0

LETSELSCHADE NEWS JAARGANG 1 6 - NUMMER 6 4 - HERFST 2 0 2 6 'JE KUNT ZOVEEL VAN ELKAAR LEREN' Interview met Hannelore Vens PSYCHOLOGIE EN BELEVING VAN KLACHTEN volgens Louis Zantema 50 jaar Schadefonds: TERUGBLIK OP SYMPOSIUM 'VISIES OP ERKENNING' 50% KORTING OP ABONNEMENT VOOR PROFESSIONALS Meld aan via de site!

VOORWOORD Plasticiteit Alvorens in te gaan op de titel wil ik iedereen danken die de moeite heeft genomen een gratis digitaal abonnement aan te vragen. Sinds deze zomer zijn we digitaal gratis te lezen en velen hebben daarop de kans gegrepen de mooie verhalen van slachtoffers, maar ook de vele berichten over de talloze initiatieven in de letselschadebranche, waar en wanneer ze dat willen te lezen op hun PC, tablet of telefoon. Dit namens de gehele redactie! Plasticiteit wordt veel in de medische wereld gebruikt en betekent het vermogen om zich aan te passen aan nieuwe omstandigheden. Eigenlijk is dat hetgeen waarop ons magazine toch altijd al veel nadruk legt als het gaat om slachtoffers van letselschade met blijvend letsel. Dat blijvende letsel maakt immers dat iemand ineens veel kwijtraakt. Vraag daarbij is hoe het toch kan dat het ene slachtoffer zich zo kan aanpassen en het bij het andere slachtoffer, hoewel men dat nog zo graag wil, maar niet wil lukken. Daarom in deze editie daarvoor nog meer aandacht als dat u dat van ons gewend bent. Op de cover ziet u Hannelore Vens die bij een treinongeval beide benen verloor. Ze geeft aan altijd al positief in het leven te hebben gestaan, maar zeker ook slechte perioden heeft gehad en pas na vier jaar de echte mentale klap kreeg. Uiteindelijk wist ze zich toch aan te passen en wel zodanig goed dat ze weer kon gaan werken en zelfs lid werd van het paralympisch zwemteam. Niek van den Adel vertelt hoe hij na een motorongeval waarbij hij een dwarslaesie opliep, de aanpassing heeft kunnen maken. Ook Anouk Schonk die een been verloor na een auto-ongeval, vond een manier om met haar veranderde lichaam om te gaan. Tot slot laten we Winnifred Noorlander aan het woord, die na een hersenschudding en whiplashletsel en een zelf toegepaste Cognitieve FX-behandeling uiteindelijk Het Kanaal over zwom. Ook onze column van psycholoog Louis Zantema over hoe pijn werkt en de bijdrage over het symposium ‘Van Schok naar Herstel’ sluiten hierop aan. Verder vindt u in deze editie nog meer inspirerende bijdragen die steeds weer terug zijn te brengen op deze mogelijkheid tot aanpassen en allerhande informatie die goed is tot u te nemen om met het blijvende letsel een nieuwe weg te vinden in het leven of slachtoffers daarbij te helpen. Voor nu wens ik u veel (digitaal?) leesplezier toe! Colofon LetselschadeNEWS is een kwartaaluitgave. Hoofdredacteur Rob Vermeeren | De Letselschade Raetsman Redactie Mikel Adriaansen | Terzet Geert Clauwaert | Westerweel Intermediair Jeroen Filarski | Manager regres UWV Pieter van Diesen | Heling & Partners Marieke van Werkhoven | De Letselschade Raad Hans van Maanen | Vereniging Verkeersslachtoffers Gieneke Tigelaar | Trivium Advies Geert Schimmel | LetsCo verder na letsel Angeline Herfst | Expertise Human Capital Nico Bakker | Arbeidsdeskundig Bureau Radar Iris Becx | Slachtofferhulp Nederland Bladmanager Floor Verhees Vormgeving Echthetty Coverfoto Fotografie: privécollectie Hannelore Vens Abonnementen Aangaan of beëindigen via www.stichtingletselschadenews.nl of antwoordnummer 10410 4800 VB Breda. Advertenties Tariefkaart voor advertenties is opvraagbaar via info@letselschadenews.nl of 076-5302539. Vergoeding Kijk op de website of uw abonnement wordt vergoed door verzekeraars of tegen 50% korting verkrijgbaar is omdat u professional bent. Opzegging Uiterlijk 3 maanden schriftelijk vóór het einde van het jaarabonnement via info@letselschadenews.nl. Drukwerk Rekafa Special Products BV Venlo www.rsp-bv.nl Copyright Het overnemen van artikelen als bedoeld in artikel 15 van de Auteurswet is niet toegestaan. Rob Vermeeren Hoofdredacteur LETSELSCHADE 2 NEWS Disclaimer Alle artikelen in LetselschadeNEWS zijn met zorg samengesteld. De (hoofd)redactie kan echter geen verantwoordelijkheid dragen voor achteraf gebleken feitelijke onjuistheden, uitspraken die in het tijdschrift worden gedaan en genoemde diensten of producten indien deze na afname niet blijken te voldoen. Dat geldt zeker voor de geplaatste advertenties.

