0

ExPress Magazine voor gepensioneerden van VVG-PGB 6e jaargang nr. 2 In dit nummer: Hollands Glorie in het Suezkanaal Het Nederlandse Boskalis weet eind maart de blokkade door de mastodont Ever Given op te heffen. Hans Kamps, voorheen Boskalis, is sinds kort PGB-bestuurder. juni 2021 De Carishof Een paradijs in de Limburgse heuvels PGB bestuurslid Peggy Wilson: Wij willen niet dat ons pensioengeld wordt ingezet voor de productie van clusterbommen Dit is een uitgave van Pluimveemuseum Barneveld

In dit nummer 2-3 Het land ligt plat, VVG begint iets nieuws 4-5 Waar is de VVG voor en wat heeft u er aan? 6-7 Hans Kamps let bij PGB op de centen 8-9 Matthijs Smits brengt zijn passie tot leven 10 11 VVG-PGB maakt werk van interessante ledenvoordelen De rente is net als de regen. Column van Edwin de Jong 12-13 Gepensioneerden moeten meebeslissen over nieuw pensioenstelsel 14-15 Govert van der Peijl: Als je steeds naar alles kijkt, ga je dingen uit het oog verliezen 16 17 Verantwoordingsorgaan bereidt zich voor op belangrijke jaren Ook VO speelt een rol in klimaatbeleid 18-19 Tineke Ouwendijk halve eeuw motor van de Gelderse opera en operette 20-21 Vragen aan Pensioenfonds PGB over nieuwe pensioenstelsel 22-23 Alles over de kip en het ei in Pluimveemuseum Barneveld 24-25 Onze 100 jarige leden in het zonnetje 26 27 Ronald Heijn een jaar bij PGB Colofon Het land ligt bestuurlijk plat. Althans, dat constateer ik op het moment dat ik dit schrijf, begin mei. Het zou heel bijzonder zijn als daar ondertussen al verandering in is gekomen. Mede daardoor loopt de pensioenwetgeving nu vertraging op, waardoor ook de invoering van het nieuwe pensioenstelsel verder uit het zicht raakt. Onze Koepel Gepensioneerden zal de trommel ongetwijfeld nog harder roeren om te pleiten voor minder rigide rekenregels, zodat indexatie misschien toch binnen bereik komt. cOlOFON ExPress is een uitgave van VVG-PGB. 6e jaargang nummer 2 Redactie: Theo Leoné, Ruud Peys, Tonnie Klein Hemmink, Jos van Rijsingen en Nicoline Maarschalk Meijer Eindredactie: Geer Meershoek en Piet Oosthoek Vormgeving en DTP: Hans Brand Druk: Drukkerij Tuijtel Oplage: 14.000 stuks Reacties kunt u sturen naar: redactie@vvgpgb.nl 2 Afwachten maar. Ik gebruik de verdere ruimte daarom graag voor iets heel anders. Als bestuur van de VVG hebben we met het bestuur van PGB gesproken over mogelijkheden meer samen te werken. We hebben het plan opgepakt samen een soort digitaal platform te beginnen, een community in modern reclamejargon, maar we kunnen het ook gewoon een digitaal forum noemen. Het biedt de deelnemers de mogelijkheid informatie uit te wisselen, vragen te stellen aan elkaar of aan ons of PGB, soms zelfs (online) met elkaar in gesprek te gaan en misschien nog veel meer wat we nu nog niet kunnen bedenken. Als dit een succes wordt, kunnen we het middel vaker inzetten om met elkaar in contact te treden, of groepen onderling te faciliteren. De VVG en PGB willen er ervaring mee opdoen, werkende weg ontdekken hoe we zo’n platform moeten inrichten om het tot een nuttig instrument te maken voor onze achterban. Na een paar maanden gaan we deze proef evalueren om ervan te leren en conclusies te trekken. We zoeken daarom geïnteresseerde en nieuwsgierige leden die willen meedoen aan dit experiment. Vooralsnog zetten we het thema pensioen heel breed centraal. Dat kan op allerlei manieren worden aangevlogen. Het nieuwe stelsel, waarom kan er nu nog niet geïndexeerd worden, zit er straks nog voldoende in de pot voor uw kinderen of kleinkinderen? Zin en onzin van maatschappelijk verantwoord beleggen. Welke kosten maakt ons pensioenfonds? Wat kan ik regelen voor mijn nabestaanden? Is een levenstestament noodzakelijk, en ga zo maar door. U moet er wijzer van worden, maar ook uw mening kunnen geven of toetsen aan die van andere gepensioneerden. Als u interesse hebt om mee te doen, vraag ik dat te melden via onze website www.vvgpgb.nl Aanmelden onder de knop: Aanmelden forum. Graag onder vermelding van uw naam, leeftijd en het laatste bedrijf waar u gewerkt heeft voor uw pensioen. Als u meer van uzelf wilt vertellen, mag dat natuurlijk ook. Verder horen we graag naar welke onderwerpen uw interesse uitgaat. Ondertussen wens ik u een fijne zomer toe. Vaccinatie in de bovenarm, coronavirus op zijn retour! Jos van Rijsingen Voorzitter VVG-PGB Het land ligt plat, de VVG begint iets nieuws

In gesprek met PGB op 22 juni Pensioenfonds PGB vindt het belangrijk te weten wat er leeft bij de achterban. Het bestuur hoort via het verantwoordingsorgaan, de sectorcommissies van bedrijfstakken en via het bestuur van de VVG wat werknemers, werkgevers en gepensioneerden vinden. ALV 13 oktober in Amersfoort De algemene ledenvergadering is in verband met de coronapandemie verplaatst naar oktober. Op woensdag 13 oktober is het Eenhoorn Meeting Center tegenover het station in Amersfoort gereserveerd voor de Vereniging van Gepensioneerden van Pensioenfonds PGB. We willen er dan op de gebruikelijke manier weer een mooie dag van maken met tijd voor ontmoeting, lunch, informatieplein, interessante sprekers en de officiële zaken die op een ledenvergadering besproken en besloten moeten worden. De officiële uitnodiging volgt later. We gaan ervan uit dat we na de zomer weer onbevangen bijeen kunnen komen. Voor degenen die toch nog huiverig zijn of voor wie de reis een probleem is, willen we een livestream organiseren. Dan kunnen zij de vergadering vanachter hun computer (of tablet of smart Phone) bijwonen. Maar het is ook belangrijk om direct contact te hebben en benaderbaar te zijn. Zeker nu. Door het nieuwe pensioenstelsel komen er grote veranderingen op ons af, en is het fijn om hierover met elkaar in gesprek te zijn. Na een succesvolle eerste digitale groepsontmoeting in januari, houdt bestuursvoorzitter Jochem Dijckmeester op dinsdag 22 juni 2021 om 14 uur weer een ‘Teams-meeting’ voor deelnemers die meer willen weten over het nieuwe pensioenstelsel. Of die willen vertellen hoe ze tegen de veranderingen aankijken. Wilt u hierover graag in gesprek? Meldt u zich dan aan via communicatie@ pensioenfondspgb.nl Het digitale gesprek duurt ongeveer een uur. PS: Een ander belangrijk thema is maatschappelijk verantwoord beleggen. Wilt u daarover eens in gesprek met het bestuur en een van de specialisten van Pensioenfonds PGB? Na de zomer wordt hierover een ontmoeting gehouden. Daarvoor kunt u zich nu alvast aanmelden. 3

Waar is de VVG voor en wat heeft u er aan? De VVG-PGB is in 2013 opgericht en komt voort uit enkele kleinere bestaande verenigingen van gepensioneerden van bij Pensioenfonds PGB aangesloten bedrijven. De belangrijkste doelstelling is het behartigen van de belangen van de leden bij het pensioenfonds. Er wordt niet alleen gelet op de belangen van de ruim 90.000 pensioengerechtigden; ook de belangen van toekomstige gepensioneerden (mensen die nu nog in een PGB-sector werken en mensen die elders werken maar die bij PGB nog wel een pensioen hebben staan, de zogeheten ‘slapers’) worden meegenomen. De vereniging is ook klaar voor de nieuwe bevoegdheden en verantwoordelijkheden die de gepensioneerden een paar jaar geleden kregen toegekend in de Pensioenwet. Dat betekent dat gepensioneerden zich sterker moesten organiseren om dat ook daadwerkelijk tot zijn recht te laten komen. Inmiddels is zo’n vijftien procent van de PGBgepensioneerden lid van onze vereniging. Om bij de invulling van het pensioenakkoord te kunnen spreken namens de gepensioneerden, geldt een ondergrens van tien procent. Hier voldoet de VVG-PGB dus ruimschoots aan. Voordragen bestuurders Gepensioneerden hebben bij Pensioenfonds PGB het recht twee (van de tien) leden van het bestuur voor te dragen. Vakbonden hebben dat recht ook, maar de laatste jaren neemt de VVG-PGB hierbij het voortouw. De twee op onze voordracht benoemde bestuurders zijn Tom Vollebergh (1957), bestuurslid sinds juni 2014 met als portefeuille uitbesteding en ICT, en Ronald Heijn (1965) bestuurslid sinds begin 2020 met als portefeuille innovatie op gebied van communicatie, dienstverlening en pensioenproducten. Ronald Heijn legt zijn rol als bestuurder ook verder uit in een column op pagina 26 van deze ExPress. Daarnaast benoemt de VVG drie (van de achttien) leden van het verantwoordingsorgaan (VO) van 4 Pensioenfonds PGB. Gepensioneerden hebben samen zes leden. De andere drie worden benoemd door de vakbonden. Aan het VO legt het PGB-bestuur verantwoording af over het beleid, de strategie, activiteiten en dergelijke. Bij veel besluiten moet het bestuur van het pensioenfonds vooraf advies vragen. Bijvoorbeeld als het gaat om beloningen van het bestuur, aansluiting van nieuwe fondsen, de overdracht van vermogens en bij het vaststellen van de premiehoogte. Het verantwoordingsorgaan heeft het recht van bindende voordracht voor de benoeming van leden van de raad van toezicht. Onze drie vertegenwoordigers in het VO zijn Tonnie Klein Hemmink (1949), sinds mei 2014, Jos van Rijsingen (1953), sinds mei 2016, en Nicoline Maarschalk Meijer (1951), sinds mei 2018. Premiehoogte De VVG-PGB speelt in het verantwoordingsorgaan van Pensioenfonds PGB een actieve rol. Zo is onze voorzitter Jos van Rijsingen ook voorzitter van dat VO. Hij zelf zegt er over: “Als vertegenwoordiger van de VVG let ik goed op of de gepensioneerden niet benadeeld worden. Bijvoorbeeld bij het vaststellen van de premiehoogte. Als VO-lid moet ik beoordelen of álle groepen door het bestuur fair behandeld worden. Omdat ik ook lid ben van de commissie communicatie heb ik er extra aandacht voor dat het pensioenfonds iedereen De Vereniging van Gepensioneerden PGB telt inmiddels meer dan 14.000 leden. Dankzij de aansluiting van nieuwe fondsen en onze wervingscampagne is het ledental de laatste maanden flink gegroeid. We zijn daarmee ook één van de grootste VVG’s in ons land geworden. Maar wat hebben die leden - ‘oude’ getrouwen en nieuwe - aan die vereniging? Even voorstellen! steeds goed informeert. Ook het verantwoordingsorgaan heeft nu een plan gemaakt om het contact met de achterban te intensiveren.” Het bestuur van de VVG-PGB overlegt regelmatig met ‘onze’ bestuurders en met onze vertegenwoordigers in het verantwoordingsorgaan. Dat gaat zowel over actuele zaken als over onderwerpen die meer op lange termijn van belang zijn voor de leden. De leden van de VVG-PGB worden via ExPress, de nieuwsbrieven en onze website op de hoogte gehouden van het werk van het

