvoordeel aan de leden van Impuls & Woortblind. Zafanja Hartog Haar seksuele prikkels worden in de kiem gesmoord. Jan laat geen prikkels toe en zet zelf ook de stap niet. dus volgt er geen seks. Vroeger hoefden ze geen moeite te doen om zin te krijgen. Het leek vanzelf te gaan. Wat ze niet weten is, dat die ene broeierige blik van Ans al aanleiding gaf tot seksuele opwinding bij Jan. Zijn lichaam ging ‘aan’, hij kreeg zin en hij besloot vervolgens om iets met de opwinding te doen. spontane zin in seks bestaat dus niet. enter de Ad(H)d. uit recent nederlands onderzoek1 blijkt dat ongeveer 40% van de mensen met Ad(H)d, zowel mannen als vrouwen, minstens één probleem heeft op het gebied van seksualiteit. de ontevredenheid over het seksleven ligt aanzienlijk hoger dan bij mensen zonder Ad(H)d. meest genoemde problemen zijn: moeite om een orgasme te krijgen, problemen met seksuele opwinding, te vroeg klaarkomen (bij de mannen) en een afkeer van seks. de onderzoekers denken dat vaak afgeleid raken problemen met de opwinding en het orgasme kan veroorzaken. ook is bekend dat mensen met Ad(H)d in hun jeugd vaker negatieve seksuele ervaringen hebben meegemaakt. naast de Ad(H)d komt soms ook depressie of angst voor, wat invloed kan hebben op de beleving van seks. ook kunnen antidepressiva een negatief effect hebben op de seksualiteit. Van AdHd-medicatie is geen effect op de seksualiteit bekend. Ad(h)d krijgt de schuld Vanwege gebrek aan harde feiten zocht ik contact met ari Tuckman, een aDHD-expert uit de Verenigde Staten. Hij stuurde mij de voorlopige resultaten van een vragenlijst over AdHd en seksualiteit, ingevuld door een paar duizend mensen in een gemengde relatie (AdHd + geen AdHd). Hij vond verrassende resultaten, zoals: AdHd’ers praten niet meer dan mensen zonder AdHd tijdens de seks. ook willen ze niet per se meer experimenteren. en hoe vaker men vindt dat AdHd een groot negatief effect heeft op de seks, hoe ontevredener men is over het hele seksleven en de relatie. dit geldt voor de partner met en zonder AdHd. de partner zonder AdHd geeft vaker de schuld aan de AdHd en is het meest ontevreden. 1 Bijlenga, D., Vroege, j.a., Stammen, a.j.M., Breuk, M., Boonstra, a.M., rhee, K. van der, Kooij, j.j.S. (2018) Prevalence of sexual dysfunctions and other sexual disorders in adults with attention-deficit/ hyperactivity disorder compared to the general population. ADHD Atten Def Hyp Disord 10: 87-96 11
Page 12
Tabel: Top 5 oorzaken waarom men minder seks heeft dan gewenst (Bron: ari Tuckman) p ADHD-vrouw 1 Een van ons of allebei te druk met iets anders 2 Moeite om te schakelen 3 Te moe 4 Er zou meer tijd voor seks zijn als ik efficiënter met de tijd omga 5 Ik ben boos op mijn partner Geen ADHD-man Er zou meer tijd voor seks zijn als mijn partner efficiënter met de tijd omgaat Een van ons of allebei te druk met iets anders Partner is niet geïnteresseerd in seks Mijn partner is boos op mij ADHD-man Mijn partner is boos op mij Een van ons of allebei te druk met iets anders Partner is niet geïnteresseerd in seks Er zou meer tijd voor seks zijn wanneer ik efficiënter met de tijd omga Ik ben boos op mijn partner Oncomfortabel met het delen van seksuele wensen g ( ) Geen ADHD- vrouw Ik ben boos op mijn partner Ik heb een tweede kind erbij (mijn man) Ik krijg te weinig aandacht behalve voor seks Moeite om te schakelen Te moe de tabel laat een aantal opvallende zaken zien. er is veel boosheid, waarbij de man en zeker de man met AdHd het meest te lijden 12 heeft. en seks lijkt minder prioriteit te hebben door inefficiënt tijdgebruik en een te drukke planning. samen maak je fijne seks Het lijkt erop dat Ad(H)d flink wat invloed kan hebben op een tevreden seksleven. dat maakt het vrij gemakkelijk om Ad(H)d van alles de schuld te geven. maar nu je weet dat het een effect kan hebben op je seksleven, kun je er ook iets aan doen. Je kunt de omstandigheden om plezierige seks te hebben samen maken. raak je afgeleid in bed? misschien moet je partner jou op een andere manier prikkelen, zodat je weer bij de les bent. Verkeerde timing, planning of stel je het uit? plan een date. Wachten tot je spontane zin krijgt, werkt niet. Aan het begin van hun relatie fantaseerde Jan ’s morgens al over de lingerie die Ans die avond zou dragen. en Ans maakte altijd werk van haar outfit om Jan te verrassen. Ze voelden zich beiden al ver van tevoren TIPS: Wat heeft zin? • maak tijd voor seks en prioriteer! plan een date. Weten dat je straks een hete date hebt, verhoogt de voorpret en voelt als voorspel. • ook al heb je op het moment dat je partner seks wil geen zin, soms kan loont het om er toch voor te gaan. Als je ‘de knop omzet’ en bedenkt hoe fijn het is als je eenmaal bezig bent, zorgt dit soms dat je toch al een beetje opwinding voelt en alsnog zin krijgt. • praat over seks met elkaar op een respectvolle manier. maak duidelijk wat je wensen en grenzen zijn. en hoor die van de ander. • schuif niet alles op Ad(H)d en verschuil je er niet achter. dit geldt voor de partner met én zonder Ad(H)d. • beide partners moeten tijd en energie steken in hun relatie buiten en in de slaapkamer. Werk aan je Ad(H)d en probeer over Ad(H)d te leren als je er te weinig van weet. • Heb je onderliggende problemen zoals pijn bij het vrijen, erectie- of orgasmeproblemen of negatieve ervaringen in het verleden? overweeg dan om de hulp in te schakelen van een deskundige. dit geldt ook voor als je er samen niet uitkomt of als je alleen bent. • denk je dat medicatie de boosdoener is, overleg dan met je psychiater of huisarts. Houd er rekening mee dat problemen met seksualiteit vaak meerdere aspecten hebben, die meer vragen dan een medicatieverandering. opgewonden. dit soort voorpret kun je samen weer in ere herstellen. Het onderzoek van tuckman vertelt ons –naast de problemen- ook dat inspanning leveren om beter met Ad(H)d om te gaan loont. Zo blijkt volgens tuckman dat wanneer je allebei hard werkt om Ad(H)d de baas te worden, dit motiveert om vaker iets terug te doen. ook in bed. Verder geldt de vuistregel: praat erover! Voor niemand gemakkelijk, maar fijne seks leidt tot meer seks en blijkt een goede boost voor je relatie. • leestip: ‘seks! een leven lang leren’ van rik van lunsen en ellen laan, een toegankelijk en fris geschreven boek met veel achtergrondinformatie. • op www.seksualiteit.nl vind je meer informatie over seksuele problemen. • de engelstalige website www.omgyes.com biedt filmpjes en oefeningen met masturbatietechnieken voor het seksueel plezier van de vrouw. maar het werkt ook goed voor stellen die hun vaardigheden willen opfrissen. Je betaalt eenmalig €40,-. • bel of mail Zafanja als je vragen hebt. Zij is contactpersoon bij Impuls & Woortblind en zelf ervaringsdeskundige met AdHd. met haar praktijk Hartstogt bv biedt zij I&W-leden Ledenvoordeel. 13
Page 14
Van droom baukje de Winter is hbo-V gediplomeerd wijkverpleegkundige in de thuiszorg en is helemaal op haar plek. maar vanwege haar dyslexie was de weg ernaar niet gemakkelijk. een groot verschil met haar tweelingzus die nergens last van had. dankzij haar doorzettingsvermogen bereikte baukje toch haar doel en kreeg ze gaandeweg steeds meer plezier in leren. tekst: bAukje de winter 14 A ls 6-jarig meisje heb ik in het ziekenhuis gelegen. Vanaf dat moment wist ik: ik wil verpleeg - kundige in het ziekenhuis worden. maar dat bleek nog niet zo makkelijk te zijn. terwijl mijn tweelingzus (we zijn een eeneiige tweeling) fluitend naar de lagere school huppelde, had ik buikpijn en huilbuien op elke laatste vakantiedag. later bleek dyslexie de reden te zijn dat ik zo'n moeite had met leren. pas op de middelbare school kreeg ik huiswerkbegeleiding en lukte het me om een lbo-opleiding af te ronden. Ik kon net als mijn tweelingzus (zij vanuit de mavo) naar een mbo-opleiding op niveau 3 doorstromen. uiteraard koos ik voor de mbo-VZ-opleiding. Ik voelde me weer gelijkwaardig aan mijn tweelingzus. maar voordat ik op stage mocht, kreeg ik te horen dat mijn theorie onvoldoende was. Ik kreeg het advies om niveau 2 te gaan doen (helpende zorg) op het kmbo-VZ. dit bezorgde mijn zelfvertrouwen een deuk, maar mijn droom om verpleegkundige te worden gaf me zo'n doorzettingsvermogen dat ik me door niets of niemand liet tegenhouden. In 2 jaar rondde ik deze opleiding af, waarna ik alsnog mocht doorstromen naar het mbo-VZ. gebrek aan begeleiding stapje voor stapje klom ik omhoog. na mijn opleiding mboVZ volgde ik de opleiding tot ziekenverzorgster. dit was een praktische opleiding: 4 dagen werken en 1 dag per week naar school. maar door een gebrek aan de juiste begeleiding lukte naar daad BAUKJe De WInTer het me niet en ben ik gestopt. Ik zat ook niet lekker in mijn vel, dus het was beter zo. Ik kwam in de WW terecht en schreef me met mijn mbo-VZ diploma in bij het uitzendbureau. Zo kreeg ik een baan in de gehandicaptenzorg. dit was best pittig, maar ik had leuke collega's om me heen die mij van alle kanten steunden. ondertussen ging mijn tweelingzus een hbo-opleiding doen. een hbo-opleiding? ik? een collega ging de mbo-spW (sociaal pedagogisch Werk) doen en vroeg of dat ook iets voor mij was. Ik had zeker behoefte aan meer kennis en was wel klaar voor een volgende stap. samen schreven we ons in. op mijn werk maakte ik ondertussen de overstap van de volwassenengroep naar de kindergroep. Het waren kinderen met een verstandelijke beperking en autisme en ik vond dit werk erg leuk. mijn mbo-spW-opleiding rondde ik –naast mijn werk- af met een scriptie over het autistische kind. twee docenten beoordeelden deze scriptie op hbo-waardig niveau. Ze gaven mij het advies om hbo-spH (sociaal pedagogisch Hulpverlener) te gaan doen. maar een hbo-opleiding, dat zou ík toch nooit kunnen? de docenten antwoordden dat ze mij gedurende de opleiding zagen groeien naar hbo-niveau. Ik dacht hierover na en besloot toen er voor te gaan. mijn kinderdroom tijdens mijn hbo-spH-opleiding dacht ik nog steeds aan mijn kinderdroom. Was dit de hbo-Vopleiding maar, dan kon ik nu als verpleegkundige aan de slag in het ziekenhuis. Ik waagde de stap en tijdens een beoordelingsgesprek op mijn werk vertelde ik dat ik graag de hbo-V wilde doen. Ik kreeg medewerking vanuit mijn werk: de opleidingsfunctionaris bracht mij in contact met de opleiding en het ziekenhuis. Zo begon ik met de duale opleiding (werken/leren) hbo-V. ik vond mijn plek met hulp van medestudenten en jarenlang doorzetten behaalde ik dan eindelijk mijn doel en maakte ik ook deze opleiding af. Ik had nooit gedacht dat een hbo-opleiding mij zou lukken en nu had ik 2 hboopleidingen op zak. grappig genoeg bleek de ziekenhuisbaan waar ik zo van gedroomd had toch niet mijn ding. Ik vond mijn plek in de thuiszorg. sinds 1 september werk ik als hboV-wijkverpleegkundige bij de Friese Wouden in Heerenveen. en door een schijffout laat ik me tegenwoordig niet meer tegenhouden. collega's maken die net zo goed! 15 FOTO: ArnO mAssee
Page 16
bAukje over hAAr dyslexie en hAAr ervAringen in het onderwijs - tekst kArin jAhromi volwassenonderwijs terugkijkend op de verschillende typen onderwijs is baukje vooral te spreken over het volwassenonderwijs. ten eerste vanwege de onderlinge steun. ‘Als je het moeilijk hebt wordt dit opgepakt door de groep. Je krijgt begrip en steun en dit motiveert om verder te gaan.’ Andere pluspunten die baukje ervoer: in het volwassenonderwijs heb je vaak al relatief veel werk- en levenservaring. er is meer zelfreflectie. ook het werken in groepjes aan gezamenlijke opdrachten vond ze een groot voordeel. In het voortgezet onderwijs was het voor haar gevoel veel meer ‘ieder voor zich’. ontdek hoe jij het beste leert baukje denkt in beelden en is visueel ingesteld. dat is vooral bij theoretische opleidingen een uitdaging. gaandeweg ontdekte ze steeds meer tools en trucjes om het leren gemakkelijker te maken. Zo zocht ze op youtube vaak filmpjes die met een bepaald onderwerp te maken hadden. moet ze iets lezen, dan helpt hardop lezen om dingen beter te onthouden, ontdekte ze. 16 Voor de spelling van lastige woorden: tik het woord in op google of schakel de spellingscontrole in. dat laatste hielp haar vooral tijdens het schrijven van scripties. worsteling met gemengde gevoelens kijkt baukje terug op haar lagere schoolperiode. Het contrast met haar tweelingzus was groot en niet gemakkelijk. Ze herinnert zich dat ze samen met haar moeder aan de keukentafel huiswerk zat te maken, terwijl haar tweelingzus lekker aan het spelen was. Haar ouders wisten dat het leren haar meer moeite kostte dan haar tweelingzus. maar ze hadden geen idee over haar worsteling en de dalen waar ze soms doorheen moest. ‘Ik wilde laten zien dat ik net zo ver kon komen als mijn zus. dat ik daar zo hard voor moest werken, hebben ze nooit geweten.’ op de vraag hoe ze haar lange weg volbracht zegt ze: ‘doorzettingsvermogen, verder kijken dan je eigen horizon en ondersteuning zoeken bij de juiste mensen. pas later begon ik plezier te krijgen in leren. Ik ben nooit uitgeleerd!’ Ze is nu zelf moeder van twee kinderen van 5 en 7 jaar en tot haar grote opluchting lijkt er bij hen geen dyslexie te spelen. Het is ook altijd wat met jullie! tekst: nAomi kennedie 'Het is ook altijd wat met jullie’ verzuchtte een licht wanhopige vrouw van een man met AdHd. Ze heeft helemaal gelijk. Het is ook altijd wat met ons! A ls contactpersoon van Impuls & Woortblind word ik regelmatig gebeld met vragen over Ad(H)d. Als coach en ervaringsdeskundige met AdHd probeer ik mensen te helpen of ik verwijs ze door indien nodig. de laatste tijd krijg ik ook regelmatig partners van mensen met Ad(H)d aan de lijn. partners die dachten dat het wel zou overgaan met al dat gedoe, partners die uitgeput zijn, partners die over hun grenzen heen zijn gegaan, partners die zo hun best doen om iets van Ad(H)d te begrijpen maar er niets van snappen. partners die zich geen partners meer voelen maar hulpverleners zijn geworden. partners die wachten op betere tijden, partners die denken dat Ad(H)d als excuus wordt gebruikt en partners die weg willen. partners die ziek worden van de chaos en snakken naar rust en orde. partners die hun eigen rol niet zien en denken dat alles aan de ander ligt. partners met eindeloos geduld en liefde, partners die willen dat het goedkomt! Voor al die partners moet er hulp komen. In de vorm van erkenning, begeleiding en voorlichting. ook zijn er meer uitwisselingsgroepen nodig. een inloopspreekuur voor lotgenoten waar ze van elkaar kunnen leren en daardoor hopelijk zichzelf en hun partner beter leren begrijpen. Het is niet alleen belangrijk voor de relatie maar ook voor de kinderen. Ad(H)d heeft een hoge erfelijkheidsfactor dus hoe beter we met elkaar om leren gaan hoe groter de kans is dat we in harmonie met elkaar kunnen leven. Als contactpersoon ga ik mijn uiterste best doen om ervoor te zorgen dat er meer concrete voorlichting komt voor de partners. Want ik weet uit ervaring hoe het is om met ons te leven. In de tussentijd is het met ons altijd wat! online steun en tips voor partners en andere naasten vind je ook op Naasten In Kracht. 17
Page 18
AdHd EN dE OVERGANG diana bruin (49) weet sinds een jaar dat ze AdHd heeft. de diagnose luchtte op en gaf haar zelfinzicht. Wat haar vooral de ogen opende was de impact die de overgang op haar had. ‘die hormonen geven je nog een extra tik als je AdHd hebt.’ teKst: julie houben m 18 ijn hele leven voel ik mij al anders dan de mensen om mij heen. Ik ben vaak erg direct, schakel sneller in denken en doen en ik kan tig dingen tegelijk doen. maar dingen afmaken, ho maar. lange tijd was dat geen probleem. Ik fladderde zo’n beetje door het leven. na de mavo ging ik meteen werken bij een bakkerszaak. contact met mensen, dingen verkopen; dat past bij me. na dat baantje volgden er vele. Als ik ergens een tijdje had gewerkt, wilde ik weer wat nieuws. hoezo intimiderend? ondertussen trouwde ik en kreeg kinderen. Ik hield alle ballen van werk en thuis in de lucht; energie genoeg. maar vanaf 2012 ging het bergafwaarts. na een scheiding wilde ik mijn eigen broek ophouden. Ik werkte weer bij een bakker als verkoopster en ging meer uren draaien. dat ging zo goed dat ik leidinggevende werd. toen liep ik wel tegen dingen aan: mensen konden mijn tempo in denken en doen vaak niet bijbenen. Ze vonden me intimiderend, terwijl ik mezelf totaal niet zo zie. Ik ben altijd positief, houd rekening met alles en iedereen. Hoezo intimiderend? Ik begreep het echt niet. Het werd nog erger toen mijn werkgever wilde reorganiseren: de winkelbeleving en daarmee de verkoop moest beter. Ik ging mee, altijd in voor nieuwe plannen. maar de rest van het team vond het lastig. mijn werkgever had AdHd, dat wist ik. dat ik als enige een klik had met zijn ideeën had me wakker moeten schudden. niet dus. ondanks de weerstand nam ik mijn team mee in de plannen en het werkte. We draaiden een super omzet. maar ik vroeg eigenlijk te veel van mezelf. mijn hoofd staat altijd aan op 10 zenders tegelijk, wat op zich al pittig is in de hectiek van een drukke bakkerszaak met een overvloed aan prikkels. en dan toch volcontinu aan de bak met een team dat eigenlijk liever alles bij het oude had gelaten. Ik brandde langzaam op en voelde me ook steeds vaker depressief. Iets wat ik totaal niet van mezelf kende. Ik ben echt miss positive, het glas is bij mij altijd half vol in plaats van half leeg. Adhd is koorddansen begin 2017 ging het echt niet meer. Vooral de drukte in mijn hoofd maakte me zo moe. een collega met AdHd zei dat ik ook eens een DIana BruIn pilletje moest proberen: dat gaf rust. Ze herkende in mij ook wel de nodige AdHd-trekjes. Zomaar een pil nemen is niets voor mij, ik ben een control freak. maar ik besloot me wel te laten testen op AdHd. Ik kwam bij sandra Kooy van psyQ den Haag terecht en dat was een geschenk. behalve dat zij de diagnose zonder twijfel stelde, bracht ze ook meteen de overgang ter sprake, vanwege mijn depressieve gevoelens die mij zo vreemd waren. Ze legde uit dat AdHd’ers hun leven lang balanceren op een koord: je hoofd te vol, je altijd aanpassen aan je omgeving, te veel hooi op je vork en altijd ‘aan’ staan. daardoor ben je gevoelig voor stemmingen. Kom je in de overgang dan doen de hormonen daar nog een schepje bovenop. en vooral de negatieve stemmingen worden sterker. Je krijgt nog een extra tik en tuimelt voortdurend van je koord af. de diagnose en het gesprek over de mogelijke impact van de overgang luchtten mij enorm op. maar ik bleef gewoon 36 uur doorwerken. tot een kleine tegenvaller met een roosterverandering (ik maakte de roosters) me volledig uit het lood sloeg. Ik heb me ziekgemeld. door groeiend zelfinzicht over hoe ik als AdHd’er in elkaar stak begreep ik inmiddels ook dat ik veel te lang doorgegaan was met dit werk. Ik had moeten stoppen toen het doel – een super draaiende zaak- bereikt was. Vanaf dat moment was de uitdaging weg, waardoor het harde werken me nog zwaarder viel. zo kende ik mezelf weer de weg omhoog kon beginnen. uit een bloedtest bleek dat ik inderdaad in de overgang was. de hormoonkuur hiervoor sloeg aan: de depressieve gevoelens en extreme stemmingswisselingen namen af. Zo kende ik mezelf weer. Vanaf april dit jaar heb ik daarnaast ook AdHd-medicatie en sindsdien gaat het echt stukken beter. Ik ben minder impulsief, voel mijn grenzen beter aan en kan er beter naar handelen. Ik heb mijn oude energie weer terug en ik heb meer zelfinzicht. nu kan ik op zoek naar werk dat echt bij me past. lees ooK het interview met Sandra Kooij over AdHd en hormonen 19
Page 20
dySLExIE VERdWIjNT NIET zOMAAR op de basisschool barst het van de dyslectische kinderen. maar op de universiteit lijken ze massaal verdwenen. Ze zijn er net zo goed, zegt Wim tops. Hij ontwikkelde een nieuwe test om dyslexie vast te stellen. ‘deze studenten kunnen veel hoger scoren, als ze maar bewust omgaan met hun dyslexie.’ teKst: tAmArA uIldrIKs* H 20 et is bijna alsof je weer op school zit en de juf probeert je AVI-niveau te bepalen. In het kantoor van Wim tops lees ik in één minuut zoveel mogelijk woorden van een lijst op. daarna volgt een dictee en tijdens een derde testje moet ik omgekeerde woorden herkennen. maar het resultaat is deze keer geen AVI-niveau zeven of acht, maar een percentage ‘kans op dyslexie’. taalkundige en psycholoog Wim tops van de rug ontwikkelde nieuwe, snelle en betrouwbare testen om vast te stellen of iemand daadwerkelijk worstelt met dyslexie. bovendien richtte hij zijn test niet op kinderen, maar op volwassenen. ‘oudere testen waren niet uitdagend genoeg, waardoor studenten konden compenseren en er geen betrouwbaar resultaat uit de testen kwam.’ minder aandacht op de basisschool leek het soms wel alsof iedereen dyslectisch was. maar eenmaal op de universiteit hoor je er niets meer over. Waren kinderen op de basisschool dan wel echt dyslectisch? of groei je er door de jaren overheen? liselot bakker, student biologie en medisch onderzoek, heeft dyslexie: ‘Ik merk dat er minder aandacht voor dyslexie is in het hoger onderwijs, waarschijnlijk omdat het hier minder intiem is dan de basisschool.’ dat merkten Wim tops en zijn collega’s dus ook. Zij vertaalden de resultaten van hun onderzoek naar dyslexie bij volwassenen naar het boekje Slagen met dyslexie in het *bron: https://www.ukrant.nl/magazine/dyslexie-verdwijnt-zomaar-niet/ (17 oktober 2018) hoger onderwijs. (zie kader op pagina 22) Het moet studenten helpen bewuster om te gaan met hun leesen spellingprobleem. Want ook al denken studenten en andere volwassenen dat ze eroverWIM toPS heen gegroeid zijn, het probleem is er nog steeds. Alleen zijn de verschijnselen minder zichtbaar. te weinig tijd op een tentamen heeft niet alleen invloed op het cijfer. studenten denken vaak dat ze de verkeerde studie gekozen hebben. Ze swittijdnood Veel studenten ontkennen hun lees- en spellingproblemen. ook al weten studenten dat ze dyslexie hebben, ze zeggen dat ze er niets meer van merken. ‘maar ik weet niet hoe het is om geen dyslexie te hebben’, zegt bakker. ‘dus je weet niet in hoeverre het invloed heeft op je resultaten.’ Wat ze wel merkte, was dat ze al in de eerste tentamenweek in tijdnood kwam. ‘en dat merkte ik wel in mijn resultaten van die week, dus ik vroeg direct extra tentamentijd aan.’ Veel studenten doen dat echter níet. ‘maar als ze dan onze dyslexietest doen en laag scoren, schrikken ze heel erg’, zegt tops. Het probleem zit hem vooral in het tempo waarin dyslectische studenten lezen. ‘Als je systematisch dertig procent trager leest, gaat dat je tijdens de tentamens echt wel parten spelen’, zegt tops. en belangrijker: er is iets aan te doen in de vorm van extra tijd. ‘Het is een beperking: als je slechte ogen hebt, mag je ook een bril dragen tijdens een examen.’ chen veel vaker dan niet-dyslectische studenten. ‘Waarschijnlijk omdat ze niet goed weten wat hun sterkte- en zwaktepunten zijn.’ oneerlijk voordeel? niet waar ook docenten hebben soms te weinig oog voor de leesproblemen van hun studenten. ‘de rug biedt genoeg faciliteiten aan, maar niet alle docenten zijn bereid die in praktijk om te zetten. Ze vinden: als je aan de universiteit studeert, moet je je tentamens binnen dezelfde tijd als de rest kunnen maken’, zegt tops. docenten vinden het onredelijk om sommige studenten meer tijd te geven: het zou de dyslectische student een oneerlijk voordeel geven. niet waar, zegt tops. ‘Het zorgt voor betere resultaten bij dyslectische studenten, maar bij de nietdyslecten maakt het geen verschil. Vaak begrijpen docenten niet wat dyslexie inhoudt of ze nemen het niet serieus. Als ze beter ingelicht zijn, kunnen we dit veranderen.’ 21
Page 22
faken werkt niet bij dyslexietest dyslectische studenten krijgen op de rug extra tijd voor tentamens. extra tijd willen wel meer studenten, dus wordt dyslexie ook wel gefaked. ook ik liet mijzelf even testen met de nieuwe methode. drie simpele testjes, in totaal duurt het niet meer dan een kwartier voor ik mijn resultaten weet: één procent kans op dyslexie. Faken is bij deze nieuwe test vrijwel onmogelijk: de resultaten zijn 99 procent betrouwbaar aldus tops. Zelfs als het je lukt deze eerste test als ‘potentiële dyslect’ door te komen, dan volgt daarna nog een uitgebreider examen. Al met al veel moeite, met weinig kans om de boel te kunnen bedotten. Het groninger expertise centrum voor taal- en communicatiestoornissen zet zich in voor meer bewustzijn rond dyslexie, en biedt studenten daarom de mogelijkheid zich te laten testen. In vijftien minuten wordt duidelijk hoe groot je kans op dyslexie is, waardoor je kunt inschatten of een uitgebreidere vervolgtest nodig is. tops: ‘We hopen dat alle studenten met (een vermoeden van) dyslexie er gebruik van maken.’ ook mensen van buiten de rug kunnen de test doen. Voor meer info: W.Tops@rug.nl 22 boek biedt hulp voor dyslecten tops boek Slagen met dyslexie in het hoger onderwijs is een praktische hulpgids voor dyslecten. door het boekje heen staan tips voor het schrijven van essays, presenteren en studeren. Het boek is ook voor ouders, begeleiders en docenten, en haalt misvattingen onderuit. ‘Vaak wordt gedacht dat er typische ‘dyslectenfouten’ zijn zoals letters die op elkaar lijken, door elkaar halen. dit is een misvatting: dyslecten maken dezelfde spelfouten als andere studenten, maar wel dubbel zoveel.’ Het boek kost € 14,99, te bestellen via bol.com. Recensie Dit is Dyscalculie tekst: jeAnnet uiterwijk-booij toen ik het boek van prof. dr. Hans van luit in handen kreeg werd ik blij. Ik hoopte de mensen met dyscalculie uit mijn praktijk te herkennen en dat was ook zo. plus nog veel meer. H et boek begint met een leuk stukje geschiedenis. Wij mensen rekenen nog niet heel lang en daarom is het “reken deel” van onze hersenen nog niet volledig ontwikkeld. Interessant; het betekent dat we dit nog kunnen ontwikkelen. Het daaropvolgende deel over diagnostiek is erg theoretisch. daar moet je je even doorheen worstelen. Van luit schrijft duidelijk, met veel voorbeelden uit de praktijk die inzicht geven in wat er gebeurt met iemand die dyscalculie heeft. dit geeft absoluut herkenning bij ouders en leerkrachten. ook bespreekt Van luit de duidelijke overlap met dyslexie en Ad(H)d. In mijn praktijk zie ik deze overlap ook vaak. prettig om dat bevestigd te zien in het boek. Verfrissend is dat het boek niet alleen over kinderen gaat, maar ook over volwassenen. Ik zie in mijn praktijk in verhouding veel volwassenen met dyscalculie. Zij hebben allemaal te maken met faalangst. Het is dan belangrijk om eerst aan de faalangst te werken voordat je verder gaat met de behandeling van de dyscalculie. bijna iedereen met dyscalculie heeft ook moeite met de tijd, maanden en plannen. In verschillende hoofdstukken worden dit soort problemen bij (jong) volwassenen goed beschreven. naast de broodnodige kennis over dyscalculie biedt Van luit ook concrete voorbeelden om rekenstof op een andere manier aan te bieden. Als je bij een kind in een vroeg stadium de rekenproblemen ontdekt, kun je door de stof anders aan te bieden veel winst boeken, stelt hij. Het kind ontwikkelt dan geen faalangst en kan zich ontspannen op het rekenen storten. Voor de hulpverlener en leerkracht is dit een praktisch en theoretisch handboek. een boek dat niet mag ontbreken in de boekenkast van iedereen die beroepsmatig met dyscalculie te maken heeft. ook een aanrader voor ouders die vermoeden dat hun kind een rekenprobleem heeft. dit is dyscalculie – Hans van luit, € 29,99 Jeannet uiterwijk-booij, contactpersoon dyscalculie en dyslexie. Zij biedt I & W-leden ledenvoordeel. 23
Page 24
WEL Of GEEN dExAMfETAMINE ALS jE AUTORIjdT? onlangs berichtte het om dat ze blij zijn met de invoering van de speekseltest: daarmee zijn al 1250 automobilisten op drugsgebruik betrapt. dat is mooi. maar er is nog steeds geen oplossing voor de grote groep AdHd’ers die dexamfetamine op doktersvoorschrift gebruikt. strafrechtadvocaat thomas Felix geeft uitleg over hun strafrechtelijke positie. teKst: tHomAs FelIx s 24 inds de invoering van de speekseltest op 1 juli 2017 kan rijden onder invloed van (dex) amfetamine een strafbaar feit zijn. Het is een van de stoffen die de test als drugs detecteert. Zelfs als je een blanco strafblad hebt, staat op dit feit doorgaans € 850,- geldboete en 6 maanden rijontzegging. Word je vaker gepakt, dan worden de straffen hoger. het dilemma: wel of geen dex rijden onder invloed van dexamfetamine is sinds 1 juli strafbaar wanneer je bij een bloedonderzoek na een positieve speekseltest meer dan 50 mg/l dexamfetamine in je bloed hebt. ongeacht of de werking daarvan een positieve of negatieve invloed heeft op je rijgeschiktheid. de beslissing om dan maar géen dexamfetamine te slikken als je in de auto stapt, lijkt daardoor simpel. Want geen dex = geen straf. maar dat is niet zo. Zonder medicatie heb je doorgaans meer last van je AdHd (kort gezegd: aandachtsproblemen impulsiviteit) en dat kan gevaarlijk zijn in het verkeer. en laat gevaarlijk rijgedrag nu óók een strafbaar feit zijn. zit je boven of onder de grenswaarde? uit oogpunt van verkeersveiligheid lijkt het een goed idee om toch met dexamfetamine te rijden. dat is zeker het geval als je met je arts hebt besproken dat de medicijnen jouw dagelijks functioneren positief beïnvloeden. Hier is veel wetenschappelijk onderzoek over. of je dan strafbaar bent hangt af van de hoeveel dexamfetamine die in je bloed hebt: ligt dit boven de 50 mg/l dan ben je volgens de wet strafbaar. maar aangezien de hoeveelheid dexamfetamine in je bloed van veel factoren afhankelijk is, is onmogelijk te zeggen hoeveel risico je loopt op strafrechtelijke aansprakelijkheid wegens ‘teveel’ dexamfetamine in je bloed. Het is goed mogelijk dat je met jouw medicatie onder de grenswaarde zit en dus ‘legaal’ de weg op kunt. maar het is ook goed mogelijk dat je boven de grenswaarde zit. behoorlijk onzeker dus. extra wrang is hierbij het feit dat de vastgestelde grenswaarde niet op wetenschappelijk onderzoek berust. Cbr-keuring en dexamfetamine stel, je hebt bij een bloedtest na een speekseltest een te hoge waarde THOmAs FelIx van dexamfetamine in je bloed. Als je dan kunt aantonen dat de cbr-keuringsarts je goedgekeurd heeft terwijl je dit medicijn gebruikt, dan is het mogelijk dat de rechter je geen of een lagere straf oplegt dan de standaard eis van de officier van justitie. Vraag dus na een cbr-keuring altijd het keuringsrapport op ter inzage, daar heb je recht op. omdat er nog geen vaste rechtspraak is op dit gebied zal elke rechter een eigen inschatting maken als hij een zaak behandelt rond dex-gebruik en autorijden. rijden zonder dexamfetamine rijden met dexamfetamine blijft dus spannend. Is rijden zonder medicatie dan toch slimmer? Je weet dan in ieder geval zeker dat je niet ‘gepakt wordt’ tijdens een speekselcontrole, maar ook dat je misschien slechter rijdt. en als je betrokken raakt bij een ongeval en blijkt dat je als AdHd’er níet je medicatie hebt genomen, dan kan de rechter oordelen dat je daarmee gevaar op de weg hebt veroorzaakt. of, in het ergste geval, dat het ongeval jouw schuld is. Want medicatie heeft tenslotte een positief effect op de concentratie en het rijgedrag van mensen met AdHd. door te rijden zonder medicatie heb je dus bewust risico genomen, zou de rechter kunnen oordelen. en omdat er nog geen vaste rechtspraak is op dit gebied, maakt elke rechter zijn eigen inschatting over in welke mate je schuldig bent. straffen bij problemen als je geen medicatie neemt de straffen lopen in dergelijke gevallen uiteen, afhankelijk van de ernst van de situatie. Wordt jou een ernstig schuldverwijt gemaakt en is iemand zwaargewond geraakt, dan is het uitgangspunt een gevangenisstraf en een rijverbod van 2 jaar. oordeelt de rechter dat je alleen ‘gevaar’ (dus zonder grote gevolgen) hebt veroorzaakt door geen medicatie te nemen, dan is de straf waarschijnlijk veel lager (bijvoorbeeld een geldboete en een rijverbod). Als je het dilemma rond jouw angst voor overtreding van de grenswaarden uitlegt aan de rechter en de tegenstrijdigheid die er nu in de wetgeving zit, is het mogelijk dat je geen (of een veel lagere) straf 25
Page 26
krijgt. ook hier geldt dat er nog geen vaste rechtspraak is op dit gebied en elke rechter dus een eigen inschatting moet maken. uitzonderingsclausule voor Adhd’ers de oplossing voor dit probleem moet van de minister komen. namelijk een uitzonderingsclausule voor AdHd’ers, zodat zij zonder risico hun dexamfetamine kunnen gebruiken in het verkeer. maar ondanks de eerdere toezegging is die uitzonderingsclausule er nog niet. Het dilemma blijft vooralsnog voortbestaan. tot die tijd kan het per persoon verschillen wat de beste oplossing is. Heb je een cbr-keuring gehad en is je rijvaardigheid (bij het gebruik van dexamfetamine) goed bevonden, dan kan dit een belangrijk argument zijn om toch dexamfetamine te gebruiken tijdens het rijden. bespreek verder met je behandelend arts welk effect dexamfetamine op jou heeft. neem vervolgens zelf de beslissing. Vraag de arts wel het gesprek vast te leggen zodat duidelijk is dat je je besluit zorgvuldig hebt genomen. 26 10 tips: rijden met dex stel, je besluit toch met dex achter het stuur te kruipen. lees dan eerst de 10 tips van thomas Felix op onze website. daarin kun je lezen: • wat je wel en niet moet doen vóórdat je in de auto stapt; • wat wijsheid is als je daadwerkelijk een speekseltest moet doen; • en wat als die ook nog eens positief uitpakt; • wat er gebeurt na een bloedtest. Je bent verdachte en dan? LEES HIER de 10 tips van thomas Felix thomas Felix is strafrechtadvocaat bij de roos & pen en heeft ervaring met cliënten met AdHd. (t) 06-48935153 (e) felix@deroosenpen.nl. Drempelvrees... tekst: mirAnde vAn reenen op donderdag 13 september was het zover: emmy Hendriks en ik openden ons Ad(H)d-café in Heusden-Vesting bij Zin in boeken. rond halfacht ging de deur open en haalden we de drempel om elkaar te ontmoeten helemaal weg. E en open, warme en laagdrempelige sfeer kwam je tegemoet, ook door de fijne plek. na het kennismakings rondje gingen we aan de slag. de volgende vragen werden in de kring gesteld: • Waar heb je last van, wat vind je moeilijk? • Waar loop je tegen aan. • Hoe los jij het op. om de beurt gaven alle aanwezigen antwoord op de vragen. er waren veel overlappende dingen die wij als Ad(H)d’ers als knelpunten ervoeren. om er een paar te noemen: • Stuiten op onbegrip, of je niet begrepen voelen; • Emotieregulatie. Bijvoorbeeld wanneer er heftige emoties loskomen die er plots redelijk staccato verbaal uit floepen, waarbij emotie duidelijk vóór relativeren gaat; • Dat de opmerking ‘wat ben je druk’ inslaat als een emotionele molotovcocktail, omdat die eigenlijk niks toevoegt maar wel heel kwetsend is. door naar elkaar te luisteren en van anderen te horen hoe zij met dit soort knelpunten omgaan, kun 27 je denken: dat moet ik ook eens proberen, misschien werkt het voor mij. Alle oplossingen zijn zinvol. Het fijne van het uitspreken van de dingen waar je last van hebt, is dat je je gesterkt voelt. Je bent niet de enige. en als toegift kun je samen tot oplossingen komen over hoe je iets anders kunt doen Je leert zo veel door ervaringen met elkaar te delen. Wat fijn zou het zijn als volwassenen met Ad(H) d en hun familie hun drempelvrees overwinnen om over hun ervaringen te spreken. dat kan in het Ad(H)d-café. en sinds kort dus elke 2e donderdag van de maand in het AdHd-café in HeusdenVesting. Iedereen kan in ons café zijn ding kwijt. niks is gek of raar, het is een feest van herkenning en erkenning, Hoe mooi dat kan zijn? Kom en ervaar het zelf! meer over Ad(H)d-café Heusden-Vesting
Page 28
ADHD’ers een jaar geleden las ik een petitietekst over het belang van betaalbare medicatie voor AdHd’ers. de manier waarop nota bene ‘mijn vereniging’ I &W ter onderbouwing hiervan onbehandelde AdHd’ers neerzette zat me goed dwars. Alsof we een gevaar zijn voor onszelf en de samenleving zonder medicijnen! Volgens mij ligt het een stuk genuanceerder. Hetmoest even rijpen maar hier is mijn reactie. AdHd’ers verdienen een genuanceerdere beeldvorming. tekst: roderik plAs – werkgroep onderwijs i & w 28 H et liefst had ik dit artikel geschreven met onderzoeken in mijn hand die onmiddellijk het tegendeel zouden bewijzen. Helaas zijn dat soort artikelen niet voor leken te vinden, mochten ze al bestaan. maar het tegendeel waarvan? Welnu, het betreft een reactie op de petitie die I&W vorig jaar startte tegen de geminimaliseerde vergoedingen van de eigen bijdrage op AdHd-medicatie. de petitie was terecht, maar de manier waarop stuitte me tegen de borst: er werden allerlei gevolgen genoemd – met linkjes naar onderzoeken – van zogenaamde onbehandelde AdHd. Vaker auto-ongelukken en een verhoogde kans op criminaliteit, depressie, verslaving en zelfmoord. Ik twijfel niet aan deze onderzoeken, maar ik vind de context waarin ze worden gebruikt stigmatiserend. de opstellers van de petitie hadden het beter weg kunnen laten, omdat het AdHd’ers in een slecht daglicht plaatst. Het maakt van ons mensen die zonder medicijnen kennelijk geassocieerd moeten worden met auto-ongelukken, depressiviteit, verslaving, zelfmoord en criminaliteit. dit klopt uiteraard niet: we hebben hier vermoedelijk te maken met een kleinere groep binnen de algehele groep AdHd’ers. daarbij lijkt mij de kans groot dat dit een subgroep is die in armoede leeft en een lage socio-economische status heeft. In die context is het veel logischer om depressiviteit, verslaving, zelfmoord en zelfs criminaliteit tegen te komen naast de AdHd. Als je als vereniging dit soort onderzoeken gebruikt om de verdienen beter effectiviteit van medicijnen aan te tonen, dan schets je daarmee een beeld dat wij AdHd’ers deze medicijnen nodig hebben om überhaupt te kunnen functioneren. dat klopt niet. er is een groep die niet zonder medicatie kan, maar er is minstens een even grote groep die wel zonder kan en zeker zonder zou kunnen als men wat meer van elkaar accepteerde. daar ligt nu net het knelpunt. Het is een groot probleem dat er weinig tolerantie en daarmee acceptatie is jegens AdHd’ers. Als we voor elkaar krijgen dat onze omgeving meer open staat voor het feit dat bijvoorbeeld impulsief gedrag vaak geen bewust gedrag is en dat de opvliegende component komt door een bepaalde angst of onmacht, dan kan de omgeving mogelijk meer van de AdHd’er accepteren. de AdHd’er voelt zich dan meer erkend als persoon en kan beter functioneren. tolerantie die leidt tot acceptatie is de absolute sleutel tot een betere integratie van AdHd’ers. eentje die voor velen van ons de medicatie overbodig zou maken. hulpmiddel een grote groep AdHd’ers heeft de medicijnen eigenlijk alleen nodig als hulpmiddel, is mijn overtuiging. een prijzig hulpmiddel, dat wel. bovendien leert de ervaring dat je na verloop van tijd een hogere dosis van de medicatie moet nemen voor hetzelfde effect. daarmee lopen de kosten die iemand maakt voor zijn of haar medicatie nog extra op. Zorgverzekeraars weigerden voor 2018 de kosten nog langer te vergoeden en daarop werd als reactie de petitie opgesteld. Als persoon kunnen wij er tenslotte weinig aan doen dat wij op een bepaalde manier reageren op de eisen die de maatschappij aan ons stelt. Wij kunnen onszelf slechts in beperkte mate aanpassen aan de omgeving en bij velen van ons helpt medicatie hierbij. Als de maatschappij zich niet wil inzetten voor een grotere tolerantie en acceptatie van AdHd’ers, dan moet zij ook zelf de rekening betalen voor die keuze en deze niet naar ons doorschuiven. Zo was de achterliggende gedachte van de petitie. nu zijn verzekeraars helaas commerciële partijen die naar hun eigen bedrijfsresultaat kijken. maar ook de overheid laat ons in de steek en doet weinig tot niets voor een betere acceptatie van AdHd’ers. medicatie is voor sommigen misschien een noodzaak, maar voor velen van ons vooral een opgelegde voorwaarde om mee te doen in een intolerante maatschappij. In dat licht moeten we voor sommigen pleiten voor vergoedingen van medicatie. maar we moeten onszelf niet (laten) wijsmaken dat AdHd’ers zonder medicatie kansloos zijn. en samen ons best blijven doen om de acceptatie bij anderen te verhogen. We verdienen het. 29
Page 30
NEUROdIVERSITEIT IN LEREN EN WERKEN op 2 november organiseerde Impuls & Woortblind haar tweede congres over neurodiversiteit. een belangrijk thema voor onze doelgroep. mensen met Ad(H)d, dyslexie en dyscalculie hebben veel potentie maar lopen soms vast door gebrek aan kennis over hoe het in hun neurodiverse brein werkt. naomi Kennedie doet verslag. teKst: nAomI KennedIe W 30 at is er voor nodig om het werk- en leerklimaat te verbeteren en toegankelijker te maken voor mensen met o.a. AdHd, dyslexie, autisme en hoogbegaafdheid? dat was de centrale vraag van dit congres. Hieronder enkele oplossingen die in de plenaire presentaties en de workshops naar voren kwamen. Rob Pereira, voorzitter van Impuls & Woortblind, geeft een voorzet met een pleidooi voor meer bewustzijn en begrip ten aanzien van neurodiversiteit. Monique Blom, manager bij de politie en ervaringsdeskundige met dyslexie en AdHd, kreeg voor elkaar dat álle werknemers bij de politie de tool Wody kunnen gebruiken. dit is software die je helpt bij het lezen en schrijven van teksten. Hierdoor hoeven werknemers met dyslexie zich niet meer te schamen en kunnen ze nagenoeg foutloos schrijven. daardoor houden ze ook nog eens energie over om hun werk beter te doen en met meer plezier! een winwin situatie dus. Marzenka Rolak, dyslexie expert, leert haar studenten met dyslexie effectiever studeren waardoor ze niet afhaken. ard van Oosten, psychiater en bedrijfskundige, heeft als geen ander ervaren hoe klein je jezelf kunt voelen als je werkomgeving niet aansluit bij je capaciteiten. Zijn eigen zelfbeeld bereikte in zijn jonge jaren een dieptepunt. Hij werkt nu als psychiater en bedrijfskundige en probeert de verbinding tussen werk en ggz-cliënten te herstellen. te vaak ziet hij dat mensen in de ggz een behandeling krijgen zonder dat werk ook maar ter sprake komt. terwijl daar vaak een sleutel ligt, zowel in het ‘ziek worden’ als in de weg naar herstel. Ido van der Waal, ervaringsdeskundige met dyslexie, probeert duidelijk te maken hoe de verschillen in denkwijzen ook positief benut kunnen worden. dit zijn hoopgevende initiatieven. deze sprekers zetten zich met succes in voor de acceptatie van neurodiversiteit. Ze hebben een werkgever die hun aanpak omarmt. een werkgever die oog heeft voor iemands talenten en niet alleen kijkt naar iemands tekortkomingen. Hopelijk groeit dit besef onder meer werkgevers. toch is de praktijk vaak wat weerbarstiger en willen de meeste bedrijven liever alle neuzen dezelfde kant op hebben. moeten we dan blijven wachten op de werkgever die bereid is naar je talenten te kijken? Hoe kunnen we ervoor zorgen dat bijvoorbeeld Hr managers van grote bedrijven niet alleen maar een bepaald type mens blijven aannemen en mensen met een iets andere bedrading daardoor buitensluiten? op dit congres heeft onze vereniging met hulp van bevlogen sprekers weer een aantal professionals wijzer gemaakt over hoe het bij mensen met een neurodivers brein werkt. Hopelijk nemen zij deze kennis mee in hun werk als Hr-manager, bedrijfsarts of studentenbegeleider. maar kunnen we het ook zelf? durf jij duidelijk aan te geven in je huidige baan wat je nodig hebt om goed te kunnen functioneren? Kun je dat uitspreken zonder de angst om je baan te verliezen? of weet jouw baas niet waarom je zo vaak te laat komt en je de boel vaak niet op orde kunt krijgen? Veel werknemers proberen angstvallig hun Ad(H)d of dyslexie verborgen te houden. Ze durven geen uiting te geven aan de mooie en krachtige kanten van hun neurodiversiteit. Krachtig en prachtig kan het zijn. maar ook zeer storend en dwingend; echt energievretend om je aandacht bij het werk te houden terwijl je brein op tilt slaat en de medicijnen maar niet goed ingesteld raken. ondertussen voel je de verwijtende blikken van de collega’s die denken dat je er de kantjes vanaf loopt en durf je niet te zeggen wat je nodig hebt want stel je voor…. stel je voor wat er allemaal kan gebeuren? Zolang we zelf niet ‘uit de kast komen’ en geloven in onze sterke kanten, blijven de angst- en schaamtecultuur bestaan. Wie durft? geloof in het nut van de verschillen in denken en vertrouw op jouw waardevolle aandeel in het grotere geheel. Als de werkgevers dan ook de stap maken, is de krapte op de arbeidsmarkt zo verdwenen! 31
Page 32
WE zETTEN dySLExIE Op dE KAART Afgelopen maanden zaten onze vrijwilligers op het gebied van dyslexie niet stil. op deze pagina’s een korte impressie van wat zij deden en blijven doen. teKst: KArIn JAHromI en roel HuIZen d 32 onderdag 18 oktober was de aftrap van het eerste dyslexie-café in noord-brabant. thomas en Verspaandonk organiseerde deze avond en had direct al een mooie opkomst van 43 bezoekers. Hij had enkele deskundigen uitgenodigd om over de vele kanten van dyslexie te vertellen en er was ruim de tijd om vragen te stellen. die waren er in overvloed. dyslexie café de Kempen wordt mede georganiseerd door steunpunt dyslexie de Kempen. Interesse om mee te denken over de volgende bijeenkomst? neem contact op met Thomas! op 7 november organiseerden romy Hebers en ik (Karin Jahromi) ons eerste dyslexie café in APELDOORN Apeldoorn. In dit café ligt vooral de nadruk op kleinschalig lotgenotencontact. Aan de hand van de verhalen van de bezoekers kijken we welke behoefte er is aan themabijeenkomsten en activiteiten. daarnaast willen wij graag dyslexie onder de aandacht brengen bij de lokale overheden. Ook interesse? Voor de leden is er een toolkit beschikbaar. een duidelijke handleiding voor wie in zijn of haar woonplaats ook een dyslexie-café of Ad(H)d-café wil starten. de eerste dyslexiedag: een zeer geslaagde dag op zaterdag 6 oktober organiseerde ‘onze’ nel Hofmeester de eerste dyslexiedag (zie foto's). Ze deed dit samen met een team dyslexie experts, waaronder ‘onze’ sjan Verhoeven en veel andere ervaringsdeskundigen. locatie was de hippe plek de Hallen. roel Huizen stond samen met elisabeth van der Werff voor Impuls & Woortblind in een stand. Hij doet kort verslag. "omdat ik in de stand stond kon ik helaas geen presentaties bijwonen. Wel kregen we veel mensen aan onze stand. Wat mij opviel waren de vele ouders die onzeker waren over de schoolkeuze voor hun kind na de basisschool. Welke school zou FOTO: rOger rOsWeIDe vlnr: JAnA, sJAn, elIsABeTH en (OOm) AgenT de beste keuze zijn voor hun dyslectische kind? er is enorme behoefte aan informatie op dit gebied. misschien is dat iets waar ik mij, liefst samen met iemand anders, op wil focussen om ouders iets te kunnen bieden. Al met al vond ik deze dag een groot succes en zeker voor herhaling vatbaar. en de vele bezoekers zijn dat zeker met mij eens." geen digitale studieboeken meer voor dyslexie er is de laatste tijd veel te doen geweest rondom de beslissing van het ministerie van oc&W om de subsidie definitief stop te zetten voor het digitaliseren van studieboeken. tot vorig jaar was dit nog een echte subsidie, daarna kreeg dedicon een aanbesteding. Hiermee gaf het ministerie al de indruk deze regeling niet meer te willen ondersteunen. en dat blijkt nu ook zo. Idee was dat ‘de markt’ dit gaandeweg over zou nemen. technologische ontwikkelingen maken het niet meer nodig om dit door dedicon uit te laten voeren, omdat educatieve uitgeverijen dit zelf kunnen. de geu (groep educatieve uitgevers) heeft al in 2012 toegezegd rekening te houden met de doelgroep (o.a. dyslectische leerlingen) bij het maken van nieuw lesmateriaal. maar zo makkelijk schijnt dit dus niet te gaan, want de verwachte marktwerking is uitgebleven. bij dedicon zijn nog wel de bestaande digitale boeken voor de diverse dyslexiesoftware beschikbaar. maar nieuwe methoden worden niet meer gedigitaliseerd. ouders en scholen moeten voor de nieuwe uitgaven zelf zorgen voor het scannen en bewerken van school- en studieboeken. op 11 oktober was er een besloten debat over dyslexie van de Vaste Kamercommissie van oc&W, waar dit onderwerp ook aan de orde kwam. ter voorbereiding van dit debat hebben wij bij de Kamerleden onze zorgen uitgesproken over de ontstane situatie. de groenlinks-Fractie heeft onze punten goed opgepakt en meegenomen in hun vragen. Lees hier het verslag. Volgens ons negeert oc&W met dit besluit een aantal fundamentele uitganspunten: • de Wet passend onderwijs (ondersteuning bieden aan leerlingen op basis van een individuele ondersteuningsbehoefte en niet een diagnose); • het basisrecht van ieder kind op aangepast onderwijs; • de ratificatie van het Vn Verdrag uit 2016 inzake rechten van personen met een handicap; • inhakend op het vorige punt staan mbo/hbo- & universitaire studenten nog meer in de kou. Voor hen doet oc&W überhaupt niets. de subsidie gold namelijk niet voor hen; • men gaat voorbij aan de wens dat wij een inclusieve samenleving nastreven. meer nieuws over dit onderwerp melden we via onze website en sociale media. 33 FOTO: rOger rOsWeIDe FOTO: rOger rOsWeIDe
Page 34
VERENIGINGSNIEUWS Adhd-onderzoekers met AAndACht voor onze inbreng Hersenonderzoekers op het gebied van ADHD die met ervaringsdeskundigen om de tafel gaan. Om te horen welke onderzoeksvragen mensen met AD(H)D zélf hebben over ADHD. Dit is geen droom, maar echt gebeurd. teKst: JulIe Houben eind oktober organiseerde de Wetenschapscommissie van Impuls & Woortblind samen met enkele vooraanstaande hersenonderzoekers van het radboud umc in nijmegen een expertmeeting over precies dit thema: Hoe dichten we de kloof tussen AdHdonderzoekers en mensen met AdHd? commissielid Hans van de Velde trapte af met twee uitspraken die je óók bij oprecht geïnteresseerde wetenschappers altijd nog even moet herhalen: • Wij zijn geen patiënten die lijden aan een stoornis, we zijn eigenaren van de eigenschappen AdHd, Add, etc. • praat met ons en niet over ons. dat eerste blijft een aandachtspuntje voor onderzoekers, blijkt uit de presentaties van o.a. AdHd-expert Jan buitelaar en genenonderzoek-specialist barbara Franke. dat tweede gebeurt vandaag volop. na een plenair deel praten de aanwezigen -onderzoekers en een aantal I & W-leden- verder in twee brainstormsessies. de onderzoekers luisteren met aandacht en interesse. er komen mooie inzichten naar voren, zoals over de prikkelgevoeligheid: alle mensen met Ad(H)d hebben er last van, maar het staat níet in de dsmcriteria en er is ook geen serieus onderzoek naar gedaan. Wie weet verandert dat nu. lees meer over deze bijzondere bijeenkomst op onze website. 34 nieuw bestuurslid stelt ziCh voor mijn naam is Anne-marie Hartmann en vanaf eind november neem ik plaats in het bestuur van Impuls & Woortblind. graag stel ik me voor, zodat jullie een idee hebben wie ik ben, wat mijn achtergrond is en waarom ik bestuurslid word van I&W. Ik ben 37 jaar en woon met mijn man Flip, hond en kat in het prachtige baars, een klein gehucht in de kop van overijssel. Hier heb ik mijn eigen praktijk aan huis, genaamd ‘buro blooming’. met buro blooming bied ik coaching en training aan op het gebied van dyslexie, Ad(H)d, autisme, hooggevoeligheid, beelddenken/conceptueel denken, faalangst, studievaardigheden, leervraagstukken en de sociaal-emotionele aspecten die daarbij komen kijken. daarnaast geef ik trainingen en workshops op scholen die me benaderen met specifieke, inhoudelijke onderwijsvragen en geef ik yogalessen aan volwassenen. de afgelopen 9 jaar heb ik naast buro blooming ook in het voortgezet onderwijs gewerkt als docent engels. mijn keuze voor het onderwijs en taal als vak was in eerste instantie niet heel logisch, omdat ik op de middelbare school niet bepaald uitblonk in de talen. Ik heb gelukkig ontdekt dat ik eigenlijk heel makkelijk nieuwe talen kon leren als ik werd uitgedaagd en als ik de taal op een praktische wijze en op een nuttige manier kon toepassen. dit heb ik buiten de schoolbanken mogen ervaren op een taalcursus in Italië. Van hieruit is mijn interesse gegroeid in hoe mensen een taal leren. Voordat ik naar overijssel kwam gaf ik les op een aantal scholen in den Haag en omstreken. Vanaf het begin ging mijn belangstelling vooral uit naar leerlingen waarmee het niet helemaal lekker ging op school. samen ging ik met ze op zoek naar effectieve methodes op het gebied van hun schoolwerk. daarnaast gingen we ook aan de slag met de mentale processen die een rol speelden, zodat de leerling vanuit zelfvertrouwen zelfstandig het schoolwerk kon aanpakken. dit betekende voor mij ook dat ik een school zocht waar ik de ruimte had om dit te kunnen doen en dat was uiteindelijk het Haags montessori lyceum. montessorionderwijs biedt leerlingen de ruimte om te ontdekken wat bij hen past, is mijn ervaring. Ik ging mij steeds meer verdiepen in dyslexie waardoor ik uitkwam bij een opleiding van sjan Verhoeven tot dyslexiecoach. Inmiddels had ik een eigen praktijk voor leerlingbegeleiding opgezet. Ik had meestal leerlingen in mijn praktijk met AdHd en/of dyslexie. Het zal wel geen toeval zijn geweest. nu heb ik de stap gezet om mij volledig te richten op buro blooming en mij daarnaast ook in te zetten voor Impuls & Woortblind. de portefeuille onderwijs neem ik sowieso op mij, voor de rest is het nog niet bekend. Voor mij staat voorop dat een maatschappij zeer divers is waarbij iedereen recht heeft op een gelijke behandeling en gelijke kansen onder andere op het gebied van onderwijs, zorg en de arbeidsmarkt. Ik hoop als nieuw bestuurslid van I&W mijn bijdrage te kunnen leveren aan een maatschappij waarin alle variaties van typen mensen tot bloei kunnen komen, door de belangen van mensen met dyslexie, dyscalculie AdHd en Add te behartigen. 35