4 INHOUD Voorwoord 2 8 Plasticiteit Beenamputatie 4 Dwarslaesie 8 Je kunt zoveel leren van elkaar Interview met Hannelore Vens Ik had alles. Daarna had ik een rolstoel Interview met Niek van den Adel Mentelity Angel 14 14 Pijnpsychologie 20 Psychologie en de beleving van klachten Door Louis Zantema Even iets anders 22 Zee, wind en golven Ongevraagd medisch advies 24 Dementie. Kunnen we dat (preventief) beïnvloeden? Door Geert Clauwaert 34 Agenda 26 Permanente educatie Vrijetijdsbesteding 28 Zorgeloos de achtbaan in met een beenprothese Ontmoeten 30 Winnifred herstelt door Het Kanaal over te zwemmen Interview met Winnifred Noorlander Uw verhaal LetselschadeNEWS is benieuwd naar uw ervaring. Hebt u een verhaal met foto van u en uw situatie die verband houdt met uw letsel? Deel dit via onze website www.stichtingletselschadenews.nl of neem contact op met: 076-5302539 Symposium 34 Onderzoek 36 Terugblik op Symposium 'Van Schok tot Herstel' Handbiken Door Ingrid Kouwijzer 50 Jaar Schadefonds 40 Internet 43 Onze website LETSELSCHADE NEWS 3 Terugblik op Symposium over ’Visies op erkenning’ Ik ben trots op mijn lichaam Interview met Anouk Schonk

“Je kunt zoveel leren van elkaar!” Hannelore Vens verloor elf jaar geleden beide benen na een treinongeval op weg naar haar werk. Vele operaties en een jaar klinische revalidatie volgden. Ze pakte haar leven weer op en vond een aantal jaren later haar weg naar het Paralympische zwemteam van België, tot corona uitbrak. Inmiddels heeft ze nieuw werk gevonden dat haar gelukkig maakt en geniet ze van haar actieve leven. Tekst Rosanne Faber | Bron uit magazine Kort&Krachtig, nummer 48 | Fotografie privécollectie Hannelore Vens LETSELSCHADE 4 NEWS