verantwoordingsorgaan en de inbreng van onze vertegenwoordigers. Daar kunt u op reageren, zoals veel leden ook doen. Deze inbreng wordt erg op prijs gesteld en meegenomen bij de verdere afwegingen. Nieuw pensioenstelsel Zoals in een eerdere ExPress gemeld, krijgt het verantwoordingsorgaan in het nieuwe pensioenstelsel en vooral bij de invoering daarvan (‘invaren’ genoemd, in pensioenjargon) een zwaardere rol. Het verantwoordingsorgaan bereidt zich daar, in samenwerking met PGB, nu al op voor. Het VVG-bestuur zelf kijkt tegelijkertijd naar mogelijkheden om geïnteresseerde leden meer bij het moeilijke traject van dit ‘invaren’ te betrekken. Omdat wij gehoord moeten worden voordat het bestuur de concrete plannen maakt, kunnen wij namens de gepensioneerden inbreng leveren. Zo willen we ervoor zorgen dat voldoende rekening wordt gehouden met onze belangen. De VVG-PGB behartigt de belangen van de leden ook op nationaal niveau door middel van politieke en publieke beïnvloeding. Dat gebeurt via de Koepel Gepensioneerden waar De VVG-PGB behartigt de belangen van gepensioneerden op een aantal manieren: I: Deelname aan het verantwoordingsorgaan met drie door de VVG benoemde vertegenwoordigers; II: Het voordragen van bestuursleden die namens de gepensioneerden zitting hebben in het bestuur van Pensioenfonds PGB; III: Politieke en publieke beïnvloeding via de Koepel Gepensioneerden; IV: Ontwikkelen van ledenvoordelen; V: Bevorderen van onderling sociaal contact; VI: Inbreng bij de nieuwe pensioenregelingen onze vereniging bij is aangesloten. Twee leden van het VVG-bestuur, vicevoorzitter Henk van der Rijst en Thijs Reuder, bezoeken de ledenvergaderingen van de Koepel en nemen deel in werkgroepen. De onlangs benoemde voorzitter John Kerstens legt in een interview op pagina’s 12 en 13 uit wat de Koepel doet. Ledenvoordelen Een derde vorm van belangenbehartiging zijn de ledenvoordelen, met name korting op ziektekosten- en schadeverzekeringen. Dat is in het VVG-bestuur de ‘portefeuille’ van Thijs Reuder die op pagina 10 van deze Express uitleg geeft. De VVG-PGB kijkt voortdurend of het pakket ledenvoordelen uitgebreid kan worden. Zoals gezegd willen we de leden van de VVG-PGB in de nabije toekomst actiever informeren en betrekken bij de uitwerking van het pensioenakkoord. Daarvoor zou met behulp van onder meer sociale media een platform, zeg maar een ‘community’ van geïnteresseerde leden kunnen worden gemaakt. Zie voor nadere informatie de column van onze voorzitter Jos van Rijsingen op pagina 2 van deze ExPress. Contact met de achterban is sowieso van belang. Het ‘bevorderen en in stand houden van contacten tussen de leden’ staat in de statuten van onze vereniging. We hebben, althans in normale tijden, jaarlijks de algemene ledenvergadering waar honderden leden niet alleen horen hoe de vereniging reilt en zeilt, maar ook van de gelegenheid gebruik maken om oude collega’s weer eens te spreken. Het bestuur van de VVG-PGB zoekt naar mogelijkheden om die sociale activiteiten uit te breiden. Ook wil de vereniging initiatieven op dit gebied vanuit de ledenkring graag ondersteunen. De vraag is of leden daar behoefte aan hebben. Heeft u daar een mening over, dan horen we dat graag. Ruud Peys 5

Oud-Boskalis-directeur Hans Kamps nu verantwoordelijk voor financiën PGB Boskalis. Het puur-Hollandse bedrijf stond eerder dit jaar volop in de schijnwerpers door de spectaculaire en uitstekend verlopen bergingsactie van de Ever Given, het in het Suez Kanaal vastgelopen mega-containerschip van rederij Evergreen. Bijna in dezelfde week werd dichter bij huis ook het kapseizende Nederlandse vrachtvaartuig Eemslift Hendrika veilig naar een haven in Noorwegen gebracht. Datzelfde Boskalis is ook al sinds 2014 aangesloten bij Pensioenfonds PGB. Bijna 1400 gepensioneerden krijgen maandelijks hun pensioen van PGB, terwijl het bedrijf samen met enkele branchegenoten goed is voor ruim 4400 actieve deelnemers en slapers. Begin dit jaar is de vroegere Chief Financial Officer van wat officieel heet Koninklijke Boskalis Westminster, Hans Kamps (61), toegetreden tot het bestuur van ons pensioenfonds. ‘’Ja, zo’n operatie als in het Suezkanaal roept wel weer mooie herinneringen op. Ik ben er natuurlijk niet meer bij betrokken zoals toen ik in de directie zat, maar die bedrijfstrots komt wel weer boven. Er zijn in de loop der jaren wel grotere en moeilijker klussen geweest maar deze in het Suezkanaal kreeg erg veel publiciteit. Dat Boskalis-gevoel leeft ook bij veel gepensioneerden, ik heb heel wat telefoontjes gekregen. Veel mensen hebben jarenlang bij Boskalis gewerkt, of bij bergingsbedrijf SmitTak dat we in 2010 hebben overgenomen. Als je bij zo’n bedrijf in dienst kwam, dan was je of zo weer vertrokken omdat de cultuur niet bij je paste, of je bleef er vaak je hele werkzame leven. Het aantal mensen met heel veel dienstjaren is groot. En ook daarna blijft die binding. Bij mijn afscheid van Boskalis in 2019 had ik nadrukkelijk ook mensen gevraagd met wie ik vroeger had samengewerkt, daar waren collega’s bij die al tien of zelfs twintig jaar geleden met pensioen waren gegaan.’’ Overgang naar PGB Kamps, die meer dan dertig jaar bij Boskalis werkte en er van 2006 tot 6 Van Hollands Glorie naar een heel andere wereld 2019 financieel topman was, kende de pensioenwereld én Pensioenfonds PGB al goed. ‘’Ik ben voorzitter geweest van het eigen bedrijfspensioenfonds en heb destijds ook leiding gegeven aan de overstap van het BoskalisPensioenfonds naar PGB. Dat geldt dan voor het stafpersoneel. Opvarenden van de schepen horen bij het pensioenfonds voor de waterbouw, waar ik overigens ook in het bestuur heb gezeten. Als ze buiten territoriale wateren werken, dan zitten ze sinds een paar jaar ook bij PGB. We waren er bij de overgang van het Boskalispensioenfonds toen, in 2014, al van overtuigd dat PGB een goed geleid, uitstekend pensioenfonds was. Wat dat betreft zijn we niet teleurgesteld. Pensioenfonds PGB is een efficiënte instelling met een goed werkende eigen uitvoeringsorganisatie. Om die reden heb ik de benoeming tot lid van het bestuur ook aangenomen. Ik zit in het bestuur namens de werkgevers en ben ook benoemd tot vicevoorzitter. Later dit jaar ga ik zelf met pensioen. Ik heb nog niet de AOW-gerechtige leeftijd, maar mijn pensioen gaat wel in. Dat krijg ik ook voor 100 procent van Pensioenfonds PGB. Je kunt dus zeggen dat er dan nog een extra gepensioneerde in het bestuur zit.’’ Enorm verschil ‘’Wat zijn mijn eerste ervaringen? Directeur zijn van een internationale, beursgenoteerde onderneming of één van de tien – parttime - bestuurders van een pensioenfonds, dat is een enorm verschil. Zeker bij een onderneming als Boskalis moeten vaak in de kortst mogelijke tijd heel belangrijke beslissingen met veel consequenties worden genomen. Dat is in een bedrijf met schepen, baggervaartuigen, veel expertise op dat gebied, wereldwijd aanwezig. Er zijn niet veel landen in de wereld waar Boskalis niet geweest is. Dat ligt allemaal heel anders bij een pensioenfonds, de pensioenwereld is veel meer een papieren wereld. Er zijn wel overeenkomsten, zoals de verantwoording, het naar buiten brengen van informatie, het toezicht ook. Maar verder is het een heel andere wereld.’’ ‘’Ik heb het verzoek om bestuurder van Pensioenfonds PGB te worden graag aangenomen, zeker ook vanwege de uitdaging om het nieuwe pensioenstelsel in te voeren. Pensioen moet goed geregeld zijn, bij een maatschappelijke organisatie waar samen optrekken belangrijk gevonden wordt. Dat vond ik als lid van de raad van bestuur van Boskalis en dat is ook nu een belangrijke reden om

actief te worden in het bestuur van Pensioenfonds PGB. Maar ik moet in alle eerlijkheid zeggen: als een ander pensioenfonds me had gevraagd, dan had ik het waarschijnlijk niet gedaan.’’ Hans Kamps: ‘…kostenbesparing voorop…’ Financiën Binnen het PGB-bestuur is Kamps verantwoordelijk voor de financiën. ‘’Dat betekent dan het financiële reilen en zeilen van het pensioenfonds zelf. De begroting, het financiële jaarverslag, de financiële verantwoording en audits. Dat sluit dus prima aan bij mijn ervaring als financieel directeur. Daarbij staan de kostenbewaking en verdere besparing op de kosten voorop. Hoe kunnen we de pensioenketen en de uitvoering ervan zo efficiënt mogelijk inrichten. We zijn daar bij Pensioenfonds PGB al flink mee bezig. Onlangs heeft de Autoriteit Financiële Markten geconstateerd dat een aantal fondsen de kosten niet voldoende onder controle hebben. Die hebben ook allemaal een brief ontvangen. Wij hebben geen brief gekregen, dat zegt voldoende. Maar we zijn er nog niet. Verder terugdringen van de kosten per deelnemer blijft één van onze prioriteiten, zeker voor mij in mijn bestuursrol. Dat is immers in het belang van alle deelnemers: actieven, slapers en zeker ook de gepensioneerden.’’ Kamps is als bestuurder ook nauw betrokken bij communicatie met de achterban, onder meer via de strategische werkgroep Trustee en Community. ‘’Voor ons als bestuur staat een goede communicatie naar alle deelnemers bovenaan. Dat geldt zeker voor de komende tijd als we het Pensioenakkoord in de praktijk moeten gaan invoeren. Dat is een heel ingewikkelde operatie waarbij voor alle partijen grote belangen op het spel staan. Dat steeds zo goed en duidelijk mogelijk uitleggen is dus één van onze belangrijkste taken, hoe zorgen we er voor dat alle belanghebbenden op de juiste manier worden geïnformeerd en ook betrokken worden. Die communicatie zelf laat ik overigens graag vooral over aan Jochem Dijckmeester, de voorzitter van ons bestuur. Hij is daar gewoon erg goed in. Bij voorkomende gelegenheden zal men mij misschien wel tegenkomen, maar Jochem is de man die het ’t beste kan uitleggen.’’ Ruud Peijs De MSC Rifaya komt aan in de haven van Rotterdam. Het is het eerste schip dat vanuit het Suezkanaal in Rotterdam aankomt na de blokkade door het schip Ever Given (zie voorpagina). Verantwoordelijk voor het losmaken was de Papendrechtse baggeraar Boskalis. Het vlottrekken van het vierhonderd meter lange containerschip ging verrassend soepel. FOTO ANP Robin Utrecht 7

Matthijs Smits brengt zijn passie tot leven Een paradijs in de Limburgse heuvels Berendsen me dat de aanvaring de doorslag had gegeven. Dit waren juist de mensen die hij zocht. Met jaknikkers kon hij niets.” Matthijs Smits: “We bakken een Hollandse variant van de Limburgse vlaai.” Verhuizen van ’s-Graveland naar het zuiden van limburg? Geen goed idee. Maar bij het zien van de eeuwenoude carréboerderij De carishof vielen Matthijs Smits en zijn partners Hans de Vree en Henk Govers in 2002 als een blok voor de hoeve. Gedrieën voegden zij in Klimmen een droomtuin toe die in goede jaren minstens 2500 bezoekers trekt. Matthijs Smits (Haarlem, 1949) groeit op in Heemstede en wil meteoroloog worden. Hij noteert de veranderingen in het weer en raakt er al vroeg van overtuigd dat het klimaat aan het veranderen is. Oei, de studie wis- en natuurkunde in Utrecht blijkt saai en moeilijk. Dan maar economie en bijvak Spaans aan de Vrije Universiteit in Amsterdam – dan kun je nog alle kanten op. “Ik had geen idee dat de VU een 8 gereformeerd instituut was. Ik kwam elk college vijf minuten te laat om niet mee te hoeven bidden. Sloop dan stilletjes naar binnen.” De studie economie en bijvak Spaans nemen 8,5 jaar in beslag. Het studietempo wordt flink gedrukt door een groeiende interesse voor Israël, de politiek van D’66 en de kans om in een baan voor halve dagen meer te verdienen dan de studietoelage van zijn ouders. “Bij adviesbureau Van de Bunt werd ik een soort manus-van-alles. Zette een nieuwe bibliotheek op en voorzag de adviseurs van boeken en rapporten. Ik kon niet doorstromen. Dus keek uit naar een andere baan.” Het Financieele Dagblad De werkgever waarvoor Smits het langste zal werken is Het Financieele Dagblad. “Bij mijn sollicitatie kreeg ik een aanvaring met hoofdredacteur Christiaan Berendsen. Tot mijn verrassing werd ik toch aangenomen. Waarom? Jaren later vertelde Smits brengt de opera in de kolommen van het FD, struint het land af naar bedrijventerreinen, zet de pagina Mens op. Krijgt bij zijn afscheid in 2009 te horen dat hij toch vooral herinnerd zal worden als de man die naast al die bedrijven de mens binnen Het Financieele Dagblad gebracht heeft. In 1998 – het jaar dat Matthijs in Houthem-Sint Gerlach Hans en Henk leert kennen - breekt een tijd van pendelen aan tussen zijn huis in ’s-Graveland, de FD-redactie in Amsterdam en in de weekenden het driemanshuishouden in de Betuwe. Drie jaar later staat de focus van alle drie op Zuid-Limburg. Gaan we naar De Carishof? Als in 2002 de verkoop beklonken is, wachten Matthijs nog zeven jaren van pendelen. In het voorjaar van 2009 gaat hij op een leeftijd van 59 in de VUT. "Ze vinden het wel leuk, zo'n Hollandse vlaai" “Anderhalf jaar na de aankoop hadden we de tuin op orde. In 2003 lieten we een stuk weiland omploegen en kreeg de tuin zijn huidige grootte van 3800 vierkante meter.” Een periode breekt aan van veel tuinen bezoeken. Al gauw komt de vraag of de bewoners de tuin van De Carishof niet voor het publiek toegankelijk willen maken? “In 2005 ging de tuin voor het eerst een weekend open. Gratis toegankelijk. We werden overlopen. Twee jaar later stelden we een vrijwillig tarief in, waaraan ruimhartig werd voldaan.” Op het succes voortbordurend sluit De Carishof zich aan bij een groep van Zuid-Limburgse droomtuinen. De groene paradijsjes (www. zuidlimburgsedroomtuinen.nl) zijn op vaste dagen te bezoeken of op afspraak. Duizenden tuinclubjes “De wereld van de tuinen was ons IN TERVIEW