Page 36
IMpULS & WOORTBLINd DYSLEXIELIJN HaaL MEER uIT JE DYSLEXIE wAt: 2-maandelijkse bijeenkomsten rond een thema wie: peter millenaar - peter.w.millenaar@gmail.com (voorzitter) WERKgROEP ONDERWIJS wAt: belangenbehartiging voor po, Vo, mbo, Hbo en Wo wie: roel Huizen – (voorzitter) roelhuizen@gmail.com actieve werkgroepen en vrijwilligers I & W Impuls & Woortblind is actief WERKgROEP VOLWaSSENEN wAt: klankbordgroep voor initiatieven en projecten rond actuele thema’s mbt Ad(H)d, dyslexie en/of dyscalculie wie: sjan Verhoeven – sjan@dynamika.nl (voorzitter) voor en met mensen met Ad(H)d, dyslexie en dyscalculie. Heb je vragen? Heb je een idee voor een actie of een activiteit? Wil je ergens aan meedoen? Hier zie je bij wie je terecht kunt met je vraag of idee! Is de contactpersoon een bestuurslid? mail dan naar info@impulsenwoortblind.nl wAt: de dyslexielijn is een hulpdien voor vragen over dyslexie. wie: dyslexielijn@impulsenwoortbli DYSLEuK: PR EN LOBBYgROEP DYSLEXIE wAt: dyslexie zichtbaar maken vanuit I en W wie: nel Hofmeester & monique blom – dysleuk@impulsenwoortblind.nl 36 WETENSCHaPSCOMMISSIE wAt: expertmeetings, begeleiding van studenten, eigen onderzoeken onder achterban, internationale contacten wie: rob pereira (bestuursvoorzitter & portefeuille wetenschap) aD(H)D-CaFéS wAt: maandelijkse bijeenkomsten voor en door mensen met AdHd/Add (zie pag. 39) wie: elly van rijn (bestuurslid portefeuille vrijwilligers) nst lind.nl ONDERSTEuNINgSgROEP DYSLEXIE wAt: belangenbehartiging voor dyslectici wie: peter millenaar - peter.w.millenaar@gmail.com (voorzitter) AD(H)D café r REDaCTIECOMMISSIE FONDSENWERVINg wAt: zorgen voor stabiele extra inkomsten voor I en W wie: roy de Jong (bestuurslid portefeuille fondsenwerving) wAt: zorgt samen met hoofdredacteur voor inhoud van I & W magazine wie: Julie Houben – julie.houben@ impulsenwoortblind.nl (hoofdredacteur) CONTaCTPERSONEN EN CLIëNTONDERSTEuNERS wAt: ervaringsdeskundige vrijwilligers per telefoon en/of mail bereikbaar wie: zie de lijst op http://www.impulsenwoortblind.nl/onze-vrijwillige-contactpersonen/ BESTuuR wAt: ook elk bestuurslid heeft een eigen aandachtsveld. Wil je één van hen benaderen met een vraag of idee? stuur dan een mail naar info@impulsenwoortblind.nl wie: rob pereira - bestuursvoorzitter, wetenschap, AdHd roy de Jong- penningmeester, fondsenwerving, dyscalculie, dyslexie dirk van schie – algemeen, pr, media elly van rijn – algemeen, Ad(H)d-cafés, vrijwilligersbeleid, Add Anne-marie Hartmann - onderwijs 37 A D ( H k ) u D r = m e d e a n d
Page 38
zelf ledenvoordeel bieden Als zelfstandige kun je leden van Impuls & Woortblind ook korting bieden op jouw product. denk aan coaching, workshops, rijbewijskeuringen. Wij vermelden je op de Ledenvoordeelpagina van onze website. Interesse: mail of bel ons: info@impulsenwoortblind.nl / 033 247 34 84 ALGEMENE INfORMATIE behoefte AAn onderling ContACt? doe een oproep! Heb jij behoefte aan contact met iemand uit jouw omgeving om ervaringen te delen? of misschien liever per mail? omdat iemand met eenzelfde brein als jij je gewoon beter aanvoelt? onder onze leden zijn vast mensen met eenzelfde behoefte! Vanaf nu kun je via onze digitale nieuwsbrieven een oproepje doen. lever je oproep aan via de mail, meld er je woonomgeving bij en mail dit naar: info@impulsenwoortblind.nl. dan sturen wij de reacties aan je door. hAAl meer uit je dyslexie! elke 2 maanden ben je op zaterdagmiddag welkom op een bijeenkomst van ‘Haal meer uit je dyslexie’, in hartje utrecht. Je vindt er tips, steun, begrip en herkenning. Wedden dat je na één keer vaker komt? meer info over locatie en tijden: www.impulsenwoortblind.nl/over-ons/ervaringendelen/haal-meer-uit-je-dyslexie de dyslexielijn de dyslexielijn is een hulpdienst voor vragen over dyslexie. Je kunt bellen naar het landelijk bureau: 033 247 34 84 Wij zorgen dan dat je vraag door de juiste persoon behandeld kan worden. Je kunt je vraag ook mailen: dyslexielijn@impulsenwoortblind.nl Laat je “label” in je voordeel werken! Dynamika Wij bieden in onze training en coaching voor (jong) volwassenen met dyslexie / dyscalculie / AD(H)D / autisme en/of hoogbegaafdheid: praktische handvatten en inzicht in jouw andere manier van denken en leren; vermindering van faalangst, onzekerheid, uitstelgedrag, prestatiedrang en/of stress; verhoging concentratie, sneller leren lezen, gemakkelijker schrijven en communiceren. Luister naar onze Podcasts “Wat is jouw Verhaal?” op Soundcloud.com: Dynamika Podcasts www.geniaaloprechts.nl 38 www.werkendyslexie.nl T 020 – 639 10 99 Zie ook onze boeken: “Slimmer dan je baas” en “Dyslexie: stoornis of intelligentie” (Uitgeverij Garant B.V.) info@dynamika.nl advies, training & coaching Ad(H)d cAféS door het hele land organiseren wij Ad(h)d-cafés. dé ontmoetingsplek voor iedereen uit onze doelgroep en direct betrokkenen. voor en door ervaringsdeskundigen. ook mensen met dyslexie en/of dyscalculie zijn meer dan welkom. hieronder vind je alle cafés bij jou in de buurt en de vaste dag van de maand waarop je er naar toe kunt. voor adres- en contactgegevens per café, kijk op onze site. noord hollAnd Ad(h)d-CAfé AmsterdAm Iedere eerste woensdagavond van de maand vanaf 20.00 uur zuid hollAnd Ad(h)d-CAfé den hAAg Iedere laatste woensdagavond van de maand van 19.30 tot 22.30 Ad(h)d-CAfé bArendreCht Iedere derde dinsdag van de maand van 20.00 tot 22.30 Ad(h)d-CAfé westlAnd (’s grAvenzAnde) Iedere tweede woensdag van de maand vanaf 19.30 tot 22.00 Ad(h)d-CAfé hoeksChewAArd Iedere eerste donderdag van de maand van 20.00 tot 23.00 zeelAnd Ad(h)d-CAfé vlissingen Iedere tweede woensdag van maand van 20.00 tot 22.30 noord-brAbAnt Ad(h)d-CAfé bredA Iedere derde dinsdag van de maand vanaf 19.30 uur Ad(h)d-CAfé heusden-vesting Iedere tweede donderdag van de maand van 19.30 tot 21.30 drenthe Ad(h)d-CAfé Assen Iedere laatste vrijdag van de maand van 20.00 uur tot 23.00 overijssel Ad(h)d-CAfé zwolle Iedere tweede di nsdag van de maand van 20.00 tot 22.00 Ad(h)d-CAfé hengelo Iedere tweede dinsdag van de maand van 20.00 tot 22.30 gelderlAnd Ad(h)d-CAfé ermelo Iedere eerste vrijdag van de maand van 20.00 tot 00.00 uur Ad(h)d-CAfé Arnhem en omstreken Iedere eerste maandag van de maand vanaf 19.30 uur utreCht Ad(h)d-CAfé Amersfoort Iedere tweede vrijdag van de maand van 19.30 tot 22.00 Ad(h)d-CAfé utreCht Iedere eerste donderdag van de maand vanaf 21.00 limburg Ad(h)d-CAfé mAAstriCht Iedere eerste vrijdag van de maand van 19.00 tot 21.30 verborgenschatten.eu zelf een Ad(h)dCAfé opzetten? wij helpen je! Is er geen Ad(H)d-café bij jou in de buurt? Zoek een partner en start er eentje. Impuls & Woortblind kan je helpen met een duidelijke handleiding over de aanpak. bel of mail ons voor meer informatie: 033 247 34 84 / info@impulsenwoortblind.nl 39
IPWB 2 - 2018

IPWB 2 - 2018


Page 2
In dIt ARTIKELEN 6 10 13 16 17 20 22 25 26 28 NUMMER 30 Interview – “dyslexie heeft mij veel positiefs gebracht” Actueel – een jaar na invoering van de drugstest ervaringsverhaal over de drugstest: een nachtmerrie 6 oktober Internationale dyslexie dag! dyslexie vraagt om aandacht – I & W aan tafel bij lokale politiek executieve Functies bij Ad(H)d - achter de schermen van de film dyscalculie-expert Annemie desoete geeft feiten en tips de Zorgstandaard Ad(H)d is af – met inbreng van mensen met Ad(H)d Het dyslexie boek – eindelijk dyslectici zelf aan het woord AdHd bij vrouwen werkt anders – sandra Kooij gaat onderzoek doen 3 4 32 34 3 36 38 21 dingen die ouders van kinderen met AdHd te vaak horen… VASTE RUBRIEKEN Van het bestuur nieuws Vijf vragen aan een Ad(H)dcafé. deze keer: peter en margriet van twee cafés in Zuid-Holland Verenigingsnieuws OVERIG colofon overzicht activiteiten & werkgroepen contactinformatie & Ad(H)d-cafés pAg 30 2 pAg 28 pAg 26 8 VAN HET BESTUUR pAg 17 V coloFon nr 2 - 2018 Impuls & WoortblInd magazIne Is een uItgave van verenIgIng Impuls & WoortblInd en verschIjnt drIe keer per jaar dIgItaal. redactIe/redactIecommIssIe julie houben (hoofdredacteur), rob pereira, ardine korevaar, elly van rijn, karin jahromi, dirk van schie. medeWerkers karin jahromi, elly van rijn, ardine korevaar, simon boerboom, renate van der zee, anne ligtenberg, alex steenbreker, rob pereira, team leerpunt add, annemie desoete. beeld Isaac owusu, anne ligtenberg. vormgevIng In commun, harderwijk. redactIe-adres Impuls & Woortblind, postbus 1058, 3860 bb nijkerk, info@impulsenwoortblind.nl. Issn 2405 - 8211 lId Worden leden van Impuls & Woortblind ontvangen automatisch Impuls & Woortblind magazine. het lidmaatschap loopt per kalenderjaar en kost € 37,50 per jaar. voor een lidmaatschap van Impuls & Woortblind, ga naar www.impulsenwoortblind.nl, of bel: 033 247 34 84. adresWIjzIgIng doorgeven adreswijzigingen ontvangen wij bij voorkeur per e-mail,via info@impulsenwoortblind.nl. per post kan ook: postbus 1058, 3860 bb, nijkerk. opzeggen lIdmaatschap per mail of schriftelijk (zie hierboven) en uiterlijk vóór 1 november. anders is nog een jaar lidmaatschap verschuldigd. opname van artikelen betekent niet dat de vereniging de meningen daarin altijd onderschrijft. ze blijven geheel voor rekening van de auteurs of andere genoemde bronnen. de redactie houdt het recht om artikelen niet te plaatsen of in te korten. voor de inhoud van de advertenties draagt de vereniging geen verantwoordelijkheid. © niets uit deze uitgave mag worden overgenomen zonder uitdrukkelijke toestemming van de redactie. eranderingen voor elkaar krijgen is hard werken en het gaat soms tergend langzaam. maar we geven niet op. Zo zaten wij op 26 juni eindelijk tegenover Achmea bij het college voor de rechten van de mens. dit vanwege onze aanklacht tegen hen over discriminatie bij vergoeding van AdHd-medicatie, samen met o.a. stichting suzan!¡ de uitspraak volgt later, maar lees hier alvast hoe de zitting verliep. echt nieuws is er over de rijbewijskeuringen en AdHd. ons intensieve contact en overleg met het cbr heeft gezorgd dat examenkandidaten die geen AdHd (last) meer hebben geen keuring meer hoeven te doen. een ware doorbraak. In de beloofde aanpassingen rond de problemen met de speekseltest en dexamfetamine zit helaas nog totaal geen schot. Waarom die test echt niet deugt lees je op pag. 10. lees daarna op pag. 13 het bizarre verhaal van het eerste slachtoffer van deze drugstest. rond dyslexie zijn we ook volop in actie. dysleuk, onze dyslexie pr/lobby groep, heeft tijdens de gemeenteraadsverkiezingen in een pamflet opgeroepen tot dyslexievriendelijk gemeentebeleid. Gevolg: we zaten al bij 3 gemeenten aan tafel! Lees meer hierover op pag. 17. Zet tot slot deze data alvast in je agenda: op 6 oktober is er weer de Internationale dyslexiedag. Lees over wat wij doen en wat jij kunt doen op pag. 16. op 2 november organiseren wij het congres over neurodiversiteit bij leren en werken dat vorig jaar helaas niet doorging. 3 pAg 22
Page 4
NIEUWS conGres Impuls & WoortblInd oVer neurodIVersIteIt op 2 november vindt ons tweede congres plaat over neurodiversiteit in leren en werken. We merken dat hierover bij professionals die met onze doelgroepen te maken hebben nog te weinig kennis is. denk aan: docenten, werkgevers, Hr-adviseurs, studentendecanen of bedrijfsartsen. tijdens ons congres geven we hen informatie en tools waarmee ze inzicht krijgen in het voor ons bijna vanzelfsprekende gegeven: mensen hebben verschillende breinen en daarmee een verschillende voorkeursstijl van informatie verwerken. beweeg hier in mee en je haalt het beste uit ál je werknemers en studenten. en dat kan soms al door kleine aanpassingen. maar je moet het wel eerst zien. meer over het congres vind je op onze website. leden en studenten betalen slechts € 75.- voor deelname. Zegt het voort! dyslexIe dAG op 6 oKtober: doe mee! In ons vorige magazine las je onze oproep al: doe ook iets op 6 oktober. Inmiddels zijn wij al wat stappen verder. enkele actieve leden van ons organiseren een grote dyslexie manifestatie in Amsterdam. Voor leden die ook iets willen doen maar niet weten hoe: we mailen jullie binnenkort een toolkit met tips om iets te organiseren in je eigen omgeving. LEES MEER op pag. 16 over de plannen rond de dyslexiedag. het dyslexie Boek binnenkort verschijnt Het Dyslexie Boek, gemaakt door een duo waarvan de helft dyslexie heeft. Het dyslexie boek van Anne ligtenberg en mats Horbach laat op een beeldende manier zien hoe dyslectici taal ervaren. Want er wordt genoeg over dyslexie geschreven, maar zelden door dyslectici zelf. In dit boek komen uitsluitend mensen met dyslexie aan het woord. Het is bijzonder om te zien hoe zij met woorden hun dyslexie in beeld brengen. een boek dus waarin dyslectici zichzelf herkennen en waarmee ze een tool hebben om zichzelf uit te leggen. daarnaast biedt het boek inzichten aan ouders, partners, docenten en begeleiders. Het boek kost €35,00. Impuls & Woortblind mag 1 exemplaar verloten onder de mensen die hun ervaring met dyslexie per mail insturen naar de makers. LEES MEER op pag. 26 over Het dyslexie boek en deel jouw ervaring! 4 geen Adhd meer? geen rijBeWijskeuring meer! Het is ons gelukt! een grote groep nieuwe chauffeurs met een ooit gestelde Ad(H)d-diagnose hoeft helemaal niet meer gekeurd te worden voor het rijbewijs. Het cbr heeft begin juni de vraagstelling over AdHd in de online Gezondheidsverklaring aangepast. er staat nu: 'Heeft u Add/AdHd?' Wanneer je daar nee invult en ook bij alle overige vragen nee, krijg je geen oproep meer voor een medische keuring. We hebben er vanuit Impuls & Woortblind hard voor gevochten, want hierover kregen we de meeste klachten: examenkandidaten die als kind een diagnose Ad(H)d hebben gekregen, maar al jaren klachtenvrij zijn en geen medicatie meer gebruiken. ook zij moesten gewoon een dure medische keuring en een rijtest doen voordat ze hun rijbewijs konden krijgen. omdat ze eerlijk ‘JA’ invulden op de vraag in de eigen Verklaring (papier) of Gezondheidsverklaring (online)of ze ooit voor Ad(H)d bij een psychiater waren geweest. dat is dus nu verleden tijd. Volledig klachten- en medicatievrij? Vul nee in en je bent van alle ellende af. mocht je per ongeluk toch JA invullen omdat je ooit de diagnose hebt gekregen, dan krijg je wel de oproep tot een keuring. Je kunt dan bellen naar de Klantenservice van het cbr en uitleggen dat je eigenlijk helemaal geen AdHd meer hebt. Als het goed is zijn de cbr-medewerkers op de hoogte van deze aanpassing en kunnen ze dan meteen de keuringsoproep ongedaan maken. bij de ‘oude’ papieren eigen Verklaring is de vraag niet aangepast. daar moet je dus nog steeds JA op de algemene vraag over psychiatrie antwoorden en via een toelichting van een arts aantonen dat je geen AdHd meer hebt en geen medicatie meer gebruikt. Overleg I & W met het CBR Wij zijn erg blij met deze aanpassing, die dankzij constructief overleg met het cbr tot stand gekomen is. tijdens ons overleg van eind mei kwamen ook nog aan de orde: -zelf je keuringsarts kiezen. dat mag óók bij de online Gezondheidsverklaring al staat dit niet zo in de cbr-informatie; -het probleem van rijgeschiktheid bij Ass en methylfenidaat zónder AHdH-diagnose; -het probleem met de melding van je AdHd-diagnose als je je rijbewijs al hebt; -problemen rond de speekseltest voor AdHd’ers die dexamfetamine gebruiken. lees het verslag van het overleg onderaan dit bericht op de website lees ooK: de aanklacht tegen de broddelwet rond de speekseltest (pag. 10) en het verhaal van een eerste slachtoffer van de speekseltest (p. 13). 5
Page 8
zijn vrouw die meerdere lagen van betekenis bevatten omdat openlijke politieke teksten verboden waren. toen Gershwin die las was hij gegrepen. dat wilde hij ook! spreekbeurten hield en zelfs vroeg of hij een extra spreekbeurt mocht houden. deze kennismaking met poëzie was niet het enige effect van de diagnose. Hij vertelt dat hij tot zijn 15e eigenlijk niet goed begreep wat dyslexie was. Hij denkt dat het hem wel verteld is, maar een beeld had hij er in elk geval niet van. daardoor stelde hij zichzelf veel vragen in de trant van “waarom ben ik anders dan de rest?” Hij zegt dat het anders-zijn zijn filosofische kant heeft gestimuleerd, waardoor hij nu veel meer verbindingen in zijn poëzie kan maken. momenteel studeert hij ook filosofie, is bezig met zijn master. dat valt hem wel wat zwaar want hij moet veel stoffige teksten lezen en mag nog weinig van zijn eigen inzichten gebruiken. een derde positieve consequentie van de dyslexie, zegt Gershwin, is dat hij een enorme woordenschat heeft opgebouwd. Juist doordat hij zo vaak moet nadenken over woorden en hoe dingen te schrijven en zeggen. carrière Zijn eerste gedicht ‘regendagen’ leverde hem een literatuurprijs voor jongeren op, hij was toen17. Vaak werd hem gevraagd zijn gedicht voor te dragen en dat deed hij met verve. de reacties daarop waren zo positief dat Gershwin het steeds vaker ging doen en uitgroeide tot de performer die hij nu is. Hij vertelt dat hij van jongs af aan van 8 op dit moment houdt hij spreekbeurten voor grote bedrijven (waaronder voor Google nederland) en spreekt hij in opdracht op congressen en andere bedrijfsbijeenkomsten. Hij heeft een bachelor commerciële economie afgerond voor hij aan filosofie begon en profileert zichzelf nadrukkelijk als ondernemer. Als ik vraag wat voor soort opdrachten hij krijgt somt hij op: ‘hypotheek aftrek’ voor een bank, ‘change management’ voor een bedrijf, ‘naamswijziging’ van bureau Jeugdzorg in ‘samen Veilig nederland’. of hij op de hoogte is van en geïnteresseerd is in zijn onderwerpen? niet persé, maar hij ploegt ter voorbereiding van zijn voordracht wel gerust een pdf van 30 pagina’s door over het onderwerp. daar neemt hij de tijd voor, hij heeft een enorme hekel aan stress, dus maakt hij een goed schema om alles door te lezen en te kunnen verwerken. Hij leest langzaam maar onthoudt wel makkelijk. Heel gedisciplineerd besteedt hij er dagen aan om te snappen waar het precies over gaat, om zijn metaforen te bedenken en het onderwerp uit te diepen. “Ik maak het makkelijker met mijn voordracht voor de medewerkers om te snappen waar het over gaat in hun organisatie”, glundert hij. toekomst Zijn ondernemerschap gaat ook vorm krijgen in de toekomst, vertelt Waarom ben ik anders dan de rest? Gershwin. Hij wil graag een praktijk voor de begeleiding van mensen met dyslexie oprichten. Hij ziet dat veel mensen met dyslexie een negatief zelfbeeld ontwikkelen en vindt het belangrijk dat mensen hun kracht, hun talent opsporen. Als ik vraag hoe dat bij hem zelf gegaan is, vertelt hij over zijn voetbalcarrière: hij heeft in rotterdam op het thorbecke college in de highschool voetbalklas gezeten, om naast school ook topvoetbal te kunnen spelen. ‘dus dat ik dyslectisch was, was minder belangrijk.’ Want hij ervoer dat hij dingen goed kon en dat wenst hij iedereen toe. met de “Gershwin Academie” wil hij inzetten op begeleiding van mensen met dyslexie zodat zij hun talenten leren kennen. daarnaast wil hij voorlichting geven over dyslexie in het onderwijs en bij bedrijven. en ouders, zegt hij, moeten ook proberen te zien waar hun kind goed in is, niet alleen kijken naar wat kinderen niet zo goed kunnen. Wat wil hij anderen met dyslexie meegeven? “Je moet voor jezelf tools ontwikkelen,” zegt hij, “zorgen dat je je doelen kunt halen.” Meer weten over Gershwin? www.gershwinbonevacia.nl 9
Page 10
actueel op 1 juli 2017 werd de speekseltest ingevoerd. een kleine ramp voor AdHd’ers die dexamfetamine gebruiken. de minister begreep dit en beloofde een oplossing. We zijn inmiddels een jaar verder. Hoe ver is hij eigenlijk met die oplossing? tekst: simon BoerBoom, Adhd’er met dexamfetamIne 10mg 3dd1 10 T ot voor kort was het bij wet verboden onder invloed van alcohol en/of drugs ‘een voertuig te besturen terwijl de bestuurder verkeert onder zodanige invloed van een stof, dat hij niet tot behoorlijk besturen in staat moet worden geacht1. duidelijke taal, logisch en volkomen terecht: wie dronken of stoned achter het stuur kruipt is een gevaar op de weg en een bedreiging voor andere weggebruikers. op 1 juli 2017 is het betreffende wetsartikel uitgebreid met lid 5. een rijverbod geldt als ‘na gebruik van een of meer aangewezen stoffen het totale gehalte in het bloed van de meetbare stoffen, bij een onderzoek hoger blijkt te zijn dan de daarbij vermelde grenswaarde.’ niet het effect telt, maar de aanwezigheid. deze wijziging gaat samen met de invoering van de speekseltest, ofwel drugstest, die bij een aantal stoffen uitslaat boven een in de wet genoemde concentratie. Zo is bij amfetamine bij een concentratie van 50mg per liter bloed autorijden verboden, Speekseltest en dexamfetamine: een broddelwet ongeacht de rijvaardigheid. methylfenidaat wordt niet in de wet genoemd. belangrijk om te weten voor een AdHd’er die dexamfetamine gebruikt: bij welke dosering komt de amfetamineconcentratie boven de 50mg per liter? Het probleem is bekend en de minister van Justitie & Veiligheid antwoordde in oktober 2017 op Kamervragen dat hij aan een oplossing werkt. Een dexamfetamine gebruikende ADHD’er hoeft bij normaal gedrag niet voor vervolging te vrezen, schreef hij: de politie doet alleen een speekseltest bij afwijkend rijgedrag en bij een positieve uitslag is het belangrijk dat de onderzochte meldt dat hij medicijnen gebruikt. een officier van Justitie zal vermoedelijk geen vervolging instellen en een rechter zal iemand die medicatie gebruikt niet bestraffen. kleine lettertjes de minister hield hierbij geen rekening met de kleine lettertjes in de verzekeringspolis: wanneer de wet verkeersdeelname verbiedt (> 50mg/ liter amfetamine!) verleent de verzekering geen dekking bij schade. en dat geldt niet alleen voor de 22.000 dexamfetamine-gebruikers. maar ook voor 100.000 patiënten die morfine gebruiken en 13.000 medicinale cannabisgebruikers, volgens de Nederlandse Maatschappij ter Bevordering van de Pharmacie (Knmp). 133.000 automobilisten die tot een jaar geleden gewoon met hun medicatie mochten rijden en nu opeens onverzekerd achter het stuur zitten. mocht de concentratie van hun medicatie te hoog uitpakken. Fout in de wet los van het feit dat niemand weet hoe groot de kans is dat een therapeutische dosis dexamfetamine boven de 50 mg /l uitkomt, zit er nog een grote fout in de wet. de minister gaat ervan uit dat de regeling bij alcohol ook te gebruiken is voor drugs. en dat kan niet. rijvaardigheid is een resultaat van reactiesnelheid, coördinatie, etc. bij regelmatig gebruik van een stof kan het lichaam aan die stof wennen, er ontstaat tolerantie. Iemand is eerst na één pilsje al on11
Page 12
menteel onderzoek waaruit een grenswaarde voor amfetamine-achtige stoffen is af te leiden.4 toch adviseert diezelfde commissie een grenswaarde voor amfetamine van 50 microgram/l aan de minister, waarover de sWoV schrijft: Voor de grenswaarden die worden voorgesteld is volgens de SWOV niet aangetoond welke relatie ze hebben met het risico.5 Zero tolerance Het is nog vreemder: wanneer er twee verschillende drugs en/of alcohol worden aangetroffen, geldt ‘zero tolerance’6. er is in dat geval sprake van combinatiegebruik waarbij iedere aantoonbare aanwezigheid van drugs en/of alcohol iemand al strafbaar maakt. ook hiervoor ontbreekt elke onderbouwing. der invloed, later blijft hij na het drinken van een krat nog overeind. maar tolerantie voor alcohol ontstaat niet met betrekking tot de rijvaardigheid. die gaat serieus achteruit bij een concentratie van > 0,5‰ in het bloed, zo blijkt uit onderzoek. omdat dit voor iedereen geldt kan die 0,5 ‰ als legitieme grenswaarde gebruikt worden in het verkeer. de minister schrijft in de ‘nota van toelichting’ bij het ‘besluit alcohol, drugs en geneesmiddelen in het verkeer’ dat de vastgestelde waarden waarboven een rijverbod gelden ‘als het ware de vertaling zijn tussen de concentratie van een bepaalde drug in het bloed en de negatieve effecten daarvan op de rijvaardigheid.’ 2 Analoog aan hoe het werkt bij alcohol. maar bij drugs – en sommige medicaties in dit geval- bestaat er geen algemene waarde omdat het effect van persoon tot persoon verschilt. bovendien ontstaat bij geregeld gebruik -in tegenstelling tot alcohol- wél een tolerantie voor het effect op de rijvaardigheid. onzinnige grenswaarde Het is onmogelijk en onzinnig om voor de genoemde drugs/medicatie een concentratie als maat voor rijvaardigheid te gebruiken. en dat wéét de minister. Zo schreef de stichting Wetenschappelijk onderzoek Verkeersveiligheid (sWoV) in haar advies aan de minister: Er is op dit moment onvoldoende wetenschappelijke kennis voorhanden bij welke concentratie de kans op een ongeval significant begint toe te nemen.3 de commissie van een deskundige onder leiding van het nederlands Forensisch Instituut (nFI) concludeerde hetzelfde: Er zijn geen gegevens bekend uit experi12 conclusie: het uitgangspunt van de wet deugt niet, de grenswaarden van de minister deugen niet. de wet deugt niet. Als hij lef had zou hij de nieuwe wet intrekken en de situatie van voor 1 juli 2017 herstellen. meer lezen? Op onze website vind je meer info over o.a. het Zero Tolerance beleid bij 2 soorten ‘drugs’. lees ook de Instructie handhaving rijden onder invloed als je precies wilt weten hoe het aanhoudingsprotocol werkt. VOETNOTEN: 1 http://wetten.overheid.nl/BWBR0006622/2018-0315#HoofdstukII_Paragraaf1 (artikel 8, eerste lid) 2 Zie de Nota van Toelichting 14 december 2016, Artikelen 2 en 3 - 2e alinea 3 advies SWOV dd. 14 december 2010 eerste pagina: zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-129557.pdf (kopieer deze hele regel in je browser, dan kun je de PDF downloaden) 4 advies ‘Grenswaarden voor drugs’ dd. 31 maart 2010, pagina 10: zoek.officielebekendmakingen. nl/blg-129555.pdf (kopieer deze hele regel in je browser, dan kun je de PDF downloaden) 5 Zelfde pagina van het SWOV-advies als in noot 4 6 http://wetten.overheid.nl/BWBR0006622/2018-0315#HoofdstukII (onderaan 5e lid van Artikel 8) de drugstest een nachtmerrie tekst: julie houBen Het was wachten op de eerste persoon met AdHd die in de problemen zou komen door de drugstest die een jaar geleden is ingevoerd. maar hij is er: Jeroen. een man die dexamfetamine gebruikt voor zijn AdHd. eind juli 2017 moest hij een drugstest doen. daarna begon de nachtmerrie. lees zijn verhaal en huiver over de opeenstapeling van fouten en vooroordelen. en het einde is nog niet inzicht. D rugstest en AdHdeen bizar waargebeurd verhaal Het is eind juli 2017. Jeroen heeft een lange werkdag gehad en heeft behoefte aan een jointje ter ontspanning. even het gas erop want de coffeeshop sluit om 23.00 uur. dat haalt hij niet meer, want hij wordt aangehouden door twee agenten, vanwege zijn pittige rijgedag. Hij moet een blaastest doen. negatief. dan een drugstest. die slaat vaag positief uit op amfetamine en tHc. over de amfetamine is Jeroen niet verbaasd. Hij gebruikt dexamfetamine voor zijn AdHd en laat zijn medicatie zien. cannabis heeft hij echter al dagen niet meer gebruikt. ‘Ik was juist op weg naar de coffeeshop’, vertelt hij eerlijk aan de agenten. Had hij dat maar nooit gedaan…. Hij gaat op verzoek mee naar het bureau voor een tweede drugstest. ook die is niet echt overtuigend. een bloedtest volgt, waarna Jeroen een verklaring moet afleggen. Hij vertelt eerlijk over zijn AdHd en dat hij ook reumamedicatie (tramadol) en antidepressiva slikt. plus af en toe een blowtje dus. doodmoe ondertekent hij tegen 1 uur ’s nachts de verklaring die de agent getikt heeft. dan mag hij naar huis. Het wachten is op de uitslag van de bloedtest. Wat nu als die een waarde aangeeft die hoger is dan de toegestane 50 microgram dex? en die rare tHc-uitslag, terwijl hij al dagen niet geblowd heeft? Foutje van de speekseltest begin oktober komt eindelijk het rapport van het nFI (nederlands Forensisch Instituut) met de uitslag van het bloedonderzoek. In Jeroens bloed zijn twee 13
Page 14
stoffen aangetroffen: amfetamine en tramadol. de concentratie amfetamine was 28 microgram. Ver onder de grenswaarde van 50. Voor tramadol (een opioïde) is geen grenswaarde bepaald. en dag later volgt een brief van de politie met de verlossende conclusie: “de resultaten in uw bloed zijn lager dan de grenswaarden(..). daarom zal tegen u géén proces-verbaal worden opgemaakt”. dan gaan er alarmbellen rinkelen Grote opluchting bij Jeroen. Zijn medicatie zat netjes onder de grenswaarden. de vage tHc-indicatie was dus een foutje van de speekseltest. lekker betrouwbare test…Hij pakt zijn leven weer op en gaat zonder angst voor een volgende drugstest de weg op. Hij gaat vijf dagen per week met de auto op en neer naar zijn werk en houdt van zijn baan. bovendien is hij vader van twee kinderen en de schoorsteen moet ook roken. ernstige psychiatrische problemen Helaas, begin december komt er abrupt een einde aan zijn opluchting over de goede afloop. Hij krijgt een oproep van het cbr voor een medisch onderzoek! In diezelfde brief meldt het cbr dat hij per direct niet meer mag rijden. Hij moet zijn rijbewijs inleveren tot de uitslag van dit onderzoek. Wat is hier aan de hand? navraag leert dat de korpschef uit zijn woonplaats ná de uitslag van de bloedtest alsnog een brief naar het cbr heeft gestuurd. daarin staat dat hij twijfelt aan Jeroens geestelijke toestand en daarmee aan diens rijgeschiktheid. Waarom toch deze melding van de politie aan het cbr, terwijl de bloedtest goed was? In de brief staat naast de amfetamine doodleuk de tHc weer vermeld, die de speekseltest ten onrechte had gedetecteerd. Hebben ze bij het cbr de uitslagen van het nFI niet gehad dan? maar het wordt nog veel erger in de brief. Jeroen leest: “de politie zag dat u bloeddoorlopen 14 ogen had en zag u slikken en uw lippen bevochtigen. (..) u kwam opgewonden en euforisch op de politie over.” ook had hij zélf verklaard dagelijks te blowen. Huh? en alsof dat nog niet genoeg is gaat er nog een schepje bovenop: “We hebben duidelijke aanwijzingen dat u geestelijk en lichamelijk niet goed functioneert. of dat u ernstige psychiatrische problemen heeft. (..) In uw geval twijfelen we aan: ernstig gestoord inzicht of gedrag.” Voldoende reden om hem toch te laten onderzoeken en per direct zijn rijbewijs te schorsen, aldus de brief van het cbr. Wat ging er mis? Jeroen is perplex. Hoezo dagelijks blowen? Hoezo bloeddoorlopen ogen? Hoezo ernstige psychiatrische problemen? Hij krijgt na veel aandringen eindelijk de verklaring onder ogen die hij ondertekend heeft en ja hoor, het staat er: ‘Ik weet niet of ik echt verslaafd ben, maar ik blow zo’n 2 gram per dag’. Hij leest nog veel meer dingen die hij niet zo gezegd heeft rondom zijn overige medicatiegebruik. maar zijn handtekening staat onder de verklaring. ook krijgt hij een kopie van de verklaring van de agent, waar al zijn vreemde gedragingen in staan beschreven. uit beide verklaringen rijst een beeld op van iemand die hij helemaal niet is! Iets is er helemaal misgegaan. Jeroen vermoedt dat het al mis ging toen hij eerlijk vertelde dat hij de koffieshop nog had willen halen. dan gaan er alarmbellen rinkelen bij politieagenten en gaan ze er gedrag bij verzinnen. natuurlijk was hij een beetje opgefokt. Het hele verhaal duurde uren. Hij wilde naar huis! Kapot was hij, toen hij uiteindelijk zijn verklaring onder ogen kreeg, ter ondertekening. met van die stomme ouderwetse typ-letters. met zijn dyslexie al nauwelijks te lezen als je topfit bent. Hij had zonder nalezen zijn handtekening gezet. en nu is hij een zelfverklaarde dagelijkse blower. ook al was er geen spoor van in zijn bloed terug te vinden. en hij is zijn rijbewijs kwijt. rechtszaak Zoveel fouten en zoveel onrecht. Jeroen gaat het gevecht met het cbr aan. Hij schakelt een advocaat in en samen dagen ze het cbr voor de rechter. In februari dient de rechtszaak. de rechter geeft hem gelijk! Het cbr had op basis van de schone bloeduitslag en de daarna pas opgestuurde politieverklaringen over zijn gezondheidstoestand nooit zijn rijbewijs mogen vorderen. te weinig bewijs. Helaas geeft het cbr geen krimp, waardoor er een volgende zitting moet komen. dat kan maanden duren. tot die tijd blijft zijn rijbewijs geschorst. Jeroen rijdt al vanaf december dagelijks op een scootertje naar zijn werk, anderhalf uur heen en terug. dat was de eerste maanden met de winterkou echt een ramp. Zeker voor iemand met reuma. Als dit verhaal nog langer duurt is hij straks zijn baan kwijt. Zijn baas is blij met hem en steunt hem, maar een werknemer zonder rijbewijs is gewoon niet handig. Bizarre keuring bij het cBr eind april is eindelijk de keuring. een volgende bizarre ervaring. eerst stelt een basisarts hem wat vragen. of hij suïcidaal is, of hij een drugsprobleem heeft. Ze zegt dat hij anders overkomt dan de meesten die bij dit bureau gekeurd worden; allemaal mensen die door de politie naar het cbr zijn gestuurd. dan komt de psychiater. maar dat gesprek loopt meteen fout als blijkt dat de positieve bloeduitslag nooit bij de psychiater terecht is gekomen. ‘Ik beëindig nu dit gesprek’, briest hij woest. de beteuterde basisarts legt uit: ‘Als jouw bloedonderzoek schoon is, hadden we deze zware keuring op last van de politie nooit mogen doen.’ hoger beroep de keuring bevestigt Jeroens overtuiging dat het cbr helemaal fout zit in deze zaak. Hij heeft er vertrouwen in dat hij dit gevecht tegen het onrecht gaat winnen. daarvoor moet er wel een hoger beroep komen. de teller van de kosten voor het hele verhaal tot nu toe staat op bijna € 7000,-, waarvan ruim € 900,- voor de keuring en bijbehorende kosten voor het cbr. de rest is voor de advocaat, die gelukkig goed werk doet. de rechtsbijstandsverzekering van Jeroen dekt dit niet. een datum voor het hoger beroep is er nog niet. en zijn rijbewijs heeft Jeroen nog steeds niet terug. Gelukkig zijn de tochtjes op de scooter in deze tijd van het jaar goed te doen. 15
Page 16
6 oktober Dyslexiedag tekst: nel hoFmeester In engeland en in de Vs is de eerste week van oktober ‘dyslexia Awareness Week’. Hoe mooi zou het zijn als er ook overal in ons land in die week positieve aandacht is voor dyslexie? dyslexie-events met als rode draad: leren en leven vanuit je sterke kanten! doe je mee? J 16 e kunt denken aan een: • Huiskamerbijeenkomst; • (Kinder)programma of bijeenkomst in de bibliotheek; • dyslexiecafé voor volwassenen. en natuurlijk zijn er nog veel meer creatieve mogelijkheden te bedenken! Wat kan ik mensen aanbieden? de pr-groep dyslexie van Impuls & Woortblind ontwikkelt een toolkit met materialen en ideeën waar je gebruik van kunt maken. die komt binnenkort beschikbaar op een aparte pagina binnen de website van Impuls & Woortblind. inspirerend voorbeeld In iedere situatie kun je de korte video ‘See Dyslexia differently’ op youtube laten zien: een erg leuk filmpje (in engels) over zowel de moeilijkheden als de mogelijkheden van dyslexie. Aan de hand daarvan kun je met mensen praten over de vraag: welke sterke kanten zet jij in, in het dagelijks leven, op school en in je werk? moet ik dat helemaal alleen doen? Wie prettig werkt in zijn eentje, organiseert zelf een dyslexie-event. Je kunt ook een maatje zoeken in je omgeving en het samen organiseren. Geen maatje voorhanden? Wij kunnen een oproep voor een maatje in jouw regio op de website van Impuls & Woortblind zetten. Wat is er al georganiseerd? In Amsterdam komt op 6 oktober een grote manifestatie in de Hallen met presentaties, workshops, een materialenmarkt, een kinderprogramma in de bibliotheek en een expositie. In de week daarvoor houdt sjan Verhoeven van dynamika een lezing in de centrale openbare bibliotheek in Amsterdam. Wie ook iets organiseert in deze week, kan dat aanmelden bij Impuls & Woortblind. Je initiatief komt dan op de website: de eerste stap naar publiciteit. contact • Voor aanmelding van een dyslexie-event: info@impulsenwoortblind.nl • Voor vragen: 06 22 82 07 59 (Julie Houben) de pr-groep dyslexie van Impuls & Woortblind / dysleuk Dyslexie vraagt om aandacht en krijgt het ook! tekst: KArIn JAHromI Impuls & Woortblind is een patiënten- en belangenvereniging. om voor ons werk de broodnodige subsidie te ontvangen, moeten wij voldoen aan een aantal voorwaarden. Voorlichting is bijvoorbeeld zo’n voorwaarde net als lotgenotencontact. maar óók belangenbehartiging. en die activiteit kon wel een flinke oppepper gebruiken op het gebied van dyslexie. die is er gekomen ook! A fgelopen winter heeft een grote groep enthousiaste vrijwilligers op het gebied van dyslexie een uitgebreide pr- en lobbytraining gevolgd die eind mei zelfs werd afgesloten met nog een extra cameratraining voor wie de taak van woordvoerder op zich zullen nemen. We wilden uiteraard graag snel aan de slag met wat we leerden. met de nieuw opgedane kennis nog vers in het hoofd hebben wij nog nét op tijd voor de gemeenteraadsverkiezingen van 21 maart een pamflet op kunnen stellen. dit pamflet werd verspreid onder de diverse gemeenten van de betrokken vrijwilligers. de slogan van het pamflet: Dyslexie vraagt om aandacht. dyslexievriendelijk We deden een oproep aan de lokale partijen om na te denken over dyslexie. We gaven hen mee dat dyslexie van alle leeftijden is en dat het elke sociaal-maatschappelijke laag binnen onze neurodiverse samenleving raakt. maar óók dat wij – Impuls & Woortblind – een groot aantal inwoners van elke gemeente vertegenwoordigen: schoolgaande kinderen, werkenden en niet-werkenden en ouderen met dyslexie. Want het gaat toch om zo’n 5 tot 10 procent van de bevolking. We hebben daarbij een beroep gedaan op 17
Page 18
de partijen om binnen hun gemeente invulling te geven aan het lokale beleid met als inzet dat gemeenten dyslexievriendelijk worden. dit waren onze concrete vragen en aanbevelingen in het pamflet: • Wat doet uw politieke partij voor kinderen met dyslexie ? • Wat doet uw politieke partij voor jongeren met dyslexie ? • Wat doet uw politieke partij voor volwassenen met dyslexie ? Zorg dat dyslexie erkenning en een voor iedereen herkenbare plaats krijgt binnen: • het gemeentelijk onderwijsen jeugdbeleid ! • het gemeentelijk Wmo-beleid ! • het personeelsbeleid bij de gemeentelijke overheid en gesubsidieerde instellingen! u zult versteld staan van de positieve invloed van dyslexie-vriendelijk beleid op de deelname en talent-ontwikkeling van mensen met dyslexie. en wat gebeurde er? op het secretariaat kwamen 21 reacties binnen van verschillende lokale partijen uit diverse gemeenten. Ze toonden allemaal interesse om met ons in gesprek te gaan. dyslexie kreeg aandacht! veel vragen de eerste partij waarmee we –thomas Verspaandonk en ikzelf- aan tafel zaten was de nieuw geïnstalleerde Groen links-fractie in Arnhem. met zeven zetels in de raad zijn zij daar de grootste partij geworden. Ze hadden als startende raadsleden veel vragen. er was vooral veel interesse voor het verhaal rondom de vergoede dyslexiezorg en hoe (verschillend!) scholen met de signaleringsfunctie rondom dyslexie omgaan. Het signaleringsproces rondom 18 dyslexie valt nog binnen de kaders van de basisvoorzieningen van het passend onderwijs. Het traject dat er op volgt, de diagnose en behandeling, wordt overgenomen door Jeugdzorg en is daarmee de verantwoordelijkheid van de gemeente, zowel qua beleid als financieel. ook hebben we uitgebreid gesproken over een rechtvaardiger samenleving waarbinnen er ruimte moet zijn voor inclusie en neurodiversiteit. ons bezoek maakte weer eens duidelijk dat de kennis die er binnen de vereniging aanwezig is kostbaar is, en daarom ook zoveel mogelijk gedeeld moet worden met professionals zoals politici en beleidsmakers die met onze doelgroepen te maken hebben. daar worden we allemaal beter van. motie dyslexievriendelijk tilburg en dan de gemeente tilburg! ons pamflet inspireerde de lokale sp-fractieleden zodanig, dat ze het visionaire idee kregen om van de stad tilburg een dyslexievriendelijke gemeente te maken. de motie die de partij in de raad inbracht, heeft het jammer genoeg niet gehaald. Het voorstel wordt binnenkort wel door de nieuwe wethouder verder opgepakt. maar het feit alleen al dat er kennelijk voldoende ruimte en beweging is ontstaan om een dergelijk plan te presenteren, is een geweldige stap voorwaarts. dit voorstel zou een heel goede blauwdruk kunnen zijn voor wie er in zijn of haar eigen gemeente ook reuring aan wil geven. Zie hieronder de volledige tekst. Titel: Dyslexievriendelijk Tilburg Thema: Onderwijs / Gemeentelijke organisatie Constateert dat: • dyslexie is van alle leeftijden en raakt elke sociaal-maatschappelijke laag binnen onze neurodiverse samenleving. • 3.7 % heeft ernstige enkelvoudige dyslexie (eed), en tot 10 % van de nederlandse bevolking heeft (in meer of mindere mate) ook blijvend met de nodige ongemakken van dyslexie te maken. • In het onderwijs de hulp m.b.t. dyslexie grotendeels wordt uitbesteed aan externe bureaus. Overwegende dat: • de aandacht, begrip, facilitering en know how in het onderwijs vooral ingezet zou moeten worden in de dagelijkse praktijk in de groepen. • Als mensen met dyslexie er niet in slagen om de juiste aandacht te krijgen, dit leidt tot onderpresteren, persoonlijke problemen, en onnodige uitval, zowel op school, bij de studie als op het werk. • dit een negatieve invloed heeft op hun ontwikkeling en erkenning in de samenleving en daarmee onopgemerkt ook op klasgenoten, leerkrachten, ouders, werkgevers, partners en collega’s. Draagt het college op: • met de onderwijsinstellingen in tilburg in gesprek te gaan en hen te verzoeken om hun leerlingen/studenten met dyslexie optimaal te ondersteunen, door de omvang en betekenis van dyslexie in hun onderwijsorganisatie optimaal te herkennen en te erkennen, en het inzetten van dyslexie hulpmiddelen gedurende de hele opleidingsperiode, en dus niet alleen tijdens tentamens en examens. een en ander om onderpresteren en onnodige school uitval te voorkomen, en een optimale talentontwikkeling te bevorderen. • daarbij de dyslect veel meer intern vanuit de school in zijn of haar kracht te zetten in plaats van extern ‘te verhelpen’, zodat die autonoom zelf verder kan met zijn of haar ontwikkeling. • te onderzoeken of er in de gemeentelijke organisatie bij ambtenaren behoefte is aan verdere maatregelen ten aanzien van de herkenning en erkenning van dyslexie, en aan dyslexie hulpmiddelen zoals dyslexie software, en zo ja, daar optimaal in te voorzien. passend onderwijs buiten schot een andere gemeente die goed en positief reageerde op het pamflet was de gemeente Apeldoorn. Vanuit verschillende politieke partijen kwamen er reacties en inmiddels heb ik zelf een eerste gesprek met de partij van de Arbeid gevoerd. de fractieleden hadden vooral interesse in wat een partij kan bijdragen aan inzichten binnen de rol van Jeugdzorg en die van de samenwerkingsverbanden passend onderwijs (sWV’s) als het gaat over dyslexie. de sWV’s zijn gemeentelijke en regionale samenwerkingsverbanden waarin scholen in het primair en voortgezet onderwijs samen werk moeten maken van de wet passend onderwijs. Zij blijven in de discussie rondom de vergoeding van dyslexie echter steeds veilig buiten schot. Dyslexie staat op de kaart ook in Apeldoorn. Jeugdzorg zou niet als enige de zware financiële kar hoeven te trekken, betoogde ik. passend onderwijs gaat er toch juist vanuit dat er hulp geboden moet worden op basis van een individuele ondersteuningsbehoefte en geen diagnose? de samenwerkingsverbanden zouden hier meer hun verantwoordelijkheden moeten voelen en nemen. om deze sWV’s aan te kunnen spreken, hebben de startende raadsleden wel meer munitie nodig en daar kan onze vereniging ze goed bij helpen: wij zitten bovenop de actualiteit en kunnen ontwikkelingen goed duiden. de jurisprudentie die kort geleden werd uitgesproken door de Zwolse rechtbank met betrekking tot ernstige enkelvoudige dyslexie (eed) (kijk hier voor de berichtgeving hierover op onze website) werd in Apeldoorn heel positief ontvangen en de fractieleden gaan nadenken over manieren om dit binnen de gemeente en cJG onder de aandacht te brengen. Kortom: dyslexie staat op de kaart in Apeldoorn en ze weten ons te vinden bij vragen om advies. Zinvolle taak Het is een interessant proces waar we als vereniging nu doorheen gaan. Voorlopig zitten we nog niet bij de landelijke politiek aan tafel, maar dat is ook niet nodig. Het politiek bewustzijn speelt zich op dit moment heel nadrukkelijk op lokaal niveau af. Wat ook niet vreemd is, omdat daar ook de actie plaatsvindt: gemeenten moeten ‘het’ doen op dyslexiegebied. We hebben in onze eerste gesprekken gemerkt dat hier een grote behoefte is aan kennisoverdracht. dit voor Impuls & Woortblind een mooie en zinvolle taak. namens het pr- en lobbynetwerk dyslexie, Karin Jahromi 19
Page 20
OVER ExEcUTIEVE fUNcTIES, dE fILM In maart publiceerde leerpunt Add een film over de schakels tussen willen en uitvoeren. de film was, net als het gelijknamige artikel, een groot succes. Al in de eerste twee weken werd hij meer dan 1200 keer bekeken. Vier vragen aan de teamleden, die allemaal zelf ook moeite hebben met hun executieve functies. teKst en Foto's: leerpunt Add K 20 onden jullie niet een thema kiezen met een makkelijkere naam? Alex: dat hadden we wel gewild, ja! We korten graag af naar eFs. maar een ander thema, nee. Ik wilde per se een artikel schrijven over eFs, omdat ze erg onbekend zijn in de Ad(H)d-wereld. Kennis hiervan maakt verschillende problemen veel begrijpelijker. sommige eFs zijn heel bekend, zoals aandacht sturen, maar andere minder, zoals taakinitiatie (beginnen met een taak-red). mensen met Ad(H)d begrijpen hun problemen vaak niet, ondanks hun diagnose. hebben jullie zelf ook last van 'zwakke' eFs? Marije: Zeker! bij het uit bed komen al. Ik citeer de film: ‘denken aan opstaan alleen maakt niet dat je benen gaan bewegen’. dat is elke ochtend werkelijkheid voor mij. maar ook wat betreft huiswerk, huishouden, administratie, etc. Age: Ik heb een raar soort uitstelgedrag. bij mij komt de gedachte: ‘ik doe dit later wel’ bijna nooit voor. betere versie gegeven. Hij keek me natuurlijk heel raar aan. Alex: Ik kan soms een onderwerp niet loslaten, een stukje moeizame flexibiliteit dus. dat ervaren mensen als zeuren of betweterigheid. mindmap bij mij ontstaat de impuls om iets te doen gewoon niet. Ik merk op dat er een probleem is en daar stopt het. Gerrit: Ik heb weleens een opdrachtgever een jaar nadat ik mijn werk had aangeleverd nog een hoe gaan jullie daar dan mee om? heb je tips? Janine: Ik schrijf alles uit, anders vergeet ik het. boodschappen, belangrijke gesprekken, maakt niet uit. Gerrit: Het is ook een kwestie van zoeken naar een balans tussen bewust handelen en routine zonder na te denken. Als je een routine hebt, wijk er dan ook eens van af. dan weet je weer waarom je ‘m hebt! Age: Ik heb een speciaal bureau voor schoolwerk. Als het me lukt dat bureau leeg te maken, is het daarna een kleine stap om er te gaan zitten en te beginnen. Marije: Vraag mensen om je heen om jouw eFs te zijn. Ik vraag bijvoorbeeld vaak mijn moeder te helpen met opruimen. Margrietha: Ja, en werk samen! Je stimuleert elkaar, laat elkaar niet vallen, helpt elkaar herinneren en je bent samen trots. Age: mijn competitiedrang kan me soms toch impuls geven. dan komt er plotseling wel resultaat! Als groep Ad(h)d’ers zo’n project afronden: hoe hebben jullie dat voor elkaar gekregen? Gerrit: bij mij komt nooit iets écht af. Ik hanteer mijn 97%-regel: als ik het idee heb dat het bijna goed is, moet ik ermee stoppen. Anders blijf ik erin hangen en kan ik nooit door. dat gold bij het maken van de film ook: we moesten besluiten naar een volgende productiefase te gaan, ondanks dat het tussenproduct beter zou kunnen. Age: op een dag vroeg Alex of ik de volgende middag tijd had. Gerrit en Alex hebben me opgehaald, op een stoel voor een microfoon gezet en de tekst gegeven. Het werd nachtwerk, maar kwam in één keer af. Alex: Ik had twee keer een deadline. dat zet mijn eFs op scherp! eentje was de bijeenkomst eind januari, met de première van de film. de publicatie online in maart had het einde van een vakantie als deadline, daarna had ik geen tijd. Het voelde als nu of nooit. Marije: Ik durf in een groep Ad(H)d’ers makkelijker aan te geven wanneer ik ergens moeite mee heb en wat ik nodig heb. daardoor was het voor Alex ook makkelijker om mij te helpen bij het digitaliseren van de mindmap. Margrietha: en hij moest voice over ook wel af, want er staat iets op het spel. We geloven erin dat elke Ad(H)d’er hiervan moet weten! Film, artikel en mindmap zijn beschikbaar op www.leerpuntadd.nl/executievefuncties.html praat mee over #executievefuncties #EFs op Twitter 21
Page 22
WAT IS dyScALcULIE EN HOE GA jE ER MEE OM? ondanks het feit dat dyscalculie steeds bekender wordt, blijven misvattingen en vooroordelen bestaan. tijd om de feiten en de zin van redelijke aanpassingen bij dyscalculie op een rijtje te zetten. en wie kan dat beter dan de Vlaamse expert Annemie Desoete. teKst: AnnemIe desoete G 22 een flutlabel We spreken van dyscalculie (of van een ‘rekenstoornis’) als kinderen hardnekkig bij de 10 % zwakste rekenaars blijven behoren, ondanks goede instructie en zonder dat hier andere verklaringen voor te vinden zijn. leren verloopt minder spontaan, vlot en automatisch. ‘Bij onze Boud heeft het tot groep 4 geduurd voordat hij wist wanneer hij jarig was. Ik vond dat niet normaal, een kind weet de datum van zijn verjaardag’ Wim (ingenieur): ‘ik heb de strijd met het hoofdrekenen opgegeven’ even vaak als dyslexie ongeveer 5% van de mensen heeft herSenen ZOnDer (l) en met (r) DyScAlculie dyscalculie. Hetzelfde percentage als dyslexie. sommigen hebben bovenop hun rekenstoornis ook spellingsproblemen (50%), leesproblemen (17-43%), AdHd (25%) of dcd (25%). neurobiologische ontwikkelingsstoornis er zijn groepsverschillen in de werking, de hoeveelheid grijze stof, de witte stof en in het metabolisme van de hersenen van mensen met en zonder dyscalculie. (Zie afbeeldingen van hersenen zonder (afb l) en met (afb r) dyscalculie) school- en werkomgeving doen ertoe! scholen en ouders vrezen soms dat ze kinderen kansen ontnemen door doelstellingen aan te passen of hulpmiddelen toe te laten. dat is niet zo! tot de leeftijd van 25 jaar worden er verbindingen in onze hersenen gelegd. bij kinderen met dyscalculie is het belangrijk om te blijven oefenen op rekenen. maar het is zeker even belangrijk om hun motivatie uit te breiden en rekenplezier aan te wakkeren door hen te laten genieten van succeservaringen. Annemie DeSOete Het brein moet niet alleen gevoed worden met ‘cognitief leren’ maar ook met ‘emotionele inhouden’ die te maken hebben met motivatie, zelfbeeld, de drive om inspanningen te willen leveren. We moeten zorgen dat als kinderen een opdracht krijgen, ze denken: “yes, ik ga dat proberen!” dat gaat soms beter met hulp van een rekenmachine of op de computer. Sara: ‘Ik heb drie keer meer tijd nodig dan een gemiddelde student om dezelfde leerstof te leren’ laat toe dat hulpmiddelen/redelijke aanpassingen gebruikt worden. er is niets mis met een kok die vroeger opstaat en kookt met een kookboek, met een prima menu als resultaat. enkele voorbeelden van redelijke aanpassingen in het basis-, voortgezet en hoger onderwijs: • taken tijdig opgeven (2 weken vooraf zodat voldoende tijd is om taken in te plannen en af te maken); • laat de leerling bij moeilijke stof niet zelf aantekeningen maken maar lever die aan, zodat hij/ zij zich kan focussen op de uitleg; • 20 tot 30% meer tijd voor examens; • examens in een rustig lokaal maken; • rekenmachine en een formulekaart mogen gebruiken; • Vragen op een toets samen doorlopen en indien nodig verduidelijken; • Geen letterlijke definities eisen (men mag zijn eigen woorden gebruiken). let wel, maatregelen blijven ‘maatwerk’ en het blijft belangrijk om kinderen voldoende uit te dagen, om hen af en toe iets moeilijks te laten doen. maar zorg ervoor dat kinderen niet het gevoel hebben: het is allemaal te moeilijk, ik haak af. sommige leerkrachten belonen kinderen met bonuspunten als ze erin slagen een moeilijke opdracht zonder hulpmiddelen te volbrengen. de leerling wordt zo gestimuleerd om zich extra in te zetten maar kan geen punten verliezen als het niet lukt. je kunt er ver mee komen, met soms wat hulp! 23
Page 24