BEENAMPUTATIE Hoe komt het dat je beide benen mist? ‘Ik was 24 en net begonnen aan mijn eerste baan als financiële business analist. Ik had al jaren last van plotselinge bloeddrukdalingen en ijzertekort, waardoor ik regelmatig flauwviel. Ik stond op het perron op mijn trein te wachten en viel flauw op een heel gevaarlijk moment. Later heb ik gezegd: “Nu ga ik meer aan mijn gezondheid werken”. Te laat natuurlijk. Maar ergens had ik toch ook geluk gehad: buiten dat mijn benen op slag geamputeerd waren had ik geen hersenschade, geen gebroken armen, niks.’ “Ik vond de revalidatie een leuke periode” Ben je altijd zo positief geweest? ‘Ja, dat zit wel in mij. Ik had wel schrik dat ik na mijn ongeval ging veranderen, dat ik verbitterd zou worden, zo’n persoon waar ze van zeggen: “die zaagt altijd”. Er zijn ook zeker periodes geweest dat ik chagrijnig was, vooral in het begin toen ik heel veel pijn had. De echte mentale klap kwam bij mij pas veel later, na een jaar of vier. In het begin ben je vooral met het fysieke aspect bezig.’ Hoe verliep je revalidatie? ‘Ik heb een jaar intern gerevalideerd. Leren rolstoelrijden, met protheses lopen, in en uit de auto geraken, maar ook de gewone huishoudelijke taken zoals strijken en koken moest ik terug leren. Niet alleen lopen maar ook stilstaan op twee protheses is heel moeilijk. Toch vond ik dat eigenlijk best een leuke periode. Ik ben ook wel een gemeenschapsmens. Ik ging als kind altijd op kamp en jeugdvakanties en leef graag in een groep. Na drie maanden mocht ik de weekenden naar huis. Ineens was ik weer een kotstudentje dat op kamers zit. Mijn ouders zorgden ieder weekend voor mij. Mijn moeder waarschuwde in het begin vaak dat ik voorzichtig moest zijn. Dan antwoordde ik: “Mamma, ik ben 24, ik weet wat ik doe!” Ja, de puberteit heb ik wel twee keer doorgemaakt… Maar natuurlijk moesten mijn ouders ook wennen aan de situatie en het is ook best eng om te zien hoe iemand op de achterwielen van een rolstoel van een stoeprand springt.’ Wanneer ben je weer gaan werken? ‘Ik ben een maand na mijn revalidatie weer begonnen. Achter de computer cijfers analyseren, dat kon ik nog steeds, maar door de pijn kon ik mij moeilijk concentreren en voltijds werken bleek niet meer te gaan. Fantoompijn heb ik nog steeds, maar dat gaat beter nu ik verschillende dingen doe op verschillende tijden. Dan kan ik ’s middags nog eens een uur slaap inhalen.’ Hoe kwam je in het Paralympisch zwemteam terecht? ‘In 2018 ben ik geopereerd aan mijn rechterbeen. Door kalkaanmaak aan het uiteinde van het bot had ik altijd pijn bij het lopen. Ze hebben een stukje bot moeten afzagen en ik kwam weer vier maanden in de rolstoel terecht. Toen heb ik gezocht naar een sport die ik zonder protheses kon doen en ben in een zwemclub gegaan. Daar kwam een talent scout langs die potentie in mij zag en mij uitnodigde naar Oostende te komen waar hij alle Paralympische zwemmers van België trainde. In die tijd ben ik trouwens ook aan mijn traumaverwerking begonnen. Een hulpcoach van het zwemteam die psychotherapeut was heeft mij daar drie jaar lang heel goed bij begeleid.’ “Laat je omringen door de mensen om je heen” Je trainde voor de spelen in Tokio, en toen…? ‘… toen kwam corona. De Paralympische zwemmers mochten niet meer trainen in het zwembad. Ik heb nog geprobeerd de training thuis vol te houden, maar toen stopte mijn verzekering mijn uitkering, dus moest ik terug een job zoeken. Ik had inmiddels een relatie gekregen met iemand die een vakantiewoning had met een zomercafé en vakantieappartementen. Daar ben ik toen als zelfstandig ondernemer ingestapt en dat was het einde van mijn topsportcarrière.’ Hoe ga je om met zo’n teleurstelling? ‘Ach, topsport is niet gezond voor het lichaam, het is roofbouw en maakt je KorterMaarKrachtig is de Nederlandse vereniging van, voor en door mensen die een amputatie hebben ondergaan of zijn geboren met een korte arm of een kort been. Voor meer informatie: www.kortermaarkrachtig.com LETSELSCHADE NEWS 5

BEENAMPUTATIE Wat is osseointegratie? Osseointegratie is een chirurgische techniek waarbij een titanium implantaat in het bot wordt geplaatst, zodat een prothese direct aan dit implantaat kan worden bevestigd. Het proces verloopt in twee fasen: eerst plaatst de chirurg het implantaat in het bot; enkele maanden later wordt de prothese aan het implantaat bevestigd. Deze directe verbinding tussen het bot en de prothetische ledemaat zorgt voor meer stabiliteit en maakt bewegingen eenvoudiger. Zij hadden op een gegeven moment een vacature voor fondsenwerver en communicatiemanager. Ik dacht: “Ik probeer het gewoon” en werd direct aangenomen hoewel ik geen ervaring had met vormgeving van brochures en dergelijke – AI is super... De helft van de job bestaat uit het inzamelen van geld om de kindjes beter therapiemateriaal te geven. Daarbij helpt het als je zelf in een soortgelijke situatie zit. Dit werk is superpositief en veel leuker dan het herstructureren van bedrijven, waarbij je vaak mensen moet ontslaan. Het is ook veel beter voor mijn mentale gezondheid, ik doe dat zo graag en het spaart mij echt een psycholoog uit.’ Je doet enorm veel naast je werk, vertel… ‘Naast mijn parttime werk geef ik gastcolleges op universiteiten en bewustwordingslesjes op scholen over mensen met een beperking. Dan vertel ik hoe het is om te leven met een handicap en dan mogen de kinderen vragen stellen en ook even onder mijn tenen kriebelen… Verder geef ik bedrijfspresentaties, motivational speeches en ben ik bestuurder van de handbikeclub in België, van de Belgische amputatievereniging en sinds kort voorzitter van de International Confederation of Amputee Associations (IC2A).’ lichaam echt kapot, dus misschien is het maar beter dat ik dat maar twee jaar gedaan heb.’ “Mensen met een amputatie zijn geen aliens” LETSELSCHADE 6 NEWS Hoe heb je je huidige baan gevonden? ‘Ik nam een sabbatical en ging allerlei vrijwilligerswerk doen, onder andere bij een hardloopclub in de buurt. De lopers van die club (zonder beperking) liepen af en toe tochten met kinderen in een rolstoel en ik ging mee op mijn rolstoelfiets. Zo heb ik Ten Dries leren kennen, een instelling voor bijzondere jeugdzorg. Wat motiveert jou in je werk? ‘Elf jaar geleden waren mensen allemaal in shock als ze mij zagen op straat. Ik liep toen op protheses met twee krukken en had de indruk dat mensen mij vies of besmettelijk vonden. Ze kwamen niet naar mij toe en zeiden achter mijn rug dingen als: “Ik zou toch niet buiten komen als ik er zo uitzag”. Ik merk echt dat de reacties tegenwoordig heel anders zijn: “Ah cool, welk merk is dat uw benen?” of: “Mijn onkel heeft dat ook”. Mensen staren minder, deels misschien ook wel omdat ze mij herkennen door