Bakhuis in oude stijl. onbekend. Je hebt in Nederland én daarbuiten duizenden clubjes die met groepen in een paar dagen tuinen bezoeken. Te gast waren mensen uit onze direct omringende landen maar ook uit Canada, China en Rusland. De Amerikanen combineren de tuinen dikwijls met een bezoek aan het oorlogskerkhof in Margraten.” Om de groepen goed te ontvangen, besluiten de drie van De Carishof lunches aan te bieden. Groente en fruit komen uit de eigen tuin. “Voor corona uitbrak, hadden we met gemak 2500 bezoekers per jaar. Het aantal lunches? Zo tussen de 200 en 250. De gasten krijgen vlaai met fruit uit de tuin. Een Hollandse variant. Het fruit komt boven op zandgebak-deeg. Vinden ze hier wel leuk, zo’n Hollandse vlaai.” Matthijs roemt De Carishof als een carréboerderij “met de grootste tuin van Nederland”. Ieder voorjaar opnieuw komen tussen de hagen, om de vijver en rond een Oorlog vervormt een mens Matthijs Smits heeft een hechte relatie met Israël. Hij bezocht het land een keer of 25, dikwijls in een periode van drie maanden. “Mijn mooiste artikel ooit schreef ik over Yad Vashem in Jeruzalem. Ik bezocht het herdenkingsmuseum samen met een man die de oorlog overleefd had en een dochter van de tweede generatie, getraumatiseerd. De man was nog nooit in het museum geweest en liep steeds sneller, naar de bevrijding toe. De getraumatiseerde dochter ging juist steeds langzamer. Aan mij om de twee bij elkaar te houden.” Smits schreef twee oorlogsboeken: Bergen Belsen en Daarna (als ghostwriter voor Micha Gelber) en Over leven (als ghostwriter voor Ernst Verduin die vier concentratiekampen overleefde). Zijn eigen oorlogsdagboek over Israël in 1973 ligt veilig opgeborgen.“Oorlog zet een bagage op je nek die je nooit meer kwijtraakt. Het omgaan met de oorlog heb ik altijd goed kunnen hanteren. Nu ik een oudere man aan het worden ben, gaat dat niet meer zo goed. Misschien sla ik op mijn sterfbed het dagboek nog een keer open. Oorlog maakt dat je praat over atoomwapens alsof het over kinderspeelgoed gaat. Oorlog vervormt een mens.” bakhuis 25.000 bloembollen tot leven. “Als het weer meewerkt, heb je hier tien kilometer diep uitzicht over het Limburgse heuvelland. Nergens bebouwing. Waar elders vind je zo’n grote tuin? Nergens.” Smits’ lofzang vindt zijn weerslag in het boek De Carishof, van passie naar paradijs. Naast 70 procent illustraties schetst Matthijs in vijf korte verhalen zijn droomtuin in Klimmen. Voor meer informatie: www.decarishof.nl Theo leoné De tuin van De Carishof trekt jaarlijks duizenden bezoekers. 9

VVG-PGB maakt werk van interessante ledenvoordelen ‘’De leden van de VVG-PGB kunnen profiteren van een aantal interessante ledenvoordelen. Dat kan aardig oplopen, je kunt bijvoorbeeld al snel een paar honderd euro besparen op je autoverzekering. Ook Personeelsvoordeelwinkel. nl, waar we sinds kort mee samenwerken, heeft leuke aanbiedingen. Wel is het zo dat we altijd zoeken naar gerenommeerde en betrouwbare partners, het moet niet zo zijn dat we achteraf klachten en problemen krijgen, want daar doen we de leden geen plezier mee.’’ Thijs Reuder is in het bestuur van de vereniging ‘belast’ met die ledenvoordelen. ‘’Het gaat bij onze vereniging in de eerste plaats om de pensioenen, dat blijft natuurlijk ook zo. Maar we zijn al in een vroeg stadium gaan kijken of we de leden ook op andere manieren iets konden bieden. Het gaat niet om enorme bedragen en het is zeker niet voldoende om het nu al jaren uitblijven van de indexatie op onze pensioenen op te vangen. Maar alle beetjes helpen en voor wie er goed induikt, zijn er best aantrekkelijke voordelen te behalen.’’ Op dit moment gaat het om vier ‘aanbiedingen’. Zorgverzekeraar VGZ biedt leden van de VVG-PGB korting op de zorgpolis, een hogere korting op aanvullende verzekeringen alsmede een aantal extra diensten. De korting op de zorgpolis bedroeg voor de basisverzekering vroeger 10 procent maar dat is door de regering teruggeschroefd naar 4 procent, maar voor aanvullende verzekeringen is momenteel een korting van 15 procent van toepassing. Reuder: ‘’Vanuit die zorgverzekering zijn we ook gaan kijken naar schadeverzekeringen. Daar hebben we een mooie deal kunnen sluiten met Centraal Beheer, met onder meer korting op auto- en 10 inboedelverzekeringen. Daar bestaat veel belangstelling voor; in een paar maanden tijd hebben 72 leden daar samen 313 polissen afgesloten.’’ Sinds kort is er een aanbieder uit een heel andere hoek in de vorm van Personeelsvoordeelwinkel.nl. Die website biedt vaak oplopende kortingen op een groot aantal bekende producten, maar altijd alleen voor een beperkte tijd. Wie zich aanmeldt, krijgt tijdig een mail om op die aanbieding te wijzen. ‘’De site is al geruime tijd in de lucht en heeft in die tijd bewezen betrouwbaar te zijn. Wij bieden dat product dan ook graag aan onze leden aan.’’ Verder heeft VVG-PGB ook een deal kunnen sluiten met Seniorweb dat leden een half jaar gratis lidmaatschap aanbiedt. En dan is er nog een belangrijke aanbieding, benadrukt hij graag: ‘’We hebben natuurlijk ook ons eigen tijdschrift ExPress dat nu voor je ligt. Twee of drie keer per jaar een tijdschrift vol interessante informatie over pensioenen en alles wat daar omheen speelt, over andere onderwerpen die van belang zijn voor gepensioneerden en ook nog eens een reeks aardige verhalen over leden met interessante bezigheden of hobby’s. En dat voor je negen euro contributie per jaar, dat vind je elders niet.’’ Waren de ledenvoordelen eerst een zaak van de VVGPGB zelf, sinds kort zijn ze ook van toepassing op de Koepel Gepensioneerden. ‘’Wij hebben als vereniging zo’n 14.000 leden. Dat is best een interessant aantal voor aanbieders van producten en diensten. Maar bij de Koepel hebben we het over 300.000 senioren, dat is een heel ander verhaal. Het gaat er overigens niet alleen om de bestaande leden wat extra’s te bieden. De ledenvoordelen werken ook als marketing; de Koepel kan er mogelijk nieuwe leden mee aantrekken. Hoe hoger het aantal aangesloten gepensioneerden hoe sterker we staan, zeker in de moeilijke discussie over de invoering van het nieuwe pensioenstelsel.’’ Exclusief Hoewel de Koepel én Reuder namens de VVG-PGB zelf wel altijd op zoek zijn naar nieuwe ledenvoordelen, is dat niet gemakkelijk. ‘’We kijken nu een beetje in de hoek van hotels, we hebben daar ook wel aanbiedingen ontvangen. Je kunt dan denken aan een weekendje weg in het laagseizoen, als dat allemaal weer kan. Maar verder is het zo dat er al enorm veel aanbod is. Voor musea heb je de Museumjaarkaart. De ANWB, waar veel leden lid van zijn heeft altijd een reeks aanbiedingen; je krijgt ook kortingen via loterijen. Mensen gaan al snel vergelijken en dan moet je er niet minder goed uit komen. Bovendien willen we het wel exclusief houden. Maar we blijven zoeken, als iemand suggesties heeft hoor ik dat graag.’’ Meer informatie over onze voordeelacties vindt u op pagina 21. Ruud Peijs

De rente is net als de regen… …en een pensioenfonds is te vergelijken met een waterschap. In het Nederlandse pensioenstelsel hebben we altijd te maken met de rente, net zoals er in ons kikkerlandje niet valt te ontsnappen aan de invloed van neerslag. En net als bij waterbeheer heb je bij pensioen met verschillende belanghebbenden te maken, die niet allemaal hetzelfde willen. Een column begin dit jaar op de website van Pensioenfonds PGB waarin ik die vergelijking maakte, kreeg veel reacties. De rente is een heikel thema, vooral onder gepensioneerden. Vandaar dat ik voor ExPress nog een keer terugblik op de discussie. Hoe zit het met die rente? Een pensioenfonds beschikt over een enorm reservoir euro’s in de vorm van belegd vermogen. Dat vermogen groeit en krimpt door de bewegingen op de financiële markten. De rente is de afgelopen jaren sterk gedaald. Als de rente daalt, dan stijgt de waarde van beleggingen zoals obligaties. De rendementen sinds de jaren 80 zijn in elk geval deels gedreven door de steeds dalende marktrente, van toen zeker 10% naar nu minder dan 0%. U heeft daar zelf ook mee te maken. Heeft u spaargeld op de bank staan dan krijgt u nauwelijks rente. De pensioenpotten zitten heel vol. Desondanks moeten we al jarenlang melden dat we niet kunnen ‘indexeren’ (pensioenen verhogen om gelijke tred te houden met hogere prijzen). Hoe kan dat? Dat komt omdat de rente ook aan de andere kant van de balans grote invloed heeft. Tegenover het vermogen staan verplichtingen: de huidige waarde van de pensioenbedragen die het pensioenfonds moet uitkeren nu én in de toekomst. Voor het berekenen van het bedrag dat in kas moet zijn, moet er van de wetgever worden gerekend met de rente. En die is nu heel laag. Rond 2000 hadden pensioenfondsen slechts € 30 in kas nodig om 20 jaar later een uitkering van € 100 euro te doen. Inmiddels hebben we die volledige € 100 nu al nodig. Puur en alleen omdat de rente waarmee we moeten rekenen gedaald is. Pensioenfondsen, ook PGB, hebben vanwege dit effect hun vermogen moeten verdrievoudigen om de dekkingsgraad (verhouding tussen het vermogen en de verplichtingen) gelijk te houden. Dat is gelukt en we hoefden bij Pensioenfonds PGB tot nu toe niet te verlagen. Maar vanaf 2008 hebben we niet kunnen indexeren, omdat de hoogte van de dekkingsgraad dat niet toelaat. Dat duurt inmiddels ook al lang, veel te lang. Een stijgende rente is goed voor de dekkingsgraad Maar wat gebeurt er dan als de rente weer gaat stijgen, vroeg een deelnemer. Als de rente stijgt, dan is dat goed nieuws. Onze dekkingsgraad wordt dan beter en de kans op indexeren neemt toe. Stel de rente stijgt met 1%-punt. Dan daalt het bedrag dat het pensioenfonds in kas moet hebben om alle pensioenen te kunnen uitbetalen met 20%-punt. Tegelijkertijd zal belegd vermogen dat gekoppeld is aan de rente minder waard worden. Omdat de verplichtingen harder dalen dan de waarde van het vermogen, verbetert de financiële situatie van het pensioenfonds. Daarbij past wel de waarschuwing dat als de rente weer zakt, het ook weer hard de andere kant op kan gaan. Een veel gestelde vraag is waarom we het niet anders doen. Het antwoord daarop is simpel. PGB moet zich aan de wettelijke pensioenregels houden. De regels zijn bedoeld om pensioenen te beschermen. Daarom is meer dan een decennium geleden gekozen voor een risicovrije rente als graadmeter. Ga je uit van verwachte rendementen, en worden die niet gehaald, dan zitten de achterblijvers op de blaren. Eigen pensioenpotten in het nieuwe pensioenstelsel Het niet willen doorschuiven van meeen tegenvallers naar andere generaties is een van de redenen om in het nieuwe pensioenstelsel aan te sturen op ‘eigen potten’. Dan blijft de invloed van de rente wel groot, maar kan die er niet meer voor zorgen dat sommige groepen meer benadeeld worden dan andere. En er is dan geen grote buffer meer nodig, ook al is er straks wel de mogelijkheid voor een appeltje voor de dorst in slechte tijden. Hopelijk zorgt dit ervoor dat de toewijzing van het beschikbare vermogen aan de verschillende categorieën deelnemers eerlijker aanvoelt. Maar zo ver is het nog niet. De nieuwe pensioenwet moet nog door het parlement worden goedgekeurd. En dan moeten de verschillende bedrijfstakken nog besluiten of ze de al opgebouwde pensioenen en uitkeringen willen overzetten naar het nieuwe stelsel. Ik snap het ongeduld bij gepensioneerden. Na de regen komt zonneschijn, maar gaat u daar nog van profiteren? Totdat we de stap naar het nieuwe stelsel hebben gemaakt, zullen we met de huidige regels moeten werken. Ik kan u verzekeren dat ik en andere bestuurders van pensioenfondsen liever wel dan niet zouden indexeren. Maar voorlopig is het wachten: op het nieuwe stelsel of op verdere rentestijgingen. Edwin de Jong Bestuurslid Pensioenfonds PGB 11 cO lUMN