dyscalculie heeft altijd bestaan. Het is geen ‘ziekte’ van deze tijd en het maakt de schooltijd voor een kind knap lastig. en níet alleen bij de vakken rekenen en wiskunde. ‘Waarom de lagere school een helse periode was? Omdat ik altijd een enorme druk op me voelde. ‘Doe je boek open op pagina 68’. Daar gaan we weer! Waar is die pagina 68? Ondertussen hebben zij de titel al opgeschreven, terwijl ik nog op zoek ben naar die pagina 68’ Wat kan helpen? • Zorg dat leerling en leraar goed begrijpen wat dyscalculie is. Zie deze video waarin ik aan basisschoolleerlingen uitleg wat dyscalculie is; Zie de film Proef op de Som - studeren met Dyscalculie • Zorg dat er voldoende tijd vrij 24 gemaakt wordt om te oefenen met rekenen; • Zorg ook dat men niet verdrinkt in te veel huiswerk of extra oefeningen. Goede afspraken zijn van groot belang; • plan examenperiodes goed en doe dit samen met iemand die hierin wat kan ondersteunen (beter niet met ouders omdat dit de relatie kan verzuren); • maak voldoende tijd voor leuke dingen samen; • Vraag voldoende hulp bij plannen, studeren en kleine dagelijkse ongemakken waar je door de dyscalculie tegenaan loopt. dyscalculie resulteert vaak in doorzetten en goede probleemoplossende vaardigheden: ‘Eenmaal in het hoger onderwijs begon ik me goed te voelen op school. Ik kreeg eindelijk lessen die me boeiden en taken die ik met hulpmiddelen kon uitvoeren’ ‘Ik werk nu als ingenieur in een bedrijf en ken de formule voor de inhoud van een bol niet uit mijn hoofd. Het ergste wat mij kan overkomen is dat mijn werkgever op Google nagaat wat ik opzoek (want daar zoek ik die formules op). Ondertussen zijn de 7 andere ingenieurs zonder dyscalculie al aan de slag. Die lopen echter na stap 8 vast omdat die niet zo evident is. Als ik aankom bij stap 8, ben ik vaak de persoon die de oplossing vindt. Omdat ik altijd out of de box heb moeten denken’ Annemie desoete is hoogleraar leerstoornissen aan uGent en aan de Arteveldehogeschool te Gent. De nieuwe zorgstandaard AD(H)D is een feit! Zo nu en dan moeten de AdHd-richtlijnen worden aangepast aan nieuwe kennis. de laatste aanpassing is een kleine revolutie: ervaringsdeskundigen schreven mee. daarmee is de richtlijn een zorgstandaard geworden. teKst: rob pereIrA D eze nieuwe Zorgstandaard is een combinatie van evidence based kennis (bewezen effectief) over AdHd, eminence based kennis (wat vinden de deskundigen ervan, wat adviseren zij) maar ook, en dat is nieuw: kennis van de ervaringsdeskundigen zelf. Zij zijn de eigenaar van hun eigenschappen, die ze soms als problematisch ervaren. Zij weten goed wat zij wel en niet willen van hun goedbedoelende zorgverleners. de zorgstandaard vervangt vanaf nu de oude richtlijnen en is gemaakt door een grote groep deskundigen op hun eigen terrein: zorgprofessionals zoals jeugdartsen, kinderartsen, huisartsen, (kinder)psychiaters, apothekers en psychologen. maar ook ervaringsdeskundigen namens balans en Impuls & Woortblind. relevante kennis vanuit de richtlijnen is ook in de zorgstandaard opgenomen. Wat is er nieuw? Grootste vernieuwing ten opzichte van de oude richtlijnen is de inbreng van mensen met Ad(H)d. en daarmee samenhangend de nadruk op ‘shared decision making’. meer maatwerk dus. ook biedt de zorgstandaard meer structuur in de fase van signalering en diagnostiek. Het ‘wie doet wat’ is helder omschreven en de ‘ideale manier van behandelen’ is vastgelegd in schema’s. dit alles toegankelijk voor iedereen vanwege de nietmedische taal. op verzoek van de ervaringsdeskundigen komen in de zorgstandaard ook de mogelijkheden van niet-medicamenteuze behandeling door een psycholoog of coach en het aanpassen van de omgeving nadrukkelijk aan bod. nieuwe medische inzichten de veranderingen in medische zin zijn relatief klein in deze nieuwe zorgstandaard. op het gebied van ‘andere behandelingen’ kwam alleen het strenge few foods dieet bij kinderen als enigszins positief uit de wetenschappelijke analyse, maar dit is nog niet geschikt voor de praktijk. op het gebied van medicatie staan atomoxetine en guanfacine nu officieel vermeld als behandeloptie voor kinderen en voor volwassenen is sinds november het eerste stimulans officieel goedgekeurd door de autoriteiten. de zorgstandaard is binnenkort te vinden op deze website. 25
Page 26
HET dySLExIE BOEK - VOOR EN dOOR dySLEcTIcI dyslexie is meer dan alleen maar langzaam lezen en veel spelfouten maken. toch is dat het beeld dat mensen van dyslexie hebben. ook veel dyslectici zelf hebben vaak moeite om het beter uit te leggen. Anne is ontwerpster met dyslexie. Ze vond het tijd voor actie. samen met haar collega mats maakte ze Het dyslexie boek. Voor iedereen die wil weten wat dyslexie is en hoe het voelt. teKst: Anne lIGtenberG m 26 ats en ik realiseerden ons hoe belangrijk het is dat er meer inzicht komt in wat het hebben van dyslexie eigenlijk betekent. Want als dyslectici zelf geen goed beeld hebben van dyslexie kunnen ze ook geen goede hulpvraag stellen. Waarom dan een boek, vraag je je misschien af. Is het niet een beetje raar om problemen met taal te beschrijven in tekst? dat ligt eraan hoe je het doet. Wij zijn een beeldend boek gaan maken dat visualiseert hoe dyslectici taal ervaren. nou ben ik zelf dyslectisch, maar mijn broertje en moeder ook en zij lopen tegen andere dingen aan dan ik. Hierdoor hadden wij meteen door dat we veel dyslectici moesten ter inzicht hebben in hoe ze zinvolle hulp kunnen bieden. Hieronder een aantal dyslectici aan het woord: interviewen om zoveel mogelijk aspecten van dyslexie te kunnen visualiseren. daarnaast vroegen we mensen hun ervaring met dyslexie te omschrijven. Wat we binnen kregen was heel divers. We ontvingen prachtige dyslectische zinnen, waarbij je bijna de gedachten van de schrijver kunt zien in de opbouw ervan. de collectie levert een mooi beeld van wat er bij dyslexie allemaal komt kijken, want het is echt zoveel meer dan alleen langzaam lezen en veel spelfouten maken. met dit boek hopen wij dat dyslectici een tool hebben om te laten zien waar ze tegenaan lopen. en dat ouders, docenten en begeleiders beschoolleider voortgezet onderwijs “mijn dyslexie is, dat ik verhalen zo langzaam lees dat ik er ook langer van geniet.” Fysiotherapeut “dyslexie is nu 15 jaar mijn vriend daarvoor vooral mijn vijand. maar ondanks dat blijft, na 15 jaar vriendschap, het voorlezen zonder er iets bij te verzinnen of te blijven steken midden in een zin een pittige klus.” beeldend kunstenaar “Het houdt wel ook in dat je creatief wordt om de informatie via andere kanalen te krijgen en te geven. en dus op allerlei andere dingen gaat leren letten. Zoals houdingen en gebaren van mensen.” Anne en mAtS scholier “Het is heel vervelend omdat je vaak ergens heel erg je best ergens voor doet en dan toch een laag cijfer haalt omdat het gewoon niet lukt, terwijl je weet dat je het wel kan.” docent wiskunde “mijn leessnelheid is vergelijkbaar aan 4 vwo. ik geef alleen maar les in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs. wat dus inhoud dat de meeste van mijn leerlingen sneller lezen dan dat ik doe.” Fysiotherapeut “dyslexie is voor mij een beperking waarbij ik vooral door andere wordt aangekeken.” student “mijn dyslexie houd in dat ik meer tijd nodig heb met alledaagse dingen, klokkijken, plannen, rekenen, lezen, typen en het automatiseren van bijvoorbeeld verkeerd borden.” organisatie adviseur “Ik kan impulsen moeilijk onder woorden brengen. wat ik zie of hoor kan ik niet snel genoeg omzetten in woorden of zinnen. vaak gebruik ik dan verkeerde woorden (bijvoorbeeld een andere kleur) of gebruik ik de woorden niet goed in de zin. Iets waarvan ik niet wist dat het onder dyslexie valt.” docent en dyslexiecoach “dyslexie zit bij mij is de meer in faalangst die er nog steeds een beetje zit, het vast kunnen lopen bij simpele opdrachten zoals planningen en structuur maar daar tegenover staat het gemak om buiten de gebaande paden te denken.” Gepensioneerd “Ik heb het nooit een probleem gevonden. Integendeel. de mensen om mij heen maakten zich er wél druk om. met name juffen en meesters op de lagere school. Ze wisten zich geen raad. omdat ze, kennelijk, niet konden lezen wat er toch, naar mijn idee heel duidelijk stond. Konden zij niet lezen dan?” Wij blijven reacties verzamelen, omdat het heel belangrijk is om inzicht te geven in wat dyslexie voor mensen betekent naast hoe het werkt. mail jouw reactie op de vraag ‘Wat is dyslexie voor jou?’ naar: info@anneligtenberg.nl. Alles rond het project vind je via www.anneligtenberg.nl en Instagram (webversie). op de Instagram-pagina komt jouw reactie ook te staan, als je dat goed vindt. 27
Page 28
AdHd BIj VROUWEN er moet meer aandacht komen voor de specifieke klachten van vrouwen met AdHd. dat zegt psychiater en AdHdexpert sandra Kooij. Ze ziet dat vrouwen met AdHd meer last hebben van hormonale stemmingswisselingen dan vrouwen zonder AdHd en wil daar verder onderzoek naar doen. een aanvraag voor financiering loopt. teKst: renAte VAn der Zee en JulIe Houben* W 28 aarom is het zo belangrijk dat er meer aandacht komt voor de specifieke klachten van vrouwen met Adhd? er is over het algemeen veel minder onderzoek naar de gezondheidsklachten van vrouwen gedaan dan naar die van mannen. en dat geldt nog sterker voor vrouwen met AdHd. Zij zijn een vergeten groep. bijna al het AdHd-onderzoek is bij jongens en mannen gedaan. de reden daarvoor is dat vrouwen een menstruatiecyclus hebben. die cyclus maakt dat er allerlei dingen veranderen gedurende de maand. Als je metingen doet bij een vrouw, of het nu gaat om bloed, een scan of een vragenlijst, kunnen de uitkomsten wisselen al naargelang de tijd van de maand. daarom zijn vrouwen altijd beschouwd als onbetrouwbare onderzoekssubjecten. maar daar hebben we nu last van in de behandeling bij vrouwen met AdHd. We zien dat vrouwen met AdHd andere klachten hebben dan mannen. Ze zijn vaker depressief bijvoorbeeld. daarnaast zijn er duidelijke aanwijzingen dat ze meer dan vrouwen zonder AdHd last hebben van stemmingswisselingen voorafgaand aan de menstruatie, na de bevalling en tijdens de overgang. hoe ernstig kunnen die hormonale stemmingsklachten van vrouwen met Adhd zijn? er zijn vrouwen met AdHd die helemaal door het lint gaan in de week voor hun menstruatie. die last hebben van woedeaanvallen die niet *ingekorte bewerking van het interview door renate van der Zee, Balans magazine september 2017 redelijk meer zijn. er zijn ook vrouwen die suïcidaal worden. Het kan echt heel heftig zijn en dat weet ik omdat ik deze vrouwen zelf behandel. die stemmingsklachten kunnen verstrekkende gevolgen hebben. Als je zo’n woedeaanval op je werk hebt en echt iets heel stoms zegt tegen je baas, kun je worden ontslagen. Vrouwen schamen zich er voor, dus ze vertellen het liever niet. maar sommigen hebben zichzelf echt niet meer in de hand. hoe kwam u op het idee daar onderzoek naar te gaan doen? tijdens een congres van AdHd Vrouw, een organisatie die zich inzet voor de belangen van vrouwen met AdHd, hebben we een stemming georganiseerd over de vraag: wat vind jij het belangrijkste probleem waar onderzoek SAnDrA KOOij naar moet worden gedaan? daar kwam uit: stemmingswisselingen voor en tijdens de menstruatie. Ik heb toen een voorstel voor een onderzoek naar dit probleem ingediend bij het onderzoeksfonds van de overheid Zonmw. Ik kreeg als verzoek terug de patiëntenverenigingen in nederland, europa en de Vs erbij te betrekken, om zo het draagvlak te vergroten. dat heb ik gedaan en Impuls & Woortblind staat natuurlijk volledig achter het belang van dit onderzoek! nu is het afwachten. het onderzoek heet moodcycles, hoe gaat het eruitzien? premenstruele stemmingsklachten ontstaan waarschijnlijk doordat je oestrogeenspiegel daalt tijdens de laatste week voor de menstruatie. Het is mijn hypothese dat die oestrogeendaling bij AdHd-vrouwen mogelijk erger is omdat oestrogeen interacteert met dopamine, het stofje waaraan mensen met AdHd vermoedelijk een tekort hebben. Als je dopamineniveau al laag is en je oestrogeenniveau daalt ook nog eens, nou dan zit je dus echt aan de grond. Ik wil gaan kijken naar hersenscans, genen en hormoonspiegels. twee keer in de cyclus: een keer in het begin en een keer aan het eind om te zien of we inderdaad lagere niveaus kunnen waarnemen. Je kunt de dopaminespiegel in het brein niet direct meten, maar je kunt wel kijken hoe iemand scoort op cognitieve testen tijdens een hersenscan. Als je beter scoort in het begin van je cyclus dan in de tweede helft van je cyclus, dan kun je concluderen dat dat samenhangt met hormoonschommelingen. Wat is er aan deze stemmingsklachten te doen? We weten dat hormonen helpen: je kunt de oestrogeenspiegel aanvullen door de pil te slikken. Antidepressiva kunnen ook helpen. Vrouwen met AdHd hebben daar nu soms al baat bij, maar dat verklaart nog niet waarom zij zoveel meer last van hormonale stemmingsklachten hebben. Ze hebben ook ernstiger stemmingsklachten na de bevalling en in de overgang. dat past in de hypothese dat er toch iets heftigers speelt dan gemiddeld. Het onderzoek geeft nog niet meteen de oplossing, hoewel het al helpt als het probleem meer bekend raakt. 29
Page 30
VOOR OUdERS MET EEN KINd MET Ad(H)d 21 dInGen dIe VAAK teGen ouders met een KInd met Ad(H)d Worden GeZeGd 21 dInGen dIe Ze lIeVer Horen ouders met een kind met Ad(H)d krijgen regelmatig allerlei soorten opmerkingen naar hun hoofd geslingerd. soms is dat goed bedoeld maar slecht gecommuniceerd. soms is het ronduit brutaal. en soms is het gewoon stompzinnig. teKst: elly VAn rIJn* W 30 at ouders nooit meer willen horen (waar ‘hij’ staat kun je ook ‘zij’ invullen): 1 Je merkt anders niets aan hem. 2 tegenwoordig krijgen kinderen al snel die diagnose hè? 3 maar je kunt gewoon met hem een gesprek voeren… 4 Geef dat kind maar eens een weekje aan mij. 5 Het heeft ook te maken met hoe jij opvoedt hè? 6 Is hij echt gediagnosticeerd of denk je dat hij het heeft? 7 Is er iets waar hij extreem goed in is? 8 Woont hij nog gewoon thuis? 9 mijn kind is hoog gevoelig en supersensitief. 10 Is het niet gewoon een nieuwetijdskind? 11 Waarom zit hij dan niet op het speciale onderwijs? 12 Hoezo krijgt hij extra begelei ding op school. dat zou ik voor mijn kind ook wel willen. 13 mijn zoon is hoogbegaafd. dat is pas zwaar. 14 Ik denk, haha, dat ik zelf ook Ad(H)d heb. 15 nu heet dat Ad(H)d. over tien jaar hoor je daar niemand meer over. Hebben ze ineens allemaal wat anders. 16 Hij komt niet naar dat feestje? te veel prikkels? maar het wordt juist heel leuk. 17 nou ja pesten…Hij doet ook wel een beetje vreemd, vind je zelf niet? 18 Je ziet dus echt helemaal niets aan hem. 19 Ad(H)d is echt wel wat anders dan hoe jouw zoon zich Wat ze wel graag willen horen: 1 Jij bent zijn moeder, dus dan komt het wel goed met je zoon. 2 Heftig zeg zo’n diagnose. 3 Ik had vanmiddag zo’n leuk gesprek met jouw kind. 4 Als je een keertje een weekendje weg wilt? Hij mag dan wel bij gedraagt hoor. 20 dat kan hij toch zeker zelf wel? 21 Hij is al aardig over zijn Ad(H)d heen gegroeid hè? mij logeren hoor. 5 mooi om te zien hoe jij van nature aanvoelt waar jouw kind behoefte aan heeft. 6 Kregen jullie snel hulp aangeboden nadat jouw kind die diagnose kreeg? 7 Fascinerend hoeveel kennis jouw kind heeft op het gebied van…. 8 Fijn dat hij gewoon thuis kan wonen. 9 mijn kind heeft de diagnose hoog gevoelig en supersensitief. Ik merk dat er veel raakvlakken zijn met Ad(H)d. 10 Wat was de reden dat jouw kind moest worden getest? 11 en hij krijgt passende begeleiding op het reguliere onderwijs? dat is fijn. 12 Hij kan gewoon naar een normale school met hulp van buitenaf? dat is fijn. 13 mijn zoon is hoogbegaafd. Ik zie wel overeenkomsten eigenlijk. 14 Ik denk dat Ad(H)d vaker voorkomt dan mensen weten alleen wordt het bij volwassenen niet zo herkend. 15 Wat zal het fijn voor je zijn dat er nu zoveel meer kennis is dan tien jaar geleden. 31 16 Ik kan mij zo goed voorstellen dat jij af en toe in je wanhoop uit hebt geroepen: Zag maar eens iemand wat er met hem aan de hand is. 17 pest mijn kind het jouwe? Ik zal hem eens stevig onder handen nemen en uitleggen waarom dat echt niet kan. 18 nu ik jouw zoon een dagje heb meegemaakt merk ik inderdaad wel dat er wat aan de hand is. 19 Jouw zoon was zo begripvol toen mijn kind erdoorheen zat. en hij nam het ook zó op voor mijn kind toen het gepest werd. 20 Wat heb jij veel geduld. 21 Wat is het toch een fijne vent. maar ja. Kind van zijn ouders hè? dan krijg je dat. * deze tekst is een vrije en dankbare bewerking van: http://www.tishiergeenhotel.nl/25-dingen-dieje-beter-niet-zegt-tegen-een-moeder-met-eenautistisch-kind-en-25-dingen-die-ze-graaghoort/
Page 32
VIjf VRAGEN Vijf vragen aan peter en margriet van café Westland én café den Haag 1 We maken mensen ook bewust van de kracht van AdHd en van Ass WAArom Zijn jullie met het AdhdcAFé Begonnen? We zijn gestart met het AdHd-café delfland in naaldwijk in het najaar van 2014. In de omgeving van den Haag en het Westland was op dat moment geen lotgenotencontact voor mensen met AdHd. peter was pas afgetreden als bestuurslid van de vereniging en dat maakte de weg vrij om een AdHdcafé te starten. In september 2017 stopte het restaurant in naaldwijk- onze locatie. Gelukkig vonden we dit jaar een andere locatie en zijn we van harte welkom bij restaurant muy Amigos in ’s-Gravenzande. In de tussentijd zijn we ook gestart in loosduinen, den Haag, in de locatie waar onze stichting werkzaam is. een andere sfeer, in een kantine. Het is lastiger om deze plek gezellig te maken, maar het is wel prikkelarmer dan in een restaurant. mensen in het Westland vinden anonimiteit belangrijker dan in een grote stad als den Haag. de locatie in een restaurant op de rustige woensdagavonden, is dus voor dit café zeer geschikt. 32 3 2 met Welke vrAgen komen mensen ZoAl nAAr jullie toe? In het Westland zijn meer mensen met een diagnose Ass (autisme spectrum stoornis) dan met een diagnose AdHd. daarom zijn we uiteindelijk ons café Het praat & ontmoet café gaan noemen. In den Haag merken we dat er weer meer mensen met AdHd komen. We praten niet veel over de diagnoses AdHd en Ass, wel over hoe het in het dagelijks leven is om dit te hebben. soms komen er mensen, in beide cafés, met vragen over een kind/tiener of een partner met AdHd of Ass. de aanwezigen beantwoorden samen met ons de vragen vanuit eigen ervaring en geven vaak goede tips. We praten ook regelmatig over vriendschappen en over werk, hoe we communiceren over wat we nodig hebben en waar we tegenaan lopen. moeilijke onderwerpen als scheiding en ontslag worden moeiteloos besproken. Het fijne is dat elke aanwezige wel iets kan meegeven aan de ander, zonder veroordeling, met alle begrip. dat is de kracht van een lotgenotencafé. WAt WAs de mooiste Avond tot nu toe? elke avond is mooi op zich. We zouden geen avond specifiek kunnen opnoemen die het mooist is. Het is fijn dat mensen hun hart kunnen luchten en herkenning zien in de ogen van de mensen om hen heen. er zijn avonden dat mensen elkaar naar een hoger plan tillen. dat mensen duidelijkheid krijgen, ruimte krijgen om bepaalde problemen te aanvaarden, maar ook om problemen beter aan te pakken. We maken mensen ook bewust van de kracht van AdHd en van Ass, van hun bijzondere eigenschappen. Zoals het grotere verantwoordelijkheidsgevoel, de opmerkzaamheid, de kracht van een hyperfocus, dat we graag iets positiefs betekenen in onze omgeving. Wanneer mensen om ons heen ons de ruimte en vertrouwen geven, laten we soms echt het beste van onszelf zien. die boodschap geven we vooral ook door aan bezorgde betrokkenen die het café bezoeken. 4 WAt WAs de meest rAmpZAlige Avond? Vooral in het begin moesten we nog veel leren. Wat we rampzalig vonden, waren de paar avonden dat we alleen in het café zaten. bijvoorbeeld omdat er iets anders op zo’n avond was, zoals een belangrijke voetbalwedstrijd. of omdat we niet genoeg aan promotie hadden gedaan. een avond hadden we iemand uitgenodigd om informatie over voeding bij AdHd te geven en kwamen er maar twee bezoekers. We hadden het gepland op een avond dat er een ander evenement was dat in de plaatselijke krant had gestaan. tegenwoordig hebben we dat beter in de gaten en dat scheelt teleurstellingen. Als er iets anders is dat met AdHd of Ass te maken heeft in de buurt, spreken we daar af en gaan daarna eventueel door naar ons praat & ontmoet café. dit soort dingen hebben we geleerd door vallen en opstaan. en door goed te luisteren naar onze bezoekers. 5 hoe Zien jullie de toekomst vAn jullie cAFés? We zijn heel tevreden met de kleinschalige opzet, dat bezoekers in alle rust met elkaar kunnen praten. Wel willen we meer thema-avonden organiseren. In ons netwerk zijn veel mensen met (ervarings) kennis die het waard is om te delen. een uitbreiding in de regio staat ook op onze wensenlijst. daar zijn meer vrijwilligers voor nodig. dus wie dat ziet zitten, laat het ons weten. 33
Page 34
VERENIGINGSNIEUWS Alv en keuZepresentAties: leuk en inFormAtieF Het was een mooie opkomst op zaterdag 9 juni in Utrecht. Terecht, want na de ALV waren er twee aansprekende presentaties. Nel Hofmeester vertelde over de laatste wetenschappelijke inzichten rond dyslexie. Alex Steenbreker van Leerpunt ADD nam ons mee in de wereld van de biologische klok. Die wil nog weleens uit de pas lopen bij mensen met ADHD. Hieronder een paar hoogtepunten uit de ALV en beide presentaties.* teKst: elly VAn rIJn en JulIe Houben erelidmaatschap nel hofmeester Voor het eerst sinds het bestaan van Impuls & Woortblind is een erelidmaatschap uitgereikt. Aan nel Hofmeester. nel heeft zich op diverse manieren zeer verdienstelijk gemaakt in de wereld van dyslexie. Zij is van grote betekenis voor studenten met dyslexie, heeft dyslexie coaches opgeleid, een flink aantal boeken geschreven over dyslexie en ze betekent veel voor onze vereniging. nel werd toegesproken door rob pereira, onze voorzitter, en door sjan Verhoeven, één van de mensen die door nel op het spoor van het coachen van mensen met dyslexie is gezet. een oorkonde en een speldje vielen nel ten deel. geen Ad(h)d meer? geen rijbewijskeuring meer. I&W heeft fors gelobbyd om de keuringslast voor het krijgen van het rijbewijs te verminderen. dat is gelukt: examenkandidaten waarbij ooit de diagnose Ad(H)d is gesteld en die geruime tijd klachtenvrij zijn, hoeven niet meer te worden gekeurd! meer hierover lees je op onze website. dyslexie-presentatie nel Hofmeester hield een inspirerend betoog. eindelijk is er een wetenschapper die dyslexie echt snapt: roderick nicholson. nel vertaalt op dit moment zijn boek uit het engels. meer hierover tijdens de dyslexiedag op 6 oktober. deze uitgangspunten van hem én nel mogen we alvast prijsgeven: • ‘curing the negatives does not produce the postives’; • Het standaardbrein bestaat niet. er is sprake van neurodiversiteit; • In navolging van de term ‘autistisch spectrum’ kunnen we beter spreken van dyslectisch spectrum; • Als kinderen niet leren op de manier waarop we ze onderwijzen, dan moeten we ze onderwijzen zoals ze leren. Adhd-presentatie slecht slapen en Ad(H)d gaan vaak samen, vertelt Alex steenbreker. Waarom precies, dat weten we niet. Wel weten we dat bij Ad(H)d de biologische klok vaak later staat afgesteld dan bij mensen zonder Ad(H)d. maar of de AdHd je langer wakker houdt, of dat je door slaaptekort meer last hebt van je AdHd? Het kan allebei waar zijn. Alex geeft tips over ‘slaaphygiëne’ en over de juiste omgang met melatoninetabletjes. 34 * het complete verslag over de AlV lees je in onze Wetenswaardigheden. fect. Visolie, extra vitamines: niets is bewezen effectief. Kleurstoffen, suiker: niets maakt de AdHd aantoonbaar erger. die worden vaak in te hoge doseringen en op de verkeerde momenten ingenomen. meer over melatonine vind je op onze website. Brainstudie Wat rob pereira daarnaast overtuigend vertelde: dat ik mijn darmen wel een beetje gezonde voeding moet geven, want via die weg worden vele functies in mijn lijf aangestuurd. ook de functies die met AdHd te maken hebben. maar hoe werkt dit dan precies? dat gaan ze onderzoeken met de brainstudie, waarbij ze kinderen een dieet geven (red) in de hoop eindelijk meer wetenschappelijke kennis te krijgen over de impact van voeding op AdHd. Heel goed dat dit onderzoek er komt. themAmiddAg Adhd en voeding in Assen Op 3 mei hield onze voorzitter Rob Pereira een presentatie over ADHD en voeding. ADHD-Café Assen organiseerde de middag samen met GGZ Drenthe. De zaal zat vol. Dit thema leeft duidelijk. I & W-contactpersoon Elisabeth van der Werff was erbij en maakte een kort verslag. teKst: elIsAbetH VAn der WerFF Het was een informatieve middag, waar mij duidelijk werd dat er van alles is voor AdHd op het gebied van voeding en aanvullende preparaten, maar dat medicatie zeker de juiste weg kan zijn. In elk geval de enige die bewezen effectief is. Al die andere opties zijn leuk, maar hebben geen serieus onderzocht efer kwamen veel vragen, de meeste toch over medicatie. Zowel over het effect als over het juist instellen. dat gaat bij kinderen nog vaak mis, waardoor het lang duurt voordat er een gewenst effect is zonder bijwerkingen. ouders en behandelaren waren duidelijk blij met de informatie die onze voorzitter en kinderarts hen gaf. Ik denk dat iedereen iets uit deze geslaagde middag heeft kunnen halen voor zichzelf en ik ben benieuwd naar de uitkomst van het onderzoek. meer over de brainstudie: KIJK HIER. tIp! op 3 juli is deze themabijeenkomst in barendrecht: KIJK HIER. 35
Page 36
IMpULS & WOORTBLINd DYSLEXIELIJN HAAL MEER uIT JE DYSLEXIE WAt: 2-maandelijkse bijeenkomsten rond een thema Wie: peter millenaar - peter.w.millenaar@gmail.com (voorzitter) WERKGROEP ONDERWIJS WAt: belangenbehartiging voor po, Vo, mbo, Hbo en Wo Wie: roel Huizen – (voorzitter) roelhuizen@gmail.com Actieve werkgroepen en vrijwilligers I & W Impuls & Woortblind is actief WERKGROEP VOLWASSENEN WAt: klankbordgroep voor initiatieven en projecten rond actuele thema’s mbt Ad(H)d, dyslexie en/of dyscalculie Wie: sjan Verhoeven – sjan@dynamika.nl (voorzitter) voor en met mensen met Ad(H)d, dyslexie en dyscalculie. Heb je vragen? Heb je een idee voor een actie of een activiteit? Wil je ergens aan meedoen? Hier zie je bij wie je terecht kunt met je vraag of idee! Is de contactpersoon een bestuurslid? mail dan naar info@impulsenwoortblind.nl WAt: de dyslexielijn is een hulpdien voor vragen over dyslexie. Wie: dyslexielijn@impulsenwoortbli DYSLEuK: PR EN LOBBYGROEP DYSLEXIE WAt: dyslexie zichtbaar maken vanuit I en W Wie: nel Hofmeester & monique blom – dysleuk@impulsenwoortblind.nl 36 WETENSCHAPSCOMMISSIE WAt: expertmeetings, begeleiding van studenten, eigen onderzoeken onder achterban, internationale contacten Wie: rob pereira (bestuursvoorzitter & portefeuille wetenschap) AD(H)D-CAFéS WAt: maandelijkse bijeenkomsten voor en door mensen met AdHd/Add (zie pag. 39) Wie: elly van rijn (bestuurslid portefeuille vrijwilligers) nst lind.nl ONDERSTEuNINGSGROEP DYSLEXIE WAt: belangenbehartiging voor dyslectici Wie: peter millenaar - peter.w.millenaar@gmail.com (voorzitter) AD(H)D café r REDACTIECOMMISSIE FONDSENWERVING WAt: zorgen voor stabiele extra inkomsten voor I en W Wie: roy de Jong (bestuurslid portefeuille fondsenwerving) WAt: zorgt samen met hoofdredacteur voor inhoud van I & W magazine Wie: Julie Houben – julie.houben@ impulsenwoortblind.nl (hoofdredacteur) CONTACTPERSONEN EN CLIëNTONDERSTEuNERS WAt: ervaringsdeskundige vrijwilligers per telefoon en/of mail bereikbaar Wie: zie de lijst op http://www.impulsenwoortblind.nl/onze-vrijwillige-contactpersonen/ BESTuuR WAt: ook elk bestuurslid heeft een eigen aandachtsveld. Wil je één van hen benaderen met een vraag of idee? stuur dan een mail naar info@impulsenwoortblind.nl Wie: rob pereira - bestuursvoorzitter, wetenschap, AdHd roy de Jong- penningmeester, fondsenwerving, dyscalculie, dyslexie monique bekkenutte – secretaris, werkgeverschap, ledenwerving dirk van schie – algemeen, pr, media elly van rijn – algemeen, Ad(H)d-cafés, vrijwilligersbeleid, Add 37 A D ( H k ) u D r = m e d e a n d
Page 38
ZelF ledenvoordeel Bieden Als zelfstandige kun je leden van Impuls & Woortblind ook korting bieden op jouw product. denk aan coaching, workshops, rijbewijskeuringen. Wij vermelden je op de Ledenvoordeelpagina van onze website. Interesse: mail of bel ons: info@impulsenwoortblind.nl / 033 247 34 84 ALGEMENE INfORMATIE BehoeFte AAn onderling contAct? doe een oproep! Heb jij behoefte aan contact met iemand uit jouw omgeving om ervaringen te delen? of misschien liever per mail? omdat iemand met eenzelfde brein als jij je gewoon beter aanvoelt? onder onze leden zijn vast mensen met eenzelfde behoefte! Vanaf nu kun je via onze digitale nieuwsbrieven een oproepje doen. lever je oproep aan via de mail, meld er je woonomgeving bij en mail dit naar: info@impulsenwoortblind.nl. dan sturen wij de reacties aan je door. hAAl meer uit je dyslexie! elke 2 maanden ben je op zaterdagmiddag welkom op een bijeenkomst van ‘Haal meer uit je dyslexie’, in hartje utrecht. Je vindt er tips, steun, begrip en herkenning. Wedden dat je na één keer vaker komt? meer info over locatie en tijden: www.impulsenwoortblind.nl/over-ons/ervaringendelen/haal-meer-uit-je-dyslexie de dyslexielijn de dyslexielijn is een hulpdienst voor vragen over dyslexie. Je kunt bellen naar het landelijk bureau: 033 247 34 84 Wij zorgen dan dat je vraag door de juiste persoon behandeld kan worden. Je kunt je vraag ook mailen: dyslexielijn@impulsenwoortblind.nl Laat je “label” in je voordeel werken! Dynamika Wij bieden in onze training en coaching voor (jong) volwassenen met dyslexie / dyscalculie / AD(H)D / autisme en/of hoogbegaafdheid: praktische handvatten en inzicht in jouw andere manier van denken en leren; vermindering van faalangst, onzekerheid, uitstelgedrag, prestatiedrang en/of stress; verhoging concentratie, sneller leren lezen, gemakkelijker schrijven en communiceren. Luister naar onze Podcasts “Wat is jouw Verhaal?” op Soundcloud.com: Dynamika Podcasts www.geniaaloprechts.nl 38 www.werkendyslexie.nl T 020 – 639 10 99 Zie ook onze boeken: “Slimmer dan je baas” en “Dyslexie: stoornis of intelligentie” (Uitgeverij Garant B.V.) info@dynamika.nl advies, training & coaching Ad(H)d cAféS door het hele land organiseren wij Ad(h)d-cafés. dé ontmoetingsplek voor iedereen uit onze doelgroep en direct betrokkenen. voor en door ervaringsdeskundigen. ook mensen met dyslexie en/of dyscalculie zijn meer dan welkom. hieronder vind je alle cafés bij jou in de buurt en de vaste dag van de maand waarop je er naar toe kunt. voor adres- en contactgegevens per café, kijk op onze site. noord hollAnd Ad(h)d-cAFé AmsterdAm Iedere eerste woensdagavond van de maand vanaf 20.00 uur Zuid hollAnd Ad(h)d-cAFé den hAAg Iedere laatste woensdagavond van de maand van 19.30 tot 22.30 Ad(h)d-cAFé BArendrecht Iedere derde dinsdag van de maand van 20.00 tot 22.30 Ad(h)d-cAFé WestlAnd (’s grAvenZAnde) Iedere tweede woensdag van de maand vanaf 19.30 tot 22.00 Ad(h)d-cAFé hoekscheWAArd Iedere eerste donderdag van de maand van 20.00 tot 23.00 ZeelAnd Ad(h)d-cAFé vlissingen Iedere tweede woensdag van maand van 20.00 tot 22.30 limBurg Ad(h)d-cAFé mAAstricht Iedere eerste vrijdag van de maand van 19.00 tot 21.30 drenthe Ad(h)d-cAFé Assen Iedere laatste vrijdag van de maand van 20.00 uur tot 23.00 overijssel Ad(h)d-cAFé ZWolle Iedere tweede woensdag van de maand van 20.00 tot 22.00 Ad(h)d-cAFé hengelo Iedere tweede dinsdag van de maand van 20.00 tot 22.30 gelderlAnd Ad(h)d-cAFé ermelo Iedere eerste vrijdag van de maand van 20.00 tot 00.00 uur Ad(h)d-cAFé Arnhem en omstreken Iedere eerste maandag van de maand vanaf 19.30 uur utrecht Ad(h)d-cAFé AmersFoort Iedere tweede vrijdag van de maand van 19.30 tot 22.00 Ad(h)d-cAFé utrecht Iedere eerste donderdag van de maand vanaf 21.00 Adhd xtrA www.adhd-Xtra.nl staat voor gratis onafhankelijk interactief lotgenotencontact voor mensen uit onze doelgroep. adhd tra X lotgenotencontact Het forum is er voor ervaringsdeskundigen en direct betrokkenen (partner, ouders, broers en zussen) maar ook voor professionals in zorg en onderwijs. ZelF een Ad(h)dcAFé opZetten? Wij helpen je! Is er geen Ad(H)d-café bij jou in de buurt? Zoek een partner en start er eentje. Impuls & Woortblind kan je helpen met een duidelijke handleiding over de aanpak. bel of mail ons voor meer informatie: 033 247 34 84 / info@impulsenwoortblind.nl 39
Impuls & Woortblind, voor mensen met ADHD, ADD, Dyslexie en Dyscalculie

IPWB 1 - 2018


Page 2
In dIt ARTIKELEN 6 10 14 17 18 21 22 24 27 28 NUMMER 32 Interview – “met mijn methode leert elk kind lezen” Actueel – AdHd: een hersenziekte of toch iets anders? twee online testmogelijkheden voor dyslexie column Jaïro – mijn filterloze brein Je zoon met AdHd opvoeden als je het zelf ook hebt - een vader vertelt nieuw onderzoek - met dyslexie voor de klas Aandacht voor dyslexiehulpmiddelen dankzij online project com Vijf tips om de dealen met schaamte bij Ad(H)d samen aan de slag rond Add corine over haar boek voor jongeren met Ad(H)d pag 28 Voorlichting over special brains bij het cbr – I & W en ebW doen het samen VASTE RUBRIEKEN 3 4 31 34 Van het bestuur – voorwoord nieuws Vijf vragen aan een Ad(H)dcafé. deze keer: breda Verenigingsnieuws – In memoriam Jacob Klompstra OVERIG 3 colofon 36 38 overzicht activiteiten & werkgroepen contactinformatie & Ad(H)dcafés 2 pag 18 pag 17 pag 27 VAN HET BESTUUR o coloFon nr 1 - 2018 Impuls & WoortblInd magazIne Is een uItgave van verenIgIng Impuls & WoortblInd en verschIjnt drIe keer per jaar dIgItaal. redactIe/redactIecommIssIe julie houben (hoofdredacteur), rob pereira, ardine korevaar, elly van rijn, karin jahromi. medeWerkers kenth triesscheijn, karin jahromi, jaïro van lunteren, michel vedder, nel hofmeester, Ingrid schors, arda nieboer, karin de jager, emma atkins, ardine korevaar, hans van de velde. beeld sanne steenbreker, leon van bon, esther gotink, julie houben. vormgevIng In commun, harderwijk. redactIe-adres Impuls & Woortblind, postbus 1058, 3860 bb nijkerk, info@impulsenwoortblind.nl. Issn 2405 - 8211 lId Worden leden van Impuls & Woortblind ontvangen automatisch Impuls & Woortblind magazine. het lidmaatschap loopt per kalenderjaar en kost € 37,50 per jaar. voor een lidmaatschap van Impuls & Woortblind, ga naar www.impulsenwoortblind.nl, of bel: 033 247 34 84. adresWIjzIgIng doorgeven adreswijzigingen ontvangen wij bij voorkeur per e-mail,via info@impulsenwoortblind.nl. per post kan ook: postbus 1058, 3860 bb, nijkerk. opzeggen lIdmaatschap per mail of schriftelijk (zie hierboven) en uiterlijk vóór 1 november. anders is nog een jaar lidmaatschap verschuldigd. opname van artikelen betekent niet dat de vereniging de meningen daarin altijd onderschrijft. ze blijven geheel voor rekening van de auteurs of andere genoemde bronnen. de redactie houdt het recht om artikelen niet te plaatsen of in te korten. voor de inhoud van de advertenties draagt de vereniging geen verantwoordelijkheid. © niets uit deze uitgave mag worden overgenomen zonder uitdrukkelijke toestemming van de redactie. ok de afgelopen maanden waren we actief voor jullie en namens jullie. Zo volgt een groep vrijwilligers een pr training om dyslexie vanuit I en W beter op de kaart te zetten en doen we mee aan twee online projecten rond dyslexie. lees hierover op pag. 14 (twee online dyslexietesten) en pag. 22 (project com). op het gebied van AdHd zijn we een juridische procedure gestart tegen discriminatie van verzekerden met AdHd. Zij krijgen vanaf 2018 maximaal 200 euro per jaar vergoed bij bepaalde verzekeraars. Wij houden jullie op de hoogte van de uitslag. onze kennis over “special brains” zetten we succesvol in bij het cbr. samen met european brains @Work gaven wij cbr-examinatoren een serie workshops over de moeilijkheden waar mensen met dyslexie, dyscalculie of Ad(H)d tegenaan kunnen lopen bij hun examen. Zodat zij daar rekening mee kunnen houden. dit beviel zo goed dat we voortaan elk jaar een workshop geven aan nieuwe examinatoren. lees meer op pag. 32. Helaas hebben wij recent twee markante figuren verloren die veel hebben betekend voor de mensen met AdHd. Jacob Klompstra, auteur van het boek “Wat is die jongen druk” en oud bestuurslid van Impuls was een van de eerste zichtbare AdHd’ers die liet zien hoe ver je kunt komen met deze eigenschap. de ander is laurens Vlasveld, kinderarts die aan de wieg stond van het AdHd- netwerk. beiden te vroeg overleden. 3 pag 10
Page 4
NIEUWS oproep: JouW erVArInG met de rIJbeWIJsKeurInG bIJ AdHd In remIssIe? sommige mensen groeien over hun AdHd heen. of ze hebben misschien onterecht een diagnose gekregen als kind. Kreeg je als kind de diagnose Ad(H)d, maar ben je zo goed als symptoomvrij en gebruik je ook geen medicatie meer wanneer je je rijbewijs gaat halen? laat dit dan door je huisarts of kinderarts aantekenen op je Gezondheidsverklaring (voorheen eV)! Je hoeft dan niet meer gekeurd te worden namelijk. HeerlIJK HerKenbAAr boeK: tobnIe – mIJn leVen met AdHd “Ik moet van alles. Vroeger moest ik leren begrijpend lezen en sommen maken. Ja, wat is het nou? moet ik tegelijk kunnen lezen en rekenen? Ik zie die sommen nog voor me. Wat is de structuur? Wat doen al die tekeningetjes erbij, is het soms tekenles? Ik dwaal af en zit meteen in een ander universum. Ik wil best een sommetje maken, maar waarom komen marietje, pietje, Josefine en els dan ook langs? lezen is al lastig. Ik kan niet lang focussen op een zin, en dan gebruiken ze er bij een proefwerk notabene drie voor één vraag. Hoe moet ik dat begrijpen? In elk geval door mezelf steeds weer te dwingen om me te concentreren. makkelijk gezegd, ik krijg er vooral hoofdpijn van.” stuur je Gezondheidsverklaring met bijbehorende toelichting van ‘AdHd in remissie’ (geen sprake meer van AdHd) naar het cbr en níet rechtstreeks naar een keuringsarts. Want ook al heb je één vraag met JA beantwoord, de toelichting van de arts is voor het cbr voldoende reden om van een rijbewijskeuring af te zien. Zo lees je op onze website. Het is een mondelinge toezegging van het cbr aan ons. maar werkt het ook echt zo? We horen het graag van je! info@impulsenwoortblind.nl / 033 – 247 34 84. een grappig fragmentje uit tobnie, een boek van i & W-lid mirande van reenen, over haar leven met AdHd. Het boek staat bomvol met dit soort herkenbare anekdotes over hoe het is om te leven met een AdHd-brein. met veel humor en zelfspot opgeschreven. nieuwsgierig geworden? Het boek is te bestellen via Boekscout.nl en kost € 19,99. sAVe tHe dAtes: AlV, InfomIddAG en conGres Zet deze dagen vast in je agenda, nadere info en locaties volgen nog: -9 juni: AlV + infomiddag met thema Ad(H)d -24 november: AlV + infomiddag -2 november: landelijk congres I & W 4 offIcIële AAnKlAcHt I & W oVer AdHd-dIscrImInAtIe VAn ZorGVerZeKerAArs Wie dit jaar langwerkende AdHd-medicatie nodig heeft mag zijn portemonnee trekken. bijna alle zorgverzekeraars hebben de vergoeding bevroren of op maximaal € 200,- gezet. ook zorgverzekeraars die vorig jaar nog een hogere vergoeding gaven. I & W vindt dit pure AdHd-discriminatie. Geen enkele andere aandoening wordt zo ‘gepakt’, met een hoge eigen bijdrage voor medicatie, die ook in aanvullende pakketten niet of nauwelijks vergoed wordt. In januari stuurden wij een officiële brief met melding van discriminatie naar Zilveren Kruis en onVZ. Hun antwoorden waren onthutsend. Zo schreef de perswoordvoerster van Zilveren Kruis dat ook (sport)steunzolen en niet-medische besnijdenissen uit het aanvullende pakket zijn dit jaar. mensen met AdHd zijn dus niet als enigen slechter af…..Wat een vergelijking! Wij schalen onze klacht nu op richting het college van de rechten van de mens. Haal meer uit je dyslexie! voor onderling contact Heb je dyslexie en wil je graag contact met anderen? om de 2 maanden ben je op zaterdagmiddag welkom in hartje utrecht. ‘Haal meer uit je dyslexie’: zo heten de bijeenkomsten van voorheen het netwerk Volwassenen met dyslexie. peter, Karin en leen zijn nog steeds de vaste gezichten van deze waardevolle middagen. soms is er een thema, soms niet. Kom een keer langs en geniet van de herkenning en de tips die je elkaar kunt geven. meer weten? Kijk op onze website. data voor 2018: 14 april 9 juni 8 september 10 november 6 oktober dyslexie dag: doe mee! Wist je dat het 6 oktober Wereld dyslexie dag is? Impuls & Woortblind wil meer aandacht voor dyslexie op deze dag. liefst zo laagdrempelig mogelijk. We vragen onze leden om hieraan mee te helpen door hun huiskamer open te stellen of ergens anders een dyslexie-evenement te organiseren waar je met anderen ervaringen en informatie over dyslexie uitwisselt. meld je dyslexie-evenement aan bij info@impulsenwoortblind.nl. dan zetten we de gegevens (plaats en tijd) op de website. Wil je iets doen maar weet je niet precies wat? bel (033 – 247 34 84) of mail ons, dan denken we mee. Veel plezier bij het nadenken over de invulling van jouw Wereld dyslexie dag! 5
Page 8
besloten: dyslexie is een probleem met het onderscheiden van klanken binnen een woordklank. Alle leesmethodes gaan nu uit van het principe dat je een letter aanleert door hem te horen. maar dat is volgens mij een grote misvatting. lezen doe je met je ogen en letters zijn zichtbaar. die moet je je dus visueel eigen maken! en niet via de omweg van de klank.” verschil tussen ei en ij Vanuit dit inzicht ontwikkelde balt zijn pre-leesmethodiek Alfa-bedding. In groep 2, voordat kinderen met lezen beginnen, leren ze visueel en tastend de letters kennen. en ze leren woordbeelden als geheel herkennen. na de losse letters volgen veelgebruikte samenstellingen zoals de ei, ij, au en ou. Hierdoor worden letters en woordbeelden innerlijk voorstelbaar. Alleen wat herkend wordt kan benoemd worden. Alfa-bedding draait het principe dus om: de letters vormen de kapstok voor de klank. door deze manier van letters aanleren gaat spelling ook meteen beter, aldus balt. “Het verschil tussen ei en ij hóór je niet, dat zie je alleen maar”. ook abstracte korte woordjes, zoals de, toen, en - vaak struikelblokken voor dyslecten- lees je makkelijker als de letters via Alfabedding goed innerlijk voorstelbaar zijn en de woorden als geheel worden herkend. Als je op deze manier letters en woordbeelden aanleert, smoor je dyslexie in de kiem, is balts stellige overtuiging. woordbeeldherkenning Waarom werken de bestaande leesmethodes bij de meeste kinderen 8 wel? Het is volgens balt de vraag of de meeste kinderen dankzij of ondanks de huidige leesmethodes leren vlot te lezen en goed te spellen. de huidige leesmethodes beginnen namelijk met het hulpproces (verklanken) van lezen. ongeveer 80% van de kinderen maakt uiteindelijk de overschakeling van auditief (verklanken) naar visueel (woordpatroon herkenning) eind groep 3 vanzelf. daar wordt in het onderwijs nauwelijks op gestuurd. de vraag is dus eerder hoeveel makkelijker kinderen zouden leren lezen wanneer dit wordt aangeboden op een manier zoals Alfa-bedding dat doet, die aansluit bij de ontwikkeling van het kind en bij wat iedere vlotte lezer doet, namelijk woordbeeldherkenning. gefocust balt’s methode wordt al op een paar scholen toegepast en in deurne gaat dat sinds september 2017 zelfs via een onderzoek met een controlegroep. “leerkrachten die er mee werken gaan anders kijken naar kinderen”, vertelt balt enthousiast. “Ze snappen welke kinderen deze methode nodig hebben. Ik heb zelf ook een jongetje begeleid, dat echt niet kon lezen. Hij viel gewoon in slaap! moest hij mee met die oude man, hij had er weinig zin in. ‘meteen zeggen als je moe wordt hè’, zei ik. dat zou hij doen. Hij moest op de tast woordjes onder een doek leggen en dat deed hij totaal gefocust. Hij vond het leuk en het ging hem goed af. dit gaf hem een succeservaring en spelenderwijs leerde hij zijn aandacht langer erbij te houden”. succeservaringen succeservaringen zijn ook een deel van de kracht van Alfa-bedding, Het verschil tussen ei en ij hoor je nietˊ ˊ denkt balt. letters zoeken in een ruimte, ze proberen te herkennen op de tast: het zijn leuke praktische uitdagingen, waardoor het leren spelenderwijs gaat. en die succeservaringen blijven uit als je bij kinderen die moeite hebben met abstracte tekens maar blijft hameren op het aanleren van letters via de klank. “Zo kweek je dyslecten zoals ik zelf ben: trage lezers die woorden nog steeds zien als een rijtje nietszeggende tekens achter elkaar. Je leert de letters uiteindelijk wel kennen, maar nog steeds als losse tekens, die je stuk voor stuk spellend moet doorwerken om woorden en zinnen te lezen.” preventie Helaas kan balt niet meer van zijn eigen Alfabedding profiteren. Het werkt bij beginnende lezers en is gericht op preventie. daarom is hij blij met het onderzoek naar zijn methode. en blij met elk kind dat via zijn methode op tijd de smaak van het lezen te pakken krijgt. meer weten over Alfa-bedding? Kijk op platformdyslexie.nl 9
Page 10
actueel Wat is AdHd precies? deze vraag houdt de gemoederen al decennia bezig. Wetenschappers botsen met elkaar, opiniemakers en media doen er nog een schepje bovenop. I & W-lid Kenth triesscheijn duikt het debat in met onderstaand artikel en maakt de balans op. tekst: kenth triesscheijn 10 E en tijdje geleden las ik een artikel van laura batstra, universitair Hoofddocent aan de rijksuniversiteit Groningen1. Hierin stelt ze dat AdHd ten onrechte als een hersenziekte wordt gezien. Volgens batstra schetst de meeste informatie over AdHd een onjuist beeld van een hersenziekte waarvoor medicijnen genomen moeten worden. In plaats daarvan ziet ze AdHd als problematisch ervaren gedrag. toen ik (zelf AdHd’er) dat las, ergerde het artikel me. Ik ben er zelf altijd van overtuigd geweest dat AdHd wel degelijk een hersenziekte, -aandoening of -afwijking (het is maar net hoe je het wil noemen) is. en ik zie vaak hoe medicatie kinderen en volwassenen kan helpen! tegelijk vroeg ik me af, of het wel terecht was dat ik me ergerde aan het artikel. Want, wat is AdHd nou precies? en hoe zeker weet ik eigenlijk dat AdHd een hersenziekte is? nieuwe inzichten omdat ik zelf psychologiestudent aan de universiteit van tilburg ben, las ik het artikel van laura batstra nog eens, nu met (gepaste) wetenschappelijke bril. Ik heb contact met haar gelegd en heb antwoord gekregen op bepaalde vragen waarmee ik zat naar aanleiding van haar artikel. de visie van laura batstra heeft me, nadat ik antwoord had op mijn vragen en de literatuur in ben gedoken, nieuwe inzichten gegeven. Ik hoop dat ik jou, de lezer, met dit artikel mee mag nemen in een stukje wetenschap achter AdHd. Zodat je na het lezen van ADHD: een hersenziekte, of toch iets anders? is het misschien beter te begrijpen waarom er binnen de wetenschap zo verschillend naar AdHd gekeken wordt en waarom je er regelmatig tegenstrijdige berichten over hoort. biologische verklaringen voor adhd dit artikel een beeld hebt van een aantal verschillende theorieën met betrekking tot AdHd. en misschien begrijp je na het lezen de kritische geluiden beter. verschillende visies op adhd de wetenschap heeft geen concreet antwoord op wat AdHd is. We moeten het nog steeds doen met een aantal verschillende visies, of theorieën. de ene visie is populairder dan andere, maar dat wil niet per definitie iets zeggen over hoe juist die visie is. daarbij komt nog, dat als een theorie blijkt te kloppen, daarmee een andere theorie niet automatisch uitgesloten is. met dat gegeven in je achterhoofd een chemische disbalans een veel gebruikte verklaring voor AdHd is een stofjestekort. Volgens deze theorie is er onvoldoende van bepaalde stimulerende stoffen (dopamine en/of noradrenaline) in de hersenen beschikbaar voor een juiste prikkeloverdracht. Hierdoor zou de remfunctie van de hersenen onvoldoende zijn en kunnen AdHdsymptomen ontstaan. deze theorie is al wat ouder, en wordt volgens sommige onderzoekers ondersteund door bepaalde stoffen die in de urine gevonden worden.2 daarnaast werkt AdHd-medicatie op deze zogenaamde boodschappersstoffen in de hersens in, en geven de medicijnen vaak een positief effect, wat soms wordt gezien als een “proof of concept”. ook in recente onderzoeken wordt het effect van medicatie gebruikt als ‘bewijs’ voor de theorie van de chemische disbalans. 3 Kritiek op de chemische disbalans theorie is er ook al lang. omdat AdHd-medicijnen dopamine en noradrenaline verhogen en een positief effect hebben, zou een tekort aan deze stoffen de oorzaak van AdHd zijn. Ik vind deze redenering ook te kort door de bocht. Van alcohol weten we dat het sociale angst vermindert, maar om nou te stellen dat mensen met een sociale angststoornis een tekort aan alcohol in de hersens hebben…. Je snapt vast wat ik bedoel. 11
Page 12
verschil in hersenvolume (neurobiologische afwijking/ontwikkelingsstoornis) Volgens verschillende neuropsychlogen is er een basis om aan te nemen dat AdHd een hersenziekte is. op grond van hun onderzoek zijn ze tot bepaalde afwijkende bevindingen gekomen. Kleine verschillen in specifieke hersenvolumes gemeten op groepsniveau tonen volgens de onderzoekers de betrokkenheid van de hersenen bij het ontstaan van AdHd aan. Ze veronderstellen dat er sprake is van een ontwikkelingsstoornis in de hersenen. door de omvang van het onderzoek (er is een grote groep mensen onderzocht) is het aannemelijk dat er in ieder geval bij een gedeelte van de mensen met AdHd-symptomen sprake is van kleine volumeverschillen in specifieke hersengebieden4. tegenstanders zien dit anders. ook al worden er wat verschillen gevonden in het formaat van bepaalde hersengebieden, dat op zichzelf levert nog geen bewijs van een hersenziekte. daar zijn onze hersenen veel te complex voor. Als het namelijk echt zo eenvoudig was, dat AdHd blijkt uit hersenvolumes en/of hersenactiviteit, waarom moeten we dan niet standaard in een mrI-scan of ct-scan voor AdHd-diagnostiek? misschien vind je het bewijs wel overtuigend genoeg om aan te nemen dat bepaalde hersengebieden betrokken zijn bij het veroorzaken van de AdHdsymptomen. toch is het goed mogelijk dat de verschillen veroorzaakt worden door processen van buiten de hersenen. uit verschillende onderzoeken blijkt namelijk dat factoren uit de directe omgeving van een baby bepalend zijn voor de hersenontwikkeling en ook een grote invloed hebben op het gedrag later in het leven als volwassene.5 daar komen we aan bij psychologische verklaringen voor AdHd. psychologische en psychodynamische verklaringen voor adhd hoge emotionele gevoeligheid een alternatieve verklaring voor AdHd is de theorie van emotionele overgevoeligheid. Volgens deze theorie kunnen AdHd-klachten ontstaan door een hoge gevoeligheid voor emotie. Kinderen met een hoge emotionele gevoeligheid, zouden dat uiten in de vorm van hyperactief en ongeconcentreerd gedrag. door de focus naar buiten te richten wordt de aandacht verlegd van een hevige interne emotionele ervaring naar buiten toe. Het kind kan zo (onbewust!) 12 het hyperactief gedrag gebruiken als primair beschermingsmechanisme. ook deze verklaring wordt door diverse onderzoeken gesteund en sluit niet uit dat de hersenen een belangrijke rol spelen.6 sociaal-construct theorie de sociaal-construct theorie gaat uit van het feitelijke gegeven dat AdHd is ‘geconstrueerd’ door psychiaters verbonden aan de American psychiatric Association (ApA). Zij hebben letterlijk gestemd over welke symptomen samen geclusterd kunnen worden, die in de praktijk worden gezien als problematisch gedrag. Als de clusters van symptomen op het gebied van druk en/of ongeconcentreerd gedrag samen voorkomen op verschillende gebieden is er sprake van AdHd.7 Zo staat het in het bekende diagnostische handboek, de dsm, waar veel psychiaters mee werken. een diagnose AdHd die via een stemming tot stand komt is niet objectief, maar een afspiegeling van wat in de maatschappij als lastig of anders wordt ervaren. Zo luidt de kritiek vanuit de sociaal-construct theorie. deze theorie gaat ervan uit dat AdHd wel voorkomt als groep van symptomen die bij bepaalde mensen optreedt, maar geen ziekte is. Volgens de sociaalconstruct theorie is AdHd gepathologiseerd (dat wil zeggen, gemaakt tot ziekte), omdat het gedrag misschien niet hetzelfde is als de maatschappelijke norm.8 binnen deze theorie is er geen duidelijke overeenstemming met betrekking tot het (gedeeltelijk) erkennen van AdHd als ziekte, die wellicht te vaak wordt vastgesteld. Aanhangers van de sociaalconstruct theorie ontkennen niet dat de symptomen van AdHd lastig kunnen zijn, maar zien AdHd als een variant van normaal. dat is op zichzelf ook weer een theorie over AdHd. de neurodiversiteitstheorie sommige wetenschappers zien AdHd, maar ook andere ‘aandoeningen’ zoals dyslexie en bepaalde vormen van autisme als een variant van normaal. Zij hangen de theorie aan dat elk van deze combinaties van eigenschappen ooit evolutionair voordeel gaf9. ook zij stellen dat AdHd-gedrag als problematisch wordt gezien in een bepaalde context. Hetzelfde kind dat zich laat afleiden door een vogeltje buiten de klas, zou in de oertijd een hyperalerte topjager zijn geweest. mijn eigen visie natuurlijk heb ik zelf ook een visie op AdHd. na het schrijven van dit artikel is die wat veranderd. Waar ik dacht dat best overtuigend verklaard was dat AdHd KENTH TRIESCHEIJN een hersenziekte of aandoening is, zie ik het nu genuanceerder. laura batstra heeft misschien wel een belangrijk punt. Als je kijkt naar de bewijzen die er liggen, kunnen we nu niet zonder meer aannemen dat AdHd een hersenziekte is. de betrokkenheid van de hersenen lijkt aannemelijk, en de effectiviteit van medicijnen staat vast, alleen wordt daarmee niet bewezen dat zich een ‘ziekelijk’ proces in de hersens afspeelt. die redenatie is misschien wel makkelijk, maar ook te simplistisch. Het zien van AdHd als hersenziekte schuift de focus richting de persoon waarbij de diagnose is gesteld (want hij is ‘ziek’). Het nadeel daarvan kan zijn dat we belangrijke psychosociale factoren die een rol spelen bij AdHd-gedrag (uit onderzoek blijkt o.a. leeftijd10, armoede11) over het hoofd zien. AdHd zie ik zelf als een benaming voor bepaalde symptomen die samen voorkomen (zoals nagenoeg elke diagnose in de dsm), dus een gedragsdiagnose. Zolang we namelijk onvoldoende weten over de oorzaak, kan ik voor mezelf niet stellen dat AdHd géén hersenziekte is, maar ik kan ook niet stellen dat het dat wél is. Ik denk daarom dat het goed is te luisteren naar kritische geluiden zoals die van laura batstra. een diagnose geeft misschien verheldering. maar zeker voor kinderen kan een diagnose ook stigmatiserend werken. bij het stellen van een diagnose moeten we, zeker bij kinderen, ons misschien wat vaker afvragen of dat nu wel echt in het belang van het kind is. medicatie de keuze voor medicatie die vaak samengaat met een diagnose, is denk ik een keuze om serieus te overwegen omdat het enorm kan helpen. Aan de andere kant is het minstens zo belangrijk om te kijken naar aanwijsbare oorzaken voor AdHdgedrag. Want medicatie is niet altijd voor iedereen de beste optie. en ook niet altijd nodig. Kenth triesscheijn, bachelorstudent psychologie, tilburg university Met dank aan dr. L. Batstra, Rijksuniversiteit Groningen, voor haar waardevolle toelichting. VOETNOTEN: 1 https://nieuws.nl/algemeen/20171118/psycholoog-laurabatstra-adhd-hersenstoornis-is-is-gebakken-lucht/ 2 http://journals.sagepub.com/doi/ abs/10.1177/088307388700200110 3 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4864650/ 4 http://www.thelancet.com/pdfs/journals/lanpsy/PIIS2215-0366 (17)30049-4.pdf 5 https://www.psychologytoday.com/blog/demystifyingpsychiatry/201611/early-life-environment-influences-braingrowth-and-behavior 6 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5510193/ 7 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3000907/ 8 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2637252/ 9 https://www.psychologytoday.com/blog/addicted-brains/ 201205/disease-disorder-or-neurodiversity-the-case-adhd 10 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26266467 11 https://econpapers.repec.org/article/eeelabeco/v_3a43_3ay_3a 2016_3ai_3ac_3ap_3a72-86.htm 13