alle tv- en reclamewerk dat ik doe, maar ook tv-programma’s als ‘Down the road’ en de Paralympische spelen helpen daarbij. Er is dus al veel verbeterd maar het kan nóg beter en nog lang niet iedereen durft ermee naar buiten komen. Dát is wat mij motiveert.’ “De kinderen mogen altijd even onder mijn tenen kriebelen” Hoe zie je de toekomst? ‘Dat gaat spannend worden, want ik ben zwanger! Als de kleine er eenmaal is ga ik hem zo rap mogelijk leren lopen, zodat hij beter kan lopen dan ik, haha! Ook staat er nog een osseointegratietraject op de planning. Afgelopen jaar is er al één been gedaan en na de borstvoedingsperiode wil ik de andere kant ook nog laten doen. Maar vooral wil ik ervoor blijven zorgen dat mensen met een amputatie geen aliens meer zijn maar gewone mensen met hersenen en gevoelens. Er zijn zóveel mensen met een beperking, als je alles optelt gaat het om wel 20% van de wereldbevolking. We leven gelukkig niet meer in een tijd dat je je daarvoor moet schamen, dus ik hoop dat iedereen een plek vindt in de maatschappij zonder zich te moeten verantwoorden.’ Heb je tot slot een advies voor anderen in dezelfde situatie? ‘Sluit je vooral niet af maar laat je omringen, eerst door de mensen dicht om je heen die je goed kent en later door je open te stellen voor nieuwe mensen. Waarom? Omdat je zoveel kunt leren van gewoon communiceren met mensen die in hetzelfde schuitje zitten.’  Advertenties Het Schadefonds Geweldsmisdrijven geeft een financiële tegemoetkoming aan slachtoffers van een gewelds- of seksueel misdrijf met ernstig psychisch of lichamelijk letsel. Kijk op onze website voor meer informatie: schadefonds.nl Erkenning geeft kracht. Samen betrokken.

Ik had alles. Daarna had ik een rolstoel. Niek van den Adel verloor na een motorongeluk bijna alles, en bouwde vervolgens iets op dat hij daarvoor nooit had: een leven dat er echt toe doet. Fotografie Kim van den Adel Fotografie Niek van den Adel LETSELSCHADE 8 NEWS