John Kerstens is de nieuwe voorzitter van de Koepel Gepensioneerden: Gepensioneerden moeten meebeslissen over nieuw pensioenstelsel ‘’De gepensioneerden moeten mee kunnen beslissen over de verdere uitwerking en invoering van het nieuwe pensioenstelsel. De Koepel Gepensioneerden heeft al veel bereikt, we zitten nu aan tafel met de minister en met de politiek. Maar we zitten nog steeds niet aan de juiste tafel, daar waar de belangrijke besluiten worden genomen. Vooraf je mening mogen geven en dan achteraf dat misschien ook nog een keer mogen doen, dat is niet voldoende, daar nemen we geen genoegen mee.’’ "Ik ken de wereld van de pensioenen dus van een aantal kanten goed" John Kerstens (56) is sinds 1 april de nieuwe – en eerste – voorzitter van de Koepel Gepensioneerden. Sinds die organisatie in 2020 tot stand kwam - door de fusie van de Koepel van Nederlandse Verenigingen van Gepensioneerden (KNVG) en de Nederlandse Vereniging van Organisaties van Gepensioneerden (NVOG) - werd het voorzitterschap waargenomen door de oud-voorzitters van die beide organisaties Jaap van der Spek en Joep Schouten. Maar de Koepel was al die tijd op zoek naar iemand die de taak van voorzitter op zich wilde nemen. ‘’Het was een combinatie van solliciteren en aanwerven, kun je wel zeggen. De Koepel heeft een aantal mensen benaderd en ik heb zelf ook interesse getoond. Na een selectie ben ik uiteindelijk gekozen. Ik heb er ontzettend veel zin om in deze functie aan de slag te gaan. Ik ben zevenenhalf jaar lid van de Tweede Kamer geweest voor de PvdA, met een onderbreking van ruim een jaar na de vorige verkiezingen. Ik ben woordvoerder voor de zorg, de pensioenen en ook vicevoorzitter van de vaste commissie voor financiën geweest. Daarvoor zat ik heel lang in de vakbeweging. Ik was vicevoorzitter van de FNV en voorzitter van FNV Bouw en was ook bestuursvoorzitter van het Koepelvoorzitter John Kerstens ziet dat er nog veel werk aan de winkel is: “Er staan grote belangen op het spel’’ 12 pensioenfonds voor de bouw en van dat voor de schilders. Ik ken de wereld van de pensioenen dus van een aantal kanten goed. Bij het voorzitterschap van de Koepel Gepensioneerden kwamen veel thema’s voor mij bij elkaar. Ik heb dan ook graag ja gezegd toen we het eenmaal eens waren geworden.’’ De Koepel meldt zelf dat Kerstens’ benoeming tijdens de Algemene Vergadering met applaus is ontvangen.

om een actieve rol te spelen in de komende besluitvorming.’’ Grote belangen De voornaamste taak die nu op zijn bord ligt, is de verdere uitwerking en de invoering - in de pensioenwereld vaak aangeduid als ‘invaren’ - van het nieuwe pensioenstelsel. ‘’Er zijn nogal wat mensen die denken dat het met het Pensioenakkoord allemaal geregeld is. We hebben toch een Pensioenakkoord, nu is alles verder voor elkaar. Maar er is nog ontzettend veel te doen. De gepensioneerden dienen daar een veel zwaardere rol bij te spelen dan nu het geval is. Dankzij het werk van de Koepel hebben we inspraak en mogen we onze standpunten naar voren brengen. De Koepel, met in zijn achterban een schat aan pensioenkennis, zit inmiddels namens alle seniorenorganisaties aan tafel. Er zijn andere ouderenorganisaties die inbreng hebben gegeven, maar de Koepel steekt er wat mij betreft met kop en schouders bovenuit, dat heb ik tijdens mijn Kamerlidmaatschap weer gemerkt. Maar we moeten naar een situatie waar we echt mee mogen beslissen. Er staan zeker voor de gepensioneerden grote belangen op het spel. Je krijgt soms wel de indruk dat gepensioneerden altijd pech hebben als het gaat om hun belangen en dat mag niet meer gebeuren.’’ Kerstens onderscheidt daarbij drie prioriteiten. ‘’In de eerste plaats moeten de beloften over minder korten en meer indexeren ook waar worden gemaakt. Dat geldt zeker ook voor de jaren tot 2026 als het nieuwe stelsel ingevoerd moet zijn. In die tussentijd moeten de regels van dat stelsel alvast worden toegepast zodat we niet met onnodige kortingen geconfronteerd worden. Dat is nog steeds niet goed geregeld. Verder moet er een eerlijke waardeoverdracht komen en moeten de gepensioneerden kunnen rekenen op een rechtvaardige overstap. Het gaat om enorme bedragen, waarvan het grootste deel bijeen is gebracht door de gepensioneerden van nu of mensen die binnenkort met pensioen gaan. En ten derde is er dat punt dat we voldoende medezeggenschap moeten hebben bij de verdere beslissingen.’’ Zwaardere rol Wat Kerstens betreft geldt dat met name op nationaal niveau maar zeker ook bij de pensioenfondsen zelf: ‘’Daar moeten veel beslissingen worden genomen over het daadwerkelijke invaren, zoals dat wordt genoemd. Die besluitvorming ligt bij de "Gepensioneerden dienen daar een veel zwaardere rol bij te spelen dan nu het geval is" sociale partners, werkgevers en werknemers, de bonden dus. De vakbonden stellen wel dat ze veel gepensioneerden onder hun leden hebben maar de achterban bestaat toch voor het overgrote deel uit werkende mensen. Het risico bestaat dus dat ook daar de belangen van de gepensioneerden in het gedrang komen. De verenigingen van gepensioneerden, zoals jullie VVGPGB, moeten daarom een zwaardere rol krijgen en ook op fondsniveau daadwerkelijk mee kunnen beslissen. Ik denk dat we daar als Koepel ook een rol in kunnen spelen. We hebben in onze achterban een groot aantal mensen die veel van pensioenen afweten en ook hun mondje kunnen roeren. Velen zijn al actief, in een "Het risico bestaat dat de belangen ‘’Kijk, ik heb als kamerlid een paar nevenfuncties gehad. Onbetaald, een kamerlid verdient genoeg. Eén van die nevenfuncties was lid van het Verantwoordingsorgaan van het pensioenfonds voor de kappers. Ik zat daar namens de gepensioneerden omdat die zelf geen kandidaten konden leveren. Bij een aantal fondsen is het prima geregeld, bij Pensioenfonds PGB weet de VVG ook altijd de drie VO-zetels uitstekend te vullen. Maar er zijn nog veel pensioenfondsen waar dat niet lukt, waar veel vacatures zijn. Dat is jammer, zeker in de komende jaren als we het nieuwe pensioenstelsel in moeten vullen, maar ook voor de tijd daarna. We gaan kijken hoe we mensen die zich zouden willen inzetten verder kunnen ondersteunen vanuit onze kennis en ervaring. Ik hoop dat het ons als Koepel en achterban lukt om overal de hoognodige inbreng te kunnen leveren.’’ van de gepensioneerden in het gedrang komen" Alle hens aan dek Kerstens onderschrijft dat de Koepel ook andere werkgebieden kent. ‘’We hebben het dan over de zorg, woningbouw, koopkracht, ook onderwerpen die een grote rol spelen in het leven van de senioren. De Koepel is op veel van die terreinen al actief en dat zijn ook zaken waar ik in mijn vorige functies de nodige kennis over heb opgedaan. Ik ben ook zeker voor die brede aanpak van onze Koepel. Ook op de terreinen die ik net noemde, zijn de belangen van ouderen vaak onvoldoende in beeld. Dat wil ik, met de Koepel, graag veranderen. Maar onze leden mogen erop rekenen dat die extra aandacht niet ten koste gaat van onze inzet op het pensioendossier. Daar is het nu alle hens aan dek.’’ Ruud Peijs verantwoordingsorgaan en heel en af en toe in een bestuur van een pensioenfonds. Maar we moeten onze kennis, inzet en rol meer uitstralen, dan kunnen we anderen ook interesseren 13

VO-lid Govert Van der Peijl zit dertig jaar in de pensioenwereld 'Als je steeds naar alles kijkt, ga je dingen uit het oog verliezen' Sinds zijn afstuderen is Govert van der Peijl (1963) actief in het familiebedrijf De Hoop in Terneuzen. Na korte tijd raakte hij betrokken bij het eigen ondernemingspensioenfonds. Inmiddels is hij bij een aantal pensioenfondsen actief, als bestuurder en als toezichthouder. In 2018 trad hij als werkgeversafgevaardigde van de sector Grondstoffen toe tot het verantwoordingsorgaan (VO) van PGB. Van der Peijl is een rasechte Zeeuw, geboren en opgegroeid in Terneuzen, waar zijn vader werkzaam was bij familiebedrijf De Hoop. Sinds de oprichting begin vorige eeuw ontwikkelde dat bedrijf zich van een bouwmaterialenhandel tot leverancier en producent van bouwgrondstoffen, eindproducten en bouwgerelateerde diensten, met meer dan veertig vestigingen. ‘Een echt vader-opzoon bedrijf’ volgens Van der Peijl, die na een relaxte schoolcarrière (‘pubers hebben wel iets anders aan hun hoofd dan huiswerk maken’) koos voor de studie Business Administration aan de European University in Antwerpen. ‘Een degelijke, praktijkgerichte opleiding. Veel docenten uit het bedrijfsleven met verhalen uit de praktijk.’ Na zijn start bij het ICT bedrijfje van De Hoop werd Van der Peijl voor korte tijd aan het eigen ondernemingspensioenfonds uitgeleend. Het was 1991, het jaar van de Brede Herwaardering, waarbij het hele ouderdomssparen fiscaal werd omgegooid. ‘Ze wilden de zaak op orde hebben in het licht van de stelselwijziging. Ik was 28, had nul ervaring en had ook nog nooit over pensioenen nagedacht.’ Daarna maakten pensioenen steevast deel uit van zijn aandachtsgebied. Ook volgde 14 hij sinds 1992 tal van opleidingen en cursussen op pensioengebied, zelfs de opleiding Actuarieel Rekenaar van het Actuarieel Genootschap bracht hij tot een goed einde. Continuïteit Hoewel werken bij het familiebedrijf niet direct in de planning zat, bevalt het Van der Peijl tot op de dag van vandaag uitstekend. ‘Wat familiebedrijven onderscheidt, is de betrokkenheid. En dat de focus is gericht op continuïteit in plaats van op winstmaximalisatie.’ Het is onderdeel van het werk, zegt Van der Peijl, iets in stand houden dat boven snelle winstcijfers uitstijgt. ‘In goede tijden staan we dan ook nooit helemaal bovenaan, omdat we dan investeren, maar in slechte tijden bungelen we zeker niet onderaan.’ Hij vindt dat een gezonde manier van ondernemen. ’Continuïteit schept een verantwoord werkklimaat. Dat is belangrijker dan winstmaximalisatie.’ Deze sfeer ziet hij in zekere zin terug in de pensioenwereld. Betrokkenheid op de lange termijn, met de bijbehorende verantwoordelijkheid. "Continuïteit schept een verantwoord werkklimaat" Bij de transitie naar een nieuw pensioensysteem met zoveel open einden voorziet Van der Peijl nog heel wat haken en ogen. Het berekenen van zoveel maatwerk kost wat, denkt hij. En hij vraagt zich af of de sociale partners wel zover zijn. ‘Het individuele bezwaarrecht mag zijn opgeschort, maar uiteindelijk beslissen de sociale partners. Als de branche Nicoline Maarschalk Meijer Nicoline Maarschalk Meijer zit namens de VVG in het Verantwoordingsorgaan van Pensioenfonds PGB. In elke editie van ExPress gaat zij in gesprek met een van haar collega’s uit het VO. In deze aflevering: Govert van der Peijl, sinds 2018 VO-lid namens de werkgevers. dan zegt: dat doen we niet, we varen niet in, dan gebeurt het niet. Voor bedrijfstakpensioenfondsen binnen eenzelfde bedrijfstak is het nog wel te overzien, denkt hij, ‘maar met multisectorale fondsen zoals PGB, dat meer dan tien verschillende bedrijfstakken en daarnaast nog vele vrijwillige aansluitingen onderdak biedt, is geen rekening gehouden. Zij moeten verschillende CAO’s uitvoeren, waar verschillende keuzes kunnen worden gemaakt. Daar moet het fonds dan niet op afgerekend worden,’ vindt hij. ‘Terecht heeft het PGB bestuur de minister daarop gewezen.’ Optimaal resultaat Het stoort Van der Peijl dat de nadruk zo naar commerciële componenten verschuift, met een groeiend ‘sturen’ op risicomanagement. ‘Het is prima om te sturen,’ zegt hij, ‘maar een pensioenfonds is geen bank. Een IN TERVIEW