Page 14
WEL Of GEEN dySLExIE? Je hebt zelf problemen met lezen of schrijven. of je twijfelt of je kind dyslectisch is. Wat nu? een diagnostische test geeft uitsluitsel. maar die doe je niet zomaar. sinds kort zijn er twee online mogelijkheden om een beter beeld te krijgen van wat er bij jou of je kind speelt. teKst: KArIn JAHromI o 14 m de diagnose dyslexie te krijgen is de officiële weg nodig via de erkende dyslexieinstituten, waarbij de test alleen door een GZ-psycholoog mag worden afgenomen. maar soms is er reden om zo’n test niet te doen terwijl je wel tegen lees- en leerproblemen aanloopt: de school is nog niet zover of je kind scoort net onder de norm voor vergoeding van zo’n traject en je kunt het zelf niet bekostigen. een dyslexietest is heel prijzig. ook als volwassene kun je lang met de onzekerheid zitten of je nu wel of niet dyslectisch bent en je stelt zo’n test uit omdat het misschien nogal confronterend is en prijzig. toch zou je inzicht en rust krijgen als je wist of de problemen met taal van je kind of jou zelf door dyslexie komen, of misschien wel door iets anders. Gelukkig zijn er nu twee online alternatieven voor een dyslexietest, die je voor een paar euro kunt downloaden. uiteraard zijn dit géén complete diagnostische dyslexietesten. de bedoeling van de makers is dat je er wel veel informatie uit kunt halen over of je wel of geen dyslexie hebt. We hebben de twee alternatieven bekeken en dit zijn onze bevindingen. app dyslexie test & tips dit is een laagdrempelige app waarin je een aantal vragenlijstjes kunt invullen over dyslexie en dingen die daarmee samenhangen. de app heeft een persoonlijke test voor als je denkt zelf dyslexie te hebben en een test voor de ouder of docent, als het om een kind gaat. daarnaast zijn er ook vragenlijstjes over verschillende gedragseigenschappen die samen kunnen gaan met dyslexie en krijg je tips over hoe om te gaan met iemand met dyslexie. Idee van de app is dat je zo een eigen profiel maakt met daarin de kenmerken van jezelf of je kind op het gebied van dyslexie en wat daar als gedrag bij hoort. daarmee kun je anderen ook inzicht geven in hoe het bij jou –of je kind- werkt. de vragen zijn duidelijk geformuleerd en het is prettig dat de app een voorleesfunctie heeft. de vragenlijstjes bestaan uit een herkenningstest en een ‘dyslexietest’. de uitslag geeft aan of er op basis van de gegeven antwoorden wel of niet sprake kan zijn van dyslexie. de app heeft niet de pretentie om een diagnose te stellen maar geeft advies om gerichte hulp te gaan zoeken bij een bepaalde uitslag. de app kost € 3,49. Je vindt hem hier: http://www.dyslexia-test-and-tips.com/nl. online dyslexietesten van psi testuitgevers psi testuitgevers biedt online dyslexie opsporings testen (dot’s) aan op basis van wetenschappelijk gevalideerde vragenlijsten en diagnostische testen. door deze wetenschappelijke onderbouwing heeft de uitslag van een test een betrouwbare en hoge voorspellende waarde. de dot’s zijn er voor kinderen van groep 5/6, 7/8 en klas 1/2 van het voortgezet onderwijs. Voor (jong) volwassenen is er een diagnostische Vragenlijst leren en ontwikkeling (dVlo) en een meervoudige digitale diagnostische dyslexie test (mdddt). leerproblemen door andere oorzaken de diagnostische Vragenlijst (dVlo) geeft breed inzicht in leerproblemen die iemand heeft. op de website staat deze toelichting: “Voorspelling van dyslexie, dyscalculie, AdHd & overzicht van 25 eigenschappen. dit is een screeningsinstrument voor allerlei mogelijke problemen met leren. Het kan gebruikt worden door studenten met een leerprobleem. maar ook voor studenten zonder bijzondere problemen kan de vragenlijst inzicht geven in sterke en zwakke eigenschappen bij het leren. eigenlijk kan de vragenlijst gebruikt worden door alle volwassenen die nieuwsgierig zijn naar een mooi overzicht van hun sterke en zwakke kanten”. de mdddt kijkt specifiek naar de kansen op dyslexie en de daarmee samenhangende eigenschappen. 15
Page 16
onderbouwing een kind moet nadrukkelijk zelf de testvragen beantwoorden. Zou de ouder dit toch doen, dan wordt dit absoluut zichtbaar in de score. de testvragen zijn serieus van toon en hebben tijd nodig om een betrouwbaar antwoord te kunnen geven. Voor kleine kinderen mogelijk wel pittig. Als een test dyslexie aangeeft, dan kan de uitslag als onderbouwing dienen in een gesprek met bijvoorbeeld leerkracht, school of werkgever. Is er geen sprake van dyslexie maar speelt er iets anders, dan komt ook dat helder uit de test naar voren. aandacht voor sociale en emotionele problemen Impuls & Woortblind heeft een bijdrage geleverd aan twee nieuwe 16 vragenlijsten van psi door de sociale en emotionele problemen in deze lijsten op te laten nemen. de eerste vragenlijst (sebG) inventariseert sociale en emotionele beleving en gedrag op school (groep 5-8), de tweede (seod) gaat over sociale en emotionele omgang met dyslexie en is ook gericht op kinderen. Heel goed dat hier aandacht voor is. sociale en emotionele problemen zijn een belangrijk onderdeel bij de signalering van dyslexie. Helaas blijft dit inzicht bij officiële diagnostiek vaak onderbelicht. de uitslag van een test of vragenlijst wordt per e-mail gecommuniceerd. de meeste testen en vragenlijsten kosten € 3,- tot € 5,en enkele zijn gratis. Voor leden van Impuls & Woortblind zijn alle producten gratis. Ga naar de website van PsiTestontwikkelaars voor meer informatie. column jairo M ijn filterloze brein. deadlines. Al sinds ze mij worden opgelegd, overschrijd ik ze. Het lijkt wel of ik het expres doe. en misschien doe ik dat ook wel. omdat dit nu eenmaal mijn manier is om in actie te komen. Het probleem is dat ik niet anders kan. totdat ik wanhopig constateer dat het bijna onmogelijk is om een opdracht tijdig af te krijgen, komt er geen letter uit mijn vingers. omdat ik vast zit in mijn hoofd, niet weet wat ik wil vertellen, geen openingszin bedacht krijg. of gewoon, omdat ik er niet aan toekom om te beginnen. Ik heb Add. een halfjaar geleden, op mijn vijfenveertigste, is dat vastgesteld. In mijn jonge jaren al dacht ik dat er ‘iets’ met mij was. omdat ik draalde, onzeker was, niet kon slapen, geen zelfvertrouwen had, niets gedaan kreeg, telkens net wel of niet op tijd kwam, een potje had gemaakt van school en geen baan wist vast te houden. maar hoe meer ik erover weet, hoe mooier ik Add vind. Ik noem het geen aandoening, maar een manier van zijn. Want dat is het. met voordelen naast de nadelen. dankzij mijn filterloze brein heb ik een groot inlevingsvermogen en ben ik flexibel in situaties waarin mensen die alles keurig op een rijtje moeten hebben in paniek raken. tevens is mijn brein ongebreideld creatief. dat is misschien wel het allermooiste. Alleen, in combinatie met de neiging tot malen – juist als mijn omgeving slaapt, omdat die dan zo prikkelloos is dat mijn hoofd zélf aan de slag gaat – kan dit tot gevolg hebben dat ik nachten achtereen tot zeven uur ’s ochtends in hyperfocusmodus zit. dat gaat niet samen met functioneren in de maatschappij. Vandaar dat ik mij een buitenbeentje voel. dat probeer ik te veranderen, onder andere door begrip te kweken voor Add. Vandaar deze column, die mijn blog op de website van Impuls & Woortblind introduceert. In het blog houd ik bij hoe mijn leven met Add eruitziet en verandert dankzij de diagnose. beleef het met mij mee! meer van Jaïro lezen? www.opdichter.nl 17 FOTO: lEON VaN bON
Page 18
OpVOEdEN ALS jE zELf AdHd HEBT michel is helemaal klaar voor het vaderschap. maar de opvoeding van zijn drukke zoontje valt hem zwaar. Al snel blijkt van wie zijn zoon dit drukke en overprikkelde gedrag heeft. michel komt zichzelf keihard tegen, maar vindt ook weer de weg omhoog. teKst: mIcHel Vedder I 18 n 2007 werd onze zoon geboren. Het leek mij leuk om vader te zijn. binnen het gezin ging aanvankelijk alles zijn gangetje en mensen vonden mij een leuke en betrokken vader. Vrienden wezen ons erop dat onze zoon wel erg druk was en veel tijd opeiste. dat viel niet altijd mee. regelmatig was ik ongeduldig als ik te veel geprikkeld werd. dan kwam ik in de verleiding om te gaan schreeuwen. Het lukte niet altijd om mij in te houden. Vaak was ik gefrustreerd als onze zoon niet luisterde of dingen fout blééf doen. Ik had het gevoel dat ik mij niet kon ontspannen. maar dat hadden alle ouders, toch? tijdens het eerste tien minutengesprek in groep drie gaven de juffen aan dat het niet goed ging met onze zoon. Hij stond de hele dag naast zijn bankje te springen en dansen en zat zijn eigen leerproces in de weg. Via de intern begeleidster kwamen we terecht bij een revalidatiecentrum waar een heel team wekenlang tests deed. de conclusie luidde dat onze zoon AdHd had. Ik raakte geobsedeerd door AdHd, ging er veel over lezen en opzoeken. onze zoon wilde ik graag betrekken in wat ik ontdekte, maar ik raakte overprikkeld als hij naar mijn zin niet genoeg meewerkte. of als ik heel ingespannen zat te lezen of werken en onze zoon wéér aandacht moest trekken. Impulsief wilde ik de ene remedie na de andere goede tip uitproberen en raakte gefrustreerd als het niet meteen effect had. tijdens het avondeten spuide ik al mijn theorieën, waardoor ik onbewust veel onrust creëerde binnen ons gezin. “We hoeven dat toch niet allemaal te doen? In ieder geval niet meteen…” zei mijn vriendin dan. snapte ze dan niet dat mijn brein constant racete en dat ik dat leeg moest maken? MICHEl VEDDER Wat ik las over AdHd kwam mij steeds bekender voor en ik besloot om zelf een AdHd test te laten doen. daar had je het: Ik had ook AdHd! dus ging ik mij nog meer verdiepen in AdHd. Van alles wilde ik uitproberen op mijzelf en mijn zoon. Het lukte mij alleen niet om de lijn vast te houden. steeds werd ik afgeleid door nieuwe ontwikkelingen, inzichten en tips. ondertussen werd het op mijn werk steeds drukker en chaotischer. omdat ik thuis niet kon ontspannen ging ik dingen vergeten, werd ik steeds sneller geprikkeld, ongeduldiger, meer gefrustreerd en ging dit onbewust afreageren. schreeuwen en met dingen smijten. door de wegebbende adrenaline na zo’n uitbarsting werd ik nog vermoeider. Ik voelde mij schuldig door mijn uitbarstingen. mijn zelfbeeld en eigenwaarde liepen hierdoor steeds meer deuken op. op het werk ging alles fout en thuis ontspoorde het. tot de bom barstte…mijn zoon moest douchen, maar ging zich in plaats daarvan alleen wassen. Ik ging totaal door het lint, stond te brullen en krijsen, sloeg onze zoon en smeet allerlei dingen kapot. Zo kende ik mijzelf niet meer en ik ging naar de huisarts. oververmoeid. bijna overspannen. dat was ik. Ik moest rust nemen. Voorlopig niet werken. natuurlijk wist ik wel dat het goed voor mij was, maar niks doen is niets voor mij. bovendien wilde ik niet aan onze zoon laten merken dat zijn vader ziek was. mijn conditie was zo slecht dat ik niet meer kon hardlopen. daarom begon ik met wandelen. toen dat weer beter ging, ben ik voorzichtig weer gaan hardlopen. snel merkte ik dat de beweging mij hielp. Ik kreeg meer energie en kon mij gemakkelijker focussen. dat kwam goed van pas bij de opleiding waaraan ik was begonnen om ook geestelijk actief te blijven: coaching bij Add en AdHd. daarmee sloeg ik twee vliegen in één klap, want ondertussen leerde ik ook omgaan met mijn eigen symptomen en zou ik mijn zoon kunnen coachen als hij wat ouder werd. Zodat hij niet in dezelfde valkuilen zou trappen als zijn vader. langzaam krabbelde ik overeind. maar niet voor 19
Page 20
lang. Inmiddels was ik weer aan het werk en het ging redelijk goed met mij. op een dag fietste ik van het werk naar huis, zoals iedere dag. Zomaar uit het niets kreeg ik een paniekaanval. thuis besprak ik dit met mijn vriendin. Ik heb dingen opgezocht over comorbide aandoeningen bij AdHd. Angst gaat vaak samen met AdHd, las ik. ook de huisarts vond dat ik een angststoornis had. daar ging ik weer! Gelukkig ben ik er met behulp van nlp snel weer bovenop gekomen. dankzij coaching en nlp ben ik nu veel meer in balans. Het hardlopen heeft een positief effect op mijn brein en de symptomen van AdHd. nu weet ik wanneer en hoe ik moet ontspannen en ben ik minder snel overprikkeld. Ik kan met veel meer rust opvoeden. Zaken waar ik eerder 20 gefrustreerd en boos op reageerde kan ik nu met humor oplossen. de communicatie en mijn relatie met onze zoon zijn veel beter geworden. michel is I & W- contactpersoon ‘opvoeden met AdHd’. Hij is inmiddels Ad(H)d coach en hij geeft hardlooptrainingen. www.michelvedder.nl oproep onderzoek ‘Met dyslexie voor de klas’ M eer dan ooit wordt het studenten met dyslexie moeilijk gemaakt om een lerarenopleiding voor basis- en voortgezet onderwijs succesvol af te ronden. oproep Heb je dyslexie en ben je leraar of (ex-) student aan een lerarenopleiding? Wil je met jouw ervaringen medewerking verlenen aan ons onderzoek? mail dan naar nel Hofmeester Het idee is: ‘wie de taaltoets niet haalt, heeft niet het juiste niveau om les te geven.’ maar klopt deze aanname wel? Is iemand die goed is in het maken van taal-en rekentoetsen per definitie een goede leraar, die weet om te gaan met leerlingen die hier niet goed in zijn? Wat denken docenten met dyslexie en pabo – lero studenten met dyslexie daar eigenlijk zelf van? aanpak en doel Via enquêtes en interviews met leraren met dyslexie en dyslectische (ex-) studenten aan lerarenopleidingen primair en voortgezet onderwijs verzamelen we gegevens over hun schoolloopbaan en hun huidige situatie. doel is om op grond hiervan onderbouwde adviezen te formuleren voor studenten, opleidingen en beleidsmakers die in lijn zijn met de kenmerken van dyslexie en met passend en inclusief onderwijs en werk. looptijd start februari 2018 - boekpresentatie september 2019. van info@verborgenschatten.eu. Jouw medewerking bestaat uit het invullen van een enquête en mogelijk een diepte-interview. Indien je er prijs op stelt wordt anonimiteit uiteraard gegarandeerd. Als tegenprestatie kun je gratis deelnemen aan de boekpresentatie in september 2019 en krijg je een deelnemers-reductie op het boek ‘met dyslexie voor de klas’. namens alle kinderen die op school moeite hebben met taal alvast heel veel dank! Het onderzoek ‘met dyslexie voor de klas’ wordt ondersteund door: • fonds xl in samenwerking met de Vereniging onbeperkt lezen; • Jacques Vriens, theatermaker, auteur, oud-leerkracht en directeur van een basisschool; • marian de Groot, directeur expertisecentrum handicap + studie; • rob pereira, voorzitter Impuls & Woortblind; • sjan Verhoeven, directeur dynamika, Werk en dyslexie - Advies, training en coaching. 21
Page 22
pROjEcT cOM VRAAGT AANdAcHT VOOR dySLExIEHULpMIddELEN Heb je dyslexie? dan kunnen hulpmiddelen soms het verschil maken tussen hard werken onder je niveau en doen waar je goed in bent. Helaas verloopt het inzetten van dyslexiehulpmiddelen niet altijd goed. daar willen de initiatiefnemers van project com iets aan doen. Ze onderzochten waar het mis gaat en ontwikkelden op basis daarvan een werkwijze om hulpmiddelen meer en succesvol in te zetten. deze werkwijze staat op een gloednieuwe website, waar nog veel meer te vinden is over dyslexiehulpmiddelen. teKst: InGrId scHorscH I 22 n mijn eigen coaching-praktijk zie ik wat de voordelen zijn als mensen met dyslexie meer controle hebben over wat ze schrijven of lezen. Het inzetten van een hulpmiddel kan veel betekenen voor iemand met dyslexie. Ik zat in de klankbordgroep van project com en ben enthousiast. Heel goed dat er nu online handvatten beschikbaar zijn voor het beter inzetten van hulpmiddelen. maar de website ‘communiceer’ van project com biedt meer dan dat. Het is een platform dat aandacht vraagt voor en informatie biedt over hulpmiddelen bij dyslexie. een kijkje waard! filmpjes over dyslexie en hulpmiddelen om hulpmiddelen in te (willen) zetten is eerst bewustwording nodig! dit vraagt om kennis en overleg om het gebruik hiervan goed te laten verlopen op school en op het werk. Het optimaal samenwerken van alle betrokken partijen is dan ook een belangrijk doel van het project geweest. op de website vind je bewustwordingsfilmpjes waarin o.a. kinderen en (jong) volwassenen vertellen over dyslexie en hun ervaringen met hulpmiddelen op school, opleiding en werk. neem eens een kijkje via: www.dyslexiehulpmiddelen.com/klaar-voor-de-start hoe zet je hulpmiddelen succesvol in? de website is de thuisbasis van een werkwijze en handvatten om alle betrokken partijen te helpen bij de volgende drie fasen: • de levering en instructie van hulpmiddelen; • gebruik van hulpmiddelen; • evaluatie en nazorg van hulpmiddelen. over alle fasen vind je informatie op de website onder de button ‘aan de slag’. ook in de vorm van filmpjes. Hiermee willen de makers rt-ers, logopedisten, dyslexiecoaches en alle andere zorgprofessionals motiveren om meer te doen met het inzetten van hulpmiddelen voor mensen met dyslexie. overzicht van hulpmiddelen naast de werkwijze om hulpmiddelen meer en succesvol in te zetten en de inspirerende filmpjes biedt de website praktische informatie rond hulpmiddelen. Vooral het overzicht van hulpmiddelen is voor dyslecten vaak zeer prettig. Als je zelf dyslexie hebt, dan heb je vaak behoefte om INgRID SCHORSCH te weten ‘wat kan mij helpen?’ Het zoeken naar hulpmiddelen, informatie over welk hulpmiddel voor jou handig is en hoe je hieraan kunt komen, is vaak het eerste waar je dan aan denkt. Helaas ligt het niet zo eenvoudig. er is kennis en begrip nodig om het nut van samenwerking in te zien zodat je het gekozen hulpmiddel optimaal in kan zetten op school of op het werk. Voor technische ondersteuning zijn de leveranciers erg belangrijk. ook het kunnen uitproberen van een hulpmiddel met een demo-versie of het volgen van een instructie, helpt om een hulpmiddel goed te kunnen benutten. dit soort informatie vind je bij de Leveranciers. Wat het product doet zit onder de button Hulpmiddelen. dyslexiemaatje op de website staat ook informatie over het dyslexiemaatje. dit is een ‘tool’ om ondersteuning te bieden op school door middel van een ‘maatje’ dat helpt als het voor de leerling met dyslexie zelf even niet lukt. Je vindt hier o.a. een handleiding voor het dyslexiemaatje. kennisplatform tot slot vind je op de website een forum, een blog, kenniscentra, leveranciers en handige links. er ontbreken nu nog professionals op de website waar je terecht kunt voor hulp. de leveranciers staan wel vermeld. bij ‘handige links’ zijn diverse filmpjes te zien, maar ook hier is de informatie beperkt. de website moet als kennisplatform rond hulpmiddelen nog groeien. rol van impuls & woortblind de vereniging is samen met balans vanaf begin 2018 mede-eigenaar van de website ‘communiceer’. Het onderhouden van de website is hiermee een taak voor beide verenigingen. project com is mogelijk gemaakt met subsidie. met dank aan ruth dalemans, edith Hagedoren, uta roentgen, Katrien Horions van Hogeschool Zuyd. meer info: www.dyslexiehulpmiddelen.com 23
Page 24
Ad(H)d EN ScHAAMTE schaamte is een emotie die een grote rol speelt in het leven van mensen met Ad(H)d. schaamte over wie je bent en hoe je bent. schaamte omdat je dingen niet (goed) gedaan hebt. schaamtegevoelens kunnen negatieve gevolgen hebben, waaronder depressie en angst. laat het zover niet komen. oké, je hebt Ad(H)d-kenmerken en die zitten soms in de weg. dat is geen onwil, maar onvermogen. teKst: ArdA nIeboer 5 24 redenen waarom mensen met ADHD/ADD zich schamen: 1 schaamte over het hebben van adhd/add Veel mensen schamen zich voor het hebben van AdHd/Add. Hoe zit dat bij jou? Als je je schaamt voor AdHd/Add, schaam je je voor een deel van jezelf. ben je misschien bang voor oordelen of een andere bejegening? misschien houd je de schijn op, zodat mensen je struggles niet te weten komen? dit kan vermoeiend en eenzaam zijn. omdat je de ondersteuning die je nodig hebt niet krijgt en hierdoor minder close bent met de mensen die je in je leven hebt. Het zou geweldig zijn als het hebben van AdHd/Add net zo oké is als het hebben van je haarkleur. Als je gewoon open kunt zijn. dat is lastig omdat het bij jou anders werkt dan bij de meeste andere mensen. Veel mensen herkennen zich wel in de kenmerken, maar kunnen zich niet voorstellen dat ze bij jou structureel zijn en dat dit je gedrag sterk beïnvloedt. mensen die oordelen, kun je beter mijden. Wees open en ben jezelf, vooral bij mensen bij wie dat kan. 2 schaamte over het anders zijn en je anders voelen Herkenbaar? Kinderen en jongeren hebben hier vaak meer last van dan volwassenen. Ze willen er graag bij horen. Houden er niet van als ze opvallen of de aandacht op zichzelf vestigen. toch geldt dit voor volwassenen ook vaak. Afgezien van de bekende symptomen die samengaan met AdHd/ Add, zoals hyperactiviteit en impulsiviteit, zijn er ook andere verschillen doordat je AdHd/Add hebt. op tijd komen kan lastig zijn, je vergeet vaak dingen of je kunt chaotisch zijn. Jouw gebruiksaanwijzing is anders dan bij de meeste andere mensen. om goed te functioneren, moet jij dingen vaak anders aanpakken. 3 schaamte over je gedrag AdHd kan op allerlei manieren invloed hebben op je gedrag, zoals: impulsief handelen, dingen niet afkrijgen en niet in staat zijn een gesprek te volgen. Allemaal dingen waardoor je je dom kunt voelen. Wat te denken van je rommelige huis? of juist je ‘overdreven’ behoefte aan orde? AdHd/Add beïnvloedt het gedrag van iedereen anders. schaamte hierover komt vaak voor. 4 schaamte over je verleden Wellicht denk je vaak aan dingen die mislukt zijn in het verleden. dit kan ook schaamte tot gevolg hebben. Het moment waarop je pinpas niet werkte, dat je weer een andere baan moest zoeken, een opleiding niet afgemaakt hebt, wanneer je op de snelweg zonder benzine zat of je familie je weer eens uit de brand moest helpen. Als je in gedachten teruggaat naar dit soort ongemakkelijke momenten, beleef je elke keer opnieuw die schaamte. 5 schaamte voor waar je nu staat in het leven een gemeenschappelijk thema dat ik van volwassenen met AdHd/Add hoor, is dat ze het vervelend vinden dat ze minder bereiken dan anderen of onderpresteren. Ze bereiken niet de mijlpalen die voor leeftijdsgenoten en vrienden zo vanzelfsprekend lijken. Zoals in één keer afstuderen, een vaste baan hebben etc. dit zorgt voor schaamte en soms wrok omdat je weet dat je net zo slim en capabel bent als zij. 5 mAnieren om met Deze scHAAmte te DeAlen 1 erken dat adHd/add impact heeft op je leven Veel van de dingen waarover je je schaamt, zijn een direct gevolg zijn van het hebben van AdHd/Add. dit verklaart veel. Het werkt gewoon anders bij jou. Het is geen onwil, maar onvermogen. dat is een wezenlijk verschil! 2 leer zoveel mogelijk over adhd/add bijvoorbeeld via Impuls & Woortblind, boeken, podcasts en blogs. deze kennis en ondersteuning helpen je om meer grip en begrip te krijgen. Je bent niet alleen. Andere mensen met AdHd ervaren soortgelijke dingen. dit kan heel verhelderend zijn en de schaamte verminderen. Weet ook dat je juist 25
Page 26
door je AdHd/Add hele mooie eigenschappen hebt, zoals je enthousiasme, creativiteit, hyperfocus, out of the box kunnen denken en het grote geheel kunnen zien. 3 werk samen met een coach of therapeut Het liefst één die ervaring heeft op het gebied van schaamte en AdHd/Add. Ze kunnen je helpen de schaamte die je in je leven voelt te verwerken. Helpen met jezelf te accepteren zoals je bent. Je begeleiden om te dealen met de lastige kanten van je AdHd/Add. 4 Verander hoe je tegen jezelf praat compassie neutraliseert schaamte. Je zou het niet in je hoofd halen om tegen je vriend(in) te praten zoals je tegen jezelf doet. dat is dus niet eerlijk! praat tegen jezelf, zoals je 26 tegen een goede vriend(in) praat. dit heeft een positief effect op je geest en lichaam. Het levert tevens rust (in je hoofd) op. deze stap alleen al zal je leven veranderen. Wees je eigen beste vriend(in). 5 maak een lijst een lijst met praktische dingen die je kunt doen om de schaamte in je leven te verminderen. Als je je bijvoorbeeld schaamt omdat je te laat op het werk komt, ontwikkel dan een strategie zodat je op tijd komt of kijk of je andere afspraken kunt maken die wel werken voor jou. Arda Nieboer is contactpersoon bij I&W en heeft een coachingpraktijk in Arnhem Eerste bijeenkomst van Leerpunt ADD tekst: KArIn de JAGer de site ‘leerpunt Add’ bestaat een jaar. tijd voor een bijeenkomst op zaterdagmiddag in utrecht. een prettige middag, warme sfeer en leuke workshops. D aar staat ze dan, Alex steenbreker, de initiator van leerpunt Add. losjes en makkelijk spreekt ze ons toe. Wat opvalt in haar verhaal is dat we veel pauzes zullen krijgen, zodat mensen met een korte aandacht spanne of mensen die snel overprikkeld raken genoeg rust vinden. dit voelt meteen al fijn. Het zaaltje is bijna vol met 33 deelnemers. na de introductie volgt de presentatie van een film. de film: executieve functies, de schakel tussen willen en uitvoeren executieve functies van de hersenen (ef’s) zijn er om gedrag te reguleren en gedachten uit te voeren. Ze zijn de schakels tussen willen en doen (of laten) en werken bij mensen met Ad(H)d niet zo goed. Gevolg: je kunt lastiger plannen, ordenen, jezelf aanzetten tot actie, instructies opvolgen, impulsiviteit voorkomen, emoties reguleren etc. op de site is een heel artikel te lezen over EF’s. In de film wordt de tekst van dit artikel voorgelezen en tegelijk visueel gemaakt in een mindmap. binnenkort is hij op youtube te zien. workshop: ordenen met zelfklevende geeltjes Als je iets wilt organiseren kun je al gauw het overzicht kwijt raken. dan is het handig om te werken met zelfklevende geeltjes. We krijgen de opdracht een feestje te organiseren. Iedereen brainstormt voor zichzelf wat er allemaal moet gebeuren en schrijft elk punt op een apart geeltje. daarna maken we categorieën waarin we de geeltjes plakken. We merken meteen waarom dit handiger is dan het maken van een lijstje op papier of op de computer. Je kunt alles verschuiven tot je het juiste to-do overzicht hebt. doordat geeltjes plakken raken ze hierbij niet door elkaar. supermakkelijk! bordspel: een steekje los dit spel is gemaakt om spelenderwijs en laagdrempelig met elkaar in gesprek te gaan over taboerijke onderwerpen rond psychische gezondheid, herstel, kwaliteit van leven en over thema’s waar je het anders niet zo snel over hebt. leuk én effectief! Interesse? https://debagagedrager.nl/producten/ eigenwijs-spel/ 27 FOTO: SaNNE STEENbREKER
Page 28
Ad(H)d, WAT dOE jE dAARMEE?! In juni verschijnt haar boek voor jongeren met Ad(H)d: Ad(H)d, wat doe je daarmee?! Auteur corine lancel vertelt waarom dit boek er moest komen. “Het aantal jongeren met Ad(H)d dat begrip, kennis en inzicht nodig heeft, is zo groot; te veel om individueel helpen”. teKst: emmA AtKIns W 28 ie ben jij? Ik ben corine lancel en ben sinds 1982 docent in het voortgezet onderwijs. daarnaast begeleid ik leerlingen met onder andere Ad(H)d en dyslexie. mijn eigen middelbareschooltijd was geen succes; bij het halen van mijn diploma werd mij gezegd dat ik het niet verdiend had. sinds mijn 53e weet ik dat ik AdHd heb. met de diagnose vielen de puzzelstukjes op hun plek en ik begreep steeds meer van de leerproblemen waarmee ik mij - ook als leerlingbegeleider - al jaren bezighield. een jaar geleden ben ik een coachingspraktijk gestart waarin ik jongeren met AdHd begeleid. wij hebben elkaar leren kennen tijdens de dure dex campagne; hoe kwam jij bij die campagne? Ik gebruikte net dexamfetamine toen Amfexa geregistreerd werd. Ik was zo boos, vooral voor die mensen die dit echt niet kunnen betalen. Gelukkig las ik de oproep voor hulp bij de campagne! dat was heel spannend. Ik was ruimschoots de oudste van het team. de herkenning bij elkaar was gigantisch. Ik voelde me thuis; het voelde zoals familie zou moeten zijn. na een maand online ideeën en verhalen uitwisselen en samenwerken in slack [red. webapplicatie waarin je kunt samenwerken aan projecten], spraken we af in utrecht. Wat een belevenis; met tien AdHd'ers een uitgebreid plan uitwerken en elkaar bij de les houden! Het was heel bijzonder hoe snel en vanzelfsprekend dat ging, zeker omdat samenwerken voor veel AdHd’ers doorgaans niet zo gemakkelijk gaat. wat is de grootste verandering in je leven sinds je diagnose? Ik heb meer inzicht en zelfvertrouwen gekregen. dat ik met medicatie een gedachtenlijn achter elkaar kan uitwerken is een openbaring! Ik weet beter wat ik kan en kan hulp vragen bij dingen waar ik niet goed in ben. eerder vond ik wat ik deed geen prestatie; wat ik kon, was vanzelfsprekend. nu kan ik dat wel waarderen. hoe kwam je erbij om een boek te schrijven? Ik ben de impact van AdHd gaan onderzoeken en hoe je daarmee CORINE laNCEl kunt omgaan. tijdens de dex-campagne hebben we veel van elkaar geleerd over leven met AdHd. Ik kon dat goed gebruiken in mijn werk als docent en zorgcoördinator. met de leerlingen bij wie school door hun AdHd spaak loopt, zoek ik naar hoe ze gemakkelijker kunnen leren. dankbaar werk; ze weten vrijwel niets over wat ze nu eigenlijk hebben, laat staan wat daarvan de impact is op hun leren en leven; verbazingwekkend! Het is jammer dat veel mensen zo weinig over AdHd weten en in hun onschuld oordelen. Het aantal jongeren dat begrip, kennis en inzicht nodig heeft, is zo groot; te veel om individueel helpen. toen zei iemand: “Je moet een boek gaan schrijven!” Als docent ben ik ervaren in uitleggen. Ik heb ook een lesmethode geschreven. Genoeg ervaring dus, maar een boek is toch een ander verhaal. naarmate ik meer mensen over mijn plan vertelde, kreeg het steeds meer vorm. Van ouders, collega’s en leerlingen kreeg ik tips over wat erin moest staan. Ik kon er niet meer onderuit; het boek speciaal voor jongeren met AdHd moest er komen om diegenen die in het onderwijs vastlopen handvatten te bieden. In de eerste plaats is dit boek voor deze jongeren, maar natuurlijk ook voor leraren, begeleiders en ouders; AdHd heeft immers een erfelijke component. ik mocht al stukken meelezen en heb er veel nuttige tips uit kunnen halen! heb je zelf een lievelingsstukje? moeilijke vraag! Ik denk het hoofdstuk over lezen: “P heeft een hekel aan lezen: “Als ik een boek moet lezen, ben ik soms wel tien bladzijden verder en heb ik geen idee wat ik heb gelezen en moet ik al die bladzijden nog een keer lezen. Soms ben ik ineens kwijt waar ik ben in de tekst, alsof ik erin verdwaald ben.” ondanks dat dit door verschillende onderzoeken wordt bevestigd, is het amper bekend dat veel AdHd’ers een leesprobleem hebben. In mijn boek leg ik uit hoe dat komt. Ik heb een hulpmiddel bedacht dat helpt om je aandacht bij de tekst te houden. de leerlingen lezen zo sneller en maken minder fouten in toetsen 29
Page 30
omdat ze beter lezen wat er staat. extra tijd bij toetsen is dan vaak niet nodig. In mijn boek geef ik, naast praktische oplossingen voor zaken waar AdHd’ers tegenaan kunnen lopen, veel informatie, kennis en inzicht waarmee jongeren zich kunnen versterken. Wat ik wil bereiken met dit boek, is dat jonge AdHd’ers zich begrepen, gesteund en geholpen voelen; dan is mijn missie geslaagd! als adhd’ers moeite hebben met lezen, is een boek dan wel het juiste medium? Goede vraag. door de opmaak en een goed lettertype, maak je tekst beter leesbaar. dat is vakwerk en wordt dan ook gedaan door een vakvrouw met AdHd! er komen 30 tekeningen in als knipoog bij de teksten. Zo wordt lezen leuker. Ik overweeg nog om een luister-editie te maken. Wat | Ad(H)d, wat doe je daarmee?! Wanneer | eind Juni in de winkel op de hoogte blijven? www.corinelancel.nl VIjf VRAGEN AAN cAfé BREdA tekst: eGIdIA beVerWIJK 1 2 3 waarom ben je met het ad(h)d-café begonnen? Ad(H)d-café breda bestond al. In sept 2006 kwam ik er voor het eerst. elke maand was er een thema en gemiddeld 30 deelnemers was heel normaal. Ik kwam er graag. tot er onenigheid binnen het bestuur ontstond, waardoor de setting anders werd. In 2010 ben ik in het bestuur gekomen, omdat ik het café graag wilde behouden. op dit moment ben ik de enige organisator van het Ad(H)d café breda. met welke vragen komen mensen zoal naar het café? die gaan vooral over medicatie en coaching. Wat Was de mooiste aVond tot nu toe? oei, dat zijn er meerdere! toen ria van tillo (maatschappelijk werkster Amphia Ziekenhuis breda) een presentatie gaf. of de interactieve avond met elcke nijhuis. of nee, ik denk toch de avond ‘dat is uit het leven gegrepen’, ruim een jaar geleden. Het feest der herkenning stond die avond voorop. Hoe fijn is het om te delen met anderen wat je zoal meemaakt in het leven als je Ad(H)d hebt. Het ging zo: we deelden onszelf op in kleine groepjes en per groepje bedachten we één scene die we daarna speelden voor de overige bezoekers. We merkten dat het verrassende inzichten oplevert om de scenes te spelen en te aanschouwen. daarnaast werken humor en zelfrelativering bevrijdend, zodat we er weer een tijdje tegenaan konden! Het was echt een geslaagde manier om elkaar eens je eigen leven te laten zien. een superleuke avond met veel sfeer en herkenning. 4 5 wat was de meest rampzalige avond? Gelukkig hebben we die niet meegemaakt. er waren altijd bezoekers op onze avonden. hoe zie je de toekomst van ad(h)dcafé breda? niet zo rooskleurig eigenlijk omdat ik momenteel de enige organisator ben en ik heb nog vier andere vrijwilligersbaantjes, wat ook erg veel tijd en energie van mij vraagt. dus: wie neemt dit mooie en goed bezochte café van mij over? Groetjes van egidia beverwijk Iets voor jou? Mail ons. Vanaf september 2018 stopt egidia er echt mee. 31
Page 32
VOORLIcHTING AAN dE MEdEWERKERS VAN HET cBR In september en oktober van 2017 hebben ambassadeurs van european brains@Work (ebW) in samenwerking met I&W zeven interactieve workshops gegeven voor medewerkers en examinatoren van het cbr, het bureau dat rijexamens afneemt. In de workshops stond voorlichting over mensen met een speciaal brein centraal. teKst: ArdIne KoreVAAr V 32 raag om voorlichting Het cbr meldde begin 2017 bij rob pereira dat de leiding en medewerkers van het cbr graag aandacht wilden besteden aan de eigenschappen van mensen met een speciaal brein. Als je vanwege een speciaal brein of bijvoorbeeld door te grote faalangst of taalproblemen niet in staat bent om aan het reguliere theorie-examen mee te doen, kun je een individueel theorie-examen aanvragen. dan doe je het examen in je eentje onder begeleiding van een cbr-medewerker. met name in een stresssituatie, wat afname van een individueel theorie-examen rijvaardigheid voor de meeste mensen wel is, wil het cbr de begeleiding zo goed mogelijk afstemmen op de kandidaat. daarmee voorkom je dat iemand zakt doordat er misverstanden optreden en niet omdat hij/zij de stof niet beheerst. Het cbr motiveerde de vraag om voorlichting als volgt: “bij het aanvragen van een individueel theorieexamen vermelden kandidaten vaak niet waarom zij een individueel examen wensen. Het is dan voor de medewerkers van het cbr soms lastig in te schatten ‘wat er bij iemand speelt’ wanneer zij met zo’n kandidaat te maken hebben. ook als zij het wel weten, kan het behulpzaam zijn als ze wat beter op de hoogte zijn van bepaalde eigenschappen.” de workshops In de workshops troffen de ebW ambassadeurs over het algemeen heel ervaren en enthousiaste cbr medewerkers aan met wie een interessant gesprek ontstond. Veel medewerkers kenden in hun eigen omgeving ook wel mensen met eigenschappen van Ad(H)d, autisme, hoogbegaafdheid en dyslexie. sommige medewerkers vertelden dat zij zelf een speciaal brein hadden. deze openheid in de workshops zorgde mede voor een leerzame uitwisseling tussen medewerkers onderling over hoe zij mensen met een speciaal brein en soms wat bijzondere reacties op stresssituaties konden ondersteunen tijdens het examen. de powerpointpresentatie die ebW gemaakt had functioneerde als ruggengraat voor de kennis over de eigenschappen van mensen met een speciaal brein en ook de ervaringen van de ambassadeurs zelf vormden een waardevolle aanvulling in de gesprekken. resultaat na de eerste workshop moesten we een paar aanpassingen maken, maar de zeven workshops zijn zo goed bevallen dat er in januari 2018 nog twee voorlichtingsworkshops volgden voor de medewerkers van het cbr die niet aanwezig konden zijn. daarnaast wil het cbr voortaan elk jaar voor nieuwe medewerkers een voorlichtingsbijeenkomst organiseren. de ambassadeurs van ebW/I&W willen dat natuurlijk met alle plezier op zich nemen. de samenwerking gaat nog verder. Het cbr heeft ook voor het ontwikkelen van nieuwe theorievragen de medewerking van een ambassadeur van ebW gevraagd. Hij/zij kan vanuit het perspectief van een persoon met een speciaal brein meedenken over het ontwerp van nieuwe vragen. We ervaren dit als een mooie bevestiging voor de kennis die ebW-ambassadeurs uitdragen. onze ervaring en de reacties van de cbr-medewerkers hebben duidelijk gemaakt dat deze formule ook zinvol kan zijn voor andere organisaties. 33 Al met al kunnen we met trots concluderen dat de ambassadeurs van ebW in samenwerking met I&W de eerste grote voorlichtings-’klus’ sinds de oprichting van ebW tot een succesvol evenement hebben gemaakt. Ken jij een organisatie die voor een dergelijke voorlichting belangstelling heeft? neem dan vooral contact op met ebwsecretariaat@gmail.com. reacties van deelnemers: “Ik heb een duidelijker beeld van waar ik rekening mee kan houden” “Ik snap mijn neefje nu ook beter denk ik” “Het is goed om het weer eens op een rijtje te zetten” “Ik weet niet of ik er tijdens het examen zoveel mee kan maar het is goed om meer te weten”
Page 34
VERENIGINGSNIEUWS in memoriam - jacob klompstra Jacob Klompstra (1948-2018) is onlangs plotseling en onverwacht overleden. Wij zullen hem enorm missen. Zijn enorme energie, zijn initiatieven en zijn grote gevoel voor rechtvaardigheid zullen ons altijd bijblijven. Jacob heeft ook een tijd in ons pr groep dyslexie Wat hebben ze hard gewerkt, onze mensen van de nieuwe pr groep dyslexie. samen met trainster esther Gotink heeft de groep in vier sessies neergezet wat we als vereniging willen uitdragen rond dyslexie en welke (groepen) mensen we willen bereiken. ons doel Dat dyslexie wordt gezien als een vorm van neurodiversiteit en dat de samenleving de eigenschappen en capaciteiten herkent (2025), erkent (2030) en daarnaar handelt (2035) de getallen tussen haakjes zijn de jaartallen waarin elk subdoel behaald moet zijn. We hebben dus nog even. maar we gaan natuurlijk vol aan de slag om te laten zien en horen dat Impuls & Woortblind dé vereniging is van en voor mensen met dyslexie. bestuur gezeten en was een ambassadeur voor de vereniging en voor mensen met dyslexie en AdHd. Jacob hebben wij ervaren als rolmodel voor veel mensen met AdHd en dyslexie. Alhoewel hij, begrijpelijk, nauwelijks e-mails schreef, konden we altijd rekenen op zijn telefoontje als er iets aan de hand was. Jacob heeft onze vereniging geïntroduceerd bij de werkgeversorganisatie Vno/mKb; door zijn bemiddeling konden wij jarenlang informatie op de website van de werkgevers verzorgen. Zijn biografie “Wat is die jongen druk!” is een inspiratiebron voor velen van ons. Vanaf zijn vroegste jeugd heeft Jacob doelgroepen dat zijn er zes: kinderen (1), jongeren (2) en volwassenen (3) met dyslexie, algemeen publiek (4), werkgevers inclusief politiek (5) en het onderwijs inclusief politiek (6). dit is veel. maar elke subgroep heeft een eigen ‘gezicht’, met eigen vragen over dyslexie of juist een gebrek aan vragen over of echte belangstelling voor dyslexie. last gehad van zijn dyslexie en AdHd en vooral van het anders zijn en niet weten waarom. de diagnoses kreeg hij pas later in zijn leven. In zijn eigen woorden: “Het is onvoorstelbaar eenzaam om een buitenbeetje te zijn. mijn hele leven is een zoektocht naar acceptatie, naar een plek waar ik rust vind en rustig kan zijn.” 34 IMPULS & WOORTBLIND nu we dat goed in kaart hebben, kunnen we deze groepen gericht benaderen met wat wij te vertellen hebben. Veel in Huis tijdens de vierde bijeenkomst maakte esther een rondje met de vraag ‘wie wil wat doen’? We hebben veel in huis, dat is meteen duidelijk. de grootste werkgever van nederland, de politie, is al in de pocket bij een van de groepsleden. Zij werkt zelf bij de politie en kreeg onlangs voor elkaar dat spellingshulpprogramma Wody voor iedereen binnen de politie gratis toegankelijk is! Verder hebben we zeker drie dames die woordvoering kunnen doen, waarvan de jongste ook wil gaan vloggen over dyslexie. Geweldig dat we ook wat jongere mensen in deze groep hebben zitten. die weten toch net wat handiger hun weg op sociale media. daarnaast hebben we een grafisch ontwerper, een schrijfster, een gepassioneerde belangenbehartigster, een fondsenwerver, een campagne-uitdenkster en een creatieve doener die graag de plannen uitvoert. en niet te vergeten bestuurslid roy de Jong. Zonder zijn (financiële) ondersteuning was dit allemaal niet gelukt. Het mag duidelijk zijn: we gaan nog veel van deze groep horen! de arbeidsparticipatietool: online tips en info over werken met adhd, add, dyslexie en dyscalculie begrijpt je werkgever wel voldoende waar jouw kwaliteiten liggen? Weet hij wat je valkuilen zijn en hoe je die kunt omzeilen? Weet je werkgever überhaupt iets over hoe het werkt met jouw brein? of heb je zelf vragen over werken met Ad(H)d, dyslexie of dyscalculie? Website met uitgebreide en snelle info Ga naar de Arbeidsparticipatietool! daar vind je voor AdHd, Add, dyslexie en dyscalculie een unieke website met uitgebreide en 5-minuteninfo. doel is werkgever en collega’s, maar ook mensen met een bijzonder brein zelf, informatie te geven die relevant is voor het werken met deze specifieke eigenschap. Via het hoofdmenu van de Arbeidsparticipatietool kun je doorklikken naar Add, AdHd, dyslexie of dyscalculie. Wil je uitgebreide info in een overzichtelijk menu? Klik dan op het linker plaatje ‘dyslexIe en WerK’. Wil je korte en gesproken 5 minuten info? Informatief voor jezelf en je collega’s of werkgever. Klik dan op het rechter plaatje ‘een medeWerKer Heeft dyslexIe’. Impuls & Woortblind heeft meegewerkt aan de totstandkoming van de Arbeidsparticipatietool. 35
Page 36
IMpULS & WOORTBLINd HAAL MEEr UIT jE dYsLEXIE wat: 2-maandelijkse bijeenkomsten rond een thema wie: peter millenaar - peter.w.millenaar@gmail.com (voorzitter) dYsLEXIELIjn wat: de dyslexielijn is een hulpdienst voor vragen over dyslexie. wie: dyslexielijn@impulsenwoortblind.nl WErkgroEP ondErWIjs wat: belangenbehartiging voor po, Vo, mbo, Hbo en Wo wie: roel Huizen – roelhuizen@gmail.com (voorzitter) Actieve werkgroepen en vrijwilligers I & W Impuls & Woortblind is actief voor en met mensen met Ad(H)d, dyslexie en dyscalculie. Heb je vragen? Heb je een idee voor een actie of een activiteit? Wil je ergens aan meedoen? Hier zie je bij wie je terecht kunt met je vraag of idee! WErkgroEP VoLWAssEnEn wat: klankbordgroep voor initiatieven en projecten rond actuele thema’s mbt Ad(H)d, dyslexie en/of dyscalculie wie: sjan Verhoeven – sjan@dynamika.nl (voorzitter) WETEnscHAPscoMMIssIE wat: expertmeetings, begeleiding van studenten, eigen onderzoeken onder achterban, internationale contacten wie: rob pereira (bestuursvoorzitter & portefeuille wetenschap) 36 Is de contactpersoon een bestuurslid? mail dan naar info@impulsenwoortblind.nl IMPULS & WOORTBLIND Ad(H)d-cAFés wat: maandelijkse bijeenkomsten voor en door mensen met AdHd/Add (zie pag. 39) wie: elly van rijn (bestuurslid portefeuille vrijwilligers) l ondErsTEUnIngsgroEP dYsLEXIE wat: belangenbehartiging voor dyslectici wie: peter millenaar - peter.w.millenaar@gmail.com (voorzitter) AD(H)D café r FondsEnWErVIng rEdAcTIEcoMMIssIE wat: zorgen voor stabiele extra inkomsten voor I en W wie: roy de Jong (bestuurslid portefeuille fondsenwerving) wat: zorgt samen met hoofdredacteur voor inhoud van I & W magazine wie: Julie Houben – julie.houben@ impulsenwoortblind.nl (hoofdredacteur) conTAcTPErsonEn En cLIënTondErsTEUnErs wat: ervaringsdeskundige vrijwilligers per telefoon en/of mail bereikbaar wie: zie de lijst op http://www.impulsenwoortblind.nl/onze-vrijwillige-contactpersonen/ BEsTUUr wat: ook elk bestuurslid heeft een eigen aandachtsveld. Wil je één van hen benaderen met een vraag of idee? stuur dan een mail naar info@impulsenwoortblind.nl wie: rob pereira - bestuursvoorzitter, wetenschap, AdHd roy de Jong- penningmeester, fondsenwerving, dyscalculie, dyslexie monique bekkenutte – secretaris, werkgeverschap, ledenwerving dirk van schie – algemeen, pr, media elly van rijn – algemeen, Ad(H)d-cafés, vrijwilligersbeleid, Add 37 A D ( H k ) u D r = m e d e a n d
Page 38
zelf ledenvoordeel bieden Als zelfstandige kun je leden van Impuls & Woortblind ook korting bieden op jouw product. denk aan coaching, workshops, rijbewijskeuringen. Wij vermelden je op de Ledenvoordeelpagina van onze website. Interesse: mail of bel ons: info@impulsenwoortblind.nl / 033 247 34 84 ALGEMENE INfORMATIE behoefte aan onderling contact? doe een oproep! Heb jij behoefte aan contact met iemand uit jouw omgeving om ervaringen te delen? of misschien liever per mail? omdat iemand met eenzelfde brein als jij je gewoon beter aanvoelt? onder onze leden zijn vast mensen met eenzelfde behoefte! Vanaf nu kun je via onze digitale nieuwsbrieven een oproepje doen. lever je oproep aan via de mail, meld er je woonomgeving bij en mail dit naar: info@impulsenwoortblind.nl. dan sturen wij de reacties aan je door. Haal meer uit je dyslexie! elke 2 maanden ben je op zaterdagmiddag welkom op een bijeenkomst van ‘Haal meer uit je dyslexie’, in hartje utrecht. Je vindt er tips, steun, begrip en herkenning. Wedden dat je na één keer vaker komt? meer info over locatie en tijden: www.impulsenwoortblind.nl/over-ons/ervaringendelen/haal-meer-uit-je-dyslexie de dyslexielijn de dyslexielijn is een hulpdienst voor vragen over dyslexie. Je kunt bellen naar het landelijk bureau: 033 247 34 84 Wij zorgen dan dat je vraag door de juiste persoon behandeld kan worden. Je kunt je vraag ook mailen: dyslexielijn@impulsenwoortblind.nl Laat je “label” in je voordeel werken! Dynamika Wij bieden in onze training en coaching voor (jong) volwassenen met dyslexie / dyscalculie / AD(H)D / autisme en/of hoogbegaafdheid: praktische handvatten en inzicht in jouw andere manier van denken en leren; vermindering van faalangst, onzekerheid, uitstelgedrag, prestatiedrang en/of stress; verhoging concentratie, sneller leren lezen, gemakkelijker schrijven en communiceren. Luister naar onze Podcasts “Wat is jouw Verhaal?” op Soundcloud.com: Dynamika Podcasts www.geniaaloprechts.nl 38 www.werkendyslexie.nl T 020 – 639 10 99 Zie ook onze boeken: “Slimmer dan je baas” en “Dyslexie: stoornis of intelligentie” (Uitgeverij Garant B.V.) info@dynamika.nl advies, training & coaching Ad(H)d cAféS door het hele land organiseren wij ad(h)d-cafés. dé ontmoetingsplek voor iedereen uit onze doelgroep en direct betrokkenen. voor en door ervaringsdeskundigen. ook mensen met dyslexie en/of dyscalculie zijn meer dan welkom. hieronder vind je alle cafés bij jou in de buurt en de vaste dag van de maand waarop je er naar toe kunt. voor adres- en contactgegevens per café, kijk op onze site: http://www.impulsenwoortblind.nl/over-ons/ervaringen-delen/adhd-cafes/ noord holland ad(h)d-café amsterdam Iedere eerste woensdagavond van de maand vanaf 20.00 uur zuid Holland ad(h)d-café den haag Iedere laatste woensdagavond van de maand van 19.30 tot 22.30 ad(h)d-café barendrecht Iedere derde dinsdag van de maand van 20.00 tot 22.30 ad(h)d-café westland (’s gravenzande) Iedere tweede woensdag van de maand vanaf 19.30 tot 22.00 ad(h)d-café hoekschewaard Iedere eerste donderdag van de maand van 20.00 tot 23.00 zeeland ad(h)d-café vlissingen Iedere tweede woensdag van maand van 20.00 tot 22.30 brabant ad(h)d-café breda Iedere derde dinsdag van de maand van 19.30 tot 23.00 limburg ad(h)d-café maastricht Iedere eerste vrijdag van de maand van 19.00 tot 21.30 drenthe ad(h)d-café assen Iedere laatste vrijdag van de maand van 20.00 uur tot 23.00 overijssel ad(h)d-café hengelo Iedere tweede dinsdag van de maand van 20.00 tot 22.30 gelderland ad(h)d-café ermelo Iedere eerste vrijdag van de maand van 20.00 tot 00.00 uur ad(h)d-café arnhem en omstreken Iedere eerste maandag van de maand vanaf 19.30 uur utrecHt ad(h)d-café amersfoort Iedere tweede vrijdag van de maand van 19.30 tot 22.00 ad(H)d-café utrecHt Iedere eerste donderdag van de maand vanaf 21.00 adhd xtra www.adhd-Xtra.nl staat voor gratis onafhankelijk interactief lotgenotencontact voor mensen uit onze doelgroep. adhd tra X lotgenotencontact Het forum is er voor ervaringsdeskundigen en direct betrokkenen (partner, ouders, broers en zussen) maar ook voor professionals in zorg en onderwijs. zelf een ad(h)dcafé opzetten? wij helpen je! Is er geen Ad(H)d-café bij jou in de buurt? Zoek een partner en start er eentje. Impuls & Woortblind kan je helpen met een duidelijke handleiding over de aanpak. bel of mail ons voor meer informatie: 033 247 34 84 / info@impulsenwoortblind.nl 39
Page 40
IMPULS & WOORTBLIND over dyscalculie Wist je dat zo’n 3 procent van de bevolking dyscalculie heeft? over adhd/add de wereld zou een stuk saaier zijn zonder mensen met AdHd/Add over dyslexie mensen met dyslexie denken vaak in beelden. dat heeft al een hoop moois opgeleverd. “Impuls & Woortblind voelt als thuiskomen. Ik hoef niets uit te leggen en kan gewoon mezelf zijn.” mail ons jouw mailadres! Helaas hebben we nog steeds geen juist mailadres van sommigen van jullie. We hebben dit nodig omdat het blad voortaan digitaal verstuurd wordt én voor onze digitale nieuwsbrieven. mail je mailadres naar: info@impulsenwoortblind.nl, vermeld er je naam, postcode en woonplaats bij, dan komt het goed. verborgenschatten.eu Slimme tools Als lezen niet vanzelf gaat, maak dan slim gebruik van Alinea. Het maakt niet uit waar of wanneer, je hebt met Alinea altijd je leesmaatje bij je. Met de Alinea app op je iPhone of iPad kun je een foto van een tekst maken en die aan je laten voorlezen. Moeiteloos beluisteren dus, met je oordopjes in. Dat maakt het begrijpen van zo’n tekst een stuk makkelijker. En als je op je computer makkelijk wilt lezen en ook nog foutloos wilt schrijven, dan helpt de Alinea software. Dus heb je dyslexie of gewoon moeite met lezen of schrijven, dan is Alinea een uitkomst voor je. In elke situatie en in verschillende talen. Slim, handig en doeltreff end! www.lexima.nl/alinea info@lexima.nl | 033-4348000 die lezen en schrijven makkelijker maken, in elke situatie OPROEP!
Impuls & Woortblind, voor mensen met ADHD, ADD, Dyslexie en Dyscalculie

IPWB 3 - 2017


Page 2
In dIt ARTIKELEN 6 10 14 18 21 24 27 30 NUMMER VASTE RUBRIEKEN Interview – “mijn zoon had gewoon recht op studieverlenging” léon biezeman over de impact van digitalisering op dyslexie Karin Windt met Add gaat ‘even’ bij de dokter langs… Wat hebben onze dyslectische kinderen aan passend onderwijs? drie generaties met AdHd: Gered door dexamfetamine Inclusief onderwijs is nog mijlen ver weg Je kind volwassenen kind met Ad(H)d loslaten – ouders aan het woord uWV-kopstuk Henny mulders kijkt verder dan stoornissen pag 34 3 4 33 34 Van het bestuur – voorwoord nieuws nIeuW! Vijf vragen aan een Ad(H)d-café. deze keer: Assen Verenigingsnieuws – de ondersteuningsgroep dyslexie zit vol ambitie! OVERIG 3 colofon 36 38 overzicht activiteiten & werkgroepen contactinformatie & Ad(H)dcafés 2 pag 10 pag 30pag 18 VAN HET BESTUUR d coloFon nr 3 - 2017 Impuls & WoortblInd magazIne Is een uItgave van verenIgIng Impuls & WoortblInd en verschIjnt drIe keer per jaar dIgItaal. redactIe/redactIecommIssIe julie houben (hoofdredacteur), rob pereira, ardine korevaar, elly van rijn, karin jahromi. medeWerkers karin jahromi, nel hofmeester, elly van rijn, léon biezeman, karin Windt, roderik van der plas, Wenda, eefje klinck. beeld jelle de boer, sjan verhoeven, ronald hissink. adresWIjzIgIng doorgeven adreswijzigingen ontvangen wij bij vormgevIng In commun, harderwijk. redactIe-adres Impuls & Woortblind, postbus 1058, 3860 bb nijkerk, info@impulsenwoortblind.nl. Issn 2405 - 8211 lId Worden leden van Impuls & Woortblind ontvangen automatisch Impuls & Woortblind magazine. het lidmaatschap loopt per kalenderjaar en kost € 37,50 per jaar. voor een lidmaatschap van Impuls & Woortblind, ga naar www.impulsenwoortblind.nl, of bel: 033 247 34 84. voorkeur per e-mail,via info@impulsenwoortblind.nl. per post kan ook: postbus 1058, 3860 bb, nijkerk. opzeggen lIdmaatschap per mail of schriftelijk (zie hierboven) en uiterlijk vóór 1 november. anders is nog een jaar lidmaatschap verschuldigd. opname van artikelen betekent niet dat de vereniging de meningen daarin altijd onderschrijft. ze blijven geheel voor rekening van de auteurs of andere genoemde bronnen. de redactie houdt het recht om artikelen niet te plaatsen of in te korten. voor de inhoud van de advertenties draagt de vereniging geen verantwoordelijkheid. © niets uit deze uitgave mag worden overgenomen zonder uitdrukkelijke toestemming van de redactie. igitaal communiceren is hot. en wij moeten mee in onze moderne tijd. sommige mensen met AdHd houden juist van korte snelle quotes, mensen met dyslexie willen soms een apart lettertype. Wij proberen iedereen tegemoet te komen met korte nieuwsflitsen maar ook, dankzij een subsidie van Fonds xl, met een aparte gedrukte editie van het magazine met daarin alle dyslexieartikelen. In dit nummer veel aandacht voor onderwijs aan onze doelgroepen en hoe hard er nog geknokt moet worden om te krijgen waar je recht op hebt. ons 2e congres op 17 november heeft dan ook “neurodiversiteit en volwassenenonderwijs” als onderwerp met als veelzeggende ondertitel: uitsluiten of insluiten. Ik hoop dat leden van I&W ook op het congres komen (met grote korting). een belangrijk onderwerp voor verkeersdeelnemers is de nieuwe test die de politie kan doen met een speekselwatje om “drugs” aan te tonen. Wij hebben dit probleem met succes in het nieuws gebracht. rtl nieuws pikte het op en d’66 stelde Kamervragen in overleg met ons. Half oktober kwam eindelijk het antwoord en dat is positief: mensen die volgens voorschrift hun dexamfetamine nemen, kunnen zonder angst de weg op! een grote opluchting voor Wenda en haar vader en dochter. Hun verhaal lees je op pagina 21. 3 pag 14
Page 4
NIEUWS conGres en AlV: meld Je AAn! binnenkort zijn er twee I & Wevenementen waar je echt bij moet zijn! Op vrijdag 17 november - ons jaarcongres in Nijkerk. Alles over neurodiversiteit in het volwassenenonderwijs. Hoe zorg je dat mensen met bijzondere breinen het beste uit zichzelf kunnen halen als student? dat ze niet alleen maar afgerekend worden op datgene waar ze moeite mee hebben? Kijk op onze website voor het programma en meld je snel aan. Folder en film over dyscalculie Impuls & Woortblind wil bijdragen aan meer bekendheid over en (h)erkenning van dyscalculie bij volwassenen. binnenkort verschijnt onze folder ‘dyscalculie bij volwassenen’, waarmee we dit signaal duidelijk geven. ook wijzen we je nog eens op de geweldige film ‘proef op de som’: een Vlaamse film waarin een aantal jong volwassenen vertellen over hun dyscalculie en hoe ze daarmee omgaan. twee dyscalculie-experts, waaronder Wim tops, leggen uit wat dyscalculie inhoudt en welke impact dit heeft. mooie is dat de film behalve informatief ook positief is: de vertellers in de film hebben allemaal hun draai gevonden en doen waar ze goed in zijn. Op zaterdag 25 november – ALV + Infomiddag in Leiden Wil je weten wat we allemaal voor onze leden doen? Wil je ons spreken en voorstellen doen voor activiteiten? Kom naar de AlV in leiden! na deze vergadering is er ook een infomiddag met een presentatie over een nieuwe diagnostische test voor dyslexie. Kijk op de website voor meer info en meld je snel aan. bekijk de film proef op de som! dat kan online via de link in dit bericht op onze website. dyscAlculIe bIJ VolWAssenen In beeld dyscalculie bij kinderen krijgt steeds meer aandacht en bekendheid. leraren op de basisschool zijn er nu alert op, net als bij dyslexie. Volwassenen met dyscalculie hebben pech: toen zij op school zaten had nog niemand van dyscalculie gehoord. Je was dom, deed niet genoeg je best en hulp was er al helemaal niet. niet goed voor je zelfvertrouwen en ook niet voor je kansen om jezelf optimaal te ontwikkelen. 4 lAstIG, Al dIe prIKKels? lees Hoe Het WerKt op leerpunt Add Geluiden, aanrakingen, geuren, beelden: allemaal prikkels. bij sommige mensen komen zelfs de kleinste prikkels extra hard binnen. Hoe kan dat? en hoe kan het dat je soms juist extra prikkels opzoekt? mensen met Add herkennen zich vaak in beide dingen: overprikkeld zijn maar ook onderprikkeld zijn. Alex steenbreker heeft er op haar website LEERPUNT ADD een interessant artikel over geschreven. lees ooK het hilarische verhaal ‘ADD bij de dokter’ van Karin Windt op pag. 14. over- en onderprikkeling ten top! Drie nieuwe cliëntonDersteuners begin 2018 starten er weer drie nieuwe ervaringsdeskundige cliëntondersteuners namens Impuls & Woortblind. dit najaar volgen onze leden christine, emmy en monique een training bij het ccZW (centrum chronisch Ziek en Werk). Ze komen uit noord-Holland, noord-brabant en Zuid-Holland, waarmee we straks een mooie landelijke spreiding hebben van onze vier cliëntondersteuners. tim is al een jaartje bezig vanuit overijssel. Wat doet de cliëntondersteuner precies? Veel zorg en ondersteuning wordt tegenwoordig geregeld vanuit de gemeente en daarnaast een aantal regionale of landelijke instanties. de cliëntondersteuner heeft tijdens de training een goed beeld gekregen van de zogenaamde sociale Kaart (waar vind je welke hulp). Hij of zij kan je telefonisch en/of online ondersteunen bij vragen rondom participeren, voorzieningen, zorg en hulpverlening. doel van deze ondersteuning is dat je daarmee op het juiste spoor gezet wordt van hulp in je eigen (woon)omgeving. uiteraard kent hij/zij ook de wegen naar hulpbronnen op het gebied van de doelgroepen van Impuls & Woortblind. KIJK OP ONZE WEBSITE voor meer informatie en contactgegevens. succesvolle lobby i & w tegen Drugstest mooi nieuws: op 12 oktober heeft minister blok eindelijk antwoord gegeven op de Kamervragen van d’66 over de nieuwe drugstest in het verkeer. sinds de invoering op 1 juli gingen mensen met AdHd die dexamfetamine gebruiken met stress de weg op: ze konden als druggebruiker uit de test komen. Samen met D’66 Impuls & Woortblind heeft vanaf dag 1 het ministerie op de huid gezeten om dit onterechte effect van de drugstest te vermijden. ook op onze website publiceerden we er veel over. met succes! d’66-Kamerlid Vera bergkamp zag het onrecht en diende half augustus Kamervragen in, met onze input. een constructieve samenwerking, met een hoopvolle uitkomst. In zijn brief stelt de minister dat mensen met AdHd die geen vreemd rijgedrag vertonen zich geen zorgen hoeven te maken over de test. Aan een formele oplossing wordt gewerkt. We houden je op de hoogte. LEES HIER het laatste nieuws over dit onderwerp. 5
Page 8
S Mike krijgt als jongetje de diagnoses dyslexie en ADHD. Zijn schooltijd wordt een gevecht om erkenning. Dieptepunt daarin is het conflict met zijn aan huis met planning en structuur door iemand van begeleidingsinstituut prodeba vanuit het pGb, rolt hij soepel door de havo heen. hbo-decaan. Zij weigert zijn studievertraging in verband te zien met zijn ADHD en dyslexie. Gelukkig is Mikes moeder An een volhouder. “Dit gevecht had mijn zoon nooit zelf kunnen voeren”. teKst: JulIe Houben school is voor mike een kleine hel. op de basisschool bestaat de begeleiding voor zijn dyslexie uit stencils met vergrote letters, waarvan de halve tekst is weggevallen. Zijn juf in groep 7 heeft ook AdHd maar dat werkt alleen maar contraproductief. mike weigert proefwerken te maken omdat zij hem de schuld geeft van dingen die hij niet gedaan heeft. en hij wordt gepest omdat hij anders is. niet dom An besluit na groep 8 voor het speciaal onderwijs te gaan. daar krijgt mike eindelijk goede begeleiding voor zijn dyslexie en hij komt goed mee op het vmbo-tl. tot hij weer een docent treft die niks in hem ziet en die stelt dat hij terug moet naar vmbo-bbl. An is woest. Ze weet dat haar zoon niet dom is, maar hij moet wel gemotiveerd worden. Het loopt hoog op en de schooldirecteur stelt een IQ-test voor. de uitkomst verrast haar niet: vwo-niveau, behalve nederlands! mike mag vmbo-tl blijven doen. na zijn eindexamen gaat mike naar de reguliere havo. dankzij extra tijd bij toetsen en eindexamen (hij heeft een dyslexie- en een AdHd-verklaring) en dagelijkse ondersteuning 8 studievertraging mike krijgt nu echt de smaak te pakken en gaat bouwkunde aan het hbo doen. ook hier krijgt hij extra tijd bij examens en het lijkt goed te gaan, ook zonder de dagelijkse ondersteuning van begeleidingsinstituut prodeba want die is gestopt. toch loopt hij studievertraging op. door zijn dyslexie moet hij wel zes keer het examen nederlands overdoen voor zijn propedeuse. een groepsproject loopt niet lekker en komt niet af. mike heeft geen idee hoe hiermee om te gaan. Hij haalt daarnaast nog een paar vakken niet en raakt het overzicht in de planning kwijt om die vakken het jaar erna te herkansen. Zoveel tegenvallers bij elkaar werken negatief door in zijn motivatie en concentratie. Hij heeft zeker een jaar extra tijd nodig. Het loopt mis begin 2017 vraagt An bij de studentendecaan het benodigde duo (dienst uitvoering onderwijs)formulier voor studieverlenging aan. mike heeft door zijn dyslexie en AdHd recht op uitstel en daarmee op een extra jaar studiefinanciering. Hij heeft immers een dyslexieverklaring en van zijn AdHd is de decaan ook op de hoogte, meent An. maar dan loopt het mis. de decaan zegt van mikes AdHd niets af te weten en ze vindt alleen de dyslexie niet voldoende reden voor een extra studiejaar. dat de AdHd ook in de dyslexieverklaring staat maakt op haar geen indruk. een officieel AdHd-formulier heeft ze niet. of mike dit destijds niet heeft ingeHoeveel studenten lopen tegen deze muur aan? leverd of dat het ‘kwijt is geraakt’ is niet meer te achterhalen. Wat nu? de decaan geeft geen krimp en ondertekent het formulier niet. mike voelt zich schuldig en zegt dat hij het extra studiejaar wel terugbetaalt. maar zo zit An niet in elkaar. beter monitoren tot aan het bestuur van de hogeschool vecht An het besluit van de decaan aan en met succes. de zaak komt voor de Geschillenadviescommissie en die verwoordt letterlijk An’s frustratie en verbazing over de opstelling van de decaan: die had mike beter moeten monitoren en moeten doorvragen waarom hij vakken niet haalde en zijn planning niet rond kreeg. Juist zij moet als geen ander weten dat deze doelgroep dit zelfinzicht niet heeft, vaak te laat aan de bel trekt en niet goed weet hoe de problemen aan te pakken. Zeven slopende maanden later wordt het formulier van duo dan eindelijk afgegeven door een inmiddels andere decaan. mike krijgt een jaar verlenging. spannend An is blij, al blijft het spannend. mike moet zijn scriptie nog schrijven. eigenlijk een te groot project, waarbij hij zeker begeleiding kan gebruiken. maar dat vindt hij lastig om te vragen. Het blijft moeilijk voor hem om precies te zien wat hij nodig heeft aan ondersteuning. Gelukkig is er nu wel een andere decaan met meer begrip voor hem. uitputtingsslag Hoeveel studenten als haar zoon mike lopen ook tegen dit soort muren aan? dat vraagt An zich af. Hoeveel studenten met een beperking zijn ook afgewezen voor studieverlenging, terwijl ze daar gewoon recht op hebben? omdat ze hun zaakjes op papier niet helemaal op orde hebben. of omdat ze niet duidelijk genoeg zijn geweest over de ernst van hun beperking. terwijl dat juist voor deze doelgroep nu precies het probleem is! dit gevecht had mike zelf nooit kunnen voeren, weet An. en vele ouders ook niet. ook voor haar was het een uitputtingsslag. maar ze heeft er veel van geleerd. en ze wil anderen graag helpen. mail ons als je vragen hebt aan An: info@impulsenwoortblind.nl Na 1 september 2015 begonnen met je studie? dan val je onder de nieuwe regeling. Kijk hiervoor op: http://www.handicap-studie. nl/1_107_Studiefinanciering.aspx 9
Page 10
DySLExIE EN DE DIGITALE WERELD schrijven, lezen, afspraken bijhouden, bellen, bankieren: alles gaat tegenwoordig digitaal. Is dit een vloek of een zegen voor mensen met dyslexie? léon biezeman, zelf dyslectisch, maakt de balans op. teKst: léon bIeZemAn d 10 e huidige digitale wereld biedt mogelijkheden te over voor mensen met dyslexie. Zonder computers en de juiste software zouden we nog steeds een cassettebandje in de speler moeten stoppen om de luisterboeken van dedicon af te spelen. de computer helpt ons ook om foutlozer te schrijven. de spellingscontrole is een uitkomst en er zijn zelfs dicteerprogramma’s, zodat we zelf nog nauwelijks hoeven te schrijven als we dat niet willen. daarnaast biedt het internet een veelheid aan informatie zodat we heel veel weetjes gewoon op kunnen zoeken. De juiste informatie bij dat zoeken gaat het echter vaak mis, er is zoveel informatie te vinden op het internet dat je door de bomen het bos niet meer ziet. dit geldt overigens niet alleen voor mensen met dyslexie, bijna iedereen heeft hier problemen mee. Het vergt aardig wat vaardigheden om de juiste informatie te vinden en om valse informatie te herkennen. Wanneer we iets zoeken over bijvoorbeeld onze hobby zien we al snel welke informatie klopt en welke niet. We beschikken dan over voldoende kennis over het onderwerp om de informatie op juiste waarde te schatten. maar als we zoeken op een onbekend onderwerp wordt het lastiger. stel dat je net hebt gehoord dat je dyslexie hebt en dat je daar van alles over wilt weten…. misschien laat je je dan wel een dure bril aansmeren of laat je je wijsmaken dat dyslexie te genezen is. er gaan zelfs stemmen op dat dyslexie een gave zou zijn. tegenover al deze valse informatie is gelukkig ook voldoende juiste informatie te vinden. degene die dyslexie bij je heeft vastgesteld kan je naar zijn/haar website verwijzen, daar zijn dan weer links te vinden naar andere websites die over het algemeen wel betrouwbaar zijn. Zoek hierbij overigens niet te lang door, de informatiestroom is eindeloos. beperk je tot de vraag en het daarbij passende antwoord, heb je dat antwoord gevonden zoek dan niet verder. plaatjes door de veelheid aan informatie lopen we het risico dat we slordiger léon Biezeman worden en met we bedoel ik in dit geval de maatschappij in zijn geheel. We krijgen met name op de sociale media zoveel links en informatie voorgeschoteld dat we snel kijken, een paar woorden lezen en dan denken dat we weten hoe het zit. die halve woorden, regelmatig ook nog eens verkeerd gespeld, worden dan weer vrolijk doorgegeven en voor zoete koek geslikt. daardoor wordt het steeds lastiger om de juiste informatie uit te filteren. de sociale media maken ons ook gemakzuchtiger. neem bijvoorbeeld Facebook. teksten zonder plaatjes worden nauwelijks nog gelezen. Het zijn de plaatjes en foto’s die onze aandacht trekken en we proberen in één beeld alle informatie te vangen. dat kan ideaal zijn, we zien in één oogopslag waar het om gaat en de aanvullende tekst dient dan als ondersteuning in plaats van andersom. en hoe kleiner de schermen worden, hoe meer we afhankelijk worden van juist die plaatjes. Hele teksten lezen op een mobieltje is toch een stuk lastiger dan plaatjes kijken emoticons Wat betreft die mobieltjes: de afkortingen vliegen je daar om de oren en emoticons geven de bijbeho11 rende emoties weer van een knipoog ;-) tot verdriet :-(. dit is vaak herkenbaar en handig in het gebruik, maar wat we ons niet realiseren, is dat deze afkortingen en emoticons ook in het dagelijkse taalverkeer, zoals e-mail, sluipen. en dat geeft, samen met steeds slordiger wordende omgang met de taal, zoals halve woorden en verkeerde spelling, steeds meer problemen. Vooral mensen met dyslexie, die toch al moeite hebben met ‘gewone’ spelling, hebben daar last van. Ze worden via de social media, mail en app-jes opgezadeld met steeds weer een andere vorm van communiceren, met een slordiger taalgebruik en met foutieve spelling. FOTO: ROnald Hissink
Page 12
léon signeert zijn boek aPPZURT mail daarnaast worden we soms ook overvoerd met een veelheid aan mail en app-jes. Hoe bewaar je die? Wanneer je nog ‘ouderwets’ post op papier krijgt, maak je die meestal meteen even open, waarna het in de papierbak belandt of bijvoorbeeld op de stapel administratie. maar de e-mail in de inbox lijkt ons niet in de weg te zitten en blijft daar vaak in zitten, tot we een eerste aanmaning krijgen. dan blijkt dat we door de veelheid aan mail een rekening over het hoofd hebben gezien. of die mail waarin allerlei informatie staat over de afspraak voor morgen, hoe vind je díe snel weer terug? uiteindelijk lukt het meestal wel, maar vaak toch met de nodige stress. de mapjes die je naast je inbox hebt aangemaakt helpen wellicht, maar dan moet je dat mailtje daar wel naar toe hebben 12 verplaatst. en wat te denken van die mail van je favoriete vereniging die tegenwoordig haar magazine alleen digitaal verstuurt? Je bent zo gewend aan nieuwsbrieven zonder bijlagen dat je wel de mail leest, maar soms niet in de gaten hebt dat in de bijlage het complete magazine zit! online magazines magazines zijn voor veel mensen met dyslexie lastig te lezen vanaf een beeldscherm. de letters op het scherm lijken op één grote brij aan vlekjes die eerder aan plaatjes dan aan woorden doen denken. de leesinspanning wordt daardoor, maar ook door het feit dat een online magazine anders ‘leest’ dan een normale informatieve website, groter. Het verschil? een online magazine is gevuld met artikelen die achter elkaar doorgaan in eenzelfde document. Heel vermoeiend. Het nadeel ten opzichte van papier moge duidelijk zijn. een papieren versie leg je makkelijk even aan de kant als je genoeg gelezen hebt. Als je een digitale versie wegklikt open je daarna het bestand minder snel en waarschijnlijk ben je het bovendien ook kwijt. ook zijn er mensen met dyslexie die graag met de wijsvinger de woorden in de tekst volgen, omdat ze anders woorden door elkaar husselen en de zinnen niet goed kunnen volgen. voorleesfunctie Aan de andere kant vinden sommige mensen met dyslexie de online magazines juist wel prettig. Het geeft ze de mogelijkheid om de pagina te vergroten, waarbij automatisch ook de letters groter worden, wat voor hen de leesbaarder bevordert. daarnaast zijn sommige magazines ook voorzien van een voorleesfunctie, helemaal ideaal wanneer het lezen teveel moeite kost. die voorleesfunctie vraagt wel om de juiste software, en die moet geïnstalleerd worden. dat zorgt dan weer voor andere uitdagingen. Gelukkig staat op de meeste computers al voorgeprogrammeerde software en hoef je bij gebruik ‘alleen maar’ akkoord te gaan met de gebruikersvoorwaarden die toch niemand leest… updates en wat te denken van die updates die gevraagd en ongevraagd plaatsvinden. neem bijvoorbeeld het schrijfprogramma Word. ben je net gewend aan ‘Word’ 2010, komt microsoft met een upgrade office 365 aanzetten. Gebruiksvriendelijker noemen ze dat, maar ondertussen zijn een aantal functies en mogelijkheden uitgebreid, verplaatst of verdwenen. dat wordt weer een lastige puzzel. Hoe vind je alles terug? over léon biezeman onderzoek dyslexie en de digitale wereld, zo beschouwd brengt het veel problemen met zich mee, maar geeft het ook vele mogelijkheden. We moeten ons realiseren dat digitalisering ten dienste moet staan van de gebruiker. onderzoek naar dyslexie en de mogelijkheden voor dyslectici bij het gebruik van de digitalisering zou een goed inzicht kunnen verschaffen in waar, wanneer en voor wie bepaalde toepassingen het meest geschikt zouden zijn. Voor tips en informatie over digitale hulpmiddelen en ondersteuning, kijk op: http://www.impulsenwoortblind. nl/hulpmiddelen-bij-dyslexie/ léon biezeman heeft dyslexie. Hij studeerde creatief educatief Werk en orthopedagogiek en hij deed onderzoek naar hoe mensen met dyslexie leren. Hij zet zich in om dyslexie op de kaart te zetten, schreef er een aantal artikelen en boeken over, waaronder ‘schrijven met dyslexie en ‘Appzurt – dyslexie van a tot z’. daarnaast maakt léon deel uit van het expertteam balans/ nVA, is hij extern adviseur van de onderwijsgroep van Impuls & Woortblind en ‘charity Ambassador’ voor dyslexia International, een organisatie die nauw samenwerkt met unesco. Zie ook zijn website: www.verdraaid.nl. 13
Page 14
ADD BIj DE DOKTER - EEN ERVARING ApART pling! een lief berichtje van mijn moeder: of ik even een formulier voor haar wil ophalen bij de huisarts. natuurlijk doe ik zoiets onmiddellijk. maar het wordt een aparte ervaring, waarbij ik me weer ten volle realiseer dat mijn Add-brein anders werkt dan dat van de meeste mensen. na thuiskomst ben ik serieus doodmoe van mijn ‘avontuur bij de dokter’. teKst: KArIn WIndt o 14 nlangs hebben mijn moeder en ik ons ingeschreven bij een nieuwe huisartsenpraktijk. We waren beiden niet blij met onze huisarts, dus toen er een artikel in het stadsblad verscheen over de opening van een nieuwe praktijk hebben we ons onmiddellijk ingeschreven. Het interview met de arts in de krant wekte een bijzonder positieve indruk. enkele weken later ging ik voor het eerst langs om eens te kijken of die inschrijving nou eigenlijk wel gelukt was. Iets van een bevestiging was uitgebleven. de uiterst vriendelijk assistente bleek toen om te komen in de administratie van het enorme aantal inschrijvingen. een foldertje of visitekaartjes had ze nog niet, maar ik kreeg een post-it papiertje mee met hun telefoonnummer, zodat ik iets in mijn mobiel kon zetten. “Wat lekker”, dacht ik, “allemaal zo gewoontjes”. Ze waren duidelijk nog druk bezig met het opstarten. daardoor verloopt nog niet alles vlekkeloos. dacht ik. maar dat is niet helemaal het geval, weet ik nu..... Vandaag moet ik voor het eerst naar onze nieuwe dokter met een duidelijke opdracht: het labformulier voor mijn moeder. Ik was even vergeten dat de entree wat bijzonder is. de praktijk zit in een groot oud kantoorpand. Alle ramen zijn afgesloten met rolluiken; het oogt alles behalve open. daartussen is een portaal met een deur die je toch open kunt duwen. Je komt in een kleine ruimte terecht van zo’n 5 m2. een tafel met wat stoelen, een grote receptiebalie, een tV aan de muur met wat reclame en een wachtbankje. de aanwezige lampen geven een prettig warm geel-oranje licht. Alles bij elkaar genomen kom je dus niet karin Windt in zo’n koude, medisch geoliede machine terecht. dat vind ik wel prettig. Achter de receptiebalie zit een scheidingswand met getint glas en daarachter is een soort fitnessruimte. Hier zijn enkele ouderen onder begeleiding bewegingsoefeningen aan het doen. Zo wordt de receptiebalie duidelijk ook gedeeld door twee verschillende organisaties: onze huisarts en ‘Gezond en Fit’. Aan één kant van de balie staat een bordje: ‘Indien u een afspraak heeft met Gezond en Fit, neemt u plaats. Wij zijn met lunch en vanaf 13.00 uur weer beschikbaar’. de wachtruimte is volkomen leeg. de receptie is onbemand. Ik sta daar alleen. rechts staat een deur open en daarachter zitten in het volle zicht een paar dames gezellig kauwend met elkaar te kletsen. de ’huisartskant’ van de balie is duidelijk wel operationeel; er staat geen afwezigheidsbordje. maar een assistente is nergens te bekennen. Ik kijk naar de klok en zie dat het nog niet eens half 1 is. Zou de assistente toch ook aan het lunchen zijn? Ik blijf maar braaf voor de balie staan wachten. binnen enkele tellen komt één van de lunchende dames met een bruine boterham in haar hand naar me toe en vraagt me vriendelijk of ze mij kan helpen. Ik vertel dat ik geen afspraak heb en dat ik alleen maar een formulier voor het lab kom halen voor mijn moeder. “de assistente zit achter dat muurtje” zegt ze. Huh.. achter het muurtje? “Ja, achter dat muurtje is een deur, daar zit de assistente” zegt ze, wijzend op het bewuste muurtje. Ik ben te bescheiden om te vragen of het dan de bedoeling is dat ik daar zo naar binnen banjer. Het heeft er wel alle schijn van. “misschien zit ze daar ook wel gewoon te eten” denk ik, voor mezelf overwegend of ik dan ook tot 1 uur zou moeten wachten. dat gaat me dan weer wat te ver. Ik kom tenslotte alleen even een formulier halen. toch blijf ik nog maar even timide wachten. nu komt er een mijnheer in een blauw shirt naar me toe, ook weer met de vriendelijke vraag of hij kan helpen. Zou dit misschien de doktersassistent zijn? Wie zegt dat een assistent altijd een vrouw moet zijn? “Ik kom een labformulier ha15
Page 16
en tot een reactie komt wanneer dat nodig is. “Ja, ze reageerde wel wat onsympathiek zojuist”, zeg ik op kalme en nette toon, blij met zijn meedenkendheid. de man herhaalt dat hij haar heeft zien lopen (met een gezicht van ‘die heeft wel degelijk tijd’) en verdwijnt in een andere ruimte. de deur slaat achter hem dicht. Het is inmiddels ver na één uur. len”, herhaal ik hoopvol mijn missie. Helaas. Het is niet zijn afdeling. naar de klok kijkend besluit ik dat ik toch wat assertiever moet worden. Ik neem de horde en begeef me naar het muurtje. Ja, daar zit inderdaad een deur. de volgende overweging is: gewoon naar binnen gaan of even netjes kloppen. Ik geef toch maar een bescheiden klopje. de deur gaat vrij snel open en om het hoekje verschijnt het gezicht van de assistente die ik herken van mijn eerdere bezoekje. “Ik kom u zo halen” zegt ze. Ze kijkt een beetje verstoord. “Ik heb geen afspraak, maar ik kom alleen een formulier voor het lab halen” zeg ik. “mijn moeder heeft de huisarts daar gisteren telefonisch over gesproken”. de assistente herhaalt ronduit kattig “neemt u plaats, ik kom u zo halen!” net alsof ze niet heeft gehoord wat 16 ik zei. dat is dan toch het moment waarop je begint te denken “het is hier wel heel erg rommelig”… bedeesd loop ik weer terug naar de balie. nu toch wat boos aan het worden van binnen. maar wat te doen? mijn enige defensie is om te weigeren te gaan zitten. Ik ga dus maar weer stoïcijns voor de balie staan. en met succes. er komt een derde ultravriendelijke persoon op me af kwam met de vraag of hij kan helpen. “Ik wacht op de assistente” antwoord ik. “oh, ik zag haar net lopen” zegt de man. “Ik haal haar wel even”. Voor iemand als ik, die altijd maar alles over zich heen laat komen door mijn Add en het bijbehorende trage reactievermogen, is dit al een hele overwinning. dat je ook maar een klein beetje voor jezelf opkomt twee tellen later komt er een andere dame door diezelfde deur met de vraag of ze mij kan helpen. Ze lijkt kalm en bereidwillig, dus ik herhaal weer mijn mantra: “Ik kom een labformulier halen voor mijn moeder, de huisarts heeft haar gisteren hierover gesproken”. maar ineens gaat ze los: “Ik ben de huisarts. Waarom sta je daar zo’n enorme stampij voor te maken” briest ze. Ik staar haar aan. Alleen al van het feit dat iemand tegen mij zegt dat ik “stampij” sta te maken sla ik monddood. “Kun je dan niet heel even wachten”, vervolgt ze op felle toon. Ik, Karin met Add. Ik, die altijd op me laat kakken, ik die alles over me heen laat komen omdat ik nooit op tijd kan reageren wanneer iemand mij onjuist behandelt…. Ik zou stampij maken?! Zoiets heeft nog nooit eerder iemand tegen me gezegd. Ik voel dat ik me moet verdedigen. maar die actie gaat tegen mijn karakter in en moet uit het puntje van mijn tenen komen. Het lukt. Ik stamel dat ik al erg lang sta te wachten. “Vraag maar aan hen”, zeg ik stoer terwijl ik wijs naar het hok met kauwende dames. maar de huisarts vervolgt haar tirade: “de assistente was met een patiënt bezig, dat zie je toch. die patiënt gaat nu pas weg”. Ik zie inderdaad een oudere mevrouw weglopen. de huisarts geeft me vervolgens het formulier en sluit af met een cynisch: “bedankt voor je begrip”. daarna loopt ze op een drafje weg. 'waarom maak je zo'n stampij?', briest ze. tot zover mijn eerste kennismaking met mijn nieuwe huisarts. en gek genoeg mag ik haar wel. Ze komt kranig op voor haar assistente, die kennelijk erg geschrokken was van het klopje op de deur en er doorheen zat. maar veel was haar duidelijk ontgaan en daar ben ik blijkbaar de dupe van geworden. nadat ik het labformulier naar mijn moeder heb gebracht en daar mijn belevenis uit ongeloof meerdere malen heb herhaald, vragend wat zij zou hebben gedaan en hoe zij zou hebben gereageerd, ga ik naar huis. thuisgekomen komt de vermoeidheid onmiddellijk over me heen. dit soort situaties kan mijn brein moeilijk verwerken, ik word er letterlijk en figuurlijk doodmoe van. typisch aDD? Waarom put zo’n ervaring mij nu zo uit? Ik heb het voor mezelf eens geprobeerd te analyseren en kom tot een aantal oorzaken, die allemaal met mijn Add te maken hebben. ten eerste komen werkelijk alle details binnen. dat het me opvalt dat ze in zo’n gezondheidscentrum bruin brood eten en geen wit brood bijvoorbeeld. maar ook de kleur van de verlichting, de sfeer van het gebouw, wat mensen aan hebben, het tikken van de klok. die buitengewone aandacht voor details is bij mij zeker geen autisme. Ik zoek al die ‘prikkels’ zelfs -grotendeels onbewust- op omdat ze me dopamine (energie) geven. daarnaast voel ik veel empathie voor de assistente en heb ik begrip voor haar situatie. Het verwerken van al die indrukken verloopt wel een fractie trager dan bij de meeste mensen. er komt nu eenmaal meer binnen. Het lukt me daardoor niet om onmiddellijk boos te worden, het is altijd net iets te laat; wanneer het geen zin meer heeft om boos te worden. Veel slik ik weg of ‘ik laat het gebeuren’. Ik rol in een soort verbazing waar ik in blijf hangen en later gaat het bandje zich in mijn hoofd opnieuw afspelen en dan herhalen, herhalen en nog eens herhalen. daarbij komt dan ook weer een soort onzekerheid kijken: “lag het aan mij, had ik anders moeten handelen, hoe kwam ik over, hoe zou iemand anders hebben gehandeld? ”. tot slot nog iets 'typisch Add' in hoe ik omga met dingen: ik bekijk alles steeds vanuit verschillende invalshoeken. dat zorgt weer voor nog meer indrukken, gevoelens en gedachten. Ik ben het voorval nog steeds aan het herkauwen, terwijl de assistente en de dokter het hele incident waarschijnlijk alweer glad vergeten zijn. Ze kunnen zich mij waarschijnlijk niet eens meer herinneren. Andere mensen zijn in staat om dit soort dingen vrij onmiddellijk van zich af te laten glijden. Ik niet. na thuiskomst heb ik serieus een uurtje diep geslapen om het allemaal van me af te schudden. Gewoon serieus doodmoe van alle gedachteprocessen, ter plekke maar ook nadien. over karin winDt Karin Windt is ervaringsdeskundige met veel kennis van Add. Ze heeft meerdere boeken over Add geschreven. meer info via: www.levente.nl 17
Page 18
VERGOEDE DySLExIEzORG EN pASSEND ONDERWIjS een leerling heeft een dyslexieverklaring, maar betekent dit ook dat hij of zij passend onderwijs krijgt? en wat heeft de leerling die net onder de norm voor een diagnose dyslexie zit aan de wet passend onderwijs? Karin Jahromi van de Werkgroep onderwijs I&W probeert helderheid te scheppen. daaraan is behoefte, weet zij uit eigen ervaring. teKst: KArIn JAHromI p 18 assend onderwijs scholen hebben met de invoering van passend onderwijs een zorgplicht gekregen. dat betekent dat ze ervoor verantwoordelijk zijn om alle leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben een passende plek te bieden. Het gaat daarbij om leerlingen die worden aangemeld en leerlingen die op school zitten. de school zoekt in overleg met de ouders een passende plek. op de eigen school of, als de school niet de juiste begeleiding kan bieden, op een andere reguliere of speciale school (bron: https://passendonderwijs.nl/over-passendonderwijs/zorgplicht). Dyslexie de wet passend onderwijs richt zich met name op extra ondersteuning; ondersteuning boven op de zogenaamde basisondersteuning. Het signaleren en begeleiden van leerlingen met dyslexie valt onder de basisondersteuning. strikt genomen verandert er voor kinderen met dyslexie dus niets door het invoeren van passend onderwijs. bij een vermoeden van dyslexie stuurt de school het leerlingdossier naar de gemeente en die verwijst naar een specialist voor het afgeven van de dyslexieverklaring (diagnostiek). de behandeling van de specialist valt onder de Jeugdwet. grote verschillen overigens verloopt een verwijzing door een school voor diagnostiek en behandeling niet altijd hetzelfde. er is hiervoor geen eenduidige aanpak. ouders zijn daarbij erg afhankelijk van het dyslexiebeleid van de school en de deskundigheid van de leerkracht. Zo blijkt bijvoorbeeld dat kinderen met een allochtone achtergrond soms over het hoofd gezien worden bij het vermoeden van dyslexie. sommige scholen verwijzen weer te vaak door. dit maakt het voor ouders lastig om de regie helemaal over te laten aan de school van hun kind. Dyslexieverklaring om op school passende hulp te krijgen voor problemen met lezen en/of spellen is de dyslexieverklaring nog steeds leidend, ondanks de invoering van passend onderwijs. Waarom? Wellicht omdat scholen uitgaan van de visie dat dyslexie voor een niet-deskundige niet te onderscheiden is van een gewone leerproblematiek. Kinderen zonder een dyslexieverklaring hebben karin Jahromi volgens die redenering geen dyslexie maar andere leerproblemen en daarmee ook geen recht op de gangbare dyslexie-ondersteuning. Jammer voor leerlingen zonder een diagnose, die vaak wel degelijk dezelfde hulpvraag hebben, al scoren ze net niet voldoende ‘probleemgehalte’ voor de diagnose dyslexie. willekeur in ondersteuning scholen moeten wel iets bieden aan leerlingen zonder officiële dyslexieverklaring, maar hebben ook de vrijheid om dit beleid zelf te bepalen, binnen hun eigen mogelijkheden. In de praktijk heeft de ene school een paar sterke Intern begeleiders die deze leerlingen extra ondersteuning op maat bieden. de andere school biedt dit niet. ouders sturen hun kind dan naar betaalde bijles of ondersteuning. soms wordt dit zelfs binnen school aangeboden. maar dat is dus alleen voor de meer bemiddelde kinderen weggelegd. tot zover de handreiking binnen passend onderwijs aan kinderen die geen verklaring van dyslexie kunnen overleggen. mogelijke oplossing misschien zou het een goede oplossing zijn om de dyslexieverklaring te laten zijn voor wat het is: een persoonlijk medisch document maar niet de enige weg naar effectieve dyslexie-ondersteuning. dan kunnen leerlingen die tegen de dyslectische norm aanschuren zonder diagnose óók baat hebben bij diezelfde ondersteuning. Want een zorgplicht hebben de scholen wel voor deze kinderen. Wat is er dan logischer dan datgene wat werkt bij leerlingen met dyslexie ook aan te bieden aan leerlingen die - om welke reden dan ook- overduidelijk vergelijkbare problemen hebben maar net onder de drempel van een diagnose vallen? subsidie Dedicon op de tocht momenteel zijn er ook problemen rondom de subsidie voor het digitaliseren van nieuwe schoolmethoden door dedicon. Zorgelijk dat een dergelijke subsidie, die de rechten van het kind op het krijgen van het juiste onderwijs moet borgen, zomaar op de tocht kan staan. en waarom zou dit recht ook hier eigenlijk alleen aan dyslectische kinderen zijn voorbehouden? 19
Page 20
kinderen bij iB juf Ieder kind met een leesprobleem zou toegang tot deze faciliteit moeten hebben. uit eigen ervaring weet ik dat het – ook voor ouders! – een heel gedoe is om dit allemaal voor je kind en samen met school te organiseren. daar ga je ook alleen maar voor als je kind daar overduidelijk baat bij heeft. een run op deze voorziening zal het echt niet geven. dus, waarom zo voorzichtig met deze ondersteuning? venijn Voor de leerling met de diagnose dyslexie geeft de combinatie signalering/begeleiding van de school en het dyslexiebehandeltraject vanuit Jeugdzorg nog de beste kansen op een goed resultaat. Het venijn zit vooral bij de leerling die net onder de dyslexienorm scoort of andere problematiek laat 20 zien. dan blijkt ineens het trio dyslexiezorg, passend onderwijs en jeugdzorg voor veel onduidelijkheid en ongelijke kansen te zorgen. Hoe verder? ouders laten het er in ieder geval niet bij zitten. Waar ze uiteindelijk voor kiezen, is wel heel divers. Huiswerkbegeleiding en bijles scoren in ieder geval hoog, zowel binnen als buiten de school. of er wordt voor een specifiek coachingstraject gekozen, al dan niet in samenspraak met de leerkracht of school. laten we hierbij trouwens niet vergeten, dat in veel gevallen ouders vaak financieel de kosten dragen, tenzij de gemeente een ondersteuningstraject vanuit het cJG betaalt. brengen al deze opties en gesprekken binnen de school en het samenwerkingsverband geen soelaas en heeft verder praten geen zin: dan kun je als ouders het college voor de rechten van de mens inschakelen voor een bindende uitspraak. vragen of reacties? Karin.Jahromi@ impulsenwoortblind.nl lees ook het artikel op p. 24 'Inclusief onderwijs als mensenrecht'. Eindelijk duidelijkheid tekst: WendA Wenda worstelt al haar leven lang met moeheid, somberheid en grenzeloosheid. Haar vader kampt met depressies na zijn pensioen en haar dochter moet stoppen met haar mbo-opleiding vanwege dyscalculie. Alle drie proberen ze zichzelf staande te houden met behulp van antidepressiva. met matig succes. dan komt Wenda op het spoor komt van Ad(H)d. Ze probeert dexamfetamine. Haar vader en dochter ook. drie levens komen weer tot bloei. tot het bericht van de speekseltest… H et verhaal van mijn vader mijn vader heeft altijd een goede baan gehad als directeur en deed er veel dingen naast. Hij is nog steeds druk bezig met muziek maken, lezen, wandelen. Hij houdt niet van stil zitten. sinds zijn pensioen liep hij wel steeds meer tegen dingen aan. Zijn hele leven had hij elke nacht last van nachtmerries. Hij zocht beslist geen drukte op. Hield niet van feestjes. Voelde zich altijd erg moe en bleef maar malen. Als hij op visite ging wilde hij altijd weer snel weg. ook kreeg hij steeds meer last van depressies, wilde graag met rust gelaten willen worden, geen kabaal om zich heen en hij was altijd zo moe. Hij was al vaak bij de huisarts en psycholoog geweest voor zijn klachten en kreeg net als ik fluoxetine (antidepressiva). een alternatieve arts schreef ook wat middeltjes voor. Het energieniveau kwam er ook daar als zeer laag uit. maar wat hij ook slikte, niets hielp. Hij heeft de afgelopen jaren ook zeer diep gezeten en ik heb veel met hem gepraat omdat wij zo op een lijn zitten en hetzelfde voelen. mijn verhaal Ik heb twee kinderen gekregen: een zoon, nu 24, met autisme en AdHd. Hij woont begeleid. mijn dochter is inmiddels 21jaar. 21
Page 22
mijn ex-man is ook autistisch. toen de kinderen 4 en 7 waren ben ik gescheiden. mijn leven liep beslist niet vlekkeloos en ik kreeg veel voor mijn kiezen. Ik ben zwaar depressief geweest. rond mijn 34e kreeg ik een burn-out. Van de psycholoog die ik bezocht kreeg ik therapie. Ik kreeg te veel op mijn bord, vond zij. Als kind kon ik niet stil zitten, ik was altijd vroeg wakker en zag alles voorbijkomen. op mijn rapport stond elk jaar ‘slechte concentratie’. later werd ik me er bewust van dat ik maar bleef malen en mijn hoofd nooit rustig was. Alles moest vaak schoon worden gemaakt, niet te veel prulletjes, dan voelde ik mij pas beter. Ik ging nooit naar feestjes of grote evenementen. Het lawaai kon ik niet verdragen. lange gesprekken maakten me doodmoe. eigenlijk was ik sowieso altijd maar moe. maar ik ging maar door. Ging over alle grenzen heen en was gewoon niet te stoppen. begin vorig jaar werd ik afgevoerd met een ambulance. op mijn 43e kreeg ik weer een burn-out. Weer naar een psycholoog en weer gesprekken hebben. 22 Weer kwam het erop neer dat ik in mijn leven erg veel meemaakte en ik was het daar ook wel mee eens. na vier maanden begon ik weer met werken en met medicatie fluoxetine. maar ook nu had ik nog niks geleerd. Ik ging maar door. Weer over alle grenzen heen. daarbij ergerde ik me mateloos aan mijn collega’s die het overduidelijk rustig aan deden, over elkaar zaten te praten en ik werd gek van alle prikkels die dat opleverde. begin vorig jaar werd ik afgevoerd met de ambulance. met een halfzijdige verlamming en veel meer klachten. eerst dachten ze aan een cVA. toen ms. dat was het gelukkig niet. de Arboarts verwees mij wederom naar een psycholoog en toen naar maatschappelijk werk. dat leverde weinig op. daarna ben ik zelf naar een psycholoog gegaan en kreeg ik emdr-therapie. ook nu wist niemand echt wat er was. mijn pittige leven zou de oorzaak wel zijn. opknappen deed ik niet. Het verhaal van mijn dochter Als kind was ze erg traag op school. Ze had veel rekenproblemen. mijn verzoek om een test werd afgewezen. Ze vonden mij overbezorgd. ook in het voortgezet onderwijs bleef met name het rekenen een groot probleem. maar wederom vonden ze een test niet nodig. uiteindelijk heb ik mijn dochter laten testen op dyscalculie bij een bekende instelling én om te kijken of er ook een andere stoornis aanwezig zou zijn. Ze bleek overduidelijk dyscalculie te hebben! een andere stoornis was er niet. ze had aDD, geen twijfel mogelijk. Ze moest stoppen met het mbo waar ze de opleiding tot dierenartsassistente deed op niveau 4. Ze wilden haar niet helpen met rekenen terwijl ze alles boven een 8 had, behalve dan rekenen. toen raakte ze aan de drugs verslaafd en is een jaar weggelopen. en jaar waarin er geen contact was. uiteindelijk kwam ze hier weer thuis wonen. Ze voelde zich nog depressief en kreeg ook fluoxetine. Ik besloot haar nog eens te laten testen vanwege haar psychische problemen, bij GGZ-instelling lentis. de conclusie: ze had Add. Geen twijfel mogelijk. eindelijk duidelijkheid voor ons alle drie na een voorlichtingsavond bij lentis over AdHd/ Add was het voor mij ook wel duidelijk dat ik hier iets van had. dat was voor mij voldoende reden om naar een andere psycholoog te gaan. deze vroeg mij hoe mijn gedachtegang was. toen ik dat vertelde wist hij al snel genoeg: ook Add. Ik ging naar de psychiater en die was er ook van overtuigd dat het Add was. eindelijk was ik terecht gekomen bij een instantie waar ze wisten waar ik last van had. Ik kreeg dexamfetamine en begon het effect al snel te voelen. ook wisten ze te vertellen dat ik in een conversiestoornis was beland door de Add. door altijd maar doorgaan, geen grenzen aanvoelen, etc. dat verklaarde de heftige uitvalsverschijnselen van vorig jaar. Wat was mijn opluchting groot om eindelijk gehoord te worden. de conclusie dat mijn vaders klachten eenzelfde oorzaak hadden was snel te trekken. Hij kreeg daarom ook dexamfetamine voorgeschreven en wist niet wat hem overkwam. de moeheid verdween, hij kon zich veel beter concentreren op zijn hobby’s. Zijn nachtmerries, die hij zijn leven lang elke nacht had, verdwenen. Hij voelt zich nu, op zijn 77e, eindelijk goed. mijn dochter was na de diagnose met ritalin begonnen, met weinig effect. In overleg met lentis is zij ook overgestapt naar dexamfetamine. met eveneens een positief effect. stress vanwege drugstest Zo zijn we dus met drie generaties enorm opgeknapt, dankzij het middel dexamfetamine. Ik kan na lange tijd eindelijk weer wat werken. maar daar moet ik wel voor autorijden. Ik rij zelfs veel beter met deze medicatie. Ik rij stukken rustiger en heb meer concentratie. Ik was een bumperklever maar dat ben ik niet meer. dat geldt ook voor mijn vader en dochter. Het was dus een paar maanden grote stress voor ons om in de auto te stappen. We overwogen alle drie om dan maar te stoppen met de medicatie. maar gelukkig heeft d’66 werk gemaakt van alle noodkreten die Impuls & Woortblind namens mensen met AdHd heeft gegeven. en onlangs heeft de minister toegezegd dat mensen die veilig rijgedrag vertonen geen angst hoeven te hebben om met hun medicatie de auto in te stappen. een pak van ons hart! 23
Page 24
INcLUSIEf ONDERWIjS ALS MENSENREcHT op 27 maart organiseerde In1school de expertmeeting ‘Inclusief onderwijs als mensenrecht’. Aanleiding was het rapport ‘mijn, jouw of onze school’ van caroline Forder en Jeannette Krusemann. dit rapport toetst de wetgeving over recht op inclusief onderwijs aan de praktijk. de uitkomst is niet positief. roderik plas van de Werkgroep onderwijs van Impuls & Woortblind doet verslag. teKst: roderIK plAs V 24 erdragen versus de praktijk In verschillende internationale verdragen staat dat iedereen recht heeft op onderwijs. daarnaast moet het onderwijs zich aanpassen aan de behoefte van de leerling. toch is de praktijk in nederland heel anders. Zo stelt dagvoorzitter prof. dr. Fons coomans van de universiteit maastricht (unesco chair). Het recht op onderwijs (Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, art. 26, 1948) geldt niet als vanzelfsprekend in nederland. onderwijs wordt nog steeds als een sociale verworvenheid gezien in plaats van een recht waarbij de staat zich moet inspannen om te zorgen dat het recht wordt gerealiseerd. inclusief onderwijs recent is hier de nadruk op inclusief onderwijs bij gekomen. dit betekent dat iedereen recht heeft op goed onderwijs binnen eenzelfde onderwijssysteem. In verschillende verklaringen en (europese) verdragen staat de doelstelling om systemen van speciaal onderwijs om te vormen naar systemen van inclusief onderwijs. de belangrijkste daarvan is het ‘Verdrag voor de Rechten van Personen met een Handicap’ (VrpH), dat in juni 2016 door de nederlandse overheid werd geratificeerd en daarmee bindend is geworden. wat zegt het vrpH Volgens het VrpH hebben mensen met een handicap dezelfde (mensen)rechten als ieder ander. nu nederland het VrpH ondertekend heeft, moet de staat haar wetten zo aanpassen dat structurele gelijkheid van mensen met een handicap gegarandeerd is. Het VrpH introduceert daarbij een nieuw criterium voor het beoordelen van discriminatie: een aanpassing voor een individu moet niet meer alleen doeltreffend zijn maar moet ook bijdragen aan het tegengaan van discriminatie en een inclusief systeem bevorderen. en, heel wezenlijk: uitsluiting van reguliere structuren is in strijd met het gelijkheidsbeginsel van het VrpH. (Artikel 24) nederlandse wetten voldoen niet de nederlandse wetgeving voldoet niet aan artikel 24 van het VrpH. Zo blijkt uit het rapport van Forder en Krusemann. dat geldt zowel voor de ‘Wet passend onderwijs’ (Wpo) als de ‘Wet Gelijke Behandeling op grond van Handicap of Chronische Ziekte’ (WGbH/cZ). Het rapport is een juridische analyse van het VrpH en de nederlandse wetgeving. Het gelijkheidsbeginsel dat in de nederlandse wet wordt gebruikt, strookt niet met de mensenrechtenstandaard van het VrpH. waar gaat het mis? Het medische model van handicap (een handicap is een afwijking van de norm) vormt nog steeds de basis van het nederlandse onderwijssysteem in plaats van het sociaal model van handicap (een handicap wordt een probleem omdat de samenleving drempels opwerpt). leerlingen stromen nog steeds in op het reguliere of speciaal onderwijs op basis van hun medische labels. ook in de Wpo is het uitgangspunt dat niet alle kinderen met een handicap toegang hebben tot regulier onderwijs. slechts een beperkte groep leerlingen met een handicap krijgt wel toegang tot het reguliere onderwijs; degenen waarvoor de school aanpassingen kan treffen. In nederland speelt het begrip ‘redelijke aanpassing’ een belangrijke rol bij het toelaten van leerlingen met een beperking. een leerling kan worden toegelaten als de aanpassing de school niet teveel belast. Individuele aanpassingen zorgen echter niet voor inclusie. Happy few Gelijke kansen voor mensen met een handicap geldt dus in de praktijk van het nederlandse onderwijs slechts voor de happy few. discriminatie op grond van handicap vormt nog steeds de basis van ons onderwijssysteem. dit is allemaal in strijd met het VrpH, aldus het rapport van Forder en Krusemann. een tegengeluid niet alle aanwezigen zijn het eens met de opstellers van het rapport. prof. dr. paul Zoontjens, hoogleraar onderwijsrecht van de tilburg university, vindt de bestaande situatie in nederland niet in strijd met het VrpH. Volgens hem stellen het VrpH en andere internationale verdragen de norm van inclusief onderwijs. maar, zo stelt hij, veranderingen kunnen niet in één keer gerealiseerd worden. staten krijgen hier de tijd voor. Verdere kritiekpunten van Zoontjes op het rapport zijn: speciaal onderwijs hoeft niet verplicht te wor25
Page 26