pensioenfondsbestuurder heeft geen commerciële functie. De vraag is niet: wat voor product bied ik aan. We bieden niks aan, we moeten voldoen.’ Waaraan precies, dat is door de komst van het nieuwe pensioenakkoord in beweging, legt hij uit. ‘Maar de basis van al ons handelen blijft: de deelnemers een optimaal resultaat bezorgen. Dat mensen na een leven hard werken kunnen genieten van een goed pensioen. Daarvoor moeten we goed kijken naar de kosten. Die moeten zo laag mogelijk blijven.’ Van al te diepgravend spitwerk is Van der Peijl geen voorstander. ‘Een VO moet vertrouwen hebben in zichzelf. Bij het bedrijfstakpensioenfonds Betonproductenindustrie, waar Van der Peijl voorzitter is, maakt het VO jaarlijks een analyse van alle jaarrapporten van bedrijfstakpensioenfondsen. ‘Daarbij vergelijken ze ook de kosten, dat is heel interessant. Het is begonnen als eenmalige actie uit interesse, maar ze doen het nu al voor het vierde jaar.’ Van al te diepgravend spitwerk is Van der Peijl geen voorstander. ‘Een VO moet vertrouwen hebben in zichzelf, in het eigen werk. Dat is het beoordelen van het bestuur: wat ze willen gaan vormgeven, wat ze uitvoeren. Het gaat daarbij om de evenwichtige belangenbehartiging. Dat bepaalde groepen er niet onevenredig op achteruitgaan.’ Vergelijk het met een auto, zegt hij. ‘Je moet snappen hoe je die bedient. Maar wat zich onder de motorkap afspeelt, hoef je niet te weten. Je mag die best opendoen, maar je hoeft geen monteur te worden. Als je steeds naar alles kijkt, dan ga je dingen uit het oog verliezen.’ Het VO is hét inspraakorgaan van de belanghebbende partijen bij het pensioenfonds. Het VO van PGB telt in principe achttien leden: zes namens de werkgevers, zes namens de werknemers en zes namens de gepensioneerden. Op dit moment zijn niet alle zetels bezet. Een van de belangrijkste taken van het VO is erop toe te zien dat de belangen van de verschillende partijen – die soms tegenstrijdig kunnen zijn – evenwichtig en zo eerlijk mogelijk worden afgewogen. Welkom bij PGB Het versterken van communicatie met de achterban is speerpunt in het beleid van PGB. In het nieuwe pensioensysteem is communicatie met en input van betrokkenen immers van groot belang. De communicatieafdeling van PGB is daarom druk bezig om nieuwe communicatiekanalen toe te voegen. Voor PGB als ‘multisectoraal’ bedrijfstakpensioenfonds waar inmiddels meer dan tien sectoren en een groot aantal ondernemingspensioenfondsen onderdak vinden, is het bovendien belangrijk dat alle betrokkenen goed genoeg geïnformeerd zijn om zich thuis te kunnen voelen. De VO-Commissie Communicatie, knooppunt van informatie-uitwisseling tussen PGB en haar achterban, is daarom de afgelopen maanden nauw betrokken geweest bij het vormgeven van folders, flyers en een duidelijker aanwezigheid op de website. Producten waarmee de nieuwe aansluitingen AVH en de reisbranche al kennis hebben gemaakt. Nu zijn welkomstfilmpjes voor werkgevers, werknemers en gepensioneerden in de maak waar verteld wordt wat VO leden voor de achterban kunnen betekenen. Er is PGB namelijk veel aan gelegen dat iedereen – jong en oud – zich onder de PGB-paraplu welkom weet en van zich laat horen. 15

Verantwoordingsorgaan bereidt zich voor op belangrijke jaren Het Verantwoordingsorgaan (VO) van PGB bereidt zich voor op het verzwaarde takenpakket dat de overgang naar het nieuwe pensioensysteem (in jargon: ‘invaren’) met zich meebrengt. In navolging van het PGB-bestuur, dat de organisatie structureel aan de toekomst aanpaste, besloot het VO het eigen systeem ook eens tegen het licht te houden. Dat leverde de volgende aandachtspunten op: 1. De rode draad: evenwichtige belangenafweging (waken dat geen enkele betrokken groep onevenredig wordt benadeeld). Een goede informatie-uitwisseling met de achterban in stand houden is essentieel om tot een faire afweging te van belangen te komen. 2. Interactieve communicatie is een belangrijk hulpmiddel om deze evenwichtige belangenafweging vorm te geven. Dus: niet alleen vertellen waar we mee bezig zijn bij PGB maar vooral: 3. luisteren naar wat er bij onze achterban leeft. VO-leden zijn de ‘ogen en oren’ van het fonds. Niet voor niets kent het VO bij PGB een paritaire vertegenwoordiging waarbij werkgevers, werknemers en gepensioneerden in gelijke mate zijn vertegenwoordigd (mits alle vacatures vervuld zijn!). De Commissie Communicatie van het VO, die deze ambitie moet faciliteren, heeft inmiddels al verschillende fysieke en digitale presentatiemiddelen samengesteld die binnenkort de achterban zullen bereiken. De ExPress vervult die functie al enige tijd. 4. Goede afspraken over informatie-uitwisseling binnen de driehoek bestuur (beleid)- raad van toezicht (intern procedureel toezicht op bestuur) – VO (gevraagd en ongevraagd beleidsadvies vooraf en controle bestuur achteraf). Deze interne VO tijdens opleidingsdagen in Soesterberg 16 informatiestroom is essentieel om tot een goede belangenafweging te komen. Daarbij is het belangrijk dat het overzicht niet wordt vertroebeld door nutteloze details. Het VO heeft daarom 5. Focus op hoofdlijnen van het beleid tot ambitie verklaard. VO controleert immers de uitvoering van het beleid en moet daarbij niet gehinderd worden door in te veel details verstrikt te raken. 6. Reorganisatie commissiestructuur. Het VO kent de commissies Governance, Jaarverslag, Balansbeheer, Aansluitingen, en Communicatie. Al naar gelang de werkdruk bestaan die uit drie tot vijf VO-leden, die daarvoor zijn geselecteerd op basis van belangstelling, kennis en ervaring. Ze verzamelen de achtergrondinformatie op basis waarvan het VO tot een afgewogen oordeel kan komen. Om efficiënter en slagvaardiger te werk te kunnen gaan, zijn de ‘financiële’ commissies Jaarverslag en Balansbeheer samengevoegd onder de naam: ‘Jaarwerk en Balansbeheer’. De commissie Governance, die toeziet op alle aspecten van verantwoord bestuur, wordt voortaan gevormd door de voorzitters van alle andere commissies, de VO-voorzitter en de bestuursvoorzitter van PGB. Deze commissie vormt in de toekomst het aanspreekpunt voor bestuur en raad van toezicht en krijgt door de nieuwe inrichting een meer overkoepelende functie. 7. VO vergaderschema’s worden afgestemd op de vergaderroosters van het bestuur, zodat we op tijd, goed voorbereid, relevante suggesties of aandachtspunten kunnen aanleveren in het belang van onze achterban. Al met al denkt het VO in de nieuwe opzet de noodzakelijke informatiestromen voldoende te hebben gegarandeerd. Omdat de door VVG-PGB afgevaardigde VO-leden het belangrijk vinden hun achterban mee te nemen in alles wat ons te wachten staat, zullen we in deze rubriek belangrijke beleidsmatige en organisatorische stappen toelichten en de gevolgen voor u, als betrokkenen, in kaart brengen.

Ook VO speelt een rol in klimaatbeleid Deelnemersonderzoek toont aan dat de achterban van PGB belang hecht aan maatschappelijk verantwoord beleggen (mvb). Het bestuur probeert daar in het beleggingsbeleid rekening mee te houden, zonder de eerste verantwoordelijkheid, een goed rendement, uit het oog te verliezen. Het bestuur belegt niet zelf, maar besteedt dit uit aan experts. Het VO heeft dan ook geen adviesrecht met betrekking tot de beleggingen. ‘Maar mvb is een beleidskeuze,’ zegt Kas langen, VO-lid namens de FNV en voorzitter van de VO-commissie Jaarwerk en Balans, die zich verdiept in het pensioenbeheer. ‘Hier houden we dus wel degelijk de vinger aan de pols om te zien of het afgesproken beleid naar behoren wordt uitgevoerd, in overeenstemming met gemaakte afspraken, wetten en regelgeving.’ Sinds 2017 is PGB bezig een inhaalslag te maken op gebied van maatschappelijk verantwoord beleggen. Uit een groot deelnemersonderzoek in 2016 bleek dat de achterban, u en ik dus, niet willen dat ons pensioengeld wordt ingezet voor bijvoorbeeld productie van clusterbommen en verspreiding van handwapens onder particulieren. Of dat het bedrijven steunt die stiekem het Amazonewoud omhakken, verdienen aan kinderarbeid of aan verwoestende producten die de gezondheid van mens en dier op het spel zetten. Ook willen we met ons geld geen dictatoriale regimes in het zadel houden die maling hebben aan mensenrechten en zich niet aan internationale afspraken houden ter bescherming van mens, natuur en milieu. Sindsdien wordt er geprobeerd het vermogen meer maatschappelijke impact te geven. ‘Onderschat niet de sociale impact van een groot vermogen dat lange termijn wordt ingezet,’ zegt PGBbestuurslid Peggy Wilson, die zich voortdurend met de sociale en klimatologische reikwijdte van beleggingen bezighoudt. ‘Dat beperkt zich niet tot uitsluiten van bepaalde bedrijven en overheden. We kunnen ook de negatieve effecten bestrijden door geld in te zetten en als aandeelhouder druk uitoefenen om in de toekomst duurzamer te ondernemen. Ook kun je met gerichte investeringen onderzoek en groen ondernemen stimuleren.’ Hoe dat in zijn werk gaat legt Wilson uit in een kort YouTube filmpje dat in mei op de PGB-site is geplaatst, dat terug te vinden is in het MVB Jaarmagazine Magazine 2020 en op de PGB-site. Wel is geduld geboden, waarschuwt Wilson: ‘Je hebt niet in 24 uur een andere wereld gecreëerd. Bovendien blijft rendement natuurlijk onze belangrijkste drijfveer, maar de cijfers wijzen uit dat op dit moment maatschappelijk verantwoorde beleggingen zeker niet slechter presteren, terwijl minder duurzame beleggingen vaak aan hogere risico’s onderhevig zijn.’ Genoeg reden voor PGB om meer het voortouw te nemen op mvb-gebied. ‘De maatschappelijke beleggingscriteria zijn met ingang van 2021 daarom opgeschaald van “intensief beleid” naar “geïntegreerd PGB Bestuurslid Peggy Wilson: ‘Onderschat niet de impact van een groot vermogen’ "Wij willen niet dat ons pensioengeld wordt ingezet voor bijvoorbeeld productie van clusterbommen" duurzaamheidsbeleid” wat betekent dat alle beleggingen moeten voldoen aan de zeventien universele duurzame ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties,’ zegt Wilson. De doelen worden toegelicht in het vmb Jaarverslag dat PGB in mei 2021 voor de derde keer geeft uitgebracht en eveneens is te vinden op de website www. pensioenfondspgb.nl. ‘In 2023 willen we de CO2-voetafdruk van onze aandelen en obligaties hebben gehalveerd ten opzichte van 2018,’ verklaarde PGB-voorzitter Jochem Dijckmeester in de Volkskrant van 2 mei. ‘Dat is ambitieus.’ Maar, legt hij uit, ‘een pensioenfonds moet nu eenmaal rekening houden met de wensen van alle deelnemers. En dat is op de eerste plaats rendement. We zijn geen Triodos Bank.’ Een uitgangspunt waar het VO zich als evenwichtige belangenbehartiger van harte in kan vinden. 17