den opgeheven, scholen zouden enorme veranderingen moeten aanbrengen aan gebouwen, de verwijderingsbevoegdheid kan niet ter discussie worden gesteld, geschiktheidseisen moeten een rol blijven spelen bij de toelatingen en onvoorwaardelijke toegang tot het regulier onderwijs kan niet verplicht worden. Als een leerling een diploma niet haalt dan moet er geselecteerd worden en dan is het onvermijdelijk dat er leerlingen met een beperking buiten de boot vallen. Het laatste woord is hier -ook onder experts- duidelijk nog niet over gezegd. Wij blijven de ontwikkelingen vanuit de Werkgroep onderwijs volgen. mijn dank gaat uit naar José smits, projectmedewerker bij in1school 26 voor het ter beschikking stellen van het verslag van de expertmeeting. overige bronnen: • Prof. Mr. Forder, C. & Mr. drs. Krusemann, J. (verzenddatum: 2017, 4 april) deF presentation 27 maart 2017.pptx. [powerpoint-presentatie]. • Het rapport van prof. mr. Forder, c. & mr. drs. Krusemann, J.: 'mijn, jouw of onze school, het recht op inclusief onderwijs in nederland getoetst aan het Verdrag inzake de rechten van personen met een Handicap'. • Kijk op de In1school website: https://www.in1school.nl/images/ kennis-opinie/onderzoekenextern/Rapport-mijn-jouw-onzeschool-versie-06072016.pdf AD(H)D heb je niet alleen tekst: elly VAn rIJn Als je kind Ad(H)d heeft wordt opvoeden een ware uitdaging. naarmate je kind ouder wordt dringt zich steeds meer de vraag op: wanneer laat je je kind los? een worsteling die veel ouders zullen herkennen. elly van rijn sprak met twee openhartige ouders die hier nog middenin zitten. R ob (54) en mark (32) Vijf jaar geleden is Rob gescheiden en ingetrokken bij zijn nieuwe vriendin. Sindsdien woont zijn zoon Mark alleen in het ouderlijk huis. Het ging een tijd goed, maar nu niet meer. Mark betaalt al anderhalf jaar geen huur meer en Rob overweegt om Mark het huis uit te zetten. “Ik ben bang dat hij zich dood drinkt”. Al op jonge leeftijd is duidelijk dat mark Ad(H)d heeft. Hij wordt gediagnosticeerd, slikt trouw zijn medicijnen en komt relatief zonder problemen de lagere en de middelbare school door. Hij is een leuk druktemakertje en omdat hij enig kind is krijgt hij alle aandacht. na de middelbare school kiest hij voor een technische opleiding, maar die maakt hij niet af. Gelukkig kan mark aan de slag als assistent van een belichtingsman bij een toneelgezelschap. uiteindelijk wordt hij zelf belichtingsman en hij heeft zijn leven behoorlijk op de rails. zelfmedicatie In die tijd gaat rob bij zijn nieuwe vrouw wonen en ook marks moeder trekt in bij een nieuwe vriend. mark blijft alleen achter in het ouderlijk huis en betaalt zijn vader maandelijks huur. Het gaat eigenlijk redelijk probleemloos. tot mark bij een ongeluk zijn knieën ernstig beschadigt. Hij kan zijn werk niet meer uitvoeren en komt thuis te zitten. dan gaat het mis. 27
Page 28
mark stopt met de Ad(H)d-medicatie en, zoals rob het formuleert, ‘hij begint met zelfmedicatie’. Hij gaat experimenteren met cocaïne en alcohol en de hoeveelheden worden steeds groter. Zijn huur betaalt hij niet meer en zijn moeder betaalt zijn eten. Het zit rob helemaal niet lekker. Als dit zo doorgaat voorziet hij dat mark zich dood drinkt. Hij heeft zijn natje en zijn droogje en er is voor hem geen enkele prikkel om iets aan de situatie te veranderen. zwerven de oplossing moet dus van buiten komen. Van zijn ex verwacht rob geen steun voor een hardere aanpak. Het is dus aan hem. rob denkt dat hij mark, na anderhalf jaar geen huur te hebben ontvangen, daadwerkelijk uit huis moet zetten. bovendien wordt het betalen van de dubbele woonlasten te bezwaarlijk voor hem. maar zo'n beslissing is niet niks. rob is bang dat mark door Amsterdam gaat zwerven en wat komt er dan als verslaafde van hem terecht? Hij kan er nauwelijks meer van slapen. de situatie is des te wranger omdat rob bij een daklozenproject werkt en als geen ander weet wat het leven op straat inhoudt. Verschillende keren al heeft hij met instemming van mark een afspraak gemaakt bij een maatschappelijk werker. maar hij kwam steeds al28 leen. mark kwam nooit opdagen. rob is ten einde raad en ziet op dit moment op geen enkele manier licht aan het einde van de tunnel. Hij heeft besloten eerst zelf maar met een hulpverlener te gaan praten in de hoop dat dit hem enige steun en richting zal geven. Wat rob op de been houdt is zijn werk en zijn sport Aikido. eric (56), inge (53) Paco (24) en Stijn (18) Ze waren een gewoon gelukkig gezin met twee drukke jongens. Maar gaandeweg loopt alles vast. Inge wordt depressief en haar beide zoons blijken AD(H)D te hebben. Nadat Inge ook de diagnose ADHD krijgt, gaat het met haar beter. De zoektocht tussen bemoeien en loslaten met haar zoons duurt nog voort. “Op enig moment moet alles toch goedkomen”. Inge heeft al twee zoontjes van 8 en 2 jaar als zij eric ontmoet. eric is ondernemer en runt twee bedrijven. een druk bezet man. Inge is metrobestuurder. samen voeden ze de twee kinderen op. paco en stijn zijn druktemakertjes die de nodige aandacht vragen. die krijgen ze ook en met elkaar leiden ze een leuk leven. paco gaat studeren en het huis uit, maar op de universiteit heeft hij het niet naar zijn zin en kan hij zijn draai niet vinden. eric neemt hem op in een van zijn bedrijven in de hoop dat hij daar wel wordt gegrepen door werk en sfeer. schuldgevoel Inge is in de tussentijd afgekeurd voor haar werk. Zij slikt antidepressiva en het leven lacht haar steeds minder toe. uiteindelijk belandt ze op de bank waar ze vrijwel niet meer vanaf komt. ook paco lijkt steeds ongelukkiger te worden. Hij slaapt niet meer, wil niet meer naar zijn werk en komt bij een psycholoog terecht. Via omzwervingen langs verschillende behandelaars wordt hij gediagnosticeerd met Ad(H)d. Hoewel ze ziet dat het niet goed gaat met paco is Inge niet bij machte iets voor haar zoon te betekenen. daarover voelt ze zich schuldig. Inmiddels lijkt ook stijn haar steeds meer te ontglippen. Hij gaat nauwelijks nog naar school en zit voornamelijk op zijn kamer spelletjes op zijn computer te spelen. eric stort zich steeds meer op zijn werk. de situatie voelt voor Inge uitzichtloos. Ze weet zich geen raad en is niet meer in staat haar kinderen iets mee te geven, zoals ze van zichzelf gewend was. ook aDHD Wel begint ze te lezen over wat Ad(H)d nu eigenlijk precies is en al lezend valt bij haar het kwartje. Zij herkent zo veel dat ze er niet omheen kan: ook zij heeft Ad(H)d. Inge laat zich diagnosticeren en inderdaad: bingo. ook voor haar begint een tocht langs behandelaars, waar ze in meerdere of mindere mate tevreden over is. Ze begint met concerta en na vier maanden voelt ze zich een ander mens. dit betekent niet dat haar problemen zijn opgelost. paco zit veel alleen thuis in zijn appartement in Amsterdam, slikt geen medicijnen, weigert iedere behandeling en slaapt niet of nauwelijks. met enige regelmaat wordt Inge gebeld door de politie vanwege telefoontjes van een verwarde man die bijvoorbeeld mannen in kippepakken door het huis ziet lopen of bloed uit de bank ziet komen. dat is paco. bemoeien en loslaten Inge probeert haar weg te vinden in de manier waarop zij het contact met haar zoon moet onderhouden. belt ze te vaak dan trekt paco zich terug. Heeft ze naar haar zin te weinig contact met hem dan slaapt ze niet of nauwelijks omdat ze zich mateloos zorgen om hem maakt. paco zal zelf niet bellen. Alsof het allemaal niet op kan is stijn gediagnosticeerd met Add en heeft hij daarnaast epileptische aanvallen gekregen. de medicatie voor epilepsie zit de medicatie voor Add in de weg. Het is nog een zoektocht om de juiste combinatie en doseringen te vinden. Hoewel het tegelijkertijd ook zwaar is, is Inge blij dat stijn nog wel thuis woont en zij hem dicht bij zich heeft. Wel voelt ze dat ze stijn de ruimte moet geven die hij verdient en is het balanceren tussen bemoeien en loslaten. Inge heeft als overlevingsstrategie: leef van moment naar moment, probeer per keer je positie ten opzichte van je kinderen te bepalen en blijf positief denken. sinds kort volgt zij mindfulness. op enig moment moet alles toch goed komen, op welke manier dan ook. 29
Page 30
NIET DENKEN VANUIT DIAGNOSES, STOORNISSEN Of BEpERKINGEN Henny mulders is een gedreven man. Hij stond aan de wieg van het 'bedrijfsadvies inclusieve arbeidsorganisatie' van uWV. Vanuit de overtuiging dat er voor iedereen een passende werkplek is. en laat Impuls & Woortblind hier nu ook zo over denken. reden genoeg om Henny te spreken over zijn ‘zendingswerk’. teKst: elly VAn rIJn W 30 at is een 'inclusieve arbeidsorganisatie'? Volgens Henny is een arbeidsorganisatie inclusief als deze: • duurzaam wil zijn, met oog voor sociale aspecten; • diversiteit als kans voor succes ziet; • elke medewerker in staat stelt naar vermogen bij te dragen aan het bedrijfsresultaat; • in staat is mensen met een arbeidsbeperking aan te nemen en in dienst te houden. Hoe kan een bedrijf een 'arbeidsinclusieve organisatie' worden? Vraag het (mede) door Henny ontwikkelde ‘bedrijfsadvies inclusieve organisatie’ aan. dat gaat als volgt: je begint bij 1 van de 32 Werkgeversservicepunten (Wsp) die hiervoor door het hele land zijn opgericht. een Wsp is een samenwerking van gemeenten, uWV en vaak ook sW-bedrijven (voorheen sociale Werkplaatsen). bij een Wsp kan een werkgever informatie en ondersteuning krijgen als hij iemand wil aannemen die moeilijk aan het werk komt. bij deze servicepunten werken analisten die bedrijven kunnen doorlichten. Zij observeren de werkzaamheden in een bedrijf en brengen via interviews de werkprocessen en taken in beeld. ook kijken zij hoe de sfeer binnen een bedrijf is. uit de interviews en observaties kan de analist vaststellen of er geschikt werk is om functies te creëren voor mensen met een arbeidsbeperking. een adviseur van het Wsp brengt vervolgens het bedrijf in contact met kandidaten die passen bij de werkzaamheden die uit de analyse zijn gekomen. ook adviseert hij over regelingen en subsidies waar de werkgever gebruik van kan maken. en het mooie: dit hele traject is kosteloos. De theorie klinkt mooi maar werkt het ook? Hoewel het soms een beetje roeien tegen de stroom in is, gelooft Henny heilig in deze door uWV en de universiteit maastricht ontwikkelde methode. Het slotervaartziekenhuis is wat hem betreft het voorbeeld van hoe het moet gaan. In de tijd dat de gesprekken met slotervaart over de arbeidsinclusieve organisatie startten had de toenmalige directeur Aysel Arbudak het aantal managementlagen gereduceerd. Henny Mulders dit hielp erg bij het maken van afspraken en het snel kunnen schakelen. de diverse managementlagen bij bedrijven willen het proces en het uitvoeren van de gemaakte afspraken nog weleens vertragen. en ook als de directie van een bedrijf instemt met de arbeidsanalyse, moet er verderop in het bedrijf nog wel het een en ander gebeuren om de gemaakte afspraken ook daadwerkelijk uit te voeren. Het slotervaartziekenhuis is het eerste grote geslaagde project. er werken nog steeds mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt die destijds als gevolg van bovengenoemde analyse zijn geplaatst. sterker nog: het ziekenhuis verzorgt sindsdien standaard leer-werktrajecten voor jongeren met een arbeidsbeperking. op de vraag wie op deze manier aan het werk worden geholpen antwoordt Henny dat de diversiteit groot is. dat zijn mensen met een verstandelijke beperking, een depressie, mensen die aan psychoses leiden, mensen met Ad(H)d, of een combinatie van psychische stoornissen of andere psychische kwetsbaarheden. weg van de stereotype denkbeelden Hier komt Henny's stokpaardje om de hoek: hij wil niet denken vanuit diagnoses, stoornissen of beperkingen. breng in beeld wat iemand kan en kan betekenen. en probeer deze persoon zo in te zetten dat hij of zij goed tot zijn recht komt. diagnoses scheppen negatieve verwachtingen van iemand die vaak niet terecht zijn. daarmee stigmatiseer je mensen. mensen, en ook bedrijven, doen zichzelf te kort door te denken vanuit diagnoses en dus stereotype denkbeelden. Het is niet zo dat bijvoorbeeld iedere persoon met Ad(H)d, autisme of dyslexie dezelfde talenten of dezelfde beperkingen heeft. zendingswerk Henny vertelt dat het natuurlijk niet altijd eenvoudig is om bedrijven te overtuigen en mensen succesvol in te zetten. Als het bedrijf het traject eenmaal is ingegaan is men vaak van goede wil, maar de daadwerkelijke uitvoering wil nog weleens weerbarstig zijn. bijvoorbeeld omdat mensen vaak al lang uit het arbeidsproces zijn of nog weinig werkervaring hebben. 31
Page 32
Henny laat zich er niet door uit het veld slaan. uWV heeft nu zo’n 400 adviseurs, die steeds beter kunnen inspelen op vragen van werkgevers. Henny ziet het werk voor een groot ook deel als 'zendingswerk': werkgevers interesseren, informeren, en tenslotte enthousiasmeren. pas dan kunnen de analisten aan de slag. Inmiddels hebben zo’n 150 -totaal verschillende- bedrijven en organisaties meegewerkt. Van fabrieken tot supermarkten en ziekenhuizen. ook gemeenten hebben steeds meer interesse. expertisecentrum universiteit van maastricht Henny is van oorsprong arbeids- en organisatiepsycholoog. Gedurende zijn werkzame leven heeft hij zich altijd beziggehouden met psychische en fysieke belasting van werknemers. momenteel werkt hij deels 32 bij de universiteit van maastricht. de universiteit van maastricht heeft samen met uWV (lees Henny) het centrum Inclusieve Arbeidsorganisatie (cIAo) opgericht. Het cIAo biedt een platform aan alle partijen die zich professioneel inzetten voor de bevordering van de duurzame arbeidsparticipatie van mensen en in het bijzonder voor met een afstand tot de arbeidsmarkt. Henny heeft voorlopig nog niet genoeg van dit werk en hij ziet nog vele mogelijkheden. meer info • Meer weten over het bedrijfsadvies inclusieve organisatie? Kijk op de website van het UWV. • Kijk ook op: https://www.inclusievearbeidsorganisatie.org/ • Over het project bij Slotervaart heeft de nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen een filmpje laten maken: http://www.vpromotions. nl/banen-voor-mensen-metafstand-tot-de-arbeidsmarkt-bijmc-slotervaart/ VIjf VRAGEN AAN cAfé ASSEN Vanaf nu kun je elk nummer kennis maken met de organisatoren van een Ad(H)d-café. Zij zijn de ambassadeurs van wat wij als vereniging te bieden hebben: kennis en ervaringsdeskundigheid. marcel en mario van Ad(H)d-café Assen bijten de spits af. tekst: JulIe Houben 1 2 3 waarom zijn jullie met Het aD(H)D café begonnen? na het afronden van twee Ad(H)d cursussen was het ‘einde GGZ’ voor ons. maar alleen door het volgen van dit soort GGZ-cursussen is de Ad(Hd) niet meteen onder controle of verdwenen, merkten wij. daarom besloten we samen een Ad(H)d-café te openen. We ervaren dat het delen van ervaringen herstelondersteunend is. Waarmee we het nut van het café onderstrepen. met welke vragen komen mensen zoal naar jullie toe? Vragen over medicatie, over problemen die mensen ondervinden in hun relatie en werk, over hoe anderen met hun specifieke Ad(H)d-problemen omgaan. (H)erkenning is heel belangrijk. Het delen van je verhaal en daarin als volwaardig worden beschouwd. bezoekers vinden het fijn dat er een open, veilige sfeer in het café heerst waarin ze zich gewaardeerd, gehoord en gezien voelen. ook thema-avonden worden goed bezocht en we krijgen hier zeer positieve reacties op. mensen halen hoop, inspiratie en motivatie uit verhalen van anderen. wat was De mooiste avonD tot nu toe? dat zijn er meer: wanneer we zien dat deelname effect heeft bij onze bezoekers. Je ziet soms een bezoeker groeien in zijn doen en laten. dat komt door de gelijkwaardigheid en de bereidheid om elkaar te helpen, er werkelijk te zijn voor elkaar. soms zien we ook dat mensen zich verbinden, zelfs buiten het café. 4 5 wat was De meest rampzalige avonD? dat was toen een bezoeker andere bezoekers bespeelde om zijn gelijk te krijgen. deze bezoeker wilde zijn visie doordrukken, terwijl hij al overleg over hetzelfde onderwerp had gehad met een van de andere I & W-vrijwilligers. Hoe zien jullie De toekomst van jullie café? Wij zien een goede toekomst tegemoet nu we nog voldoende toestroom hebben. samenwerking met Impuls & Woortblind en GGZ drenthe speelt hierbij een belangrijke rol. We maken ons wel zorgen over de impact van de dalende ledeninkomsten en mogelijk ook de dalende subsidie vanuit de overheid. los daarvan denken we na over de toegevoegde waarde en de rol die I & W kan hebben door actieve samenwerking met ons. 33
Page 34
VERENIGINGSNIEUWS De onDersteuningsgroep Dyslexie Op 30 september was er weer een mooie bijeenkomst van de Ondersteuningswerkgroep Dyslexie. Lees hier wat er allemaal besproken is tekst: nel Hofmeester en eefje klinck de ondersteuningsgroep dyslexie adviseert en ondersteunt het bestuur van de vereniging. ons bestuurslid voor dyslexie en dys-calculie roy de Jong is hierbij dan ook aanwezig. de agenda van de bijeenkomst van 30 september jl.: • Speerpunten 2018 voor het bestuur • Mediatraining • Nieuwe website dyslexiehulpmiddelen (project com) • Dyslexie-nieuwtjes • Impuls & Woortblind Congres 17 november 2017 Speerpunten 2018 voor het bestuur • 6 oktober is het Internationale Dyslexiedag. dit keert jaarlijks terug. sjan Verhoeven stelt voor dat I&W leden regionaal oproept om lezingen door het land te geven en daarvan een overzicht bij te houden op de website. Tom, karin en nel Zo brengen we dyslexie breed onder de aandacht. • Opzet Nieuwsbrief Dyslexie met actueel nieuws en een persoonlijk verhaal. dit kan worden verzorgd door leden van de ondersteuningsgroep dyslexie. de vraag is aan het secretariaat om eens per kwartaal een oproep om input te doen. • Het bestuur heeft voor 2 jaar subsidie gekregen van het Fonds xl om een jaarlijkse papieren versie van Impuls&Woortblind Magazine te verzorgen voor dyslectische leden. Hierin komen alleen de artikelen over dyslexie. • Er zijn nu vier verschillende oude Woortblind-flyers voor dyslexie. Het advies is die terug te brengen tot één actuele flyer die verwijst naar de website. Andries van den berg en Ingrid schorsch willen graag als klankbord fungeren bij de totstandkoming van de flyer. • Aandacht wordt gevraagd voor het lettertype. Hoewel de meningen verschillen, vinden de meeste volwassenen met dyslexie een schreefloze letter die ruimte geeft (calibri, Arial, Verdana) prettig lezen. Het dyslexiefont is bij sommige volwassenen favoriet, anderen vinden het irritant. (dyslectische kinderen vinden het vaak fijn lezen. er zijn dan ook kinderboeken in deze letter. particulieren kunnen het 34 dyslexiefont gratis downloaden). roy de Jong stelt voor om bij de website een plug-in te laten inbouwen voor het dyslexiefont en een voorlees-plug-in. de dyslexiefont plug-in is inmiddels al bijna rond. mediatraining thomas Verspaandonk legt uit dat de dyslexiepoot van de vereniging zich uitdrukkelijker moet manifesteren in de publiciteit en richting de politiek. We moeten contact leggen met actualiteitenprogramma’s als pauw, Jinek, dWdd en met bekende nederlanders met dyslexie zoals Astrid Joosten, Henk schiffmacher en Victor reinier. thomas heeft deze zomer twee partijen bereid gevonden om cursussen pr en lobbyen te geven voor ongeveer zes personen die affiniteit met het onderwerp hebben. doelen van de mediatraining: • Dyslexie positief onder de aandacht brengen van politiek en media. • Dyslexie niet langer labelen als een stoornis. • De sterke kanten van dyslexie onder de aandacht brengen, successen delen. • Wat betekent dit voor het onderwijs. • De vereniging zichtbaar maken. nieuwe website dyslexiehulpmiddelen (project com) Ingrid schorsch is contactpersoon voor dit project. Het is opgezet door Hogeschool Zuyd, studenten van Hogeschool Arnhem en nijmegen werken eraan mee en het wordt gesubsidieerd vanuit het mKb. doel is een overzicht te geven van beschikbare dyslexie-hulpmiddelen, te vergelijken met de consumentengids. de website wordt aan het einde van het jaar opgeleverd en moet doorlopend up-todate worden gehouden. I&W en balans faciliteren daarin. Hoe het vervolgtraject er uit gaat zien is nog niet bekend. Dyslexie-nieuwtjes • Nel Hofmeester vertelt dat er een artikel van haar en marzenka rolak verschijnt in het onderwijsblad van oktober: ‘Ontkenning dyslexie is schadelijk’. Inmiddels is dit artikel ook te vinden op de site van I&W. • De gemeente Amsterdam laat een commercieel bureau onderzoek doen naar het doorverwijzingsbeleid dyslexie van basisscholen. Hierin blijken grote verschillen te zijn. • Balt van Raamsdonk heeft de methode Alfabedding ontwikkeld, die kinderen leert lezen vanuit het visuele aspect. deze methode wordt nu wetenschappelijk onderzocht en wordt door meerdere organisaties ondersteund. thomas vraagt zich af hoe we deze bijzondere prestatie van dit oude Woortblind-lid in het zonnetje kunnen zetten. • Onderzoek “Met dyslexie voor de klas”. Het wordt steeds moeilijker voor pAbo-studenten met dyslexie om de lerarenopleiding goed af te ronden. nel Hofmeester wil graag in contact komen met dyslectische studenten en leerkrachten om te onderzoeken hoe de opleiding verliep en hoe het nu in de praktijk gaat. op grond hiervan kunnen adviezen worden geformuleerd voor opleidingen en studenten. Zij vraagt contacten aan haar door te spelen: leerkrachten met dyslexie, pAbo-studenten of ingangen bij pAbo’s. impuls & woortblind congres 17 november 2017 sjan Verhoeven zit in de organisatie van dit congres met als thema: Uitsluiten of Insluiten - Neurodiversiteit in het volwassenenonderwijs. sprekers komen uit verschillende vormen van onderwijs, waaronder ook iemand met dyslexie die een beroepsopleiding heeft opgezet. Zij vraagt om de uitnodiging voor het congres breed te verspreiden. 35
Page 36
IMpULS & WOORTBLIND NETWERK VOLWASSENEN mET DySLExIE wat: 2-maandelijkse bijeenkomsten rond een thema wie: peter millenaar - peter.w.millenaar@gmail.com (voorzitter) cONTAcTPERSONEN ADHD, ADD, DySLExIE EN DyScALcULIE wat: ervaringsdeskundige vrijwilligers per telefoon en/of mail bereikbaar wie: zie de lijst op http://www.impulsenwo blind.nl/onze-vrijwillige-contactpersonen/ WERKgROEP ONDERWIJS Actieve werkgroepen en vrijwilligers I & W wat: belangenbehartiging voor po, Vo, mbo, Hbo en Wo wie: roel Huizen – roelhuizen@gmail.com (voorzitter) Impuls & Woortblind is actief voor en met mensen met Ad(H)d, dyslexie en dyscalculie. Heb je vragen? Heb je een idee voor een actie of een activiteit? Wil je ergens aan meedoen? Hier zie je bij wie je terecht kunt met je vraag of idee! WERKgROEP VOLWASSENEN wat: klankbordgroep voor initiatieven en projecten rond actuele thema’s mbt Ad(H)d, dyslexie en/of dyscalculie wie: sjan Verhoeven – sjan@dynamika.nl (voorzitter) WETENScHAPScOmmISSIE wat: expertmeetings, begeleiding van studenten, eigen onderzoeken onder achterban, internationale contacten wie: rob pereira (bestuursvoorzitter & portefeuille wetenschap) 36 Is de contactpersoon een bestuurslid? mail dan naar info@impulsenwoortblind.nl AD(H)D-cAFéS wat: maandelijkse bijeenkomsten voor en door mensen met AdHd/Add (zie pag. 39) wie: elly van rijn (bestuurslid portefeuille vrijwilligers) oortONDERSTEUNINgSgROEP DySLExIE wat: belangenbehartiging voor dyslectici wie: peter millenaar - peter.w.millenaar@gmail.com (voorzitter) AD(H)D café r FONDSENWERVINg wat: zorgen voor stabiele extra inkomsten voor I en W wie: roy de Jong (bestuurslid portefeuille fondsenwerving) REDAcTIEcOmmISSIE wat: zorgt samen met hoofdredacteur voor inhoud van I & W magazine wie: Julie Houben – julie.houben@ impulsenwoortblind.nl (hoofdredacteur) BESTUUR wat: ook elk bestuurslid heeft een eigen aandachtsveld. Wil je één van hen benaderen met een vraag of idee? stuur dan een mail naar info@impulsenwoortblind.nl wie: rob pereira - bestuursvoorzitter, wetenschap, AdHd roy de Jong- penningmeester, fondsenwerving, dyscalculie, dyslexie monique bekkenutte – secretaris, werkgeverschap, ledenwerving dirk van schie – algemeen, pr, media elly van rijn – algemeen, Ad(H)d-cafés, vrijwilligersbeleid, Add 37 A D ( H k ) u D r = m e d e a n d
Page 38
ALGEMENE INfORMATIE zelf leDenvoorDeel bieDen Als zelfstandige kun je leden van Impuls & Woortblind ook korting bieden op jouw product. denk aan coaching, workshops, rijbewijskeuringen. Wij vermelden je op de ledenvoordeelpagina van onze website. Interesse: mail of bel ons: info@impulsenwoortblind.nl / 033 247 34 84 beHoefte aan onDerling contact? Doe een oproep! Heb jij behoefte aan contact met iemand uit jouw omgeving om ervaringen te delen? of misschien liever per mail? De Dyslexielijn de dyslexielijn is een hulpdienst voor vragen over dyslexie. Je kunt bellen naar het landelijk bureau: 033 247 34 84 Wij zorgen dan dat je vraag door de juiste persoon behandeld kan worden. Je kunt je vraag ook mailen: dyslexielijn@ impulsenwoortblind.nl omdat iemand met eenzelfde brein als jij je gewoon beter aanvoelt? onder onze leden zijn vast mensen met eenzelfde behoefte! Vanaf nu kun je via onze digitale nieuwsbrieven een oproepje doen. lever je oproep aan via de mail, meld er je woonomgeving bij en mail dit naar: info@impulsenwoortblind.nl. dan sturen wij de reacties aan je door. Dynamika advies, training & coaching www.werkendyslexie.nl Laat dyslexie in je voordeel werken! Dat kan met de juiste begeleiding of training - door dyslectici Wij bieden jongeren / studenten / volwassenen met dyslexie: handvatten om beter met dyslexie om te gaan en inzicht in het conceptuele denken; reductie van faalangst, onzekerheid, uitstelgedrag, prestatiedrang en/of stress; sneller leren lezen, beter schrijven en communiceren - zonder veel te oefenen! Meer informatie? 38 www.werkendyslexie.nl www.werkendyslexie.nl T 020 – 639 10 99 Zie ook onze boeken: “Slimmer dan je baas” en “Dyslexie: stoornis of intelligentie” (Uitgeverij Garant B.V.) info@dynamika.nl AD(H)D cAféS Door het hele land organiseren wij aD(H)D-cafés. Dé ontmoetingsplek voor iedereen uit onze doelgroep en direct betrokkenen. voor en door ervaringsdeskundigen. ook mensen met dyslexie en/of dyscalculie zijn meer dan welkom. Hieronder vind je alle cafés bij jou in de buurt en de vaste dag van de maand waarop je er naar toe kunt. voor adres- en contactgegevens per café, kijk op onze site: http://www.impulsenwoortblind.nl/over-ons/ervaringen-delen/adhd-cafes/ noorD HollanD aD(H)D-café amsterDam Iedere eerste woensdagavond van de maand vanaf 20.00 uur zuiD HollanD aD(H)D-café Den Haag Iedere laatste woensdag van de maand van 19.30 tot 22.00 aD(H)D-café barenDrecHt Iedere derde dinsdag van de maand van 20.00 tot 22.30 aD(H)D-café DorDrecHt Iedere tweede woensdag van de maand vanaf 19.30 aD(H)D-café HoekscHewaarD Iedere eerste donderdag van de maand van 20.00 tot 23.00 DrentHe aD(H)D-café assen Iedere laatste vrijdag van de maand van 20.00 uur tot 23.00 overijssel aD(H)D-café Hengelo Iedere tweede dinsdag van de maand van 20.00 tot 22.30 gelDerlanD aD(H)D-café ermelo Iedere eerste vrijdag van de maand van 20.00 tot 00.00 uur aD(H)D-café arnHem en omstreken Iedere eerste maandag van de maand vanaf 19.30 uur utrecHt zeelanD aD(H)D-café vlissingen Iedere tweede woensdag van maand van 20.00 tot 22.30 brabant aD(H)D-café breDa Iedere derde dinsdag van de maand van 19.30 tot 23.00 limburg aD(H)D-café maastricHt Iedere eerste vrijdag van de maand van 19.00 tot 21.30 aD(H)D-café amersfoort Iedere tweede vrijdag van de maand van 19.30 tot 22.00 aD(H)D-café utrecHt Iedere eerste donderdag van de maand vanaf 21.00 aDHD xtra www.adhd-xtra.nl staat voor gratis onafhankelijk interactief lotgenotencontact voor mensen uit onze doelgroep. adhd tra X lotgenotencontact Het forum is er voor ervaringsdeskundigen en direct betrokkenen (partner, ouders, broers en zussen) maar ook voor professionals in zorg en onderwijs. zelf een aD(H)Dcafé opzetten? wij Helpen je! Is er geen Ad(H)d-café bij jou in de buurt? Zoek een partner en start er eentje. Impuls & Woortblind kan je helpen met een duidelijke handleiding over de aanpak. bel of mail ons voor meer informatie: 033 247 34 84 / info@impulsenwoortblind.nl 39
Page 40
over dyscalculie Wist je dat zo’n 3 procent van de bevolking dyscalculie heeft? over aDHD/aDD de wereld zou een stuk saaier zijn zonder mensen met AdHd/Add over dyslexie mensen met dyslexie denken vaak in beelden. dat heeft al een hoop moois opgeleverd. “Impuls & Woortblind voelt als thuiskomen. Ik hoef niets uit te leggen en kan gewoon mezelf zijn.” mail ons jouw mailadres! Helaas hebben we nog steeds geen juist mailadres van sommigen van jullie. We hebben dit nodig omdat het blad voortaan digitaal verstuurd wordt én voor onze digitale nieuwsbrieven. mail je mailadres naar: info@impulsenwoortblind.nl, vermeld er je naam, postcode en woonplaats bij, dan komt het goed. verborgenschatten.eu www.mannaz-adhd.nl www.mannaz-adhd.nl Slimme tools Als lezen niet vanzelf gaat, maak dan slim gebruik van Alinea. Het maakt niet uit waar of wanneer, je hebt met Alinea altijd je leesmaatje bij je. Met de Alinea app op je iPhone of iPad kun je een foto van een tekst maken en die aan je laten voorlezen. Moeiteloos beluisteren dus, met je oordopjes in. Dat maakt het begrijpen van zo’n tekst een stuk makkelijker. En als je op je computer makkelijk wilt lezen en ook nog foutloos wilt schrijven, dan helpt de Alinea software. Dus heb je dyslexie of gewoon moeite met lezen of schrijven, dan is Alinea een uitkomst voor je. In elke situatie en in verschillende talen. Slim, handig en doeltreff end! www.lexima.nl/alinea info@lexima.nl | 033-4348000 die lezen en schrijven makkelijker maken, in elke situatie OPROEP! Nieuw!
Impuls & Woortblind, voor mensen met ADHD, ADD, dyslexie en dyscalculie

IPWB 2 - 2017


Page 2
In dIt ARTIKELEN 6 10 14 18 20 22 23 28 30 NUMMER VASTE RUBRIEKEN Interview sjan Verhoeven – “Ik kom vanaf de Huishoudschool” Actueel – AdHd en verzekeringen: werkt de nieuwe wet? dyscalculie: over rekenangst en te veel taal in sommen Add is onzichtbaar – óók op het werk een dyslexieconferentie - zonder ervaringsdeskundigen leerpunt Add: daar heb je wat aan de kracht van een hulphond voor jongeren met AdHd Annemiek durft haar volwassen zoon met AdHd niet los te laten Jan Anne met Add maakt het verschil op zijn werk pAg 23 3 4 26 34 Van het bestuur – voorwoord nieuws de Kwestie – Je kind met AdHd loslaten of begeleiden? Verenigingsnieuws – een indrukwekkende ledenmiddag OVERIG 3 36 38 colofon overzicht activiteiten & werkgroepen contactinformatie & Ad(H)d-cafés 2 pAg 30 pAg 20 pAg 6 VAN HET BESTUUR e coloFon nr 2 - 2017 Impuls & WoortblInd magazIne Is een uItgave van verenIgIng Impuls & WoortblInd en verschIjnt drIe keer per jaar. dIgItaal. redactIe/redactIecommIssIe julie houben (hoofdredacteur), rob pereira, nel hofmeester, ardine korevaar, elly van rijn. medeWerkers karin jahromi, nel hofmeester, roel huizen, elly van rijn, johan koning, arda nieboer, alex steenbreker. beeld cover: hulphond nederland, christiaan peelen, mario de heus, karin jahromi. vormgevIng In commun, harderwijk. redactIe-adres Impuls & Woortblind, postbus 1058, 3860 bb nijkerk, info@impulsenwoortblind.nl. Issn 2405 - 8211 lId Worden leden van Impuls & Woortblind ontvangen automatisch Impuls & Woortblind magazine. het lidmaatschap loopt per kalenderjaar en kost € 37,50 per jaar. voor een lidmaatschap van Impuls & Woortblind, ga naar www.impulsenwoortblind.nl, of bel: 033 247 34 84. adresWIjzIgIng doorgeven adreswijzigingen ontvangen wij bij voorkeur per e-mail,via info@impulsenwoortblind.nl. per post kan ook: postbus 1058, 3860 bb, nijkerk. opzeggen lIdmaatschap per mail of schriftelijk (zie hierboven) en uiterlijk vóór 1 november. anders is nog een jaar lidmaatschap verschuldigd. opname van artikelen betekent niet dat de vereniging de meningen daarin altijd onderschrijft. ze blijven geheel voor rekening van de auteurs of andere genoemde bronnen. de redactie houdt het recht om artikelen niet te plaatsen of in te korten. voor de inhoud van de advertenties draagt de vereniging geen verantwoordelijkheid. © niets uit deze uitgave mag worden overgenomen zonder uitdrukkelijke toestemming van de redactie. en algemene ledenvergadering voelt vaak als een ‘verplicht nummer’: het bestuur moet verantwoording afleggen over alles wat de vereniging doet, de leden kunnen hun zegje doen en het bestuur moet hierna weer aan de slag. maar bij ons was het ook deze keer vooral een leuke vergadering door het aansluitende programma: een geweldige lezing over dyscalculie en een aangrijpende demonstratie over hoe hulphonden kinderen met psychische aandoeningen kunnen helpen (zie ook het artikel op pag. 23). er komen steeds meer leden op deze vergadering, dit format bevalt kennelijk. Andere hoogtepunten: we hebben een gloednieuwe en mooie website en we zijn benieuwd naar jullie mening. de verdere digitalisering leidt ook tot meer digi-nieuwsupdates. de organisatoren van AdHd-café Assen verzorgden op 20 mei een goed bezochte ‘Add en werk’themamiddag. een mooi voorbeeld van een zinvolle combinatie van lotgenotencontact en informatie (een verslag op pag. 18). en op 17 juni was de inspiratiemiddag voor Ad(H)d-cafés met een mooi en verrassend programma. Wij hopen dat de café organisatoren veel goede initiatieven van elkaar overnemen. dit is de eerste digitale I & Wmagazine. of het bladloze tijdperk zal bevallen, moeten wij nog afwachten. Wij horen graag jullie commentaar. en in november is alweer het 2e congres van I & W over neurodiversiteit en hoger onderwijs. Kortom: onze vereniging leeft! 3 pAg 18
Page 4
NIEUWS ondersteunIngsgroep dyslexIe VAn Impuls & WoortblInd Afgelopen februari hebben we met een aantal betrokken leden van de vereniging de ondersteuningsgroep dyslexie opgericht. doel van deze werkgroep is de ondersteuning van het bestuurslid dyslexie en dyscalculie, roy de Jong. tijdens de oprichtingsbijeenkomst inventariseerden we wat er in onze ogen beter kan en zijn we aan de slag gegaan met de volgende onderwerpen: sneller en feller reageren als er tendentieuze berichten in de media zijn en daar een ‘taskforce’ voor opzetten; het magazine en de website meer herkenbaar maken voor mensen met dyslexie; via Facebook ook jongeren bij de vereniging betrekken en meer zichtbaarheid van de verenigingsstandpunten in de politiek. Helpt de nIeuWe gelIJKe beHAndelIngsWet mensen met Ad(H)d? Verzekeraars mogen mensen met Ad(H)d geen aangepaste polis meer geven voor een arbeidsongeschiktheidsverzekering (AoV). doen ze dat wel, dan moeten ze dat goed onderbouwen. dat staat in de nieuwe Wet gelijke behandeling voor chronisch Zieken en gehandicapten. Hoe de wet precies gaat uitpakken voor mensen met Ad(H)d is nog niet duidelijk. Want wat is een goede onderbouwing? en is dat niet persoon verschillend? Het is van groot belang dat jullie klachten indienen bij een verzekeraar! dat is de enige manier om erachter te komen of de wet waarmaakt waar hij voor bedoeld is: minder discriminatie op grond van een ziekte of handicap. Volgende bijeenkomst: Zaterdag 30 september 2017 tijd en plaats: 13.30 uur in de Kargadoor, utrecht Agenda: Verslag voortgang van de projecten die nu zijn gestart. Andere onderwerpen die van belang zijn voor Impuls & Woortblind. gratis hulp bij een klacht goed om te weten: als je een klacht indient kun je gratis hulp krijgen van een Antidiscriminatiebureau bij jou in de buurt. dan hoef je die moeilijke brief niet zelf op te stellen. Kom je er met de verzekeraar niet uit? dan kun je de zaak samen met de jurist van het Antidiscriminatiebureau voorleggen aan het college van de rechten van de mens. ben je actief rond dyslexie en/of dyscalculie en wil je ook aan deze bijeenkomst deelnemen, meld je dan aan bij peter: 06-17842909 of peter.w.millenaar@gmail.com 4 de eerste klacht is inmiddels in behandeling. Op pag. 10 lees je hoe het met deze klacht gaat en waarom er zoveel onduidelijkheid is over de uitwerking van de wet. onderZoeK onder dyslectIcI nAAr HulpmIddelen Voor dyslexIe Heb jij dyslexie en heb je ervaring met één van deze hulpmiddelen: Wrts, coaching, sprint, teach 2000, taaltraining en daisy speler? doe dan mee aan een gebruikersonderzoek van I &W samen met de HAn-Hogeschool! mail naar dyslexiehulpmiddelen@hotmail.com en je krijgt een vragenlijst toegestuurd. eigen bijDrAge AmfexA fors omlAAg mooi nieuws voor mensen die Amfexa gebruiken! Vanaf 17 mei kun je een fors deel van je eigen bijdrage terugkrijgen. per doosje van 30 stuks betaal je nog € 9,98. Alles daarboven (rond de € 15,- per doosje) kun je via een formulier declareren bij Hevo consult. Via deze link kom je terecht op een aanvraagformulier waarmee je de kosten kunt declareren en je leest de uitleg over hoe dit werkt. let op: voor de eerste aanvraag moet je arts eerst een uitgebreider aanvraagformulier ondertekenen. dit vind je als download op de website van HeVo. Het ziet er allemaal heel werkbaar uit. lintje voor i & w-liD voor hAAr inzet voor voLwassenen met dysLexIe ‘onze’ sjan Verhoeven heeft op 26 april een lintje gekregen! Ze is benoemd tot ridder in de orde van oranje-nassau voor haar werk met en voor volwassenen met dyslexie. de begeleiding van volwassen dyslectici is een nagenoeg onontgonnen gebied. sjan Verhoeven heeft zich ontwikkeld tot een vernieuwer op dit vlak. Zij was de eerste in nederland die publiceerde over dyslectische volwassenen in werksituaties. Zij beschrijft dyslexie als conceptueel denken en stelt niet de beperkingen van dyslexie centraal, maar de talenten. Veel dyslectici herkennen zich in deze andere manier van denken en informatie verwerken. dit geeft hen veel rust en acceptatie, minder stress, meer zelfvertrouwen, maar bovenal handvatten om hun werk en/of studie effectiever en op een eigen manier uit te voeren. Alle reden voor een interview met sjan over haar visie en haar werk. Je leest het op pag. 6. 5
Page 8
S jan Verhoeven is sinds 1999 actief binnen onze vereniging. Ze heeft van haar dyslexie een kracht gemaakt en ontwikkelde een geheel eigen aanpak voor volwassenen met dyslexie. Een gesprek over haar visie en waarom haar methode zo aanslaat. teKst: JulIe Houben je ben onlangs geridderd vanwege je werk voor volwassenen met dyslexie. hoe voelde dat? Als een droom die uitkomt. Ik weet dat mijn werk gewaardeerd wordt. maar ik kom vanaf de Huishoudschool. Het was een lange weg. dat lintje symboliseert voor mij dat ik gezien ben, zelfs door de autoriteiten waar ik vroeger zo tegenop keek. Het ultieme bewijs dat ik goed ben in wat ik doe. geen reden meer voor zelfkritiek. ontspanning. ontspanning komt ook veel terug in je werk. je stelt dat faalangst en spanning de dyslexie bij mensen nog erger maken. waarom is ontspanning een voorwaarde om met je dyslexie aan de slag te gaan? Faalangst is bij dyslectici onvermijdelijk. Vanaf de basisschool merken ze al dat ze anders zijn. Ze hebben moeite met alles rondom taal terwijl anderen zich fluitend alle regels eigen maken. maar wat gebeurt er met je brein als je teveel spanning of stress ervaart door die faalangst? Het schakelt over op een soort spaarstand en bij dyslectici valt dan juist de taal uit! Ze kunnen niet meer goed verwoorden wat ze aan 8 kennis hebben. Als je brein gespannen is, komt er letterlijk geen woord meer uit. Ik heb dat zelf ook nog regelmatig. bijvoorbeeld bij een klant die vanuit een hoge opleiding en bijbehorende positie heel zelfverzekerd is. dan voel ik meteen mijn eigen onzekerheid en faalangst weer. Ik ben weer even dat kleine Huishoudschoolmeisje. maar ik weet nu dat het zo werkt. dus ik kan me snel herpakken. volgens jou is de linker hersenhelft de talige, de rechterhelft de conceptuele. Daar zitten de beelden, ideeën: alles wat niet talig is. bij dyslectici is de rechter hersenhelft dominant. veel wetenschappers moeten weinig van deze visie hebben. Klopt, zeker in nederland. In de Vs is hiervoor meer support vanuit de experts. maar ik krijg vanuit mijn praktijk zoveel bevestiging dat het zo werkt. ‘Hoe weet jij dat ik zo denk?’ roepen mensen dan verbaasd. Allemaal mensen die hier komen vanwege problemen met taal. Ze denken in concepten, in visies en soms letterlijk in beelden. en kunnen het vervolgens niet goed omzetten in taal. daarmee gaan we samen aan de slag. wat doe jij dan wezenlijk anders dan de reguliere begeleiding voor dyslexie? de reguliere aanpak probeert dyslectici op dezelfde manier te leren lezen en schrijven als niet-dyslectici. gewoon nog meer oefenen en automatiseren. maar dat werkt dus niet! dan duw je alleen maar op die faalangst waardoor er nog minder uitkomt. Ik leg mensen eerst uit dat Faalangst is bij dyslectici onvermijdelijk ze geen stoornis hebben maar een anders werkend brein. en dat daar vaak ook veel positieve dingen mee samen gaan, zoals snel en associatief denken. dat geeft zoveel herkenning en zelfwaardering. ‘Ik ben dus niet dom’. dan volgt vanzelf de ontspanning die nodig is om een dyslecticus te helpen met zijn taal- en communicatie problemen. Ik leer mensen strategieën die passen bij hun eigen manier van denken. Ze hoeven zich niet aan te passen, ze mogen het op hun eigen manier doen. jij krijgt mensen dus wel aan het lezen en schrijven? een concreet voorbeeld: een conceptueel denker werkt in gedachten razendsnel naar een conclusie en begint ook in een mail bijvoorbeeld vaak met die conclusie. Hij schrijft zoals hij denkt. Ik leg dan uit dat andere mensen deze aanpak vaak niet kunnen volgen. Ik geef een dyslecticus handvaten om zich gemakkelijker te uiten en vanuit zijn eigen beelden op de lijn te komen. dat betekent in dit geval: eerst de conclusie schrijven en dan pas de inleiding en de weg naar de conclusie toe. Zo’n aanpak gaat uit van mogelijkheden, niet van tekortkomingen. zelf werk je ook samen met een ‘linkerbrein denker’ in jouw praktijk Dynamika. gertrudie is mijn rechterhand en is inderdaad een echte linkerbrein denker. dat maakt het leven van een dyslecticus in een talige maatschappij gemakkelijker. Ik borrel over van ideeën en zij schrijft ze op. die samenwerking is geweldig. Ik ben er van overtuigd dat de wereld dyslectici en andere rechterbrein denkers heel erg nodig heeft. Ze zien en verzinnen zaken die het verschil maken in de maatschappij. maar ze hebben wel een brug nodig naar de talige meerderheid om hun ideeën vorm te geven. overigens zijn mensen met AdHd, dyscalculie, hoogbegaafdheid en autisme ook conceptuele denkers die dominant zijn in hun rechterbrein en op een niet-standaard manier omgaan met taal. Ze schrijven vaak enorme lappen tekst, of gaan te kort door de bocht. Ze hebben vaak moeite met structuur aanbrengen. maar kijk je daardoor heen, dan zie je een visie waar de gemiddelde linkerbrein denker weer niet op gekomen zou zijn. niet dat het een beter is dan het andere, we hebben elkaar gewoon nodig om voort te bestaan! 9
Page 10
actueel julie houben N 10 ick is een jonge ondernemer met AdHd. Hij is gezond en weet van aanpakken. ondanks of misschien wel dankzij zijn AdHd, runt hij zijn bedrijf. toch geeft zijn verzekeraar hem geen normale verzekering. In de polis van nick staat een clausule die er bij mensen zonder AdHd niet in staat: "Arbeidsuitval als gevolg van psychische- en gedragsproblemen valt buiten de dekking." niet eerlijk nick wil een arbeidsongeschiktheidsverzekering zonder clausule: “Als mijn vrouw overlijdt en ik raak daardoor in een depressie dan heeft dat toch niks met mijn AdHd te maken? Iemand zonder diagnose AdHd krijgt in zo’n geval gewoon geld en ik niet vanwege die uitsluiting. dat is toch niet eerlijk?” de verzekeraar vindt de clausule terecht. Hij heeft onderzoeksgegevens waaruit blijkt dat AdHd een verhoogd risico op arbeidsuitval geeft. tot voor kort stond de wetgever dat toe: een risico actueel ben jij een ondernemer met AdHd? en zoek je een arbeidsongeschiktheidsverzekering? dan had je tot voor kort een probleem. nu is er een nieuwe versie van de gelijke behandelingswet voor mensen met een aandoening. maar helpt de wet je ook aan een verzekering? tekst: koppelen aan een aandoening en dat verwerken in een verzekeringspolis. Zonder onderbouwing. nieuwe wet maar begin 2017 heeft de wetgever de Wet gelijke behandeling voor chronisch Zieken en gehandicapten (Wgbh/cz) aangepast. de nieuwe Wgbh/cz verplicht verzekeraars om mensen met en mensen zonder een chronische ziekte of handicap gelijk te behandelen. maken verzekeraars toch onderscheid, dan moeten ze dat onderbouwen. mensen zoals nick hebben nu recht op uitleg. "mensen die discriminatie ervaren, kunnen nu eindelijk uitleg eisen bij een verzekeraar", vertelt thijs Hardick van belangenorganisatie Ieder(in) .“Ik hoop dat sommige mensen daardoor een lagere premie krijgen. dan heeft de wet voor hen zijn werk gedaan. maar mensen die door hun aandoening echt een hoog risico lopen op arbeidsongeschiktheid hebben niets aan deze wet. Als een verzekeraar dit hoge risico kan aantonen betalen ze gewoon die hogere premie.” soliDAriteit bij verzekeringen mensen worden onverzekerbaar ook marit rijken van het Verbond van Verzekeraars ziet een potentieel gevaar voor mensen met een aandoening. Ze legt uit waarom: "een mogelijk gevolg van de wet kan zijn dat verzekeraars de premie en voorwaarden heel specifiek moeten afstemmen op het individu. door individuele premies en voorwaarden daalt de solidariteit binnen de verzekering (zie kader hiernaast). Als we echt per persoon een premie moeten berekenen dan vrees ik dat sommige mensen met een aandoening die nu nog wel een verzekering krijgen buiten de boot vallen. Ze zijn dan onverzekerbaar. We moeten alert zijn op dit onbedoelde bijeffect van de wet." de basis van een arbeidsongeschiktheidsverzekering (AoV) is solidariteit tussen mensen met een vergelijkbaar risico. de deelnemers in de groep brengen samen de premies op om de kosten van de claims te dekken. Iemand met een verhoogd risico betaalt soms wel wat meer premie dan de rest, of krijgt een uitsluiting. Zo betaalt binnen zo'n groep iedereen een premie die past bij zijn of haar risico. de solidariteit binnen de groep is gebaseerd op het toeval. omdat de risico's in de groep vergelijkbaar zijn heeft iedereen evenveel kans om een beroep te doen op de verzekering. daarnaast is er ook solidariteit tússen de verschillende groepen. de groepen met een lager risico betalen mee aan de kosten van de groepen met een hoger risico. Zo blijft het verzekeringsstelsel ‘gezond’ en betaalbaar, ook voor diegenen met een verhoogd risico. bij een AoV is het dus belangrijk dat er ook veel mensen met een kleiner risico deelnemen. Zij leggen namelijk wel premie in maar ze maken - als het goed is - weinig kosten. gezonde mensen betalen wel minder premie dan diegenen met een verhoogd risico, anders haken ze af. Het is belangrijk dat ze blijven deelnemen, want hun premie-inleg wordt ook voor een deel gebruikt voor claims van mensen uit hoge risicogroepen. Als mensen met een laag risico niet meedoen, wordt de premie voor mensen uit de hogere risicogroepen helemaal onbetaalbaar. 11
Page 12
actueel klachten geven inzicht Krijgt nick door de nieuwe Wgbh/cz een verzekering zonder clausule? Hoe de wet in de praktijk werkt, is nog onduidelijk. dick Houtzager, lid van het college van de rechten van de mens, hoopt op klachten: “Als mensen klachten over verzekeraars laten onderzoeken, bijvoorbeeld door het college voor de rechten van de mens, krijgen we echt inzicht in hoe verzekeraars hun risico’s bepalen. misschien gaat een verzekeraar wel extreem aan de veilige kant zitten met zijn risicoberekening en sluit zo mensen uit. dat mag volgens de nieuwe wet niet meer.” nick test de wet nick test als eerste ondernemer met AdHd de wet. begin actueel onDerscheiD in vergelijkbAre gevAllen de nieuwe Wgbh/cz verbiedt onderscheid op basis van een aandoening in vergelijkbare gevallen. In artikel 1b staat het er zo: “indien een persoon op grond van handicap of chronische ziekte op een andere wijze wordt behandeld dan een ander in een vergelijkbare situatie wordt, is of zou worden behandeld”. mei dient hij een klacht in bij zijn verzekeraar. david, jurist van het Antidiscriminatiebureau bij hem in de buurt, biedt gratis hulp. samen schrijven ze een brief waarin ze 12 FOTO: PIXABY onderbouwing eisen voor de uitsluitingen op nicks polis. binnen vier weken ontvangt nick twee brieven van de verzekeraar. In de ene brief staat dat de verzekeraar de polis niet aanpast. 'omdat', zo schrijft de verzekeringsarts, ‘psychische klachten, evenals AdHd doorgaans een grillig verloop kennen’. een klachtenvrije periode van jaren is geen garantie voor de toekomst, is zijn boodschap. tot zover de uitleg over het verhoogde risico van nick. een juridisch adviseur legt in de tweede brief uit waarom de verzekeraar nick anders behandelt dan iemand zonder een beperking. en dat de wet dit toestaat. Zij schrijft dat de Wgbh/cz onderscheid verbiedt in ‘gelijke gevallen’. Ze doelt hierbij op artikel 1b van de wet (zie kader pagina 12). de ‘situatie van de heer… is niet gelijk aan de situatie van een persoon die geen beperkingen heeft’, stelt ze. Volgens de adviseur mag de verzekeraar nick daarom anders behandelen. “ik heb levenslang” “Het voelt alsof ik levenslang heb”, zegt nick. “Ik denk dat ik via een second opinion van die diagnose af moet. Ik zie geen andere weg.” david vervolgt: “de verzekeringsarts van de eerste brief 13 zegt niets nieuws. Hebben ze überhaupt naar nicks persoonlijke situatie gekeken of passen ze alleen de statistieken over AdHd op hem toe? op die vraag geeft deze arts geen antwoord terwijl wij daar expliciet om vroegen in onze brief. In de tweede brief schrijft de verzekeraar eigenlijk dat hij nick anders behandelt juist dóór zijn AdHd. en hij stelt dat dit mag volgens de nieuwe wet.” het college voor De rechten van de mens betere antwoorden Heeft de verzekeraar gelijk? Is ‘de situatie’ van iemand mét een beperking die een verzekering wil anders dan ‘de situatie’ van iemand zónder beperking die een verzekering wil? en mag hij nick daarom een aangepaste polis geven, ook volgens de nieuwe wet? Volgens david interpreteert de verzekeraar het wetsartikel over de vergelijkbare situaties niet goed. “We sturen nog een tweede brief naar de verzekeraar om betere antwoorden te krijgen op onze vragen. Afhankelijk van de reactie hierop beslissen we of we naar het college voor de rechten van de mens stappen voor een discriminatie-onderzoek.” Het college voor de rechten van de mens houdt toezicht op de naleving van de wetten voor gelijke behandeling. dat gaat als een soort rechtszaak: degene die meent dat hij gediscrimineerd is en de instantie die mogelijk discrimineert sturen dossiers op en houden beide ‘live’ hun verhaal tijdens een zitting. Het college toetst de zaak aan de wet en doet een uitspraak. de uitspraken zijn niet bindend maar hebben wel een sterke impact. bij een vergelijkbare situatie handelt een organisatie meestal in lijn met de uitspraak van het college.
Page 14
DyScALcULIE IN HET ONDERWIjS In het vorige artikel over dyscalculie (I & W magazine nr. 1-2017) ging het over volwassenen. deze keer kijken we naar dyscalculie bij kinderen en jongeren en de rol van het onderwijs. We zoomen in op twee dingen die ook voor volwassenen met dyscalculie herkenbaar zijn: rekenangst en de rol van taal bij het rekenen. maak tenslotte kennis met een methode uit singapore, waar niemand wiskunde uit zijn lespakket gooit! teKst: nel HoFmeester H 14 et is tien over acht ’s morgens. Het moment waarop in Amsterdam volgens auteur martin bril alle deuren openzwaaien en ouders hun kinderen naar school brengen. Ik sta in de deuropening om mijn jongste zoon uit te zwaaien, die naar de brugklas gaat. Hij prutst nog met zijn slot als ik vanuit mijn ooghoek een buurman met zijn dochtertje zie lopen. net als iedere ochtend brengt hij haar naar school. Als ze voorbijloopt met haar roze jas, rode rugtas en het pittige paardenstaartje, hoor ik haar snikken. ‘Ik weet niets meer’, huilt ze hardop. ‘Ach, natuurlijk wel’, sust haar vader haar zo opgewekt mogelijk. ‘We hebben gisteren de hele avond geoefend en toen wist je het. Wat is zes keer acht?’ ‘Ik wéét het niet!’ hoor ik haar met een vertwijfelde uithaal roepen voor ze de hoek omgaan. Als ik opkijk is mijn zoon al vertrokken. Zuchtend doe ik de voordeur weer dicht. Ik heb zo met het meisje te doen. Automatiseren lukt niet Hoeveel kinderen gaan huilend, misselijk en met buikpijn naar school, omdat het ze niet lukt de rekentafels te automatiseren? Het is één van de kenmerken van dyscalculie, waar je ook last van kunt hebben als je dyslexie hebt. dat zijn toch al snel gemiddeld 2 à 3 kinderen per klas die dagelijks geconfronteerd worden met taken die hen niet lukken en andere kinderen wel: zonder te tellen weten dat 3 + 5 acht is; 5 + 7 twaalf en 6 x 8 achtenveertig. werkgeheugen In groep 3 en 4 werken leerkrachten aan de opbouw van dit soort basale ‘rekenfeiten’: in je hersenen worden de uitkomsten van deze sommetjes als een ‘feit’ opgeslagen. Wanneer je grotere berekeningen moet uitvoeren, is het handig als je de uitkomst van deze sommetjes weet en niet meer apart hoeft uit te rekenen. Je kunt dan de volledige capaciteit van je werkgeheugen inzetten voor de complexere kanten van de opdracht en het overzicht behouden. Angst werkt contra-productief Kinderen met dyscalculie lukt dit automatiseren niet of nauwelijks. Wanneer je als gevolg hiervan stress opbouwt, wordt rekenen en alles wat daarmee samenhangt in het geheugen vastgelegd in breincircuits die bij volwassenen betrokken zijn bij fobieën en angststoornissen. neurologisch onderzoek heeft uitgewezen dat dit al op jonge leeftijd gebeurt en dat alleen al het zien van een rekenschrift of de gedachte eraan werkt als een trigger die angst kan oproepen. en angst werkt contraproductief bij het leren: het werkgeheugen stopt ermee – nieuwe informatie komt niet binnen en je kunt geen informatie uit je geheugen ophalen. All systems down Je kunt het zien aan een kind als de angst is toegeslagen: het denkt niet meer na en gaat wild gokken naar een goed antwoord. Het helpt niet om te zeggen dat het beter moet nadenken en dat het niet zo moeilijk is. een kind met ‘all systems down’ beschikt niet meer over haar of zijn denkend vermogen. Als daar niets mee wordt gedaan zullen we nooit weten wat het kind zou kunnen zonder die angst. Zo simpel en zo dramatisch is het. Aanpak bij rekenangst een algemene faalangstreductietraining helpt niet. de angst is specifiek verbonden met het rekenen. Heel veel rekenen helpt evenmin. een aanpak waarbij rekening wordt gehouden met de rekenangst is het enige wat werkelijk lijkt te helpen. In engeland en de Vs is redelijk veel onderzoek gedaan naar rekenangst. Ik weet zeker dat er ook zoiets bestaat als lees- en of schrijfangst bij dyslexie, maar daar is vreemd genoeg (nog) geen onderzoek naar gedaan. De rol van taal bij rekenen een ander struikelblok is dat lesgeven meestal bestaat uit een uitleg van gesproken taal, ook als het gaat om rekenen. Hierdoor kunnen zelfs voor goede rekenaars problemen ontstaan als ze moeite hebben met taal. Wiskundeles of rekenles blijkt daardoor erg leerkracht-afhankelijk: bij de ene leerkracht begrijpen leerlingen de stof wel en bij de ander totaal niet. 15
Page 16
verhaalsommen daarbij zijn reken- en wiskunde opgaven in alle vormen van onderwijs door het realistisch rekenen (met concrete situaties in verhaalvorm) alleen maar taliger geworden. je moet tegenwoordig goed zijn in taal om te leren rekenen, zo lijkt het wel. Je moet eerst de tekst begrijpen om te weten wat de vraag is en dan 16 moet je zelf kiezen welke rekenprocedure je moet toepassen. Iemand die moeite heeft met rekenprocedures, niet talig is, of een beeldende denker is – of een combinatie daarvan – gaat al snel de mist in. Je moet tegenwoordig goed zijn in taal om te leren rekenen, zo lijkt het wel. zo kan het ook! singapore staat al jarenlang bovenaan de ranglijst bij vergelijkende internationale studies naar rekenprestaties bij basisschoolkinderen. deel van dit succes is waarschijnlijk dat in de singaporese methode de nadruk ligt op het visuele rekenen, tekenen en doen en veel minder op taal. op de nederlandse onderwijsmarkt wordt de singaporese methode aangeboden onder de naam Rekenwonders en het lijkt erop dat de uitgangspunten aansluiten bij de karakteristieken van dyscalculie. meesterschap Het meest kenmerkend aan het singaporese rekenen is dat er steeds één wiskundig thema wordt behandeld gedurende een langere periode. een mathematisch onderwerp, bijvoorbeeld breuken, wordt volledig uitgediept. de nadruk ligt op ‘meesterschap’; het bereiken van volledig inzicht in een probleem. Hierdoor beklijven deze onderwerpen beter. Afbeeldingen de leerlingen krijgen rekenopgaven in de vorm van afbeeldingen en leren om deze zelf schematisch tekenend weer te geven. de afbeeldingen in Rekenwonders zijn geen illustratie bij de opgave, maar ze visualiseren het rekenprobleem waar een leerling vat op moet krijgen. geen triggers voor rekenangst de nadruk ligt in deze aanpak niet op uit het hoofd leren, maar op het ontwikkelen van denkvaardigheden en op het effectief reflecteren op de eigen denkprocessen. precies wat iemand met dyscalculie nodig heeft. daarnaast zou het best eens kunnen dat alleen al de totaal andere aanpak de triggers van rekenangst omzeilt. wat kan een leerkracht doen? naast een passende rekenaanpak is bij rekenangst nog iets anders nodig: de houding van de reken/ wiskunde docent. de eerste stap is altijd: erkennen dat er angst is en erkennen dat rekenen/wiskunde moeilijk is. Het is een enorme opluchting om te weten: • dat er rekening met je probleem wordt gehouden; gerAADpleegDe literAtuur en website • hoe het brein werkt bij rekenangst; • dat je mag aangeven dat je het niet meer volgt; • dat je samen op zoek gaat naar manieren hoe het wel kan. Zo kan het ook!! • Ronald D. Davis met Eldon M. braun, de gave van leren. nieuwe methoden om leerstoornissen te overwinnen. ADD, rekenproblemen, ADhD, schrijfproblemen. rijswijk, 2004 • Annemie Desoete, Valérie Van Hees, Wim tops, marc brysbaert, proef op de som – studeren met dyscalculie. gent 2012. • Ianthe Sahadat, volkskrant 15 september 2015. ‘Singaporese methode maakt rekenen leuk’. • website rekenwonders - http://wij-leren.nl/singaporerekenen.php 17
Page 18
ADD IS ONzIcHTBAAR Als Karin Windt over Add komt vertellen weet je dat je wijzer naar huis gaat. Het is dus druk in Assen, op de themamiddag Add en werk. Het gaat vooral over de kenmerken van Add. en over de onzichtbaarheid. “Als iemand vastloopt ligt de focus op de zichtbare gevolgen, niet op de oorzaak: concentratieproblemen.” teKst: ArdA nIeboer A 18 dd is volgens Karin echt iets anders dan AdHd. Add voelt vaak als een constant gevecht tussen het gezonde verstand (je weet het wel) en het onoplettende brein. Vaak maakt een gebrek aan concentratie het lastig om tot actie te komen. dit komt door dopaminetekort, aldus de spreekster. bij andere mensen wordt dopamine automatisch aangemaakt als ze aan een taak beginnen. Iemand met Add grijpt vaak naar ‘dopamineboosters’ als koffie suiker, chocola, alcohol om tot actie te komen. grote verschillen mensen met AdHd en Add hebben volgens Karin een dopaminetekort in een ander deel van het brein. bij AdHd is dit in de prefrontale cortex, het deel dat planning en impulsbeheersing regelt. dat geeft problemen met plannen en impulscontrole, maar ook soms met sociaal gedrag, besluitvorming en werkgeheugen. bij Add gaat om het striatum, dat motivatie en beweging regelt. dit veroorzaakt problemen in de motoriek, met leren, het geheugen, motivatie, verwerken van emoties, plezierbeleving en angst. opvallend is, volgens Karin, dat AdHd vaak samen gaat met dyslexie en Add vaak met een rekenstoornis. dit geldt ook voor andere comorbiditeiten. AdHd gaat vaker samen met dwangstoornissen, odd, autisme en bipolaire stoornissen. Add met depressie, slaapstoornis en angst. mensen met AdHd hebben meer temperament, vergeten en vergeven snel, hebben een snellere reactiesnelheid, leven meer in het nu en hebben vaker behoefte aan menselijk contact. Iemand met Add heeft veel meer informatieherhaling nodig, is vaak gereserveerd en zachtaardig, heeft een traag reactievermogen, denkt meer vooruit, is snel overbelast en heeft meer moeite met de energieverdeling. Ze hebben meer tijd nodig voor het verwerken van emoties, conflicten en gevoelens. Verslaving kan bij beiden voorkomen, maar bij Add zijn Karin Windt het vaak hoog functionerende verslaafden die niet in een kliniek terecht komen. focus op zichtbare gevolgen de consequenties van Add kunnen groot zijn. Van financiële problemen door onbetaalde rekeningen, stoppen met een opleiding, verslaving, afspraken vergeten, snel wisselen van baan, relatie of hobby tot zelfs een huisuitzetting. Als iemand vastloopt, ligt de focus vaak op deze -meer zichtbare- gevolgen en oplossingen daarvoor. niet op de oorzaak, namelijk: concentratieproblemen. Hierdoor geeft de hulpverlening vaak verkeerde adviezen of behandeling. Juist door de onzichtbaarheid zijn de uitdagingen van iemand met Add groot. dat wordt vaak onderschat, zowel door de omgeving als degene zelf. Het gebeurt iemand met Add beduidend vaker dat hij wat vergeet, iets stoms doet, dingen niet afmaakt, te laat komt of vergeetachtig is. dit kost veel energie en het kan de eigenwaarde aantasten. Zeker als je intelligent bent en je beseft dat dit er niet uit komt door je gedrag. Je voelt je steeds tekort schieten en overbelasting ligt op de loer. wat werkt wel? om goed te functioneren met Add op het werk, is het soms beter om minder uren te werken en je ambitie ondergeschikt te maken aan een goede gezondheid. Wat ook goed werkt is meer thuiswerken, voor je zelf werken, zelfstandigheid (niet te veel in teamverband), werk met voldoende uitdaging en uitzoekwerk. simpeler werk werkt vaak averechts omdat je juist slecht tegen verveling en herhalende taken kan. dan zoek je juist naar afleidingsmanoeuvres. Karin Windt is ervaringsdeskundige schreef meerdere boeken over Add, waaronder “Add gIds Voor gemeenten, uWV en rijksoverheid”. Als ZZp’er verzorgt zij presentaties, bijscholing en trainingen over Add in de (geestelijke) gezondheidszorg, het onderwijs en bedrijfsleven. Haar presentatie in Assen werd georganiseerd door de organisatoren van Ad(H)d-café Assen samen met ggZ drenthe. Zie ook haar site: www.levente.nl en Facebook: http://www.facebook.com/ADDpi 19
Page 20
WAAR zIjN DE DySLEcTEN? op 5 april bezocht ik voor het eerst de nationale dyslexie conferentie. Ik had dus geen idee wat ik kon verwachten. In ieder geval niet zoveel bezoekers. soms kwamen ze letterlijk met bussen tegelijk. dyslexie leeft duidelijk onder de professionals. en ze willen graag goede (na)zorg voor dyslecten. maar ik miste wel de beleving van de dyslect zelf. teKst: roel HuIZen o 20 p deze dag kun je tientallen workshops volgen, waarvan ik er drie heb gekozen. Hieronder een kort verslag van wat ik heb opgestoken van die workshops. Dyslexie een hoogbegaafdheid de eerste ging over dyslexie en hoogbegaafdheid. een lastige combinatie volgens de spreekster, Anouk mulder. die twee heffen elkaar als het ware een beetje op. Hoogbegaafdheid is niet zichtbaar omdat de dyslexie dit maskeert en andersom, zodat er gespecialiseerd onderzoek nodig is om vast stellen dat iemand dyslectisch én hoogbegaafd is. meestal gebeurt dit pas na langere tijd. Veel hoogbegaafde dyslecten blijven daardoor hangen bij een mbo opleiding. Roel Huizen terwijl er meer in zit. Kenmerken van hoogbegaafde dyslecten zijn volgens Anouk mulder: het zijn creatieve denkers, ze leggen de lat vaak hoog en reageren soms heftig. Ze hebben overduidelijk een bijzonder brein dat, indien op een goede manier gestimuleerd, tot grote prestaties in staat is. Het is erg jammer om te moeten constateren dat dyslecten, zelfs de hoogbegaafde, moeite hebben om hun kwaliteiten te kunnen profileren. Ik herkende veel in wat ze vertelde. of ik hoogbegaafd ben weet ik niet, maar de workshop was in ieder geval zeer boeiend. een ‘levend’ dyslexiebeleidsplan op school de tweede workshop werd gegeven door marzenka rolak. geen onbekende voor mij: zij heeft mij onderzocht en dyslexie vastgesteld. Haar workshop ging over het dyslexiebeleid bij een hogeschool in Ze leggen de lat vaak hoog rotterdam. de school telt ca. 500 leerlingen, niet een van de kleinste dus. marzenka rolak heeft meegewerkt aan het dyslexiebeleidsplan van de school. de bedoeling hiervan is dat alle leerlingen met een diploma de opleiding verlaten. Zo is er een inloopspreekuur voor dyslecten ingesteld waarvan veel gebruik wordt gemaakt. Het dyslexiebeleidsplan is een ‘levend’ stuk zodat er regelmatig een aanpassing wordt doorgevoerd als de praktijk dit vraagt. Hierdoor gaat het stukken beter met de leerlingen die dyslexie of leesproblemen hebben. Het zou erg mooi zijn als meerdere scholen dit voorbeeld volgen. Het is mijn wens hierover een keer met marzenka van gedachten te wisselen en deze methode via de Werkgroep onderwijs aan andere scholen kenbaar te maken. meten is weten de derde workshop van marijke van grafhorst ging over wat abstractere zaken rond dyslexie. Voornamelijk cijfers over aantallen leerlingen met dyslexie en andere beleidsmatige gegevens. Vast interessant voor een statisticus, maar wat minder voor ons dyslecten denk ik. Wel goed dat het wordt gedaan, meten is weten tenslotte. mijn workshop: hoe voelt het om dyslectisch te zijn? na afloop was er een enquête waarin organisator lexima mij ruimte bood voor extra opmerkingen. daarin heb ik aangegeven dat ik graag een workshop wil geven volgend jaar. die krijgt de titel ‘Hoe voelt het om dyslectisch te zijn’. Waarom? omdat deze invalshoek volledig ontbrak op deze dag. er werd in de diverse workshops veel over dyslecten gesproken, maar niet met. dat vind ik een gemiste kans. Wie kan er nu beter uitleggen hoe het is en vooral hoe het voelt om dyslectisch te zijn dan een dyslect zelf? de belevingswereld van een dyslect is naar mijn overtuiging wezenlijk anders dan die van mensen zonder dyslexie. Het beelddenken, maar ook de hooggevoeligheid die ik vaak herken bij mijn mededyslecten maakt dat de dyslect dingen anders beleeft. Het is belangrijk dat mensen die dyslecten begeleiden dit begrijpen en erkennen. dit zou ik graag aan de bezoekers van deze conferentie overbrengen. Ik ben benieuwd of ze op mijn aanbod ingaan. 21
Page 22
Leerpunt ADD E 22 en basiscursus ‘wat is Add’ levert voor veel mensen geen nieuws meer op. maar hoe dan verder? Vaak al kort na een diagnose wordt het moeilijk om de verdieping in te gaan. bestaat er zoiets als een ‘psycho-educatie 2.0’ waarin duidelijk wordt wat Add voor je betekent? Welke problemen heb je en hoe kun je daarmee omgaan? Welke talenten heb je en hoe kun je die inzetten? raakt het overwegend onoplettende type vaak ondergesneeuwd. dat is bij leerpunt Add nadrukkelijk niet de bedoeling. AdHd'ers zijn zeker uitgenodigd op het feestje, maar mogen het niet overnemen. We gooien verschillende types en mensen niet op een hoop, maar willen iedereen juist uitnodigen naar zichzelf op zoek te gaan. een database voor succes work in progress leerpunt Add is een platform voor precies die vragen. op de website leggen wij een verzameling bronnen aan en presenteren die op een zo toegankelijk mogelijke manier. Zo staat er een lijst met boekbeschrijvingen en we hebben een aantal eigen artikelen. er zijn bruikbare links en apps en we hebben een aantal interessante filmpjes gevonden. de website is een work in progress: het platform is nooit ‘af’. Het is de bedoeling dat onze database je kan helpen bij jouw zoektocht naar hoe succes behalen makkelijker wordt. succes is daarbij een breed begrip: het kan om gezondheid gaan, maar ook om allerlei andere wensen of doelen die je wilt behalen. en de ADhD’ers? In veel situaties ligt de nadruk op AdHd en daarbij we hebben ook jouw input nodig dat betekent dat we op zoek zijn naar geluiden uit alle richtingen: waar heb jij behoefte aan? maar ook: wat heb jij geleerd? bezoekers kunnen polls invullen en items beoordelen met sterren. ook actievere bijdragen zijn zeer welkom: misschien wil je een persoonlijk inzicht delen in een gastblog of denk je graag mee over de langere termijn. of je nu een actieve of een stille bezoeker bent: je bijdrage is welkom! leerpunt Add is opgezet door Alex steenbreker, lid van I &W. webadres: www.leerpuntadd.nl twitter: @leerpuntadd facebook: /leerpuntadd contact: info@leerpuntadd.nl ADHD en de kracht van een hulphond tekst: JoHAn KonIng “Job was altijd heel impulsief. op de fiets naar school kreeg hij veel prikkels, maar nu kan hij zich veel beter concentreren. Hij denkt na over of hij iets wel moet doen of juist niet.” Jazeker, de therapie bij Hulphond nederland heeft effect op Job, weet zijn moeder sylvia. J ob (bijna 15) kreeg in 2009 officieel te horen dat hij AdHd heeft, maar eigenlijk wist moeder sylvia dat al veel langer. “Ik herkende het uit mijn werk als thuisbegeleider in de zorg”, vertelt ze. evenveel aandacht Jobs vader Henk is luchtverkeersleider bij defensie. “door de situatie thuis heeft hij zijn loopbaan een tijd op een laag pitje gezet, door bijvoorbeeld niet verder te studeren.” Het is maar een van de voorbeelden van het feit dat Jobs AdHd een wissel trekt op het gezin. Henk en sylvia hebben drie zoons, van wie Job de middelste is. “Al vroeg had ik in de gaten dat Job anders was. thuis konden we daar prima mee omgaan, doordat we al vroeg zijn begonnen met structuur aanbieden. dat we ons leven op Job aanpasten, ging eigenlijk onbewust. Wel zorgden we er altijd voor dat we de jongens evenveel aandacht gaven. meestal splitsten we. de ene keer nam mijn man Job mee en ik de twee anderen, een andere keer net andersom.” problemen op school op de basisschool werd het wél een probleem, in groep 3. “Job had zichzelf aangeleerd om situaties met volwassenen in te schatten en daarop in te spelen, maar met kinderen is dat anders. die reageren veel impulsiever en onverwachter. daar had hij last van en hij reageerde anders in de klas. dat hij bijvoorbeeld zijn 23
Page 24
potlood mocht slijpen, maar dat hij dat tien keer ging doen. of er met een radslag naartoe ging.” school trok aan de bel en Job werd getest. “de uitslag was AdHd in een ernstige vorm.” Vanaf dat moment kwam het gezin in een zorgmallemolen terecht. “Van school mocht hij alleen blijven als hij medicijnen zou krijgen. maar dat wilden wij alleen als het ook goed voor hem was, niet louter om de juffen te ontlasten.” gevolg was dat hij van school wisselde. “De uitslag was ADhD in een ernstige vorm.” vanaf dat moment kwam het gezin in een zorgmallemolen terecht. “We gingen met hem naar de kinderpsycholoog, die ons heel erg heeft geholpen. ook in de com24 municatie met school. uiteindelijk heeft hij trouwens wel medicijnen gekregen.” outdoor care en hulphond Het gaat nu goed met Job. “dat komt door de hulp van de psycholoog en de therapie met een hulphond, maar ook door outdoor care, waar hij naartoe gaat. daar leert hij ’s zaterdags veel: de begeleiders organiseren allerlei activiteiten voor jongens en meisjes met een beperking, zoals AdHd of autisme. Ideaal.” “de therapie van Hulphond nederland is effectief. Hoewel de gemeente er argwanend naar keek en ook maar een deel van de therapie wilde vergoeden. Ik had er al veel over gehoord tijdens mijn werk en ook een kennis van ons had er goede ervaringen mee. dus: we wilden het gewoon. dan betalen we het desnoods zelf wel.” “Ik weet zeker dat het werkt”, zegt sylvia overtuigd. “Hulphondtherapeut marlies is meteen met hem aan de slag gegaan met de honden en hij heeft een enorme ontwikkeling doorgemaakt die hij breed kan gebruiken. We hebben hem echt zien veranderen. Hij leert er bijvoorbeeld plannen. dat heeft hij geleerd, doordat hij met de moeilijkste honden leerde een parcours af te leggen. Je ziet gewoon dat hij leert hoe dat goed aan te pakken. en ook hulp vragen aan volwassenen. dat vond hij eerder echt moeilijk, maar hij vraagt marlies geregeld om hulp tijdens sessies. en dat vertaalt hij nu ook naar de dagelijkse praktijk. mooi om te zien!” nOte: dit artikel is eerder verschenen in Hulphond magazine. meer informatie over een therapiehulphond vind je op de website van Hulphond nederland: https://hulphond.nl/ glimmen van trots “Voor Job is het wel belangrijk dat het onderhouden blijft. Veel kinderen hebben aan bijvoorbeeld tien therapiesessies genoeg en dan zit het ingesleten. Job moet af en toe gewoon terugkomen. daarom is hij nu al zo’n anderhalf jaar geregeld bij Hulphond nederland te vinden voor een opfrissessie. en dat blijft ons nog steeds iets brengen, dus we gaan zeker door.” sylvia, die er altijd bij is als Job naar de Hulphondlocatie in oldenzaal gaat, kan zich nog goed herinneren hoe Job de laatste keer een moeilijk parcours met een wip én de ‘moeilijkste’ therapie-hulphond goed doorstond. “normaal hebben kinderen wel tien pogingen nodig om de hond over de wip te krijgen, maar Job lukte het vrijwel ineens. Ja, dan sta je te glimmen van trots, hoor. “ 25 hulphond/therapie-hulphond/ © CHRIsTIAAn Peelen
Page 26
DE KWESTIE ouders worstelen allemaal bij hun opgroeiende kinderen met de mate waarin ze moeten beschermen of loslaten. sommige adolescenten trekken zelf een sprintje en lijken zich zo onafhankelijk te gedragen, dat de ouders dit met de schrik in de benen gadeslaan. Het idee dat na de middelbare school je taak als ouder erop zit, is vaak niet waar. de jongvolwassen leeftijd is een belangrijke periode waarin heel veel gebeurt. Het bieden van structuur en dienen als vangnet kan juist in deze periode weer hard nodig zijn. blijven communiceren is belangrijk. Als ouder van een jongvolwassene met Ad(H)d ben je dus nog wel een tijdje ‘ouder van’. daarbij kun je je kind stimuleren hulp te zoeProf. Dr. Jan Derksen klinisch psycholoog, Radboud Universiteit In de Kwestie wordt een vraag gesteld waarin veel lezers zich herkennen en waar geen eenduid antwoord op is. professionals gev hun visie. deze keer: hoe ga je om met een jong Anderen lijken thuis te schuilen en geen aanstalten te maken het ouderlijke nest te verlaten, soms tot irritatie van de ouders die langer dan verwacht een soort hotel voor hun kind zijn. ten grondslag aan het thema ‘loslaten’ ligt de cirkel van veiligheid uit de kinderjaren. Voldoende ondersteuning bij exploratiegedrag en veilige opvang bij het ‘bijtanken’ leggen de basis voor het vermogen van een opgroeiende puber om zijn/haar autonomie te versterken en zich in psychologisch opzicht losser te maken van de ouders. dit proces wordt bemoeilijkt wanneer het kind een pittig temperament heeft (tegenwoordig vaker aangeduid als AdHd), kenmerken heeft van autisme (ook modieus veel gediagnosticeerd) of op een andere manier niet past in het gemiddelde van de ontwikkelingsboekjes. volwassen kind met AD(H)D. Blijven begeleiden of toch loslaten? de klus voor ouders met adolescenten in huis (tussen 10 en 20 jaar) is ouder en wijzer te blijven en zelf het goede voorbeeld te geven op het terrein van autonomie en afhankelijkheid. daarnaast is het belangrijk dat je als ouder beschikbaar bent als dat nodig is (zeker bij echte problemen). Hanteer ook gezinsregels! niet teveel, maar wel duidelijk. over basale dingen als: aan tafel zitten, uitgaan, naar bed gaan, gebruik van alcohol, drugs en sociale media. Help als ouder tenslotte je kind bij het structuur aanbrengen in zijn/haar taken en ondersteun het in de (pogingen tot) autonomie. Hiske Reinders klinisch psycholoog, Dokter Bosman 26 VISI 1 E VISIE 2 ken als dat nodig is. liefst begeleiding waarbij je als ouder ook wordt betrokken. mijn ervaring is dat dit beter werkt en ook gewoon nodig is. problemen overnemen en er bovenop blijven zitten, werkt vaak averechts. Als ouder krijg je naarmate je kind ouder wordt een steeds meer adviserende rol. Vaak reageren we hierbij iets te veel met ons gevoel. We ergeren ons of maken ons zorgen om de toekomst. een wat zakelijkere reactie is moeilijker, maar werkt vaak wel beter. maar wat als al je adviezen in de wind worden geslagen en het niet goed gaat? dat is ongelooflijk moeilijk. soms moet een jongere eerst dieper vallen, wil er een omslag komen. en dat doet heel veel pijn, je gunt hem of haar zoveel beter! Je laat het dan gaan, omdat er geen andere keus is en hoopt en vertrouwt dat er uiteindelijk iets beters uit voortkomt. uiteindelijk is het de bedoeling dat je kind zichzelf goed leert kennen, goed met zichzelf en zijn omgeving leert leven. daar is ruimte voor nodig. met vallen en opstaan wordt een eigen leven opgebouwd. g h dig ven . , Het zoeken naar de balans tussen loslaten en begeleiden op de weg naar volwassenheid is een terugkerend thema in mijn gesprekken met ouders en kinderen. Jongvolwassenen met AdHd willen net als hun leeftijdgenoten zelfstandige keuzes maken, van hun fouten mogen leren en verantwoordelijk zijn voor hun eigen leven. Het kost hen alleen vaak meer moeite en het lukt niet altijd om op het rechte pad te blijven, vanwege hun impulsiviteit, verminderde motivatie en sterke drang naar thrill seekende activiteiten. ook voelen ze zich vaak minder competent of op waarde geschat door de omgeving. ouders gunnen hun kind de onafhankelijkheid, maar zien dat het niet altijd lukt. Het is heel belangrijk dat de jongvolwassene met AdHd zichzelf goed leert kennen en een realistisch beeld vormt van zijn kwaliteiten en de uitdagingen die er liggen. Het vinden van een passie, het ontdekken van talenten, het stellen van haalbare doelen, weten wat wel en niet bij je past en hulp durven vragen en accepteren, is een proces dat niet vanzelf gaat. ouders dienen steeds meer vanaf de zijlijn het kind in het oog te houden en te blijven vertrouwen op diens mogelijkheden en niet op te geven. door belangstelling te tonen, stimuleren wat er goed gaat en eerlijk durven zijn in wat niet goed gaat en de benodigde structuur, grenzen en hulp te bieden, ontstaat groei en een positief zelfbeeld. Hoe hobbelig de weg ook is, uiteindelijk bereiken jullie vroeg of laat je doel door reflectie en een goede samenwerking, ook met vrienden, partner, collega’s en waar nodig een professional. Wil je meer achtergrondinformatie? Kijk dan op www.impulsenwoortblind.nl/overons/magazine/dekwestie VISIE 3 Cora Vos AD(H)D psycholoog-coach voor jongvolwassenen en ouders 27
Page 28
AD(H)D HEB jE NIET ALLEEN Als je kind Ad(H)d heeft wordt opvoeden een ware uitdaging. naarmate je kind ouder wordt dringt zich steeds meer de vraag op: wanneer laat je je kind los? een worsteling die veel ouders zullen herkennen. Annemiek zit er nog middenin met haar volwassen zoon paul. teKst: elly VAn rIJn A Dwars op de basisschool ging nog alles prima met paul. Zijn gevoel voor humor zorgde dat leraren hem graag mochten. op de middelbare school veranderde dat. paul had het daar overduidelijk niet naar zijn zin en zijn gevoel voor humor liet hem in de steek. leerlingen moesten veel zelf uitzoeken en paul miste structuur. Hij werd dwars en soms echt onaangenaam, vaak ook richting marion. Hij ging blowen en thuis besteedde hij uren 28 nnemiek en tjeerd waren erg blij met de komst van zoon en dochter. Hun geluk was compleet. paul (nu 26) was een druk baasje dat alle aandacht opeiste en marion (nu 24) was altijd de rust zelve. Zij leed er niet zichtbaar onder dat veel aandacht naar paul ging. aan het spelen van oorlogsspelletjes op de computer. Annemiek en tjeerd probeerden ondanks alles de lieve vrede te bewaren in het gezin. na de middelbare school koos paul voor een technische opleiding op het roc. techniek vond hij leuk en hij was er ook goed in. maar het tempo lag te hoog voor hem. Hij begon te spijbelen en op een gegeven moment had de school geen begrip meer voor zijn grote afwezigheid. paul moest weer gewoon naar school komen of anders maar helemaal thuis blijven. meer had paul niet nodig en dus bleef hij thuis. Drie jaar in bed gelukkig had hij wel het gevoel dat er iets met hem was. Hij ging naar een psycholoog en die stelde uiteindelijk de diagnose Add. Annemiek en tjeerd dachten dat dit het begin was van de weg naar boven en dat paul onder begeleiding en met medicatie langzamerhand weer naar school zou kunnen. niets was minder waar. paul weigerde zijn medicijnen te nemen, ging niet naar school en er kwam niets meer uit zijn handen. Hij was alleen maar moe en belandde uiteindelijk in bed. daar zou hij ongeveer drie jaar blijven. zoektocht Vele onderzoeken volgden en Annemiek stopte met werken om paul met alles te begeleiden. dat viel haar zwaar want zij hield van haar werk. Vele onderzoeken, waaronder naar lyme, en behandelingen verder belandden ze na drie jaar bij een chinese acupuncturist die paul behandelde met acupunctuur, theetjes en kruiden. op de een of andere manier kwam paul weer enigszins op orde. In diezelfde periode werd duidelijk dat hij allergisch was voor vele voedingsstoffen en naast Add ook een autismespectrum stoornis had. toen volgde een zoektocht door de wondere wereld van de voedingsmiddelen en keerde het leven zich, onder begeleiding van hulpverleners, eindelijk weer een beetje ten goede. marion was ondertussen al een tijd het huis uit. Zij kon de sfeer en de problemen rond paul niet aan en wilde weg. Haar nieuwe stek werd bangkok. Ver weg van de problemen thuis. chatgesprekjes na een jaar lukte het paul om werk te vinden in een telefoonwinkel waar hij nu nog met veel plezier werkt. na al die jaren van intensieve bemoeienis doet hij nog steeds een groot beroep op zijn moeder. bij het minste of geringste weet hij haar te vinden, maar ook bij complexere dingen waar hij mee worstelt. Annemiek vindt het dan ook nog steeds lastig om paul los te laten ook al is hij inmiddels volwassen. Ze zal om die reden nooit zonder haar telefoon de deur uit gaan en past haar agenda aan die van paul aan. Ze kan terug naar haar oude baan, maar schuift een beslissing voor zich uit. Hoewel Annemiek dolgraag marion wil bezoeken in bangkok durft zij paul nog niet alleen thuis te laten. Ze stelt het bezoek alsmaar uit. dit wordt haar door marion niet in dank afgenomen. Annemiek voelt ook wel dat ze paul meer los zal moeten laten maar zo ver is ze nog niet. Wat haar op de been houdt is het vertrouwen dat het uiteindelijk allemaal goed zal komen. en daarnaast haar bijna dagelijkse chatgesprekjes met marion. 29
Page 30
VIER DE VERScHILLEN, OOK Op HET WERK Jan Anne Kalkhoven heeft Add en is samen met een collega de drijvende kracht achter een bijzonder initiatief met de mooie naam ‘Vier de verschillen: naast elkaar’. op 6 april vond bij de werkgever* van Jan Anne de eerste themadag plaats. Karin Jahromi van Impuls & Woortblind was aanwezig en sprak hem na afloop. “Het breidt zich langzaam binnen de organisatie uit. Wie had dat ooit gedacht?” teKst: KArIn JAHromI H 30 et begon drie jaar geleden als bottomup beweging, ontstaan vanuit een droom: een organisatie creëren waar begrip is voor mensen met een psychische kwetsbaarheid, met een werkomgeving waar je jezelf kunt zijn. Waar acceptatie is van de verschillen. en stapje voor stapje komt het doel dichterbij. Jan Anne geniet nog zichtbaar na van de dag. ‘vier de verschillen: naast elkaar’. een mooie slogan, wat hield de dag precies in? ons doel was een themadag te organiseren over openheid over psychische kwetsbaarheid van de medewerkers, onze collega’s dus. collega’s met dyslexie, AdHd autisme, mensen met een burn-out maar ook ex-alcoholisten. er was een Inspiration boost waar collega’s hun persoonlijke verhaal deden en een meet & greet de verschillen; een ontmoeting met een collega met een verschil. maar ook een autisme belevingscircuit en een informatiemarkt. Wij willen dat het mogelijk wordt om open en eerlijk met elkaar in gesprek te gaan. die openheid, en dat is wel belangrijk, moet van beide kanten komen. Zowel van de kant van de ontvanger als van de verteller. daarvoor is een veilige omgeving noodzakelijk. is die er ook? dat is best nog wel lastig, want managers vinden output vaak belangrijker dan goed people management. Je moet je wel realiseren dat ‘Vier de verschillen’ echt een beweging is. We hebben geen leiding, rapporteren ook aan niemand. We bewegen ons dus letterlijk door de organisatie. en de organisatie beweegt ook wel mee hoor. waar blijkt dat uit? We hebben de training ‘Vier de verschillen’ voor managers op intranet gezet. daar wordt wel voorzichtig op gereageerd. Als zo’n manager interesse heeft om een medewerker ‘met een verschil’ Jan-Anne Kalkhoven gemerkt. Human resources bijvoorbeeld heeft het signaal opgepakt door trainingen als ‘kwaliteit van leidinggeven’ op de agenda te zetten. wat betekende deze dag voor jou persoonlijk? een heerlijk gevoel de hele dag door! Ieder gesprek dat ik hierover heb, maakt dat ik nog weer meer een stukje heal. lotgenotencontact zorgt dat je je geaccepteerd voelt. lotgenoten staan ook letterlijk náást je. maar juist de mix van alle verschillen bij elkaar, met of zonder sterretje zeg maar, maakt dat het zo’n bijzonder resultaat geeft. die samenwerking, waarbij je van elkaars kennis en kunde gebruik maakt – de één is hier goed in en de ander in weer iets anders - die moet er kunnen zijn. Zonder oordeel naar elkaar, binnen iedere werkrelatie en binnen elke afdeling. te ondersteunen, dan geeft die training handvaten. Hoe ga je zo’n gesprek aan met een medewerker? tijdens de training werken we dan met ervaringsdeskundigen om de managers zo te kunnen laten zien wat er van hen verwacht wordt en waar ze op moeten letten. binnen de organisatie wordt deze ontwikkeling gelukkig ook opjij bent samen met renate stamsnieder de initiatiefnemer van deze themadagen. want er komen er nog meer. hoe is dit zo ontstaan? dat heeft met mijn eigen geschiedenis te maken. 31
Page 32
Jan-Anne en Renate stamsnieder Acht jaar geleden kreeg ik de diagnose Add. Ik was zelf blij met die erkenning. er viel voor mij veel op zijn plaats. Ik vond daarom dat het bedrijf dat ook moest weten. dus maakte ik een afspraak met mijn leidinggevende. dat werd een grote teleurstelling. Ik werd een bedrijfsrisico genoemd en mocht geen cursussen meer doen. een reactie, denk ik, vanuit het ontbreken van kennis over de materie. maar mijn collega’s ben ik het ook meteen gaan vertellen. en dat pakte juist heel goed uit. We gingen door dat gesprek het werk en de taken onderling anders verdelen. Het gezamenlijk product waar we met elkaar aan werkten werd hierdoor alleen maar beter. deze aanpak werd langzaam maar zeker bekend binnen het bedrijf. Ik liet mij ook interviewen tijdens presentaties en kon zo vertellen over mijn werksituatie en hoe ik ermee omging. uiteindelijk leidde dit weer tot mijn rol 32 als ervaringsdeskundige bij samen sterk Zonder stigma en zo is het balletje gaan rollen. Het wordt nu langzamerhand een olievlek die zich binnen de organisatie verder uitbreidt. tot aan het management toe. Ja, wie had dat ooit gedacht hè? wat voor rol speelt ADD in jouw eigen leven? Ik was met de diagnose dus heel erg blij, want ik heb mij meer dan veertig jaar als een soort don Quichot gevoeld en gedacht dat ik er helemaal alleen mee zat. Ik heb me mijn leven lang moeten aanpassen aan voor mij wezensvreemde normen en waarden. Ik loop nu met een heel ander gevoel rond (lachend!). nu als een Koning Arthur. maar als ik ’s avonds na een werkdag thuis kom, ben ik meestal wel doodop. dan ga ik even op bed liggen. de gordijnen dicht en proberen tot rust te komen. dan is de emmer gewoon vol. mijn Add heeft niet alleen impact op mijzelf, ik merk dat dit ook voor mijn omgeving zo is. Ik grijp niet gemakkelijk naar een telefoon en stuur ook geen kaartjes. of dan begrijp ik soms de afspraak verkeerd en sta ik op het verkeerde adres. ook ben ik niet altijd even tactisch. Ik ben een beetje een einzelgänger. een partner moet ook wel veel begrip op kunnen brengen voor je situatie en je eigenaardigheden. dat heb ik ook aan den lijve ondervonden. in veel gevallen is dit binnen de familie of het gezin ook terug te vinden. hoe zit dat bij jou? oh, binnen mijn familie speelt van alles: autisme, noem maar op en ook best heftige vormen. ook mijn dochter heeft dyslexie en Add. doordat ik met mijn Add op mijn werk zo naar buiten ben getreden, is dit bij mijn familie ook veel meer een onderwerp geworden Ik werd een bedrijfsrisico genoemd waarover men is gaan nadenken. er is nu meer herkenning. Hoewel we er niet echt veel mee doen hoor. maar ik denk wel dat we als familieleden dichter tot elkaar zijn gekomen nu we dit van elkaar weten. er is meer openheid, je kan erover praten als je daar behoefte aan hebt. meer dan dat is het niet, het blijft beperkt tot een gesprekje bij de koffie of een biertje. Voor mij is dat nu wel voldoende. Als anderen geïnspireerd worden door dit verhaal, wat zou jij ze dan adviseren? mogen zij contact met je opnemen? mijn advies is: blijf in jezelf geloven en ga het op je eigen manier aanpakken. praat met gelijkgestemden. steun zoeken bij elkaar geeft je het inzicht dat je niet zo vreemd in elkaar zit als je aanvankelijk dacht. niet denken dus, maar doén! 33 Wie iets soortgelijks als ‘Vier de verschillen’ op de eigen werkplek zou willen opzetten, mag een mail sturen naar de redactie van Impuls & Woortblind: info@impulsenwoortblind.nl. Wij zorgen ervoor dat je mailtje bij Jan Anne terecht komt. *In verband met de privacy wordt de werkgever van Jan Anne in het artikel niet bij naam genoemd.
Page 34
VERENIGINGSNIEUWS methyLfenIdaat gevAArlijk voor volwAssenen? eind april was er opeens een rel. bijwerkingeninstituut lareb en het college ter beoordeling van geneesmiddelen (cbg) trokken aan de bel omdat er te veel bijwerkingen zijn van methylfenidaat bij volwassenen. bovendien waren er mogelijk ook drie doden als gevolg van het gebruik van methylfenidaat. lareb en het cbg hebben ons direct uitgenodigd voor overleg. daarin hebben we benadrukt dat we hopen samen met hen en de behandelaren te komen tot gedisciplineerd en verantwoord gebruik van deze (en andere) medicatie. volgenD jAAr aLLemaaL komen! Op 13 mei was er een bijzondere ledenmiddag van Impuls & Woortblind. Met een mooie mix van informatie vo bijzondere breinen binnen de vereniging. Hieronder een kort verslag, voor dieg het gemist hebben. Volgend jaar zeker komen hoor! tekst: neL hofmeester deze middag werd gehouden in nijkerk, wel wat verder dan utrecht, maar oo fijne locatie om elkaar te ontmoeten. drie onderdelen stonden op het programma: 1. de Algemene leden Vergadering; 2. lezing over dyscalculie en de samenhang met dyslexie en Ad(H)d door dr. Wim tops; 3. presentatie van de stichting Hulphond over een therapiehulphond voor jongeren met Ad(H)d. de aLgemene LedenvergaderIn Als betrokken lid vond ik de volgende informatie heel fijn om te krijgen: • Een overzicht van de activiteiten van het afgelopen jaar en de plannen voor het komende jaar; • Een uitleg van de projecten waarbij de vereniging betrokken is; • Een toelichting op de financiële situatie, waaruit bleek dat de vereniging uit het dal aan het komen is. onnodige angst Wij hebben wel onze bedenkingen bij deze zin uit het cbg-bericht: ‘Het cbg raadt patiënten, die nooit eerder methylfenidaat hebben gehad, af om op volwassen leeftijd te beginnen met methylfenidaat’. Veel mensen met AdHd gebruiken vrijwel probleemloos methylfenidaat. de tekst van het cbg wekt bij deze mensen onnodig angst op. bovendien is er weinig tot geen betaalbaar alternatief voor mensen die baat hebben bij medicatie. Wij blijven dit punt op de agenda zetten bij het cbg en andere partijen die hierover beslissen. Voor wie het gemist heeft of het nog eens wil nalezen: http://www.impulsenwoortblind.nl/ adhd-medicatie-laten-we-extraalert-onnodig-angstig/ 34 Veel leden konden hier hun kritiek kwijt op één van de bezuinigingen: de ove van Impuls & Woortblind magazine van de papieren versie naar een digitale u Het bestuur zegde toe hier verder naar te kijken. dyscaLcuLIe en de samenhang met dysLexIe en ad(h)d door dr. wIm tops Wim tops woont in belgië, heeft daar een eigen praktijk voor kinderen met leerproblemen en werkt aan de rijksuniversiteit groningen. Voor ons was hij naar nijkerk gekomen, deze enthousiaste wetenschapper die zichzelf een ‘robin Hood’ noemt. Want hoewel we keurig alle bekende feiten over dyscalculie te horen kregen, maakte hij ook duidelijk er allemaal nog niet bekend is. hokjesdenken de dsm 5 noemde hij een ‘gruw boek’ en hij voorspelde dat het huidige hokjesdenken over Ad( presentAtie vAn De stichting hulphonD oor alle egenen die ok een Wat een mooie honden stonden daar geduldig te wachten tot ze de zaal in mochten! en wat een geweldig verhaal kregen we te horen! Hulphonden worden opgeleid om bijvoorbeeld oud-militairen met een posttraumatische stress-stoornis te ondersteunen en om te kunnen waarschuwen dat iemand een epileptische aanval krijgt. getrainde honden weten dit een half uur vooraf, niemand weet hoe…! zelfvertrouwen meer heeft of depressief is. daar kunnen deze kinderen samen met een therapiehulphond werken aan het herwinnen van zelfvertrouwen. Veel kinderen met autisme of Ad(H)d maken er gebruik van. Via deze honden leren kinderen wat het is om ontspannen te zijn of duidelijkheid te geven. met de hulp van Hbo-opgeleide therapeuten kunnen deze kinderen experimenteren met nieuw gedrag. ng Ik was onder de indruk van deze kind- (en dier)vriendelijke en deskundige aanpak en zou het veel kinderen gunnen! ergang uitgave. nieuw gedrag tegenwoordig zijn er door het hele land ook centra waar je met je kind heen kunt dat gepest wordt, geen g jk, wat . welijk t (H)d, dyslexie en dyscalculie gaat verdwijnen. Hij pleit ervoor per persoon te inventariseren wat er niet goed gaat. dan kom je tot een gedragsprofiel dat kan bestaan uit stukjes dyslexie, dyscalculie en Ad(H)d. Je hebt dan niet drie stoornissen, maar een profiel waarmee je aan de slag kunt. Ik ben erg blij met deze visie. Het hokjesdenken is meer in het belang van de wetenschap, de visie van Wim tops is meer gericht op de mensen met bijzondere breinen zelf. Wat ik wel miste, was de aandacht voor de sterke kanten van bijzondere breinen. die zijn in mijn ogen toch de handvaten waarmee je de problemen kunt aanpakken. maar ja, dat komt misschien nog! 35
Page 36
IMpULS & WOORTBLIND netwerk vOlwAssenen met Dyslexie wAt: 2-maandelijkse bijeenkomsten rond een thema wie: peter millenaar - peter.w.millenaar@gmail.com (voorzitter) cOntActpersOnen ADHD, ADD, Dyslexie en DyscAlcUlie wAt: ervaringsdeskundige vrijwilligers per telefoon en/of mail bereikbaar wie: zie de lijst op http://www.impulsenwo blind.nl/onze-vrijwillige-contactpersonen/ werkgrOep OnDerwijs Actieve werkgroepen en vrijwilligers i & w wAt: belangenbehartiging voor po, Vo, mbo, Hbo en Wo wie: roel Huizen – roelhuizen@gmail.com (voorzitter) Impuls & Woortblind is actief voor en met mensen met Ad(H)d, dyslexie en dyscalculie. Heb je vragen? Heb je een idee voor een actie of een activiteit? Wil je ergens aan meedoen? Hier zie je bij wie je terecht kunt met je vraag of idee! werkgrOep vOlwAssenen wAt: klankbordgroep voor initiatieven en projecten rond actuele thema’s mbt Ad(H)d, dyslexie en/of dyscalculie wie: sjan Verhoeven – sjan@dynamika.nl (voorzitter) wetenscHApscOmmissie wAt: expertmeetings, begeleiding van studenten, eigen onderzoeken onder achterban, internationale contacten wie: rob pereira (bestuursvoorzitter & portefeuille wetenschap) 36 Is de contactpersoon een bestuurslid? mail dan naar info@impulsenwoortblind.nl AD(H)D-cAfés wAt: maandelijkse bijeenkomsten voor en door mensen met AdHd/Add (zie pag. 39) wie: elly van rijn (bestuurslid portefeuille vrijwilligers) oortOnDersteUningsgrOep Dyslexie wAt: belangenbehartiging voor dyslectici wie: peter millenaar - peter.w.millenaar@gmail.com (voorzitter) AD(H)D café r fOnDsenwerving wAt: zorgen voor stabiele extra inkomsten voor I en W wie: roy de Jong (bestuurslid portefeuille fondsenwerving) reDActiecOmmissie wAt: zorgt samen met hoofdredacteur voor inhoud van I & W magazine wie: Julie Houben – julie.houben@ impulsenwoortblind.nl (hoofdredacteur) BestUUr wAt: ook elk bestuurslid heeft een eigen aandachtsveld. Wil je één van hen benaderen met een vraag of idee? stuur dan een mail naar info@impulsenwoortblind.nl wie: rob pereira - bestuursvoorzitter, wetenschap, AdHd roy de Jong- penningmeester, fondsenwerving, dyscalculie, dyslexie monique bekkenutte – secretaris, werkgeverschap, ledenwerving dirk van schie – algemeen, pr, media elly van rijn – algemeen, Ad(H)d-cafés, vrijwilligersbeleid, Add 37 A D ( H k ) u D r = m e d e a n d
Page 38
ALGEMENE INfORMATIE zelf leDenvoorDeel bieDen Als zelfstandige kun je leden van Impuls & Woortblind ook korting bieden op jouw product. denk aan coaching, workshops, rijbewijskeuringen. Wij vermelden je op de ledenvoordeelpagina van onze website. Interesse: mail of bel ons: info@impulsenwoortblind.nl / 033 247 34 84 behoefte AAn onDerling contAct? Doe een oproep! Heb jij behoefte aan contact met iemand uit jouw omgeving om ervaringen te delen? of misschien liever per mail? De Dyslexielijn de dyslexielijn is een hulpdienst voor vragen over dyslexie. Je kunt bellen naar het landelijk bureau: 033 247 34 84 Wij zorgen dan dat je vraag door de juiste persoon behandeld kan worden. Je kunt je vraag ook mailen: dyslexielijn@ impulsenwoortblind.nl omdat iemand met eenzelfde brein als jij je gewoon beter aanvoelt? onder onze leden zijn vast mensen met eenzelfde behoefte! Vanaf nu kun je via onze digitale nieuwsbrieven een oproepje doen. lever je oproep aan via de mail, meld er je woonomgeving bij en mail dit naar: info@impulsenwoortblind.nl. dan sturen wij de reacties aan je door. Dynamika advies, training & coaching www.werkendyslexie.nl Laat dyslexie in je voordeel werken! Dat kan met de juiste begeleiding of training - door dyslectici Wij bieden jongeren / studenten / volwassenen met dyslexie: handvatten om beter met dyslexie om te gaan en inzicht in het conceptuele denken; reductie van faalangst, onzekerheid, uitstelgedrag, prestatiedrang en/of stress; sneller leren lezen, beter schrijven en communiceren - zonder veel te oefenen! Meer informatie? 38 www.werkendyslexie.nl www.werkendyslexie.nl T 020 – 639 10 99 Zie ook onze boeken: “Slimmer dan je baas” en “Dyslexie: stoornis of intelligentie” (Uitgeverij Garant B.V.) info@dynamika.nl info@dynamika.nl AD(H)D cAféS Door het hele land organiseren wij AD(h)D-cafés. Dé ontmoetingsplek voor iedereen uit onze doelgroep en direct betrokkenen. voor en door ervaringsdeskundigen. ook mensen met dyslexie en/of dyscalculie zijn meer dan welkom. hieronder vind je alle cafés bij jou in de buurt en de vaste dag van de maand waarop je er naar toe kunt. voor adres- en contactgegevens per café, kijk op onze site: http://www.impulsenwoortblind.nl/over-ons/ervaringen-delen/adhd-cafes/ noorD hollAnD ad(h)d-café amsterdam Iedere eerste woensdagavond van de maand vanaf 20.00 uur zuiD hollAnD AD(h)D-cAfé DelflAnDen Iedere tweede woensdag van de maand van 19.30 tot 22.00 AD(h)D-cAfé bArenDrecht Iedere derde dinsdag van de maand van 20.00 tot 22.30 AD(h)D-cAfé DorDrecht Iedere tweede woensdag van de maand vanaf 19.30 AD(h)D-cAfé hoekschewAArD Iedere eerste donderdag van de maand van 20.00 tot 23.00 Drenthe AD(h)D-cAfé Assen Iedere laatste vrijdag van de maand van 20.00 uur tot 23.00 overijssel AD(h)D-cAfé hengelo Iedere tweede dinsdag van de maand van 20.00 tot 22.30 gelDerlAnD ad(h)d-café ermeLo Iedere eerste vrijdag van de maand van 20.00 tot 00.00 uur AD(h)D-cAfé arnhem en omstreken Iedere eerste maandag van de maand vanaf 19.30 uur utrecht zeelAnD AD(h)D-cAfé vlissingen Iedere tweede woensdag van maand van 20.00 tot 22.30 brAbAnt AD(h)D-cAfé breDA Iedere derde dinsdag van de maand van 19.30 tot 23.00 LImBurg ad(h)d-café maastrIcht Iedere eerste vrijdag van de maand van 19.00 tot 21.30 ad(h)d-café amersfoort Iedere tweede vrijdag van de maand van 19.30 tot 22.00 AD(h)D-cAfé utrecht Iedere eerste donderdag van de maand vanaf 21.00 ADhD xtrA www.adhd-xtra.nl staat voor gratis onafhankelijk interactief lotgenotencontact voor mensen uit onze doelgroep. adhd tra X lotgenotencontact Het forum is er voor ervaringsdeskundigen en direct betrokkenen (partner, ouders, broers en zussen) maar ook voor professionals in zorg en onderwijs. zelf een AD(h)DcAfé opzetten? wij helpen je! Is er geen Ad(H)d-café bij jou in de buurt? Zoek een partner en start er eentje. Impuls & Woortblind kan je helpen met een duidelijke handleiding over de aanpak. bel of mail ons voor meer informatie: 033 247 34 84 / info@impulsenwoortblind.nl 39
Impuls&Woortblind, voor mensen met ADHD, ADD, dyslexie en dyscalculie

IPWB 1 - 2017


Page 2
In dIt ARTIKELEN 6 10 14 17 24 27 30 NUMMER 28 Interview – Hoezo verhoogd risico? Ik ken mijn valkuilen! Wetenschap – van medisch model naar neurodiversiteit AdHd of autisme? met skype je uitstelgedrag te lijf! udl - onderwijs waarbij diversiteit de norm is dyscalculie bij volwassenen onze man in den Haag… Aandacht voor bijzondere breinen op het werk VASTE RUBRIEKEN 3 4 20 Van het bestuur – voorwoord nieuws de Kwestie – Zwangerschap en AdHd-medicatie 33 34 Jouw café mijn café – Ad(H)d-café maastricht boeken en zo Verenigingsnieuws – GrAtIs Voor leden: onlIne tool voor re-integratie COLUMN OVERIG 23 Karin – Jezelf belonen 3 colofon 36 38 nIeuW! overzicht activiteiten & werkgroepen contactinformatie & Ad(H)d-cafés pag 20 2 pag 14 pag 30 pag 24 VAN HET BESTUUR d colofon nr 1 - 2017 Impuls & WoortblInd magazIne Is een uItgave van verenIgIng Impuls & WoortblInd en verschIjnt drIe keer per jaar. vanaf junI 2017 dIgItaal. redactIe/redactIecommIssIe julie houben (hoofdredacteur), rob pereira, nel hofmeester, ardine korevaar, elly van rijn. medeWerkers karin de jager, karin jahromi, Ine lamers, romy heutz, Wim de lau beeld joost duppen (cover), c lima Fotografie, Julie Houben. vormgevIng In commun, harderwijk. redactIe-adres Impuls & Woortblind, postbus 1058, 3860 bb nijkerk, info@impulsenwoortblind.nl. druk zalsman, zwolle. Issn 2405 - 8211 lId Worden voor een lidmaatschap van Impuls & Woortblind, ga naar www.impulsenwoortblind.nl, of bel: 033 247 34 84. adresWIjzIgIng doorgeven adreswijzigingen ontvangen wij bij voorkeur per e-mail,via info@impulsenwoortblind.nl. per post kan ook: postbus 1058, 3860 bb, nijkerk. opzeggen lIdmaatschap per mail of schriftelijk (zie hierboven) en uiterlijk vóór 1 november. anders is nog een jaar lidmaatschap verschuldigd. opname van artikelen betekent niet dat de vereniging de meningen daarin altijd onderschrijft. ze blijven geheel voor rekening van de auteurs of andere genoemde bronnen. de redactie houdt het recht om artikelen niet te plaatsen of in te korten. voor de inhoud van de advertenties draagt de vereniging geen verantwoordelijkheid. © niets uit deze uitgave mag worden overgenomen zonder uitdrukkelijke toestemming van de redactie. e afgelopen maanden stonden in het teken van verbeteringen op het gebied van de nieuwe website: hier zijn nu duidelijker en gemakkelijker onze drie pijlers te vinden: belangenbehartiging, informatievoorziening en “lotgenoten”contact. de vier bloedgroepen hebben daarnaast ook hun eigen pagina’s. Ik hoop dat jullie hierop kijken. laat ons weten wat je er van vindt. samen moeten wij een actief platform maken waar je ook echt iets aan hebt. mooi nieuws is verder dat de dyscalculie poot extra aandacht krijgt, mede door een gift van € 1000,- van mr van randwijck, een van onze leden. Hij geeft hiermee een heel goed voorbeeld! Wat belangenbehartiging betreft hebben we in de lobby naar het cbr een aantal nieuwe actiepunten benoemd die hopelijk zullen leiden tot verbetering op het gebied van rijbewijs en AdHd/Ass. ook ons werk rond onderling contact gaat een boost krijgen, met een mooie subsidie die wij onlangs hebben gekregen om de AdHd cafés te professionaliseren vanuit het programma regie in de regio van het lpGGz. Hierover binnenkort meer. tot slot: Jullie zullen het in deze moderne tijd moeten doen met een digitaal magazine, nieuwsbrieven en korte updates van actuele zaken. Het blad dat voor je ligt is voorlopig de laatste papieren versie. GEEF ONS DUS JE MAILADRES DOOR! Anders wordt het heel stil vanuit I &W. Veel leesplezier en voor in je agenda: 13 mei is de volgende AlV én een ledenmiddag. Hopelijk tot dan! 3 pag 27
Page 4
NIEUWS WAt Is JouW erVArInG met Het mbo? Het Vn-verdrag inzake de rechten van personen met een Handicap dwingt onderwijsinstellingen om werk te maken van inclusief onderwijs. Het mbo lijkt echter de dans te ontspringen en doet haar eigen ding. Inclusie lijkt hier nog ver weg. Wat is jouw ervaring als mbo-student? lees meer op onze Verenigingspagina’s (34 en 35) en mail ons! oVerleG I & W met cbr oVer AdHd, Ass en rIJbeWIJs Voor mensen met een aantoonbaar stabiele vorm van AdHd en bijbehorend stabiel medicatiegebruik én voor mensen die eigenlijk geen last meer hebben van hun AdHd zijn er zeker mogelijkheden voor een ‘rijbewijskeuring light’ of zelfs helemaal geen keuring. Zo blijkt uit het overleg dat I & Wvoorzitter rob pereira en Julie Houben in januari hadden met het cbr. er rolden een aantal duidelijke actieen aandachtspunten uit voor ons. daar zijn we inmiddels druk mee aan de slag. lees meer over het gesprek en deze actiepunten op onze Verenigingspagina’s: pag. 34 en 35. meer informatie en nieuws over dit onderwerp vind je op onze website. actief voor en samen met jou! Wat doet I & W precies voor onze vier doelgroepen? Waar kun je terecht met vragen of ideeën voor iets dat aandacht verdient? Aan welke activiteiten kun je bijdragen? Achter in ons magazine (pag. 36 t/m 39) vind je een gloednieuw overzicht in de vorm van een soort mindmap, waarin alle actieve werkgroepen en bijbehorende contactpersonen overzichtelijk bij elkaar staan. daar tref je ook het overzicht van onze Ad(H)d-cafés én er is ruimte voor oproepen van leden die in contact willen komen met gelijkgestemden. de moeite waard dus! IMPULS & WOORTBLIND NETWERK VOLWASSENEN MET DYSLEXIE WAT: 2-maandelijkse bijeenkomsten rond een thema WIE: Millenaar - peter.w.millenaar@gmail.com (voorzitter) CONTACTPERSONEN ADHD, ADD, DYSLEXIE EN DYSCALCULIE WAT: ervaringsdeskundige vrijwilligers per telefoon en/of mail bereikbaar WIE: zie de lijst op www.impulsenwoortblind/nl_contact_contactpersonen & AD(H)D-CAFÉS WAT: maandelijkse bijeenkomsten voor en door mensen met ADHD/ADD (zie pag. 39) WIE: Elly van Rijn – (bestuurslid portefeuille vrijwilligers) AD(H)D café r WERKGROEP ONDERWIJS WAT: belangenbehartiging voor PO, VO, MBO, HBO en WO WIE: Roel Huizen – roelhuizen@gmail.com (voorzitter) Actieve werkgroepen en vrijwilligers I en W Impuls & Woortblind is actief voor en met mensen met AD(H)D, dyslexie en dyscalculie. Heb je vragen? Heb je een idee voor een actie of een activiteit? Wil je ergens aan meedoen? Hier zie je bij wie je terecht kunt met je vraag of idee! WERKGROEP VOLWASSENEN WAT: klankbordgroep voor initiatieven en projecten rond actuele thema’s mbt AD(H)D, dyslexie en/of dyscalculie WIE: Sjan Verhoeven – sjan@dynamika.nl (voorzitter) WETENSCHAPSCOMMISSIE WAT: expertmeetings, begeleiding van studenten, eigen onderzoeken onder achterban, internationale contacten WIE: Rob Pereira – (bestuursvoorzitter & portefeuille wetenschap) 36 BESTUUR WAT: Ook elk bestuurslid heeft een eigen aandachtsveld. Wil je één van hen benaderen met een vraag of idee? Stuur dan een mail naar info@impulsenwoortblind.nl WIE: Rob Pereira - bestuursvoorzitter, wetenschap, ADHD Roy de Jong- penningmeester, fondsenwerving, dyscalculie, dyslexie Monique Bekkenutte – secretaris, werkgeverschap, ledenwerving Dirk van Schie – algemeen, PR, media Elly van Rijn – algemeen, AD(H)D-cafés, vrijwilligersbeleid, ADD REDACTIECOMMISSIE WAT: zorgt samen met hoofdredacteur voor inhoud van I & W Magazine WIE: Julie Houben – julie.houben@ impulsenwoortblind.nl (hoofdredacteur) FONDSENWERVING WAT: zorgen voor stabiele extra inkomsten voor I en W WIE: Roy de Jong – (bestuurslid portefeuille fondsenwerving) 13 meI sAVe tHe dAte: ledenmIddAG met mooI proGrAmmA en AlV Wil je alles weten over dyscalculie bij (jong) volwassenen? en wist je dat een Hulphond een wereld van verschil kan maken voor iemand met AdHd en/of autisme? Kom naar onze ledenmiddag op zaterdag 13 mei en je gaat een ervaring rijker weer naar huis! Helemaal bijgepraat door dyscalculieexpert Wim tops en onder de indruk van de kracht van een Hulphond, ook voor mensen met bijzondere breinen. We sluiten af met een drankje om elkaar te ontmoeten en ervaringen uit te wisselen. Voorafgaand aan de ledenmiddag is de Algemene ledenvergadering. daar ben je uiteraard ook van harte welkom. Houd de agenda op onze website in de gaten voor meer informatie en aanmelding. 37 4 A D ( H k ) u D r = m e d e a n d mAIl ons JouW mAIlAdres! WAnt.... I & W mAGAZIne GAAt dIGItAAl ook wij gaan met onze tijd mee. Voor je ligt de laatste papieren uitgave van I &W magazine. Voor sommigen geen fijn nieuws, maar we moeten deze stap zetten om teruglopende inkomsten te compenseren. Goed nieuws is dat we jullie met regelmaat zullen bijpraten via onze digitale nieuwsbrieven en nieuwsflitsen over alle belangrijke en leuke dingen die we doen. Het magazine versturen we vanaf nu per email. Mail ons dus jouw mailadres als we dat nog niet van je hebben: info@impulsenwoortblind.nl GA JIJ sAmen met ons AAn de slAG? We starten dit jaar weer met de training voor cliëntondersteuners! een praktische training, waarin je als vrijwilliger leert hoe je leden van de patiëntenvereniging (online) kunt ondersteunen in de wereld van zorg, werk en welzijn. Vorig jaar was tim Huinink een van de deelnemers namens Impuls & Woortblind. tim roept andere leden graag op! ‘Het onafhankelijk ondersteunen van mensen kan heel dankbaar werk zijn. Ik hoop dan ook dat meer mensen dit werk met mij gaan doen voor onze vereniging en mensen die hulp nodig hebben. Zo kunnen we onze leden zo goed mogelijk ondersteunen bij alle vragen die ze mij en andere ondersteuners stellen!’ Meer informatie? http://www.centrumchronischziekenwerk.nl/trainingervaringsdeskundig-clientondersteuner/ Belangstelling? mail ons: info@impulsenwoortblind.nl of bel: 033 247 34 84 Digitale (les)boeken en ict hulpmiDDelen bij Dyslexie; met leDenvoorDeel! Injona is de bedrijfsnaam van een ervaringsdeskundige, die zelf behoefte had aan hulpmiddelen voor zijn dyslectische kinderen. Het aanbod en de expertise van Injona op het gebied van technische ondersteuning bij dyslexie is inmiddels zeer groot. Zo verzorgt het bedrijf alle digitale (school)boeken voor alle dyslexiesoftware en is daarnaast ook expert op het gebied van de voorleesfunctie van mac book en ipad/iphone. Voor het gebruik van voorleessoftware van Apple geeft Injona ook speciale workshops. omdat het aanbod ook door de mensen achter Injona zelf gebruikt wordt, weten ze waar ze het over hebben. dat scheelt! Injona levert aan scholen en instellingen, maar zeker ook aan individuele gebruikers. Injona is lid van Impuls & Woortblind en geeft leden 10% korting op alle producten. meer weten? Kijk op onze ledenvoordeelpagina bij het hiernaast afgebeelde logo van Injona. 5
Page 8
D rie jaar geleden was marcel ruwers (39) even een soort bn’er. In een aangrijpende reportage bij tros radar vertelde hij dat hij als succesvolle ZZp’er vanwege zijn AdHd nergens een arbeidsongeschiktheidsverzekering kon afsluiten. Zo gaf hij het onrecht dat goed functionerende AdHd’ers wordt aangedaan een gezicht. teKst: JulIe Houben ook tijdens de expert meeting ‘Verzekeringen en GGZ’ vlak daarna, georganiseerd door Impuls & Woortblind, maakte hij indruk. Hoe is het nu met hem? We zochten marcel op tussen twee werkafspraken door. “Ik ben nog steeds onverzekerd” luidt zijn simpele antwoord op deze vraag. Gelukkig loopt zijn wervingen selectiebureau erg goed. “Ik ben geen dag ziek, werk altijd door, ook als het even zwaar is. Ik doe nu echt wat ik leuk vind en ik ben er succesvol in. daarom vind ik het ook zó onrechtvaardig dat er niet eens gekeken is naar mijn persoonlijke situatie bij de aanvraag van de verzekering. mede door mijn diagnose ken ik mijn zwakke punten, en houd ik daar juist extra rekening mee.” ups en downs Als kind kwam marcel vaak te laat op school en hij vond er weinig aan. “Ik werd gepest en het was voor mij geen leuke tijd. school was gewoon niet mijn ding. niet dat ik geen behoefte had aan kennis; ik las jarenlang voor het slapen gaan uit de encyclopedie. na wat moeilijkheden nam mijn vader het toch voor me op; die maakte zich al langer zorgen, omdat 8 er bij mij niet uit kwam wat erin zat. dat resulteerde in een uitgebreid onderzoek naar mijn functioneren. Ik was toen 15 jaar oud en bleek met rekenen op basisschoolniveau te zitten, maar met taal en algemene ontwikkeling op vwoniveau. Ik kreeg studiebegeleiding en een coach toegewezen en heb uiteindelijk dat jaar toch nog mijn mavo diploma behaald.” daarna startte marcel met de mbo lange opleiding detailhandel. met dit diploma op zak kon hij aan de slag als accountmanager bij een computergroothandel en tussentijds behaalde hij ook nog zijn propedeuse hbo, management, economie & recht. na dat jaar stapte hij over naar een assurantiekantoor, waar hij minder goed uit de verf kwam. “Verzekeringen waren te stoffig en ik had er geen gevoel bij. In 2000 begon ik als intercedent bij uitzendorganisatie manpower, dat matchte beter.” ook hier heeft hij ‘ups en downs’ gehad. Zo heeft hij een heftig arbeidsconflict meegemaakt, maar is later met zijn kantoor toch nog ‘beste vestiging van nederland’ geworden. een schok na een paar jaar besloot marcel een lang gekoesterde wens te realiseren: een eigen bedrijf opzetten. “Ik ben wijnen gaan importeren uit Hongarije. Ik nam ontslag bij manpower en in diezelfde periode maakte ook mijn toenmalige vriendin het uit. bijna alle kaders die ik had, vielen dus ineens weg.” om dat gat op te vangen, heeft hij zelf hulp gezocht bij een psycholoog die voor het eerst opperde: ‘Zou jij misschien AdHd hebben?' toen viel alles op zijn plek. “Ik was inmiddels 29 en had mezelf altijd een normale gezonde jongen gevoeld, dus dit was wel een schok In een keer spoor je niet voor me. In één keer 'spoor je niet’ en daar werd ik wel onzeker van. met de toen aanbevolen concerta ben ik direct gestopt. dat viel helemaal verkeerd. Wel heb ik coaching gekregen, waardoor het al snel gewoon goed ging.” Doen waar ik goed in ben na drie jaar ondernemen is hij weer teruggegaan naar manpower. Het was erg lastig om met wijnhandel goed je brood te verdienen. “Ik ben toen nog één keer van baan gewisseld en heb nog een tijd dexamfetamine geprobeerd, maar de rebounds waren erg vervelend en na een paar weken ben ik ook daar mee gestopt. Gedurende de jaren kreeg ik ook steeds meer het inzicht ‘dat ik echt vleugels krijg’ als ik gewoon doe wat ik leuk vind. daarom ben ik vijf jaar geleden begonnen met mijn bedrijf Impulse executive search & consultancy waarin ik kan doen waar ik echt goed in ben: mensen helpen en ze bij elkaar brengen.” nu die verzekering nog “Ik weet wat mijn valkuilen zijn. Zo zorg ik bijvoorbeeld dat ik met mensen samenwerk die mij aanvullen en mijn tekortkomingen min of meer opvangen. Ik slik geen medicatie en het gaat al jaren heel goed. Zelfstandig ondernemerschap past echt bij mij. maar dat geldt denk ik voor veel AdHd’ers.” nu die verzekering nog. marcel is er stellig over: “Ik wed dat er bij ondernemers mét AdHd net zoveel risico is op uitval is als bij ondernemers zónder AdHd. Het is gewoon fout dat je wordt ‘gestraft’ als je een diagnose hebt. Want heb je die niet, dan kun je je gewoon verzekeren, ook al heb je AdHd, alleen (nog) zonder het etiketje! er is toch bekend hoeveel procent van de bevolking AdHd heeft? Het risico zou dan dus gewoon verdisconteerd moeten worden in de basispremie die iedereen betaalt. ‘Gelijke monniken, gelijke kappen’ is mijn motto.” 9