Tineke Ouwendijk halve eeuw motor van de Gelderse opera en operette Actie! Stilzitten is niets voor Tineke Ouwendijk. Af en toe een lummeldag maar dan snel verder. Nog slechts maanden te gaan, voor het boek uitkomt over de wonderlijke theaterbelevenissen van het Gelders Opera en Operette Gezelschap, kortweg GOOG. In het comité van aanbeveling namen als Marco Bakker, Jan Slagter en Jan Terlouw. Het boek moet een succes worden; de opbrengst gaat naar het Koningin Wilhelmina Fonds voor de Nederlandse kankerbestrijding. “Voorlopig gaan we uit van een oplage van 500. Het schrijven gebeurt door Harry Nijen Twilhaar, die ook de biografie van zanger Marco Bakker maakte. Wie het virus van de operette krijgt, raakt dat nooit meer kwijt.” Van huis uit had Tineke Ouwendijk (Schagen, 1944) niet veel met muziek. Ze herinnert hoe moeder om Tineke Ouwendijk: “In de bus nog oefenen voor onverwacht tv-optreden in Slagharen.” vier uur ’s ochtends de koeien bij elkaar haalde om te melken. Hard werken. Is ze daarom zo streng voor zichzelf geworden? Niks zielig, we gaan verder. “Op mijn zestiende ben ik begonnen bij de Heldersche Courant, studeerde ’s avonds. Ik werkte op de afdeling abonnementen. De dag begon met het halen van de post. Het krantenvirus had me te pakken.” Vanwege de baan die echtgenoot John bij verzekeraar Nationale Nederlanden in Ede kreeg, vertrok het duo in 1970 naar Gelderland. Tineke pakte de draad van het krantenvak op bij de Arnhemse Courant. Meer reuring Tinke Ouwendijk op de bühne. 18 “Was wel wennen. Geweldig om de omgeving te verkennen. Ik ben behoorlijk direct en dat waren ze op de Veluwe niet gewend. Ik zag gezinnen met veertien kinderen, veel dikke buiken. Wat had je toch een orgelpijpjes op de Veluwe. Het zwembad was nog niet open. De situatie is inmiddels wel veranderd. Al herken ik wel de plastic tassen met hoedjes op weg naar de kerk. Nee, ik wil na 51 jaar niet meer weg uit Ede, voel me helemaal thuis.” Op zoek naar meer reuring kwam Tineke al snel in Arnhem terecht. Ze werd lid van GOOG. In Den Helder was ze overgehaald om naar de operettevereniging te komen en de vonk die oversloeg kreeg steeds meer van een uitslaande brand. Fantastisch om op de bühne te staan en de mensen een plezierige avond te bezorgen. De combinatie van verkoopleider bij de Arnhemse Courant en secretaris van GOOG bleek uiterst vruchtbaar. De krant deed veel voor senioren. Waarom geen try-out van GOOG speciaal voor de bejaarden? "Ik zag gezinnen met veertien kinderent" De mensen stonden in de rij om een kaartje te bemachtigen. Met een halve eeuw Tineke Ouwendijk als stuwende kracht (van secretaris en voorzitter tot wat al niet meer), groeide GOOG uit tot een veelgevraagd semiprofessioneel gezelschap. “Ruim vijfhonderd concerten heb ik verkocht. Eens per jaar hadden we een operaproductie. Kosten: 80.000 tot 90.000 euro. Dat geld moest wel bij elkaar komen. Dus hard achter de sponsoring aan. Daar heb je iemand voor nodig die daar geschikt voor is. Op een keer viel voor een tv-productie in Slagharen een koor uit. Kwam de vraag: kunnen jullie morgen? Ik moest natuurlijk nog wel met de dirigent overleggen. Zijn antwoord; “Ja hoor, dan oefenen we wel in de bus.” Een van de hoogtepunten was in 1995 de deelname aan het World Liberty Concert. Onder de Rijnbrug in Arnhem hadden zich 80.000 mensen verzameld. IN TERVIEW

Het programma werd in veertig landen uitgezonden. Daar stond GOOG dan, samen met het Metropoolorkest. “We hadden een speciale bus gehuurd om bij de bühne te kunnen komen. Hoe kon je anders in je kleding de brug bereiken?” Weense concerten Het Gelderse gezelschap trekt al veertig jaar op met Marco Bakker, musiceerde met André Rieu bij de opening van het Gelredome en zette met omroep MAX 19 Weense concerten neer. GOOG kwam voor de dag met bijzondere solisten als Christina Deutekom en Andrea Bocelli. “Geen ander gezelschap heeft zulke dingen meegemaakt als GOOG. Vandaar ook het boek. Tussen beroeps en een amateurgezelschap als het onze zit weinig verschil. De beroeps moeten er hun boterham mee verdienen en hebben ook wat meer kwaliteit.” “Eén van onze solistes had keelkanker. Een Tsjechische, een mooie meid. Ze lag tussen de coulissen in bed tot haar moment van optreden. Onze technici hielpen haar. Daar stond ze dan, een stralende dame op de bühne. Een jaar later was ze dood.” Waarderingsprijs uit 1990. Je moet vooruit Zingen doet Tineke Ouwendijk al zes jaar niet meer. Bij de behandeling van borstkanker werden haar stembanden geraakt. Niet alleen dat ging mis. Vanwege het foutief toedienen van chemo belandde ze in het Brandwondencentrum in Beverwijk. “Even was mijn vertrouwen in de ziekenhuizen weg. Is over hoor. In Beverwijk ging ik lachend de operatiekamer binnen. Lag op mijn laptop nog te werken voor GOOG. Ja, wat moet je? In zielige verhalen heb ik geen zin. Je moet vooruit.” Kanker is voor Tineke een goede bekende. Nou ja, goede? Ze is de jongste uit een gezin met zeven kinderen. Haar drie broers en evenzovele zussen overleden allen aan de ziekte. Tineke ondergaat elke drie maanden een scan – een paar jaar geleden zijn uitzaaiingen geconstateerd. “De opbrengst van het boek wordt geschonken aan het KWF. Het zou geweldig zijn als we een enorm bedrag kunnen overmaken. Dan kunnen medici steeds verder onderzoeken en de vreselijke ziekte een halt toeroepen.” Het boek Theaterbelevenissen gaat ongeveer 20 euro kosten en is te bestellen via tinekeouwendijk@planet.nl. Theo leoné Optreden Carmina Burana. Foto: Studio Sanhaveld, Pieter Troost 19

Vragen aan Pensioenfonds PGB over het nieuwe pensioenstelsel •Ik wil weten wat het nieuwe stelsel betekent voor mij als gepensioneerde. Waar vind ik antwoord op mijn vragen? Op de website van Pensioenfonds PGB vindt u veel informatie over het nieuwe pensioenstelsel. Veelgestelde vragen van gepensioneerden vindt u op de pagina: https://www.pensioenfondspgb. nl/nl-nl/Paginas/Antwoordop-veelgestelde-vragen-overpensioenakkoord.aspx Welke gevolgen hebben de Kamerverkiezingen voor het pensioenstelsel? Het nieuwe pensioenstelsel wordt zowel gesteund door de partijen in het demissionaire kabinet, als door een aantal oppositiepartijen. Daardoor is er een ruime meerderheid in de Tweede Kamer voor verandering van het pensioen. Dat maakt de kans heel groot dat het wetsvoorstel hierover wordt aangenomen door de Tweede en Eerste Kamer. Tegelijkertijd is afgelopen maand duidelijk geworden dat het niet gaat lukken om de regels voor het nieuwe stelsel al per 2022 in te laten gaan. Het ministerie van Sociale Zaken heeft meer tijd nodig om alle reacties op de concept-wetgeving te beoordelen, met aanpassingen te komen en alles goed af te stemmen met betrokken organisaties, liet minister Wouter Koolmees begin mei weten. Dat betekent dat de overgang naar het nieuwe stelsel vertraging oploopt en dat de gewenste versoepeling van de indexatieregels tijdens de overgangsperiode pas later ingaat. Dat is jammer, vindt Pensioenfonds PGB. Het is belangrijk snelheid te behouden in dit proces, maar tegelijkertijd is het belangrijk zorgvuldig te werk te gaan. Zonder helderheid over de precieze regels is het lastiger voor het pensioenfonds en sociale partners om zich goed voor te bereiden. Mijn pensioen is niet verhoogd (‘geïndexeerd’) de afgelopen jaren. Wordt dat nog goedgemaakt door het pensioenfonds? De wettelijke regels voor de overgang naar het nieuwe stelsel staan nog niet vast. Zoals het er nu uitziet zal er niet ‘ineens’ geld uitgedeeld worden bij de overgang. Wel is het mogelijk dat na de overstap naar het nieuwe contract de uitkering hoger wordt, wellicht direct in het eerste jaar al. Dit hangt 20 voor een groot deel af van wat sociale partners afspreken over de overgang en de nieuwe regeling. Ook is het mogelijk dat in de overgangsjaren tot aan het nieuwe stelsel soepelere indexatieregels gelden. Maar daarmee krijgt u geen ‘gemiste’ indexatie terug. Indexatie is geen recht, en kan alleen worden gegeven als dat mag volgens wettelijke regels en als er voldoende geld in de collectieve pensioenpot zit. U stelde een aantal vragen over het nieuwe pensioenstelsel. Op deze pagina's leest u de antwoorden van Pensioenfonds PGB. Samengesteld door Ans Bouwmans Hoe kan ik als gepensioneerde invloed uitoefenen op het nieuwe pensioen dat ik ga ontvangen? Werkgevers(organisaties) en vakbonden besluiten per bedrijfstak of onderneming over de keuze van een nieuwe regeling en over het meenemen van alle opgebouwde pensioenen en pensioenuitkeringen naar het nieuwe stelsel (het ‘invaren’). Wat er met uw pensioen gebeurt, hangt dus af van de beslissingen die daarover worden genomen in de bedrijfstak of onderneming van waaruit u (of eventueel uw overleden partner) met pensioen bent gegaan. In de conceptwetgeving is aangegeven dat gepensioneerden hierbij inbreng kunnen hebben via verenigingen voor gepensioneerden. Het is nog niet duidelijk hoe dit precies gaat werken, maar door aan te sluiten bij een vereniging voor gepensioneerden heeft u in principe het recht om mee te praten over de nieuwe regeling en de vraag of uw pensioen overgezet moet