Page 10
weten Van medisch model naar neurodiversiteit Wanneer het gaat over dyslexie, dyscalculie, Ad(H)d, autisme en andere persoonlijkheidsstructuren word je nogal eens geconfronteerd met verschillende opvattingen, meningen en inzichten die met grote stelligheid worden gepresenteerd als feiten. dit gebeurt niet alleen aan de borreltafel, maar ook in de wetenschap, in het onderwijs en vanuit professionele behandelaars. Hoe kan het dat er zoveel verschillende meningen bestaan, – naast elkaar en tegenover elkaar – niet alleen in de praktijk, maar ook in de wetenschap? tekst: nel hofmeester 10 Drie kennisbronnen Kennis over mensen met bijzondere breinen komt voort uit de volgende bronnen. 1: Ervaringsdeskundigheid – degenen die aan den lijve ervaren wat Ad(H)d, autisme, dyslexie en dyscalculie betekent. coping model neurodiversiteitsmodel I moreel model n dit artikel ontwarren we deze kluwen en brengen hem terug tot vijf modellen. Ieder model vertegenwoordigt een denkwijze die vaak een reactie is op de vorige. Het gaat om de volgende modellen – de brillen waarmee wordt gekeken naar dyslexie, dyscalculie, Ad(H)d en autisme. medisch model onderwijs- en opvoedmodel schap ‘Zij zijn de eigenaren’, zoals Hans van de Velde, oud- voorzitter van Woortblind dat zo mooi verwoordt. 2: Professionele kennis – deze (praktijk)kennis komt van behandelaren en belangenverenigingen die te maken hebben met grotere groepen mensen met Ad(H)d, autisme, dyslexie en dyscalculie. Zij zien daardoor de grotere verbanden, verschillen en overeenkomsten tussen individuen. Het is hun werk om uit te vinden wat wel of niet werkt. 3: Wetenschappelijke kennis – Wetenschappers hebben hun eigen vragen over Ad(H)d, autisme, dyslexie en dyscalculie en die komen niet noodzakelijk overeen met de vragen van de andere twee groepen. Veel wetenschappelijk onderzoek bereikt de ervaringsdeskundigen niet en andersom wordt in de wetenschap maar mondjesmaat gebruik gemaakt van ervaringsdeskundigheid en professionele kennis. moreel model mensen die redeneren vanuit het morele model hebben meestal weinig tot geen kennis over verschillen in persoonlijkheidsstructuren. Ze gaan onbewust uit van de opvatting dat breinen ongeveer hetzelfde zijn en dat als je maar gewoon doet en je best doet, het allemaal wel goed komt. lukt dat niet, dan faalt zowel het kind als de opvoeder. Ik denk dat iedereen met Ad(H)d, autisme, dyslexie en dyscalculie dit soort opvattingen maar al te goed kent uit de media en van goedbedoelende, maar ondeskundige mensen uit de omgeving. dit model negeert feitelijk alle drie de genoemde kennisbronnen. medisch model Het medische model is te beschouwen als een reactie op het morele model. de persoon met dyslexie, dyscalculie, Ad(H)d en autisme valt niets te verwijten, 11
Page 12
weten schap Van moreel model naar neurodiversiteit Oordelen over dyslexie, dyscalculie, AD(H)D en autisme nader bekeken Moreel model (Onbewust) Wetenschappelijke kennis Breinen zijn ongeveer hetzelfde. Professionele kennis Doe gewoon, beter je best. Als de Ervaringsdeskundigheid aanpassing niet lukt, faalt het kind en de opvoeder. Focus op het probleem. Medisch model Stoornis in het brein. Onderwijs+ opvoedmodel Geen stoornis, andere aanpak: -onderwijs Behandeling, uitzondering, patiënt . -opvoeding -omgeving -voeding Zwakke kanten versterken Copingmodel Wat doet diagnose met iemand? Strategie die je kiest als kind om te overleven – tot ver in de volwassenheid 50% vermijdingsstrategie! Neurodiversiteits model Breinen verschillen. Evolutionaire noodzaak. Balans in kwaliteiten. Kwaliteiten ontwikkelen. Leren omgaan zwakke kanten. Leren omgaan met oordelen. Deze modellen haken in elkaar, zijn een reactie op elkaar en zijn emancipatoir. Medisch model: voorzieningen voor uitzonderingen Sociaal model: wat heb je nodig om te functioneren? © Nel Hofmeester, 4 november 2016 www. verborgenschatten.eu want er is sprake van een stoornis in het brein. dat maakt deze persoon tot een uitzondering waar voorzieningen en behandeling voor nodig zijn. deze opvatting erkent de problemen waar mensen met bijzondere breinen tegenaan lopen. daarop ligt dan ook de volledige focus, niet op de mogelijkheden. Het medische model is op dit moment het dominante model onder de wetenschappers. omdat voorzieningen en vergoedingen afhangen van een medische verklaring, belemmert dit model de ontwikkeling in het denken over Ad(H)d, autisme, dyslexie en dyscalculie. dit model vormt ook een belemmering voor mensen met bijzondere 12 breinen die een eigen keuze willen maken voor aanpak en coaching. onderwijs- en opvoedmodel opvattingen uit dit model zien we op alle gebieden terug: wetenschappers die autisme en Ad(H)d wijten aan een verkeerde opvoeding en dyslexie en dyscalculie aan een ontoereikende aanpak binnen het onderwijs. Zij stellen, dat er geen sprake is van een stoornis, maar dat voor deze kinderen een gedegen aanpak nodig is, waarbij de zwakke kanten worden versterkt. ook aan dit model zitten positieve kanten. meer kennis bij scholen en ouders zou zeker helpen, maar dat voorkomt niet de verschillen tussen mensen met ‘standaardbreinen’ en mensen met bijzondere breinen. daarnaast is in dit model ook geen oog voor de kwaliteiten van mensen met bijzondere breinen. copingmodel dit model focust vooral op wat een diagnose met iemand doet. uit de geschiedenis weten we maar al te goed wat er op school kan gebeuren met kinderen met bijzondere breinen als op hen wordt gereageerd vanuit het morele model. opgelopen schade is voelbaar tot in de volwassenheid. en hoe vergaat het kinderen die worden benaderd vanuit het medische model? de resultaten van onderzoeken naar dit soort vragen zijn niet bemoedigend. Kinderen met een diagnose ontwikkelen noodgedwongen een copingstrategie om te overleven als ‘uitzondering’. de bekendste zijn de taakgerichte, de emotiegerichte en de vermijdingsstrategie. Volwassenen zetten de strategie die ze als kind ontwikkelden automatisch en onbewust in als ze te maken krijgen met situaties die hen aan vroeger herinneren. dit is belangrijke informatie voor iedereen die aanloopt tegen problemen als gevolg van het hebben van een bijzonder brein. Hoewel deze copingstrategieën noodzakelijk waren op school, kunnen ze bij ‘volwassen problemen’ contraproductief werken. neurodiversiteitsmodel dit model komt vooral voort uit de groep met ervaringsdeskundige en/of professionele kennis. Voorbeelden zijn voor dyslexie: sjan Verhoeven*, voor Ad(H)d edward Hallowell* en thom Hartmann*, voor autisme de journalist steve silberman*. dit model gaat ervan uit dat breinen weliswaar diepgaand kunnen verschillen, maar dat er sprake is van verschillen en niet van stoornissen. thomas Armstrong* zegt hierover: ‘Zoals we biodiversiteit en culturele en raciale diversiteit hebben, zo is er ook sprake van neurodiversiteit. We moeten toegeven, dat het standaardbrein niet bestaat. diversiteit in breinen is net zo verrijkend als biodiversiteit en diversiteit tussen culturen en rassen.’ Waarschijnlijk hebben deze verschillen een evolutionaire noodzaak die noodzakelijk is voor de ontwikkeling van de mensheid. bij mensen met een bijzonder – neurodivergent - brein zie je vaak een eigen balans in hun kwaliteiten: tegenover de zwakke kanten staan sterke kanten. belangrijk is wel, dat die sterke kanten gezien, erkend en ontwikkeld kunnen worden. en natuurlijk moeten zij, evenals mensen met een ‘normaal’ – neurotypisch - brein – leren omgaan met hun zwakke kanten. De waarde van het neurodiversiteitsmodel met het neurodiversiteitsmodel hebben ervaringsdeskundigen hun eigen ruimte weer teruggepakt. Het gaat niet langer over patiënten met stoornissen, maar over mensen met een bepaalde persoonlijkheidsstructuur, een neurodivergent brein of een bijzonder brein. Hiermee zie je meteen wat de kracht is van een bepaalde terminologie. met een patiënt heb je medelijden en die moet behandeld worden; naar iemand met een bijzonder brein ben je nieuwsgierig en vraag je wat nodig is. naar iemand met een bijzonder brein ben je nieuwsgierig met andere woorden: het neurodiversiteitsmodel zet mensen met bijzondere breinen in een gelijkwaardige positie, gaat uit van hun kwaliteiten en het geeft de regie over hun leven aan henzelf. dat kun je aan iedereen met een stellige andere mening vertellen. genoemDe literatuur • Thomas Armstrong, PhD neurodiversity – Discovering the extraordinary gifts of autism, aDhD, Dyslexia and other brain Differences. da capo press 2010. • Edward Hallowell en John Ratey - hulpgids aDhD – De meest actuele en complete gids voor een succesvol leven met aDhD. uitgeverij nieuwezijds, 2005 • Thom Hartmann ADHD - De complete gids voor kinderen en volwassenen. uitgeverij epo, 2002. • Steve Silberman Neurotribes – the legacy of autism and how to think smarter about people who think differently. Allen & unwin 2015. • Sjan Verhoeven en Gertrudie Boersen Dyslexie: stoornis of intelligentie! faalangst en prestatiedrang omzetten in succes. Garant uitgevers, 2012. 13
Page 14
MET SKypE jE UITSTELGEdRAG TE LIjf Je moet een moeilijk telefoontje doen of een saaie administratieklus en je denkt: het kan ook morgen nog... uitstelgedrag. Herkenbaar? ben je snel afgeleid en heb je een brein waarin tientallen ideeën tegelijk om aandacht schreeuwen, dan ben je extra kwetsbaar voor uitstelgedrag. op zoek naar een effectieve aanpak voor volwassen uitstellers met Ad(H)d en Ass ontstond bij Ine lamers het idee van een skypegroep waar mensen elkaar stimuleren tot actie. en dat bleek een gouden greep! teKst: Ine lAmers H 14 oe het werkt Iedere week belt de coach (dat was ik)* op een vast tijdstip via skype met de deelnemers van de skypegroep. In een korte voorbespreking vertelt iedere deelnemer aan welke uitgestelde klus hij wil gaan werken tijdens de sessie. de coach helpt waar nodig het plan concreter te maken. dan gaat ieder aan de slag. de lijn blijft open. na 45 minuten komt de groep weer bij elkaar en vertelt iedere deelnemer wat hij heeft gedaan. successen en tegenvallers worden gedeeld en er worden over en weer tips gegeven. en zo is dit voor iedereen een effectief uurtje, dat een positieve flow geeft. samen aan de slag neem bijvoorbeeld mascha. na een intensieve periode lagen overal in haar kamer stapels post en tijdschriften. Het kwam er maar niet van om ze uit te zoeken. nu neemt ze iedere week tijdens de skypegroep een stapeltje papieren onder handen en langzaam wordt haar kamer opgeruimder. op dat zelfde moment doet een andere deelnemer moeilijke telefoontjes en weer een ander maakt zijn wekelijkse rondje poetsen. Het werkt stimulerend om samen aan de slag te zijn. Aan het eind van de sessie heeft ieder op zijn eigen plek iets tot stand gebracht. Duwtje in de rug ‘de skypegroep is mijn startkabel’ zegt ellen. ‘Het ontbreekt mij niet aan vaardigheden of motivatie om een klus te klaren maar beginnen is gewoon zo lastig. Ik heb even dat duwtje in de rug nodig van een Ine Lamers ander.’ en er gebeurt meer. Want door ‘met publiek’ drie kwartier aan een klus te werken, word je geconfronteerd met je valkuilen. bas verzuchtte na de eerste sessie: ‘dit is heel confronterend. Ik zie nu hoe ik afgeleid word door facebook. Wat is het moeilijk om aan de slag te blijven met één klus’. Resultaat momenten sneller over de drempel komt om iets te gaan doen: ‘kom op, het kost maar een half uur.’ wmo-product de gemeenten in de regio centraal Gelderland zijn op zoek naar innovatie in de Wmo zorg. Zij steunden dit project met een subsidie. dit maakte het mogelijk om twee deskundigen mee te laten denken over deze nieuwe interventie: berrie Arnold van radboudumc, polikliniek psychiatrie en theo van den Heuvel van Kenniscentrum Ad(H)d en Ass. Het doel van de skypegroepen is drieledig: 1) de deelnemers besteden iedere week 45 minuten aan een klus die ze anders zouden uitstellen; 2) de deelnemers stellen in de rest van de week minder taken uit; In de nabespreking helpen de deelnemers elkaar om hier oplossingen voor te vinden. bas sluit voortaan eerst zijn tabbladen voor hij een intensieve klus gaat doen. Jolanda ontwikkelt haar tijdsbesef: ze kan nu veel beter inschatten hoe lang ze over een klus doet. en Hans vertelt dat hij ook op andere 3) de skypegroep functioneert na 10 maanden als een zelfhulpgroep; de professionele begeleiding is afgebouwd. positieve resultaten de pilot is inmiddels afgesloten. de resultaten zijn positief. de eerste doelstelling wordt 98 van de 15 cOPyrIghT c LIma FOTOgraFIE
Page 16
www.structuurpraktijk.nl Ine Lamers 2016 100 keer gehaald. Het tweede doel is moeilijk meetbaar. In evaluatie interviews geven deelnemers signalen die wijzen op verbetering van uitstelgedrag, zoals ook de eerder genoemde voorbeelden. Het lijkt echter niet verstandig de professionele begeleiding helemaal af te bouwen. de deelnemers gaven aan dat zij het belangrijk vinden dat er op de achtergrond een professional aanwezig blijft voor supervisie. de resultaten van de pilot zijn gerapporteerd aan de gemeenten. structuurpraktijk zou graag zien dat de skypegroep een product wordt, dat binnen de Wmo van de betrokken gemeenten aangeboden kan worden. Hierover is nog geen uitsluitsel. zelf doen Je kunt natuurlijk ook zelf een skypegroep opzetten. er zijn stu16 denten die met elkaar skypen om tegelijkertijd aan hun scriptie te werken. en een deelnemer vertelde dat ze met haar vriendin in de Vs een uurtje aan de administratie had gewerkt via skype. samen doen is leuk en effectief! ervaringen van de deelnemers ellen: door het lotgenotencontact merk ik dat ook andere mensen last hebben van uitstelgedrag. We kunnen er nu samen om lachen en dat haalt de zwaarte eraf. Annet: de skype sessie is het enige moment in de week dat ik zeker weet dat ik doe wat ik me voorgenomen heb. mascha: Als ik niet mee heb kunnen doen met skype, lukt het me soms mijn eigen opruimmomentje te houden later op die dag. Het zit blijkbaar al zo in mijn ritme. De namen van de deelnemers zijn gefingeerd. * Ine Lamers is ergotherapeut en professional organizer en begeleidt volwassenen met ADHD en ASS bij praktische vragen thuis en op het werk. Voor meer informatie over de Skype Prompting Groepen: info@structuurpraktijk.nl. UDL Nederland tekst: ArdIne KoreVAAr udl (universal design for learning) kwam in het maartnummer 2016 van I & W magazine al kort ter sprake. omdat het voor onze leden een belangwekkend concept is leek het zinvol daar eens dieper op in te gaan. dan kom je vanzelf uit bij udl nederland. In gesprek met oprichters Irma van slooten en linda nieuwenhuijsen. “diversiteit is de norm, want iedereen is anders” Z o kan het ook Irma is van huis uit bestuurskundige en heeft veel onderzoek gedaan naar inclusie van mensen met een beperking. Ze werkte bij Handicap + studie. doordat H+s, vanwege wegvallende subsidies, zich vooral op de onderwijsinstellingen ging richten en het directe contact met studenten moest afstoten, vond Irma het tijd om voor zichzelf te beginnen. Inmiddels had zij, samen met collega linda nieuwenhuijsen op een congres in denver (V.s.) kennis gemaakt met udl. linda is pedagoog en hield zich aanvankelijk bezig met Ict hulpmiddelen voor mensen met een visushandicap. Voor linda was de kennismaking met de principes van udl een aha-erlebnis: zo kon onderwijs dus óók georganiseerd worden. samen met Irma richtte zij udl nederland op om deze manier van onderwijs te promoten. uDl: wat betekent dat dan? Het doel van deze manier van onderwijs organiseren is om het onderwijs voor iedereen toegankelijk te maken, rekening houdend met de diversiteit in leerstijlen, achtergronden, interesses en uitdagingen. er is geen sprake van handicaps en stoornissen, want diversiteit is de norm, iedereen is namelijk anders. udl lijkt dus een hele stap in de goede richting naar inclusief onderwijs waar uiteindelijk geen 17
Page 18
extra voorzieningen meer nodig zijn en de ‘zorgleerling’ niet meer bestaat. optimaal leerklimaat sommige mensen worden gemotiveerd door spontane nieuwe dingen, terwijl anderen liever routinematig leren. sommige leerlingen werken graag alleen, anderen het liefst in een groep. Allochtone mensen, topsporters, ouderen, mensen met een functiebeperking (om eens een paar hokjes te noemen) hebben overeenkomstige én verschillende uitdagingen waar in het reguliere onderwijs vaak onvoldoende erkenning voor is. uDl draait het om; het onderwijsaanbod moet aansluiten bij de leerling de oplossing die meestal geboden wordt: mensen die afwijken van de standaard leerling/student (die niet bestaat) moeten – met extra inspanningen voor student én opleiding- aangepast worden aan het standaard onderwijsaanbod. udl draait het om: het onderwijsaanbod moet aangepast worden aan de leerling/student met zijn/haar specifieke interesses en mogelijkhe18 den, zodat een optimaal leerklimaat ontstaat. hoe doe je dat? dat leerklimaat wordt volgens udl vooral bepaald door waarom, wat en hoe we leren. Het waarom gaat over betrokkenheid: wanneer je weet waarom je iets wilt (en soms moet) leren ben je meer gemotiveerd. Het wat gaat over leren met ál je zintuigen: bied informatie op meer manieren aan, maak studiestof op meer manieren begrijpelijk. Het hoe tenslotte gaat over doelgericht en strategisch leren: bied structuur en ondersteuning bij planning en uitvoering en toets op meerdere manieren. Kort samengevat: door een helder leerdoel te formuleren en daarvoor meerdere leermiddelen en toetsingsmogelijkheden aan te bieden. koppel leerdoel los van het middel Als voorbeeld noemt linda de opdracht: “schrijf een essay over tropische landbouw”. Wat is dan het doel? Het essay schrijven? dan is het onderwerp minder belangrijk en zou een leerling dus een onderwerp kunnen kiezen wat hem/ haar meer interesseert. of over tropische landbouw leren? dan kan de leerling ook een powerpoint maken of een presentatie houden over bijvoorbeeld een landbouwtentoonstelling in het tropenmuseum. Is het doel spelling en opbouw van een verhaal te oefenen of te toetsen? dan is zowel de vorm van het essay als het onderwerp niet echt belangrijk en zou de leerling een andere vorm- (een fantasieverhaal, een gedicht, een filmscript) en een ander onderwerp kunnen kiezen, dat veel meer aansluit bij zijn/haar interesses en talenten. op die manier kom je ook tot het doel van goede spelling en opbouw van een verhaal. bij voorlichting over udl aan docenten in het reguliere onderwijs, vertelt Irma, blijkt vaak dat het leerdoel niet losgekoppeld is van de middelen: we gebruiken op deze school altijd boek x voor dit vak en dus moet de geschreven kennis uit boek x schriftelijk worden getoetst. op deze manier zijn leerdoelen, leermiddelen en toetsing vaak sterk met elkaar verweven en is er weinig flexibiliteit. en het resultaat? Irma en linda geven met udl nederland coaching en training aan onderwijsinstellingen. Knelpunten die zij tegenkomen zijn o.a. de werkdruk en routines van docenten, voorschriften van de instelling en ook de fysieke ruimte die kan ontbreken om in meerdere groepen te werken, bijvoorbeeld wanneer er alleen een klassieke collegezaal beschikbaar is. maar wanneer docenten met de principes van udl aan het werk gaan, zien Irma en linda vaak dat hun motivatie en betrokkenheid groeit, dat zij creatiever omgaan met leermiddelen en flexibeler inspelen op de behoeften van de leerlingen. Wanneer docenten werken vanuit de udl-gedachte dat diversiteit de norm is, verandert er dus vaak al veel ten goede voor leerlingen. ook wanneer de onderwijsinstelling als geheel nog niet toe is aan een flexibeler programma. VIDEO Zie ook de video van Facta over een docente die mooi uitlegt dat je op hele simpele manier al kan differentiëren (zie rechts onder op de site): http://www.facta-organiseert. nl/studiemiddag-op-uw-school/ differentieren-in-de-klas Het bereik van udl nederland groeit gestaag maar voor zo’n mooi initiatief natuurlijk altijd langzamer dan je zou wensen. op de website (www.udlnederland.nl) vind je meer informatie over de concrete en praktische invulling van het werk van beide dames en wanneer je denkt: “dit wil ik bekend maken, dit moet mijn school of de school van mijn kinderen weten!” schroom dan niet om te vertellen over en te verwijzen naar dit mooie initiatief. 19
Page 20
dE KWESTIE E 1 Prof. Dr. Dick. F. Swaab arts, Emer. hoogleraar Neurobiologie, amc, Uva sommige geneesmiddelen kunnen in de vroege zwangerschap schadelijk zijn voor het embryo. Ze kunnen leiden tot aangeboren (hersen)afwijkingen en later bij de pasgeborene mogelijk gedragsstoornissen veroorzaken. Zo laat onderzoek met ratten zien dat abnormaal hoge doseringen methylfenidaat in de vroege zwangerschap kunnen leiden tot schade aan de vrucht. maar dit is dus niet 1 op 1 te vertalen naar ‘normaal gebruik bij mensen’. daarnaast kunnen stimulantia zoals methylfenidaat en bepaalde antidepressiva ook via de borstvoeding terechtkomen in het kind. er is echter te weinig onderzoek gedaan naar de mogelijke lange termijneffecten van deze geneesmiddelen op het kind om alle risico’s goed te kunnen inschatten. deze medicijnen kunnen dus, tot er meer onderzoeksresultaten bij de mens beschikbaar komen, voorzichtigheidshalve beter niet gebruikt worden tijdens de zwangerschap, en als de moeder na de geboorte de medicatie weer wil hervatten, kan ze beter kiezen voor flesvoeding. met de behandelend arts moet, als een zwangerschap gepland wordt, gekeken worden wat het stoppen van de medicatie zal betekenen voor de moeder in spé. In deens onderzoek bij 180 zwangerschappen met methylfenidaatgebruik in de eerste 3 maanden waren er niet meer aangeboren afwijkingen bij de kinderen dan normaal. In een ander deens onderzoek onder zwangere vrouwen werden 186 vrouwen die methylfenidaat of atomoxetine gebruikten vergeleken met 275 vrouwen met AdHd zónder medicatie en een controlegroep zonder AdHd. bij medicatiegebruik in de zwangerschap In de Kwestie wordt een vraag gesteld waarin veel lezers zich herkennen en waar geen eenduidig antwoord op is. professionals geven hun visie. deze keer: Wat doe je met ADHDmedicatie als je zwanger wilt worden: stoppen, minderen of is er een alternatief? POP expertise centrum OLVG west Amsterdam, met v.l.n.r.: Prof Dr A. Honig, psychiater Dr JMB Wennink, kinderarts Prof Dr F Scheele, gynaecoloog 20 VISI V I S I E 2 kwam vaker spontane abortus voor, maar dit gebeurde even vaak bij vrouwen met AdHd zonder medicatie! er is meer onderzoek nodig voordat we zeker weten dat medicatiegebruik veilig is voor het kind wat betreft afwijkingen. borstvoeding methylfenidaat, dexamfetamine en bupropion gaan over in de moedermelk. Van atomoxetine is dit onbekend. Het gebruik van medicatie voor AdHd wordt ontraden gedurende de periode van borstvoeding. conclusies Vrouwen met een kinderwens wordt voorlopig geadviseerd AdHd-medicatie in overleg met de behandelaar te staken in de zwangerschap en tijdens borstvoeding, totdat meer gegevens over de veiligheid voor het (ongeboren) kind beschikbaar zijn. (richtlijn AdHd bij volwassenen, ned. Vereniging voor psychiatrie 2015). Sandra Kooij psychiater, PsyQ Den haag, associate professor psychiatrie, VU amsterdam Wil je meer achtergrondinformatie? Kijk dan op www.impulsenwoortblind.nl/overons/magazine/dekwestie VISIE 3 Prof Dr A. Honig: Zwangerschap is een life-event en vereist een gedisciplineerde en gezonde levensstijl om de baby een goede start te geven. bij gebruik van medicatie tijdens de zwangerschap moet dus rekening gehouden worden met zowel de belangen van de (aanstaande) moeder als die van het (ongeboren) kind. een consult bij een multidisciplinair team van artsen, een zogenaamde pop poli (psychiatrie-obstetriepediatrie) is dan op zijn plaats om een advies op maat te krijgen over zaken als medicatie en/of psychotherapeutische begeleiding. dit advies kan met name inhouden om over te gaan op een ander medicijn dan methylfenidaat. er zijn alternatieven beschikbaar, zoals bepaalde antidepressiva. Dr JMB Wennink: er is ook onderzoek gedaan naar de gevolgen van antidepressiva voor de baby kort na de geboorte. een ziekenhuisbevalling wordt aangeraden om niet goed door ademen direct na de geboorte op te kunnen vangen en waar nodig te ondersteunen. daarnaast vertoont ongeveer 30% van alle blootgestelde baby’s (milde) ontwenningsverschijnselen zoals meer huilen, onrust, spugen en soms trillerigheid in de eerste 48-72 uur. dit gaat vanzelf over binnen een paar dagen, maar moet goed herkend en begeleid worden door getrainde kraamverpleegkundigen. In het eerste levensjaar is een goede moeder-kind binding van essentieel belang voor een veilige hechting. cruciaal daarbij is dat de moeder zich in evenwicht voelt met zichzelf, haar relatie, haar taken en haar kind. medicatie voor de moeder kan daarbij een belangrijke ondersteunende rol spelen. met borstvoeding onder methylfenidaat is geen ervaring opgedaan en dus tot op heden af te raden. bij een sterke borstvoedingswens kan gekozen worden voor een andere veilig bevonden medicatie. bij veruit de meeste antidepressiva kan borstvoeding gegeven worden. Prof Dr F Scheele: met het gebruik van methylfenidaat in de zwangerschap is nog zeer beperkte ervaring. dit wordt daarom vooralsnog afgeraden. Aan de andere kant helpt de medicatie wel om een gezonde leefstijl vast te houden en “zelfmedicatie” in de zin van roken, cannabis e.d. te vermijden. dit kan reden zijn om toch voor een vorm van medicatie te kiezen tijdens de zwangerschap, temeer omdat een zwangerschap waarbij de moeder veel stress heeft ook gevolgen heeft voor de uitkomst (te kleine of te vroeg geboren baby). Verschillende vormen van veelgebruikte antidepressiva zijn ruim onderzocht. de laatste en zeer grote studie uit 2014 laat zien dat er geen toename in aangeboren afwijkingen is waargenomen. 21
Page 22
Wilt u ook adverteren in Impuls & Woortblind Magazine? IMPULS&WOORTBLIND MAGAZIN ACHTERGRO APPS DIE HET L OVERZICHTEL MAKEN & Neem dan contact op!          Dynamika advies, training & coaching Laat dyslexie in je voordeel werken! Dat kan met de juiste begeleiding of training - door dyslectici Wij bieden jongeren / studenten / volwassenen met dyslexie: handvatten om beter met dyslexie om te gaan en inzicht in het conceptuele denken; reductie van faalangst, onzekerheid, uitstelgedrag, prestatiedrang en/of stress; sneller leren lezen, beter schrijven en communiceren - zonder veel te oefenen! Meer informatie? www.werkendyslexie.nl T 020 – 639 10 99 Zie ook onze boeken: “Slimmer dan je baas” en “Dyslexie: stoornis of intelligentie” (Uitgeverij Garant B.V.) info@dynamika.nl leerhulpmiddelen.nl Verkoop van hulpmiddelen, advies en begeleiding voor lezen, schrijven, rekenen en nog veel meer! www.leerhulpmiddelen.nl 22 IMPULS&WOORTBLIND MAGAZIN  WERKDAG ADHD IS  RONDUIT PRETTIG IMPULS&WOORTBLIND MAGAZIN INTERVIEW VICTOR REINIER: CREATIEF MET DYSLEXIE IMPULS&WOORTBLIND MAGAZIN INTERVIEW TOMAS   OM NIET TE VOELEN IMPULS&WOORTBLIND MAGAZIN MAGAZIN DIT ZIJN ZE: DE BREINEN ACHTER DURE D€X ADD VOELT ECHT ANDERS IMPULS&WOORTBLIND column karin J ezelf belonen myrthe heeft dyslexie. Als basisschooldocent moet ze dagelijks over elke leerling een stukje in een schriftje schrijven voor de ouders. dit kost haar veel moeite. en nadat er behoorlijke kritiek van ouders was gekomen op hoe ze het geschreven had, is dat er zeker niet gemakkelijker op geworden. Wat kunnen we hieraan doen? We onderzoeken waar ze dan precies last van heeft, op welk moment van de dag ze de stukjes schrijft, hoe dat gaat en of er ook mensen zijn waar ze steun van krijgt. Ze blijkt van haar collega’s meer steun te krijgen dan ze in eerste instantie had gedacht en herinnert zich weer dat verschillende collega’s verontwaardigd waren dat de ouders zo kritisch hadden gereageerd. ook van haar vriend kan ze steun verwachten. Ik vraag of ze wil nadenken hoe ze zichzelf kan belonen als ze een klein stapje heeft gezet. ‘mezelf belonen?’ vraagt ze. ‘dat klinkt raar. dat doe ik eigenlijk nooit.’ toch wordt het in de loop van de sessies steeds makkelijker en leuker hier dingen voor te verzinnen en ervan te genieten. We hebben het over een pen die je kunt uitgummen. Hierdoor is het voor haar veel makkelijker te beginnen met schrijven. Het wordt nu niet zo’n kliederbende als ze iets verbetert en dit geeft haar veel rust. een lekker kopje koffie is de beloning omdat ze de pen heeft aangeschaft. Gedurende de dag schrijft ze voortaan steekwoorden op, waardoor ze daarna beter weet wat ze moet schrijven. Ze blijkt ook steeds afgeleid te worden tijdens het schrijven. de week erna kan ze een kamertje regelen waar ze een kwartiertje ongestoord mag zitten. een leuke film kijken is haar beloning. toch blijkt de volgende sessie dat ze regelmatig vergeet om apart te gaan zitten. Ze verzint een touwtje om haar pols wat haar eraan herinnert. ook dit blijkt na een tijdje te werken. Als beloning hiervoor gaat ze met haar vriend uit eten. Het gaat al met al nu een stuk gemakkelijker. Karin de Jager is dyslexiecoach en ervaringsdeskundige. Ze geeft I & W-leden 10% ledenvoordeel. 23
Page 24
dySCALCULIE BIj VOLWASSENEN calculare is het latijnse woord voor rekenen. dys is Grieks voor ‘slecht’. dyscalculie betekent dus letterlijk ‘slecht rekenen’. Het aantal mensen met dyscalculie is even groot als het aantal mensen met dyslexie, maar van dyscalculie we weten veel minder. daar gaan wij verandering in brengen met een reeks artikelen. deze keer deel 1: wat is dyscalculie? teKst: nel HoFmeester H 24 et meeste weten we over dyscalculie bij kinderen. over dyscalculie bij volwassenen is welgeteld één boek verschenen(1) . In dit artikel beschrijf ik hoe dyscalculie wordt gedefinieerd, wat de kenmerken zijn en hoe dyscalculie er in de praktijk uit kan zien. In een volgend nummer staat de schijnwerper op dyscalculie en onderwijs. Definitie Het protocol ‘ernstige rekenproblemen en dyscalculie’ beschrijft rekenproblemen en dyscalculie in samenhang met elkaar: "ernstige rekenproblemen kunnen ontstaan als er onvoldoende afstemming wordt gerealiseerd tussen het (reken)onderwijs en de onderwijsbehoeften van de student. de kenmerken van het onderwijs sluiten dan niet of onvoldoende aan bij de (aangeboren en verworven) kenmerken van de student. Van dyscalculie is sprake als ernstige rekenproblemen, ondanks langdurige deskundige begeleiding en zorgvuldige afstemming, hardnekkig blijken en onveranderd blijven bestaan." evenals bij dyslexie worden bij het vaststellen van dyscalculie de volgende 3 criteria gehanteerd: • significante achterstand – er is sprake van een ernstige achterstand op één of meer rekendomeinen (bijvoorbeeld temporekenen of hoofdrekenen). dit wordt vastgesteld met gevalideerde rekentoetsen. • Didactische resistentie – ook na gerichte remediëring blijft de achterstand bestaan. (1) a. Desoete, V. van hees, W. Tops, m. Brysbaert. Proef op de som – Studeren met dyscalculie (Boek en DVD) arteveldehogeschool, gent 2012. Nel hofmeester • niet uit andere factoren te verklaren – de rekenproblemen zijn niet te verklaren uit voorafgaand onderwijs, intelligentie of een zintuigelijk probleem. dyscalculie wordt gesignaleerd door de ouders en/of leerkrachten, maar kan alleen worden vastgesteld na onderzoek door een GZ-psycholoog of een orthopedagoog met een bIG registratie. kenmerken Koppelen van hoeveelheden aan teken (Inzicht in de waarde van cijfers) 1. bij schrijven: cijfers spiegelen of omdraaien (37/73). 2. bij een getal als 4251 niet overzien dat de 4 staat voor 4000, de 2 voor 200, enzovoort. 3. moeten nadenken over de hoeveelheid nullen die horen bij ‘een ton’ of ‘een miljard’. Geheugen: onthouden en ophalen en van rekeninformatie (Automatiseren) 4. bij de tafels vaak niet meteen de uitkomst weten, maar via een omweg: 4x8= 5x8 – 8. 5. moeite hebben met het onthouden van prijzen, jaartallen en andere getallen. 6. snel hoofdrekenen is lastig. Procedures – inzicht en toepassing 7. staartdelen en vermenigvuldigen is lastig om te leren. 8. bij het rekenen halverwege de draad kwijtraken en opnieuw moeten beginnen. 9. bij procenten en breuken toepassen wat is geleerd, maar het eigenlijk niet begrijpen. Ruimtelijke oriëntatie en inzicht 10. bij een nieuwe situatie niet kunnen bedenken welke rekenprocedure van toepassing is. 11. niet met een plattegrond overweg kunnen. 12. een tent meerdere keren moeten opzetten voor hij goed staat. 13. moeite hebben met opgaven met driehoeken en andere meetkundige figuren. comorbiditeit en andere combinaties niet iedereen met dyscalculie loopt tegen hezelfde aan. problemen in de jeugd kunnen op latere leeftijd opgelost zijn. en er zijn grote verschillen te signaleren. • Heb je dyslexie, AD(H)D of autisme, dan is het goed mogelijk, dat je een aantal kenmerken min of meer herkent, vanwege de overlap van deze 25
Page 26
breinvarianten. • Heb je alle kenmerken van dyscalculie naast bijv. AdHd, dan spreek je van comorbiditeit. • En misschien herken je weliswaar kenmerken op het gebied van automatiseren, maar ben je toch een exacte denker. • Zoals er schrijvers met dyslexie bestaan, zo zijn er ook wiskundigen met dyscalculie. In zijn boek ‘Getallen ontraadseld’ (2) schrijft Alex bellos over wiskundigen die weliswaar moeite hebben met getalherkenning en bepaalde rekenvaardigheden, maar die uitblinken in andere takken van wiskunde zoals formele logica en meetkunde. hoe pakt dyscalculie uit in de praktijk? Volwassenen met dyscalculie zijn in hun schooltijd tegen vergelijkbare 26 problemen opgelopen als kinderen met dyslexie, maar dan op het gebied van rekenen. Waarschijnlijk kiezen veel leerlingen met dyscalculie voor een schooltype onder hun denkniveau en een vervolgopleiding waarin je zo weinig mogelijk met cijfers hoeft te doen. cijfers helemaal uit je leven bannen lukt echter niet. snel een paginanummer opzoeken, vertrektijden van de trein bekijken, bedenken wat je terugkrijgt aan de kassa bij het boodschappen doen en het invullen van een bankrekeningnummer – het zijn ‘reken-handelingen’ waar je normaal niet bij nadenkt, maar die iedere keer moeite kosten en stressvol kunnen zijn als je dyscalculie hebt. en dan heb ik het nog niet over salaris, boekhouding en belasting! (2) alex Bellos Getallen ontraadseld – Alles wat je moet weten over wiskunde. Kosmos Uitgevers Utrecht/antwerpen, 2010 volgende keer lees in het volgende nummer meer over dyscalculie en onderwijs – over rekenangst, over hoe taal wiskundig inzicht in de weg kan staan en over de rekenmethode in singapore, waar niemand wiskunde uit zijn lespakket gooit! impuls & woortblind wil meer aandacht voor het onderwerp dyscalculie. Wil je reageren op het bovenstaande, heb je suggesties voor activiteiten of ben je geïnteresseerd in initiatieven op dit gebied, mail dan naar: info@impulsenwoortblind.nl. meer weten? Kijk op onze website onder het tabblad dyscalculie nieuw elan jacob D ruk voor i & w tijdens de AlV in november hebben sommige leden al kennis gemaakt met onze nieuwe ambassadeur in politiek den Haag. Hij gaat deuren voor ons openen en ons helpen met onze lobby voor betaalbare medicatie en andere zaken. Welkom bij I & W, Jacob Klompstra! teKst: JulIe Houben “Watisdiejongendruk”, zo luidt de titel van het boek, waarin hij zijn bewogen leven beschrijft: een drukke jongen die op school niet wilde deugen maar wel reteslim was. Hij bleek AdHd en dyslexie te hebben, zo ontdekte hij op 58-jarige leeftijd. op dat moment had hij een mooie baan als ambulanceverpleegkundige. Werk met voldoende adrenalinekicks. en omdat hij nog steeds energie genoeg had naast zijn werk én gedreven was om zaken beter te krijgen in ons land, was hij in zijn vrije tijd ook nog actief bij de VVd. Vanuit de gemeentepolitiek klom hij op tot lid van de landelijke partijcommissie met portefeuille Volksgezondheid. Hij zat aan tafel met alle grote namen en noemde marc rutte en edith schippers gewoon bij hun voornaam. nog steeds trouwens! klompstra dat hij AdHd had vonden ze bij de VVd prachtig. Hij zat al vijf jaar in de partijcommissie en had zijn sporen ruimschoots verdiend. dus nee, hij is er nooit op aangekeken. na zijn diagnose is hij binnen zijn portefeuille Volksgezondheid aan de slag gegaan om AdHd beter op de kaart te zetten. Vooral de dure medicatie is hem een doorn in het oog. er is geen patiëntengroep die zoveel geld opbrengt voor zijn eigen aandoening als die van de AdHd’ers. edith schippers had beloofd dat met meer concurrentie de prijzen omlaag zouden gaan, maar de farmaceuten laten zich niet zo gemakkelijk tegen elkaar uitspelen. Hij is een man van de lange adem. Anders werkt het tegen je. Zo wordt hij nog altijd gevraagd om zes keer per jaar aan te schuiven bij het grote overleg tussen de zorgverzekeraars. Vanwege zijn zinnige inbreng. Hij heeft behalve zijn eigen AdHd-ervaring óók een medische achtergrond, dus hij weet waar hij het over heeft. Vanaf nu zal hij onze voorzitter rob pereira meenemen. en hem ook in contact brengen met waardevolle stakeholders in den Haag. Hij weet hoe de hazen lopen. meer over Jacob Klompstra en zijn boek: http://wp.watisdiejongendruk.nl 27
Page 28
MIRIAM (54 jAAR) MET AdHd Miriam Wauters is Verpleegkundig Specialist GGZ bij PsyQ en bestuurslid van het ADHD Netwerk. Ook is zij initiator van het ADHDcafé Maastricht. maar liefst vier jaar heb ik lopen broeden op het organiseren van een AdHd-café. Ik dacht dat ik het niet zou kunnen, dat ik het overzicht niet zou kunnen houden. tot iemand zei: “doe het gewoon, volgend jaar als we elkaar weer iemand zei: "Doe het gewoon" zien is het er!” Het werd mijn doelstelling van 2016. Achteraf valt het enorm mee en vind ik het heel leuk om samen met pièrre panneye, Jet sonnemans en romy Heutz het café te organiseren. Het is mooi om te zien dat wij elkaar als team goed aanvullen: pièrre is ons manusje van alles, Jet maakt geweldige posters, romy kan goed schrijven en ik zorg voor de sprekers. dat is mijn kracht: vanuit mijn professionele netwerk kan ik eenvoudig mensen benaderen. 28 Zelf vind ik de bijeenkomsten leuk en leerzaam. Wat ik vooral heel fijn vind, is het lotgenotencontact; andere mensen met Ad(H)d tegen komen. mensen die snappen waarom je iets vergeet, je drukker bent dan anderen en dat je bewust met grenzen om moet gaan. mensen met Ad(H)d kunnen elkaar vaak bijna woordeloos begrijpen en dat is mooi om te ervaren! ook van bezoekers hoor ik veel positieve verhalen. Zo zei iemand: “Goh, wat fijn om mensen met Ad(H)d te ontmoeten die werk hebben en een normaal leven leiden.” ook patiënten hebben er baat bij, merk ik. dankzij de bijeenkomst over Ad(H)d en de invloed van (zon)licht, begrijpen patiënten beter hoe ze melatonine en lichttherapie kunnen gebruiken. Het aankaarten van het thema ‘Zorgverzekeringen en de vergoeding van Ad(H)d-medicatie’, vond ik heel belangrijk. Veel zorgverzekeraars vermelden expliciet dat Ad(H)d-medicatie is uitgesloten van aanvullende vergoedingen, terwijl je juist enorme stappen vooruit kunt gaan als je eenmaal de juiste medicatie hebt gevonden. dit doet gewoon pijn. AD(H ca cafe mijn A D ( H ) D = m e jouw H)D afé r tekst: romy heutz 29 HEIdI (47 jAAR) MET Add Heidi Sour is een vaste bezoeker van het ADHD-café Maastricht. Momenteel is ze afgekeurd. Ze woont met twee zoons, twee honden en een kat in Maastricht. mijn eerste bezoek aan het AdHdcafé maastricht was een beetje ‘verplicht vrijwillig’. miriam vertelde dat het haar was gelukt om een AdHd-café in maastricht op te richten en dat ik gewoon moest komen. “Je laat me toch niet in de steek? Je moet komen!”, zei ze. daar kon ik natuurlijk niet onderuit! daarom ben ik toch maar gegaan. tot nu toe ben ik alle keren gekomen. en als het meezit, kom ik elke maand. Zelf ben ik niet op zoek naar lotgenotencontact. Ik bezoek het café vooral omdat ik Add heb en het leuk vind om meer kennis op te doen hierover. de diagnose werd tien jaar geleden gesteld. op dat moment had ik psychische klachten en werd ik doorverwezen naar een psycholoog. de diagnose was een verademing, een bron van herkenning en voelde een beetje als een vrijspraak; als kind werd ik namelijk lui en dom genoemd en hoorde ik vaak dat ik niets kon. nu gebruik ik medicatie en kan ik echt mezelf zijn. Zonder medicatie loop ik rond als een opgefokte stresskip en krijg ik niks gedaan, mét medicatie is er eindelijk rust in de tent. met het onderwerp ‘solliciteren met Ad(H)d’ door loopbaancoach martine Vlendré tijdens de eerste bijeenkomst had ik niet zoveel. "in het café doe ik kennis op" Het onderwerp was voor mij niet zo relevant. Het thema ‘Ad(H)d en de invloed van (zon)licht’ door psychiater bart liesveld vond ik wel heel interessant. ook het thema ‘Zorgverzekeringen en de vergoeding van Ad(H)dmedicatie’ door Jet sonnemans, sprak me aan. doordat ik medicatie gebruik, maak ik jaarlijks hoge kosten. dat heb ik ervoor over, maar het is erg dat zorgverzekeraars dit niet vergoeden. nederland is wat dat betreft een fijn land, zolang je maar niks mankeert. cafe m e d e a n d r u k
Page 30
EUROpEAN BRAINS @ WORK mensen met bijzondere breinen hebben bijzondere kwaliteiten. Al komen die regelmatig in werksituaties niet uit de verf. onbekend maakt onbemind. daarom moeten werkgevers meer kennis krijgen over ‘special brains’. en dat is waar european brains@Work voor is opgericht. teKst: ArdIne KoreVAAr V 30 erkenners medio 2016 kwamen de ambassadeurs die samen een aantal cursussen in europa hadden gevolgd rond special brains en werk bij elkaar om te brainstormen over de voortzetting van dit initiatief van Hans van der Velde. In deze bijeenkomst werd een verkennersgroep benoemd die zou gaan onderzoeken in welke vorm de ambassadeurs het best ondersteund kunnen worden. Hoe organiseren we het samen zo dat de ambassadeurs het voorlichtingswerk, over de kwaliteiten van mensen met een speciaal brein, bij de bedrijven goed over het voetlicht kunnen brengen? Hoe bereiken we zoveel mogelijk belanghebbenden in het werk- en onderwijsveld? In de weken die volgden hebben de verkenners (Geo van dam, pauline coret, Kelly van Gaal en Ardine Korevaar) contact gezocht met alle ambassadeurs en hen geïnterviewd. In die gesprekken kwamen de behoeften, wensen en ideeën duidelijk naar voren. uit de informatie is een voorstel voortgekomen dat op 15 oktober 2016 is voorgelegd aan alle aanwezige ambassadeurs. european brains@work! met algemene goedkeuring werd besloten om een stichting op te richten met de naam: european brains@Work Foundation (ebW). en dat is op 09-01-2017 ook daadwerkelijk gebeurd! de kakelverse stichting heeft als doel: het geven van voorlichting over en het faciliteren van mensen met een speciaal brein in het arbeidsveld en het onderwijsveld, zodat zij hun talenten optimaal in kunnen zetten. de speerpunten van de stichting zijn: a. Voorlichting te geven en aanspreekpunt te zijn: Het geven van voorlichting aan alle stakeholders. b. Het ontwikkelen en verzorgen van permanente educatie aan de ambassadeurs van de stichting. c. Het bewaken van de kwaliteit in uitvoering van de voorlichting. d. Het (laten) doen van onderzoek en bundelen van onderzoeksresultaten ten behoeve van de doelgroepen. e. Fondsenwerving ten behoeve van de uitvoering van de werkzaamheden van de stichting. f. Het onderhouden van contacten met belangengroeperingen en partnerverenigingen. en nu verder Het eerste jaar bestaat het bestuur uit Geo van dam, voorzitter; Ardine Korevaar, secretaris; Aad bouwmeester, penningmeester en pauline coret, algemeen bestuurslid. Zij willen met alle bijdragen van de ambassadeurs zorgen dat er een werkbaar ondersteunend netwerk ontstaat. leuk plan, maar daar komt best nogal wat bij kijken! Zo zijn voor de oprichting van de stichting statuten en een huishoudelijk reglement gemaakt, is er een beleidsplan geschreven wat nodig is om een AnbI status te krijgen. met een AnbI status zijn giften en sponsoring fiscaal aftrekbaar. er is een begin gemaakt met een website en er is een logo gekozen. ook wordt er hard gewerkt aan het ontwerpen van promotie- en presentatiemateriaal. Waaronder een ‘toolkit’ voor bedrijven met voorlichtingsmateriaal. daarmee willen we onder andere mensen in het bedrijfsleven op de hoogte brengen van het bestaan van belangengroepen zoals I&W. commissies er zijn commissies van ambassadeurs aan het werk die zich buigen over inhoudelijke onderwerpen. de commissie kwaliteit, werkt aan het opstellen van een profiel voor de ambassadeur, een scholingsplan, vaktechnische bijeenkomsten en kwaliteitsbewaking voor de bedrijfsbezoeken. de commissie marketing en pr richt zich op onderwerpen als de website en social media en natuurlijk de contacten met belanghebbenden in het werkveld. de commissies kennis en onderzoek en fondsenwerving vormen het derde en vierde aandachtsveld, waarbij fondsenwerving nu achteraan in het rijtje staat maar eigenlijk als eerste genoemd zou moeten worden want 31
Page 32
zonder financiële middelen leidt de inzet van alle vrijwilligers niet tot het gewenste resultaat. volle kracht vooruit de eerste bijeenkomst in januari werd door de weergoden een beetje gedwarsboomd, maar daar laat ebW zich niet door afschrikken! We gaan met volle kracht vooruit. de komende maanden staan in het teken van het scheppen van verdere voorwaarden voor een soepele en kwalitatief goede samenwerking. We beginnen 2017 met het “kwartaal van het huiswerk”, waarin de commissies de verschillende onderwerpen verder uitwerken, het bestuur aan het fondsen werven slaat, de website verder ontwikkeld kan worden, enzovoort, want de lijst met werkzaamheden is hiermee natuurlijk nog lang niet volledig. er moet veel gebeuren en we 32 kunnen best wat hulp gebruiken, financieel maar ook de inzet van mensen met ervaring is welkom. Wil je vrijwilliger worden of ambassadeur? Kan het bedrijf waar je werkt voorlichting gebruiken? Wil het bedrijf waar je werkt ons financieel steunen? neem gerust contact op! Via ebwsecretariaat@gmail.com. wat doet ebw voor i&w ebW gaat voorlichting geven aan bedrijven en instanties. daarbij wijzen we op het bestaan van belangengroepen als I&W. de ambassadeurs zijn allemaal lid van I & W en bereiken mensen die nu geen lid zijn maar dat misschien wel willen worden. ook zijn de ambassadeurs aanspreekpunt voor leden van I&W als het gaat over voorlichting op het werk. uiteraard houden we de leden van I&W op de hoogte van de ontwikkelingen. We hopen op een vruchtbare samenwerking! Zie ook: www.europeanbrains@work.nl boek BOEK autisme en aDhD in één persoon Nog maar betrekkelijk kort geleden repten de instanties niet over het naast elkaar bestaan van de twee diagnoses aSS en aD(h)D, laat staan dat deze officieel in combinatie in de DSm te vinden waren. De laatste paar jaar wordt steeds duidelijker dat dit wel degelijk (veel) voorkomt, maar vaak over het hoofd wordt gezien. In dit boek beschrijft Josine Bouwmans, een vrouw met aSS en aDhD, haar persoonlijke zoektocht naar hoe ze de werelden van aSS en aD(h)D bij elkaar kan krijgen. ritssluiting noemt ze dat. haar beschrijvingen worden door deskundigen Ina van Berckelaer - Onnes en Sander Begeer toegelicht. Belangrijk is wel te vermelden dat Josine een universitaire opleiding heeft genoten en in staat is goed te verwoorden wat deze bijzondere combinatie voor haar betekent. Bij een persoon die minder bagage heeft is een scherp deskundig oog nog nadrukkelijker van belang. De genoemde mede-auteurs tonen dat wel aan. Een waardevol boek dat een lans breekt voor gedegen diagnostiek en niet in de laatste plaats voor personen die zelf met deze complexe combinatie te maken hebben. (Wim de Lau) Auteurs: Josine Bouwmans, Ina van Berckelaer-Onnes, Sander Begeer Lannoocampus (2016), € 19,99 zijwinD. hanDboek voor geluk Bijzonder boek, van twee auteurs die allebei op volwassenen leeftijd een aD(h)D-diagnose hebben gekregen. hoofdpersoon is de Volendammer Jan Koning. Een echte brokkenpiloot die van kinds af aan voortdurend op de Eerste hulp belandt. Soms vette pech, vaker roekeloos gedrag. alle ongelukjes worden met de nodige humor beschreven, waarna –vindingrijk - het getroffen lichaamsdeel zijn zegje doet. Deze anekdotes vormen de rode draad. Zo leren we Jan kennen als een overduidelijke aDhD’er: slim, creatief, altijd haantje de voorste. maar ook snel verveeld, doelloos en gevoelig voor verslavingen. Door deze verhaallijn heen lopen gesprekken met bekende en onbekende Nederlanders (veel sporters) over geluk: wat betekent dat voor jou en hoe word je gelukkig? het levert mooie en rake bespiegelingen op, waar elke lezer wel wat voor zichzelf uit kan halen. Jan vindt uiteindelijk zijn draai als journalist, maar hoe herkenbaar is zijn zoektocht en levensloop. Ik had wat moeite om alle lagen in het boek meteen te snappen, maar ik ben dan ook een lijndenker ;-). het boek pakte me wel en leest heerlijk weg. (Julie houben) Auteurs: Pieter Visscher Jan Koning (2016) Bestellen via bol.com, € 14,95 33
Page 34
VERENIGINGSNIEUWS werkgroep onDerwijs: inclusie worDt De norm. nu het mbo nog. Eind januari kwam de Werkgroep Onderwijs weer bij elkaar. Er was goed nieuws over studeren met een bijzonder brein: het nieuwe VN-verdrag zet de boel ‘op scherp’. Helaas geldt dat niet voor het mbo. Daar ligt dus een taak voor de Werkgroep Onderwijsgroep. Maar we hebben jullie input nodig! tekst: karin jahromi implicaties vn-verdrag ondergetekende doet enthousiast verslag over het jubileumcongres van Handicap & studie in december. Kernboodschap: studenten met een beperking willen geen aparte behandeling maar inspraak en inclusie. de ratificatie van het Vn-verdrag voor Gehandicapten en chronisch Zieken ondersteunt dit met het uitgangspunt dat hen geen gunst verleend wordt maar een recht om te studeren. mbo-student heeft pech tim Huinink meldt terecht dat het mbo hierin een totaal andere positie inneemt. Zo is bijvoorbeeld de klachten- en examenregeling niet geborgd en blijft de directie van de onderwijsinstelling verantwoordelijk voor de uiteindelijke beslissing. ook de uitval op het mbo is zorgelijk, zowel bij studenten als docenten (overload, cultuur, manco van het ontbreken van passend onderwijs etc.) 34 problemen rond digitale schoolboeken Karin Jahromi heeft een verkennend onderzoek gedaan naar de beschikbaarheid van digitale school- en studieboeken. Gebruikers van dyslexiesoftware en programma’s binnen de digitale schoolomgeving geven aan dat er te weinig beschikbare digitale schoolboeken zijn die kunnen worden voorgelezen. dedIcon (met subsidie vanuit oc&W) doet zijn best, maar kan hieraan niet tegemoet komen. ook proberen we in contact te komen met stichting toegankelijke Informatie en commerciële bedrijven die voor digitalisering zorgen. Karin stelt voor contacten binnen de tweede Kamer in te schakelen om dit punt (samen met de mboproblematiek) op de agenda te krijgen voor de komende Kamerverkiezingen. OPROEP: mail je ervaring over het mbo Vanuit de Werkgroep onderwijs komen wij graag in contact met mbo-studenten die zijn vastgelopen of dreigen vast te lopen. Wat is jouw ervaring op het mbo? de werkgroep zal deze verzamelen voor verdere te nemen stappen. mail naar: info@impulsenwoortblind.nl meer over de Werkgroep onderwijs en bovenstaande: Kijk op de website onder belangenbehartiging/ Werkgroep onderwijs gratis voor leDen: online tool voor re-integratie Zit jij ziek thuis en is het de bedoeling dat je weer aan de slag gaat via een re-integratietraject? Dan hebben we goed nieuws voor je! er is sinds kort een online leerprogramma om je te helpen bij alle obstakels en vragen die je tegenkomt in dit proces: www.mijnreintegratieplan.nl. Impuls & Woortblind is partner in dit programma en kan daarom aan 60 leden een gratis licentie voor dit programma bieden! Wat biedt mijn re-integratieplan je precies? • Je leert wat er van je verwacht wordt in een re-integratietraject. • Je krijgt zicht op mogelijke aanpassingen om het werk beter vol te houden. • Je kunt moeilijke gesprekken oefenen. • Je krijgt inzicht in waar het mis is gegaan. • Je vindt een schat aan informatie over alle stappen in het proces. & nieuw perspectief voor rijbewijskeuring bij aDhD en ass Begin januari was er een overleg tussen het CBR en Impuls & Woortblind over de rijbewijskeuringen. Dit was een vruchtbaar overleg waarin bleek dat er zeker mogelijkheden voor verbetering zijn, vooral voor de groep die aantoonbaar verstandig met z'n ADHD omgaat. tekst: julie houben Hieronder een samenvatting van de belangrijkste uitkomsten van dit gesprek: formulier voor stabiele aDhD I & W gaat proberen samen met behandelaren een formulier te ontwerpen waarop zij zelf kunnen aangeven of hun ‘patiënt’ een stabiele vorm van AdHd heeft en hiervoor stabiel medicatie gebruikt óf overtuigend zonder medicatie functioneert. Zo’n formulier bestaat al voor andere aandoeningen maar ligt wat lastiger voor dsm-aandoeningen. geen aDhD meer sommige mensen groeien over hun AdHd heen. Kreeg je als kind de diagnose, maar ben je zo goed als symptoomvrij en gebruik je ook geen medicatie meer wanneer je je rijbewijs gaat halen? laat dit dan door je huisarts of kinderarts aantekenen op je eigen Verklaring! Je hoeft dan niet meer gekeurd te worden namelijk. meldplicht na rijbewijs? Hoe zit het nu met het wel of niet vermelden van je AdHd als je de diagnose pas krijgt nA het behalen van je rijbewijs? Volgens de expert van het cbr is er echt geen meldplicht. bespreek met je arts of je nog goed in staat bent te rijden (meestal zelfs beter mbv medicatie) en laat dit evt optekenen. dan sta je ook stevig als je onverhoopt ooit bij een ongeluk betrokken raakt. speekseltest voor drugs op komst er komt deze zomer een speekseltest voor druggebruik, die bij verkeerscontroles ingezet wordt. Waarschijnlijk zal deze ook positief op stimulantia en dexamfetamine reageren, waarna een bloedtest zou volgen om uitsluitsel te krijgen. Zeer onwenselijk voor ‘brave AdHd’ers’! Wij gaan aan de slag om te zorgen dat dit nare scenario geen praktijk gaat worden. ass en stimulantia = geen rijbewijs ook voor mensen met alleen een Ass-diagnose die goed reageren op stimulantia willen we aan de slag. Zonder AdHd-diagnose mogen zij namelijk geen rijbewijs halen. terwijl inmiddels 20 procent van de mensen met een Ass-diagnose stimulantia gebruikt. dit zijn dus mensen die naast Ass ook AdHdsymptomen hebben. Wij benaderen experts om te kijken wat we voor deze groep kunnen doen. Dyslexie en theorie-examen Verlengd theorie examen voor dyslexie: dit wordt nu overal aangeboden, met geluid voor wie dat wil. een dyslexieverklaring geeft recht op retour van de kosten van € 11,-. Volgens het cbr verloopt dit prima. Kortom: het geeft je kennis, (zelf) inzicht en vaardigheden om jouw re-integratie alle kans op succes te geven. interesse? mail ons: info@impulsenwoortblind.nl Kijk voor een eerste indruk op www.mijnreintegratieplan.nl vragen/opmerkingen? Vragen of opmerkingen over bovenstaande punten? mail ons: info@impulsenwoortblind.nl of bel: 033 – 247 34 84 35
Page 36
IMpULS & WOORTBLINd NEtWERk VOLWASSENEN MEt DySLExIE wat: 2-maandelijkse bijeenkomsten rond een thema wie: peter millenaar - peter.w.millenaar@gmail.com (voorzitter) CONtACtPERSONEN ADHD, ADD, DySLExIE EN DySCALCULIE wat: ervaringsdeskundige vrijwilligers per telefoon en/of mail bereikbaar wie: zie het overzicht op de website www.impulsenwoortblind.nl/contactpersonen WERkGROEP ONDERWIJS Actieve werkgroepen en vrijwilligers I & W wat: belangenbehartiging voor po, Vo, mbo, Hbo en Wo wie: roel Huizen – roelhuizen@gmail.com (voorzitter) Impuls & Woortblind is actief voor en met mensen met Ad(H)d, dyslexie en dyscalculie. Heb je vragen? Heb je een idee voor een actie of een activiteit? Wil je ergens aan meedoen? Hier zie je bij wie je terecht kunt met je vraag of idee! WERkGROEP VOLWASSENEN wat: klankbordgroep voor initiatieven en projecten rond actuele thema’s mbt Ad(H)d, dyslexie en/of dyscalculie wie: sjan Verhoeven – sjan@dynamika.nl (voorzitter) Is de contactpersoon een bestuurslid? mail dan naar info@impulsenwoortblind.nl WEtENSCHAPSCOMMISSIE wat: expertmeetings, begeleiding van studenten, eigen onderzoeken onder achterban, internationale contacten wie: rob pereira (bestuursvoorzitter & portefeuille wetenschap) 36 & AD(H)D-CAFéS wat: maandelijkse bijeenkomsten voor en door mensen met AdHd/Add (zie pag. 39) wie: elly van rijn (bestuurslid portefeuille vrijwilligers) AD(H)D café r FONDSENWERVING wat: zorgen voor stabiele extra inkomsten voor I en W wie: roy de Jong (bestuurslid portefeuille fondsenwerving) REDACtIECOMMISSIE wat: zorgt samen met hoofdredacteur voor inhoud van I & W magazine wie: Julie Houben – julie.houben@ impulsenwoortblind.nl (hoofdredacteur) BEStUUR wat: ook elk bestuurslid heeft een eigen aandachtsveld. Wil je één van hen benaderen met een vraag of idee? stuur dan een mail naar info@impulsenwoortblind.nl wie: rob pereira - bestuursvoorzitter, wetenschap, AdHd roy de Jong- penningmeester, fondsenwerving, dyscalculie, dyslexie monique bekkenutte – secretaris, werkgeverschap, ledenwerving dirk van schie – algemeen, pr, media elly van rijn – algemeen, Ad(H)d-cafés, vrijwilligersbeleid, Add 37 A D ( H k ) u D r = m e d e a n d
Page 38
ALGEMENE INfORMATIE zelf leDenvoorDeel bieDen Als zelfstandige kun je leden van Impuls & Woortblind ook korting bieden op jouw product. denk aan coaching, workshops, rijbewijskeuringen. Wij vermelden je op de ledenvoordeelpagina van onze website. Interesse: mail of bel ons: info@impulsenwoortblind.nl / 033 247 34 84 behoefte aan onDerling contact? Doe een oproep! Heb jij behoefte aan contact met iemand uit jouw omgeving om ervaringen te delen? of misschien liever per mail? De Dyslexielijn de dyslexielijn is een hulpdienst voor vragen over dyslexie. Je kunt bellen naar het landelijk bureau: 033 247 34 84 Wij zorgen dan dat je vraag door de juiste persoon behandeld kan worden. Je kunt je vraag ook mailen: dyslexielijn@impulsenwoortblind.nl omdat iemand met eenzelfde brein als jij je gewoon beter aanvoelt? onder onze leden zijn vast mensen met eenzelfde behoefte! Vanaf nu kun je via onze digitale nieuwsbrieven een oproepje doen. lever je oproep aan via de mail, meld er je woonomgeving bij en mail dit naar: info@impulsenwoortblind.nl. dan sturen wij de reacties aan je door. liDmaatschap bieDt meer! leDen van i&w: • ontvangen 3 keer per jaar Impuls & Woortblind magazine per mail • belangrijke tussentijdse informatie via digitale nieuwsbrieven • 2 keer per jaar een ALV met informatie over de vereniging en interessante lezingen • Korting op de diensten van een aantal coaches met verstand van onze doelgroep • Jaarlijks een ledendag en een congres met fikse ledenkortingen • Korting op themabijeenkomsten 38 oproep Heb jij ervaring met dyscalculie en wil je jouw kennis delen met anderen? dat kan, als I & W-contactpersoon dyscalculie. Interesse? bel of mail ons: 033 247 34 84 / info@impulsenawoortblind.nl Ad(H)d CAféS Door het hele land organiseren wij aD(h)D-cafés. Dé ontmoetingsplek voor iedereen uit onze doelgroep en direct betrokkenen. voor en door ervaringsdeskundigen. ook mensen met dyslexie en/of dyscalculie zijn meer dan welkom. hieronder vind je alle cafés bij jou in de buurt en de vaste dag van de maand waarop je er naar toe kunt. voor adres- en contactgegevens per café, kijk op onze site: www.impulsenwoortblind.nl/aD(h)D-cafés noorD hollanD aD(h)D-café amsterDam Iedere eerste woensdagavond van de maand vanaf 20.00 uur zuiD hollanD aD(h)D-café DelflanDen Iedere tweede woensdag van de maand van 19.30 tot 22.00 aD(h)D-café barenDrecht Iedere derde dinsdag van de maand van 20.00 tot 22.30 aD(h)D-café DorDrecht Iedere tweede woensdag van de maand vanaf 19.30 aD(h)D-café strijen Iedere eerste donderdag van de maand van 20.00 tot 23.00 Drenthe aD(h)D-café assen Iedere laatste vrijdag van de maand van 20.00 uur tot 23.00 overijssel aD(h)D-café zwolle Iedere tweede dinsdag van de maand van 20.00 tot 22.00 aD(h)D-café hengelo Iedere tweede dinsdag van de maand van 20.00 tot 22.30 gelDerlanD aD(h)D-café ermelo Iedere eerste vrijdag van de maand van 20.00 tot 00.00 uur aD(h)D-café arnhem en omstreken Iedere eerste maandag van de maand vanaf 19.30 uur utrecht zeelanD aD(h)D-café vlissingen Iedere tweede woensdag van maand van 20.00 tot 22.30 brabant aD(h)D-café breDa Iedere derde dinsdag van de maand van 19.30 tot 23.00 limburg aD(h)D-café maastricht Iedere eerste vrijdag van de maand van 19.00 tot 21.30 aD(h)D-café amersfoort Iedere tweede vrijdag van de maand van 19.30 tot 22.00 aD(h)D-café utrecht Iedere eerste donderdag van de maand vanaf 21.00 aDhD xtra www.adhd-xtra.nl staat voor gratis onafhankelijk interactief lotgenotencontact voor mensen uit onze doelgroep. adhd tra X lotgenotencontact Het forum is er voor ervaringsdeskundigen en direct betrokkenen (partner, ouders, broers en zussen) maar ook voor professionals in zorg en onderwijs. zelf een aD(h)Dcafé opzetten? wij helpen je! Is er geen Ad(H)d-café bij jou in de buurt? Zoek een partner en start er eentje. Impuls & Woortblind kan je helpen met een duidelijke handleiding over de aanpak. bel of mail ons voor meer informatie: 033 247 34 84 / info@impulsenwoortblind.nl 39