worden naar het nieuwe stelsel of niet. Daarnaast zien ook het pensioenfondsbestuur en het verantwoordingsorgaan erop toe dat er evenwichtig wordt omgegaan met de belangen van gepensioneerden. Ik wil als gepensioneerde kunnen rekenen op een bepaald inkomen, hoe wordt dat in het nieuwe stelsel geregeld? In het nieuwe stelsel gaat het pensioen meer bewegen van jaar tot jaar. Bij gepensioneerden en ouderen wordt het pensioen stabieler dan bij jongeren. U heeft in het nieuwe stelsel een aandeel in het collectieve pensioenkapitaal, waar uw uitkering vanaf gaat. Het rendement op het kapitaal wordt erbij geteld of eraf gehaald. Daarbij houdt het pensioenfonds rekening met uw situatie, zodat mee- en tegenvallers minder hard aankomen bij u als gepensioneerde dan bij jonge deelnemers. Die kunnen mee- en tegenvallers beter opvangen. De uitkering mag worden berekend op basis van een verwacht rendement. Voordeelacties voor onze leden Zorgverzekering VGZ Voor leden van de VVG-PGB geldt: 4% korting op de basisverzekering 15 % korting op een aanvullende verzekering Goed, Beter en Best In de aanvullende verzekeringen Goed, Beter en Best geldt extra vergoeding: 10 dagen extra vervangende mantelzorg € 250 extra budget voor een mantelzorg makelaar en € 150 extra preventiebudget U wordt altijd geaccepteerd, er geldt géén medische selectie. Er staat een persoonlijk adviseur van VGZ voor u klaar, bel 088 -1311234 Schadeverzekeringen Centraal Beheer Voor leden van VVG-PGB hanteert Centraal Beheer de volgende kortingen op haar schadeverzekeringen: Auto en motor 10% korting. Camper en Caravan 5% korting Schadeverzekering Inzittenden, pechhulp en no claim beschermer € 5,- korting Dat is waarschijnlijk een voorzichtige verwachting. En de mee- en tegenvallers worden gespreid over meerdere jaren, om uw inkomen stabiel te houden. Ook is er nog een extra potje, de ‘solidariteitsreserve’, voor hele slechte economische tijden. U hoeft overigens niet bang te zijn dat uw aandeel in het pensioenkapitaal opraakt omdat u ouder wordt dan gemiddeld. Als dat het geval is, dan krijgt u geld uit de collectieve pot, omdat anderen minder oud worden dan verwacht. Dat valt onder ‘het delen van risico’. Hoe zit het met die solidariteitsreserve? Wat is dat en heb ik daar recht op? Er zijn straks twee verschillende contracten (oftewel soorten pensioenregelingen). In het zogeheten ‘nieuwe pensioencontract’ is een collectieve buffer (de ‘solidariteitsreserve’) verplicht. Deze buffer kan de effecten van negatieve rendementen dempen. Hoe de collectieve buffer ingezet wordt, hangt af van de besluiten hierover door werkgevers- en werknemersvertegenwoordigers (‘sociale partners’) en het bestuur van het pensioenfonds. In het zogeheten contract ‘verbeterde premieregeling’ is een collectieve buffer een optie en geen verplichting. De keuze is aan werkgevers- en werknemersvertegenwoordigers of ze hier ook daadwerkelijk gebruik van willen maken. Opstal, inboedel, kostbaarheden Buitenshuis, aansprakelijkheid en ongevallen 8% korting Rechtsbijstand, doorlopende reisverzekering en bootverzekering (pleziervaartuig) 5% korting. Zie ook: Voordeel-Flyer-Personeelsvoorzieningen-VVGPGB.pdf (vvgpgb.nl) Personeelsvoordeelwinkel De “VVG-PGB Personeelsvoordeelwinkel” biedt exclusieve voordelen op uitstapjes, entertainment, reizen en producten van bekende merken op gebied van Witgoed, Huishoudelijke artikelen, TV en Audioapparatuur, Gadgets, Persoonlijke verzorging, Fietsen, Speelgoed en nog veel meer! Die kortingen kunnen oplopen tot 70%. Login en bestel op www.personeelsvoordeelwinkel.nl gebruikersnaam: vvgpgb, wachtwoord: pensioen. Seniorweb is een landelijke vereniging met 150.000 leden en biedt ondersteuning op computergebied met interessante onlinecursussen. SeniorWeb biedt onze leden een gratis “probeer” abonnement voor een half jaar aan. Meld u aan via onze website www.seniorweb.nl/senioren of bel 030 - 276 99 65 Meer informatie vindt u op onze website www.vvgpgb.nl of mail naar bestuurslid VVG-PGB Thijs Reuder, reuder@ upcmail.nl 21

Voorzitter Cees Floorijp: ‘Jaarlijks dik 20.000 bezoekers’ Alles over de kip en het ei in Pluimveemuseum Barneveld Evacuatie Bezoekers van het Pluimveemuseum in Barneveld banen zich een weg tussen eierwekkers, broedmachines en Brabantse kippen die drie eeuwen geleden geschilderd zijn door Melchior de Hondecoeter. In de zeven hallen van samen 3100 vierkante meter is momenteel een expositie te zien over de pluimveehouderij in en rond de Tweede Wereldoorlog. Waar kun je goed onderduikers verstoppen? Juist, achter in een hok vol pluimvee. “Ons museum kijkt veelzijdig naar pluimvee en wil bovendien een trefpunt zijn”, zegt voorzitter Cees Floorijp. “Naast de koffiekamer hebben we twee grote vergaderzalen en een kleinere ruimte waar wekelijks de notering van de eierprijzen wordt vastgesteld.” Cees Floorijp (Den Bommel, 1942) werd in oorlogsjaar 1944 vanuit Goeree-Overflakkee geëvacueerd naar de Veluwe en groeide op tussen de kippen. Locatiemanager bij Bekebrede zou hij worden, het bedrijf dat in 1978 met Friki fuseerde tot de Pluimvee Kombinatie Nederland (Plukon). “In 2004 ben ik in de VUT gegaan – eerst in deeltijd. Als personeelsmanager heb ik heel wat vestigingen helpen saneren. Bij mijn vertrek had Plukon 1200 medewerkers. Sindsdien is de onderneming uitgegroeid tot een echt grote jongen die met 6500 medewerkers actief is in vele landen.” Het museum is een initiatief van directeur Henk Rietberg van de Praktijkschool Pluimveehouderij. In 1983 gingen de deuren voor het eerst open. Stapsgewijs werd het oppervlak om te exposeren vergroot tot de huidige 3100 meter. Nergens elders in de wereld is een zo groot pluimveemuseum te vinden. Prins en ambassadeur “We hebben de prins van Japan op bezoek gehad en de ambassadeur van Kazachstan. Nee, bussen Japanners zie je hier niet. Jaarlijks trekken we ruim 20.000 bezoekers. Ons topjaar was 28.000. Nu we lid "Ooit een ei een kip zien leggen?" zijn van de Museumjaarkaart zal het bezoek waarschijnlijk flink toenemen. Tenminste, dat hopen we.” De 110 vrijwilligers worden aangestuurd door een bestuur van negen personen. Vanwege het omvangrijke bestuur heeft het museum geen raad van toezicht. Ogen genoeg om elkaar in de gaten te houden. Het museum laat de bezoekers zien waar het pluimvee vandaan komt, hoe een ei in elkaar zit en op welke wijze door de eeuwen heen broedmachines zijn ingezet. Te bewonderen vallen 21 Oudhollandse rassen die alle gehuisvest zijn in stallen met vrije uitloop. Het aantal druk kakelende scharrelaars schommelt rond de 140. Gezellig. Kerkhanen “Vanuit België hebben we een expositie gehad over kerkhanen. Van samenwerking met het buitenland zijn we niet vies. Ons geluk was dat net in Amersfoort een kerk door brand was verwoest. Dat bracht extra bezoekers naar ons.” Cees Floorijp bij een broedmachine. 22 In 2007 brandde in Amersfoort de Floorijp is sinds 2003 betrokken bij het museum. IN TERVIEW

Het Pluimveemuseum bevindt zich aan de Hessenweg 2A in Barneveld. Openingstijden van dinsdag tot en met zaterdag van 10.00 tot 17.00 uur. Voor nader contact: 0342 – 400073 of info@pluimveemuseum.nl. De Museumjaarkaart is geldig. Elleboogkerk met daarin het Armandomuseum af. De torenhaan belandde in de gracht. In 2012 was de herplaatsing van de torenhaan het sluitstuk van de herbouw van de verwoeste kerk. Tot de bijzondere ruimten van het Pluimveemuseum behoort de oude eiermijn van Barneveld. De klok bepaalt de prijzen. Wie te laat drukt, blijft met lege handen. Vroege drukkers betalen de hoogste prijs. Bij groepen die meedoen aan de veiling, leidt het bezoek steevast tot grote hilariteit. Heel het museum door zijn weetjes te vinden. In 1850 legden kippen gemiddeld zestig eieren per jaar. Het aantal is door uitgekiende fokkerij gestegen tot 326 per jaar. Floorijp lacht: “Elke dag één, behalve op zondag.” De vraag wie er het eerste was, de kip of het ei, wordt beantwoord met een wedervraag. Ooit een ei een kip zien leggen? Theo leoné Eieren kopen voor de klok. 23

Eregalerij van onze100 jarige VVG-leden De VVG-PGB telt inmiddels ruim 14.000 leden uit 16 sectoren. Zij komen overal vandaan en hebben veel verschillende achtergronden. Wat hen bindt, is dat zij allemaal pensioen ontvangen van Pensioenfonds PGB. Een aantal van onze leden heeft inmiddels de leeftijd van 100 jaar bereikt of hoopt dat binnenkort te halen. Hen zetten we in deze eregalerij graag in het zonnetje. Vijf van onze leden zijn geboren in 1920. Ons oudste lid, cornelis Raven, geboren in 1917, heeft zijn verhaal al kunnen vertellen in de allereerste ExPress in 2016. Toen woonde hij nog in Vlaardingen, nu in een woonzorg-centrum in Schiedam. Mevrouw Eggermond heeft zichzelf als lid van de VVG aangemeld nadat zij van ons in januari samen met de ExPress een brief had ontvangen nadat BPF AVH zich bij PGB heeft aangesloten. Mijnheer techniek heeft hij altijd gehouden, hoewel hij de IPad en smartphone nu heeft moeten opgeven. Hij leest nog wel de weekendkrant en blijft zo nog enigszins op de hoogte van het laatste nieuws. Zijn gezondheid is nog prima en je doet hem veel plezier met een haring of een glaasje advocaat. Maar hij ging nooit naar de haring-en bierfeesten in Vlaardingen. Dat was niets voor hem. ‘’Doe maar gewoon dan doe je al gek genoeg.’’ ‘Doe maar gewoon’ Cornelis Raven geniet al sinds 1980 van zijn pensioen. De jaren daarna noemt hij een periode van rentenieren. Hij is munten gaan verzamelen maar die zijn inmiddels verkocht. Hebben niet zo veel opgebracht, achteraf. Het geheim voor zijn hoge leeftijd? “Mijn levensstijl. Ik rook niet en ik drink niet. Je moet de dingen in het leven niet overdrijven. En ik heb goede genen.’’ Raven deed weliswaar de Zeevaartschool in Amsterdam maar heeft nooit gevaren. “Nooit heb ik gevaren. Dat kon wel. In 1940, voor de Duitsers. Ik wilde niet voor de rotmoffen werken. Moest je nog naar Moermansk toe ook. Vol risico.” Technicus Raven ging na de oorlog werken bij de Vereenigde Glasfabrieken en werd later technisch tekenaar bij de Gemeente Vlaardingen waar hij nog steeds woont. “Ik heb altijd aan de tekentafel gewerkt. Prachtig. Tegenwoordig heb je 3D. Geweldig wat je daar allemaal mee kunt. De techniek heeft zich enorm ontwikkeld.” Op z’n 63e ging hij met pensioen. De belangstelling voor 24 Kraaij wordt in juli 100 jaar. Hij hoopt toch wel dat hij zijn verjaardag dan uitgebreid kan vieren en ook de burgemeester langs kan komen. Zo hebben alle 100-jarigen hun eigen mooie verhalen over hun werk, hobby’s en andere bezigheden. Wij wensen hen allen een hele goede gezondheid toe en hopen dat zij nog lang van hun pensioen kunnen genieten. Wij zijn trots op onze oudste leden! overleden. Hij was zelfstandige en zat in de groentehandel. Daarvoor was hij boer. Nieuw lid op 100-jarige leeftijd Mevr. Eggermond heeft zich op 100-jarige leeftijd als lid opgegeven van de VVG-PGB. Haar dochter heeft haar daarbij wel een beetje geholpen, ze hebben het eigenlijk samen gedaan. Mevr. Eggermond hoorde van onze vereniging nadat ‘haar’ pensioenfonds AVH bij Pensioenfonds PGB was gekomen. Mevrouw Eggermond woont in een zorginstelling in Breda. Ze is geestelijk nog heel goed in orde. Ze wordt goed verzorgd, alleen het lopen gaat wat moeilijk en ze loopt daarom met een rollator. Haar man is 20 jaar geleden Werken bij Amsterdamse drukker De echtgenoot van de 100-jarige mevr. de Jager – Beuger, P. de Jager (19021986), werkte bij de Amsterdamse drukkerij Lindenbaum. Eerst op de Herengracht, daarna gevestigd aan de Admiraal de Ruijterweg. Hij werkte er als expeditieknecht en typograaf en ging bij Lindenbaum ook met pensioen. Het toenmalige Lindenbaum werkte voor een groot aantal bekende opdrachtgevers waaronder de organisatie voor de grafische ondernemingen. In die periode woonde het echtpaar de Jager op verschillende adressen in de hoofdstad, onder andere de Passeerderstraat, Lange Leidse Dwarsstraat en de Haarlemmerstraat. Als hobby’s schreef hij veel en maakte hij dagtrips met zijn echtgenote, boottochten en naar dierenparken. Mevrouw de Jager werkte als huishoudelijke hulp. Toen de kleinkinderen klein waren paste ze op als de ouders moesten werken. Ze wandelde graag en ging dan meestal

naar de stad. Nu gaat ze graag met haar kleinkinderen mee, in de rolstoel naar buiten. Dat vindt ze leuk en gezellig. Honderden etsen weggegeven De heer H.J. Kraay wordt op 22 juli 100 jaar. Of hij dat gaat vieren weet hij nog niet. Hij woonde tot voor kort nog zelfstandig in de Slachthuisbuurt in Haarlem maar is nu verhuisd naar een verzorgingstehuis in diezelfde stad. Hij is nog goed te pas al loopt hij natuurlijk wel met een rollator. De Kraay heeft 39 jaar gewerkt bij Drukkerij Johan Enschede. Daar was hij afdelingshoofd in de particuliere sector bij de afdeling voorbereiding. In 1982 heeft hij plaatsgemaakt voor een jongere en is hij in de VUT gegaan. Hij was ook 75 jaar lid van het FNV. Als hobby schilderde hij en maakte hij etsen. Hij heeft er honderden gemaakt. Hij heeft ze allemaal weggegeven Nederland in Rotterdam. Doel was collectieve orderconcentratie en collectieve verkoopreclame voor de kruideniers. Met die organisatie is in feite de basis gelegd voor het huidige supermarktwezen. In 1958 kocht hij zich uit uit het familiebedrijf om in dienst te treden bij Schuitema, distributeur van aanvankelijk Centra en later C1000, dat uiteindelijk is overgenomen door Jumbo. ‘’Hij kon zich in de jaren zestig in zijn werk helemaal uitleven door zelfstandige kruideniers in de Schuitema-organisatie onder te brengen en uit te laten groeien tot steeds groter wordende supermarkten,’’ weet zijn zoon te vertellen. Daar ging hij in 1983 met vroegpensioen. Dat pensioen komt tegenwoordig van PGB sinds het pensioenfonds voor de agrarische handel is overgenomen. Ziere verhuisde een aantal keren met zijn gezin en kwam uiteindelijk terecht in Emmen waar hij nu nog in een verzorgingstehuis woont. Hij voetbalde in zijn jeugd bij Sparta en is altijd fan van de Rotterdamse club gebleven Als Sparta tegen Emmen speelt en je vraagt voor wie hij is dan zegt hij: “Ik win altijd”. Daarnaast was schaken zijn grote hobby en was hij ook districtscommissaris bij de padvinders. Gevraagd waarom hij de 100 heeft gehaald, zegt hij: ‘’Leef naar wat je kunt.’’ kinderen regelmatig via Skype. Ze mailt ook nog zelf en is mede daardoor zeer zelfstandig. De echtgenoot van mevrouw Sprik, die is overleden toen zij 83 was, werkte bij Misset in Doetinchem. Van Doetinchem zijn zij via Putte en Heiloo in Bergen terechtgekomen omdat ze graag aan zee wilden wonen. Mevrouw Sprik is geboren in Zutphen en heeft daar een heerlijke jeugd gehad. Het gezin woonde in de Laarstraat. Haar vader had daar een winkel. Ze keken daar toen nog uit op de weilanden, waar ze met haar poppenwagen naar toe wandelde. Lekkere koffie drinken bij de beroemde koffie- en theewinkel “De Pelikaan” in de Pelikaanstraat. Ook genoot ze als kind van het zwemmen in de IJssel, waar ze toen nog achter een stoomboot gingen hangen en zich zo mee lieten trekken om daarna met de stroom mee terug te zwemmen. Het water bleef haar trekken. Ze geniet nu van de gezonde zeelucht in Bergen. 'Leef naar wat je kunt’ Cornelis Ziere werkte van jongs af aan in het bedrijf van zijn vader, een grossierderij in koloniale waren genaamd ‘Zuid-Holland’. Na de dood van vader in 1947 nam hij samen met zijn jongste broer het bedrijf over. Een paar jaar later stond hij mede aan de wieg van de Vrije Grossiers Organisatie Genieten van de zee Mevrouw Sprik is eind november vorig jaar 100 geworden. Zij kon haar verjaardag helaas niet vieren vanwege corona. De burgemeester kwam niet en ook haar kinderen die in Engeland woonden konden niet komen. Gelukkig kreeg ze een prachtig bloemstuk van de gemeente en spreekt ze haar Luisteren naar Angela Merkel Nol Verkouteren is 99, woont nog zelfstandig en is nog goed te pas. Hij is journalist geweest en heeft o.a. bij het Brabants Nieuwsblad gewerkt. Hij zat op de stadsredactie en hield zich vooral bezig met muziekrecensies. Hij woont nog altijd in Roosendaal. Op zijn 60e is hij met de VUT gegaan. Hij is nog gezond, kan goed lopen met behulp van een rollator. Hij was ook betrokken bij de operettegroep ‘Roos’. Verkouteren is nog heel geïnteresseerd in de wereld om zich heen. Hij verontschuldigde zich op het eind van het gesprek, dat plaatsvond op 5 mei, want hij wilde naar de lezing van bondskanselier Angela Merkel luisteren. 25

Ronald Heijn: een jaar bij PGB Toen de redactie me vroeg om iets te schrijven over mijn eerste indrukken bij PGB was ik blij verrast. Zoiets is altijd leuk om te mogen doen. Sinds april 2020 ben ik bestuurder bij PGB op een zetel van de Vereniging van Gepensioneerden. Naast de algemene bestuurstaken heb ik een aantal specifieke taken, zoals innovatie op gebied van communicatie, dienstverlening en pensioenproducten. Ik startte vorig jaar april midden in de eerste lockdown bij PGB. Dat vond ik best lastig. Ik had zo graag eens even rond willen lopen en iedereen willen leren kennen. De verhalen willen aanhoren bij de koffieautomaat en zo het overzicht zien te krijgen. Maar al snel merkte ik dat we ons prima aanpasten aan de nieuwe digitale werkomstandigheden die bij thuiswerken horen en leerde ik de mensen op die wijze kennen. Er wordt gewerkt in goede harmonie PGB is een pensioenfonds dat heel veel zelf doet. Van de pensioenadministratie tot een serieuze beleggingsafdeling, waar de mensen dagelijks bezig zijn om uw geld verstandig te beleggen. Wat ik leuk vind bij PGB is de wil om het goed te doen voor de deelnemers, de gepensioneerden en de aangesloten bedrijven. Er wordt gewerkt in goede harmonie, in combinatie met een kritische houding. Iedereen die voor PGB werkt, heeft de ambitie om het elke dag een beetje beter te doen. Het afgelopen jaar heb ik ook de VvG beter leren kennen. Het is een actieve club en ik juich het toe dat men binnen de VvG nadenkt over de toekomstige rol van de gepensioneerden. De belangen verschuiven nou eenmaal. Als de vergrijzingstrend doorzet, hebben we rond 2035 de situatie dat er op elke 2 werkenden 1 gepensioneerde is. Oftewel 1 op de 3 belasting betalende burgers is dan een gepensioneerde. Toch iets om eens bij stil te staan. Het geeft aan hoe belangrijk de stem van de gepensioneerden zal worden. 26 Van de politiek tot aan het nieuwe pensioenstelsel, maar bijvoorbeeld ook in de recreatiesector. Ook het verantwoordingsorgaan van de deelnemers van PGB vind ik vernieuwend in haar optreden. Zij zien bijvoorbeeld grote verschuivingen in de samenstelling van de deelnemers van PGB. Naast het toenemende aantal gepensioneerden werken we bij PGB thans voor 16 sectoren. Het verantwoordingsorgaan vroeg zich af hoe het de belangen van alle nieuwe deelnemersgroepen goed kan behartigen. Ik heb ze daar met een aantal workshops mee kunnen begeleiden. Leuk om te doen, fijn om de vertegenwoordigers van onze deelnemers en gepensioneerden beter te leren kennen. Nieuwe trends voor de strategie van PGB In 2020 heb ik verder allerlei workshops rondom de houdbaarheid van de strategie van PGB mogen begeleiden. We zagen al begin 2020 dat er meerdere grote scenario’s op ons afkwamen die langdurig van kracht zouden zijn. Bijvoorbeeld de corona pandemie en de daaruit voortvloeiende gedragsveranderingen op lange termijn, het nieuwe pensioenstelsel en de sterke tendens om het pensioenkapitaal maatschappelijk verantwoord in te zetten. We wilden weten wat alle nieuwe trends voor de strategie van PGB zouden kunnen betekenen. Dit leidde tot een aantal innovatieve aanpassingen in onze strategie waar u de komende jaren zeker wat van kunt gaan merken. En dan kom je vanzelf terecht in mijn portefeuilles (communicatie, dienst-verlening en pensioenproducten). Webinars zijn razend populair Door corona versnelt de digitalisering van de communicatie. Dat daagt ons uit om de dienstverlening ook digitaal nog dichter bij de werkgevers, de deelnemers en de gepensioneerden te brengen. Zo zal beeldbellen heel normaal blijven en zal voorlichting van deelnemers vaker en gemakkelijker gaan via webinars. We passen dit al toe. De webinars voor mensen die vlak voor hun pensioen staan zijn bijvoorbeeld razend populair. Het nieuwe pensioenstelsel leert ons dat de deelnemer en gepensioneerde zelf meer te kiezen krijgen op pensioengebied. Daar willen we de mensen voor wie wij werken graag houvast in geven. Dus zijn we allerlei handige middelen aan het ontwikkelen waarmee onze deelnemers en gepensioneerden zich straks beter kunnen oriënteren op hun eigen situatie en ook meer mogelijkheden krijgen om persoonlijke wensen in te vullen. Dit was mijn korte persoonlijke terugblik op het vreemde pandemiejaar waarin ik namens de VvG bij PGB startte. Hopelijk komt er dit najaar weer eens een echte fysieke bijeenkomst van de VvG, zodat we elkaar live kunnen ontmoeten! Blijf gezond! Ronald Heijn cO lUMN

VVG-PGB Bestuur Voorzitter: Jos van Rijsingen, tel. 073-6214378 josvanrijsingen@hotmail.com Tweede voorzitter: Henk van der Rijst, tel 030-6352441 Henk.van.der.rijst@planet.nl Penningmeester: Piet Rietkerk, tel 06-23340815, p.rietkerk@kpnmail.nl Bestuurslid/ledenadministratie Tonnie Klein Hemmink, tel 06-51605411 kleinhemmink@home.nl Bestuurslid/communicatie: Geer Meershoek, tel. 06-13199587 gmeershoek@planet.nl Bestuurslid/ledenservices: Thijs Reuder, tel. 06-52616833 reuder@upcmail.nl ledenadministratie/secretariaat: Postadres: Hunzestraat 18, 7555 WB Hengelo Mailadres: ledenadministratie@vvgpgb.nl Telefoon: 06-51605411 Algemeen mailadres: info@vvgpgb.nl Mailadres redactie: redactie@vvgpgb.nl Mailadres secretariaat: secretariaat@vvgpgb.nl Website: vvgpgb.nl 27

Lekker in uw vel Fit zijn én lekker in uw vel zitten. Het begint allemaal bij een goede leefstijl. Kunt u daar wel een beetje hulp bij gebruiken? VGZ helpt u gezonder te leven. Heeft u bij VGZ een aanvullende verzekering? Bijvoorbeeld via de collectiviteit van VVG-PGB? Dan heeft u een preventiebudget. Dit budget kunt u onder andere gebruiken voor een:  Leefstijlcheck  Leefstijlprogramma van huisarts Tamara de Weijer  Cursus leren omgaan met een aandoening  Online slaaptraining  Cursus valpreventie in uw buurt Samen voor een gezonder Nederland. Elke dag weer. Door goed voor uzelf te zorgen, voelt u zich gezonder. Dat is goed voor u én de mensen om u heen. Zo zorgen we samen voor een gezonder Nederland. En houden we de zorg toegankelijk en betaalbaar. Lees meer op vgz.nl/preventie 28

1 Online Touch

Index

1. 1
2. 2
3. 3
4. 4
5. 5
6. 6
7. 7
8. 8
9. 9
10. 10
11. 11
12. 12
13. 13
14. 14
15. 15
16. 16
17. 17
18. 18
19. 19
20. 20
21. 21
22. 22
23. 23
24. 24
25. 25
26. 26
27. 27
28. 28

Home