DWARSLAESIE Op 16 juli 2010 reed Niek van den Adel op zijn motor naar huis. Hij was 28, werkte als consultant, verdiende goed en had een leven waarover hij niets te klagen had. Tot het ongeluk, waardoor hij in het ziekenhuis belandde met een dwarslaesie, verlamd vanaf zijn borst. Wat volgde, was geen succesverhaal in de klassieke zin. Geen wonderbaarlijk herstel. Wel iets wat misschien moeilijker is: leren leven met wat je hebt. Inmiddels is Niek van den Adel een van de meest gevraagde sprekers van Nederland over veerkracht en leiderschap, schreef hij zes boeken en trouwde hij met Kim, zijn ergotherapeute. Hij is vader van drie dochters. Onlangs keerde het gezin terug van een wereldreis van zeven maanden. In een rolstoel. Met drie kinderen. Omdat het kon! Je was 28 toen het ongeluk gebeurde. Wat weet je nog van die dag? Eigenlijk niet zoveel meer. Ik weet dat het 16 juli was en dat ik op weg naar huis was. En er was een bocht waar ik rechtdoor reed. Wat ik me daarna herinner, is het ziekenhuis, de pijn, en de arts die me uitlegde wat een dwarslaesie betekent. Dat je lichaam stopt met gehoorzamen. Dat je pijn hebt die je niet kunt plaatsen. Dat je afhankelijk wordt van anderen voor de meest basale dingen. Dat is het meest confronterende, niet het niet-kunnen-lopen, maar het verlies van controle over je eigen lijf. Hoe reageerde je omgeving? Iedereen was lief. Soms iets te lief. Je ziet mensen zoeken naar de juiste woorden en merkt dat ze het ook niet weten. Sommige vrienden verdwijnen stilletjes, niet uit onverschilligheid maar uit onmacht. Anderen groeien naar je Niek en Kim toe. Wat ik me het meest herinner van die eerste periode zijn de kleine dingen. Een verpleegkundige die even haar arm om me heen sloeg als ik het niet meer zag zitten. Die momenten hebben me erdoorheen gesleept. Het menselijke aspect bleek minimaal zo belangrijk als de medische kant. Er is bij jou ook een syrinx. Wat is dat? Een syrinx is een kleine buisvormige holte, ook wel cyste genoemd, in het ruggenmerg, die gevuld is met vocht. Syrinxen komen vooral voor ter hoogte van de hals- en borstwervels. Wat betekent dat concreet voor jou? Dat betekent dat mijn situatie nooit volledig stabiel is. Een syrinx groeit, of stabiliseert, of geeft ineens nieuwe klachten. Het is een permanente onzekerheidsfactor, die vaak voor ondraaglijke pijn zorgt. Ik heb niet de luxe van ‘ik ben ermee klaar’. Mijn lichaam eist elke dag aandacht. Wat ik wel heb gedaan is 90 procent van mijn medicatie afbouwen, omdat ik besloot om de pijn anders te interpreteren. Als vriend, als iets wat bij mij hoort. Dat klinkt misschien zweverig, maar het is gewoon een overlevingsstrategie. “Niet de pijn als vijand zien, maar als informatie. Dat is mijn overlevingsstrategie.” Veel mensen worstelen na een ernstig ongeluk met hun identiteit: wie ben je nog als je je beroep, je lichaam, je zelfstandigheid kwijt bent? Dat is precies de vraag die je jezelf stelt en die tegelijkertijd het hardst aankomt. Ik was iemand die zijn waarde LETSELSCHADE NEWS 9

DWARSLAESIE grotendeels koppelde aan presteren. Werken, salaris, status, dat was mijn identiteit. Dat viel allemaal weg en dan ontdek je of er iets overblijft. Bij mij was dat een tijdje niet veel. Ik ben in een depressie gegleden. Ik heb periodes gehad dat ik het niet meer zag zitten. Wat me eruit haalde, was deels Kim, deels mijn eigen eigenwijsheid, en deels een bewuste beslissing: ik wilde niet het verhaal zijn van wat ik verloren had. Ik wilde het verhaal zijn van wat ik ermee deed. Je noemt Kim, je vrouw. Zij was ook je ergotherapeute. Hoe zit dat precies? Kim begeleidde mij in mijn revalidatie. Ze was helder, enorm direct, en liet zich niet afschepen. Ik had ineens wel heel vaak ergotherapie in mijn agenda staan. Ergens in dat traject werden we verliefd. Ik zeg weleens gekscherend dat ik mijn ergotherapeute moest trouwen om zeker te zijn van levenslange begeleiding. Maar serieus: ze is degene die ervoor zorgt dat ik kan dragen wat ik te dragen heb. We zeggen vaak; “het enige dat je nodig hebt in het leven is een schepje liefde. De rest verzinnen we er allemaal bij. We hebben samen het boek ‘Losgeroest’ geschreven, over onze wereldreis. Daarin lees je hoe wij als duo functioneren. Ik romantiseer, zij is concreet. Dat werkt. Jullie maakten een wereldreis van zeven maanden met drie dochters. In een rolstoel. Waarom? Omdat we vastgeroest zaten. Dat klinkt gek als je een vol leven hebt, maar routine is ook een soort verdoving. We wilden onze dochters laten zien dat beperkingen geen reden zijn om niet te leven. Sri Lanka, Bali, Australie, Nieuw-Zeeland, Thailand, het was niet altijd makkelijk. Er waren dagen dat ik dacht: wat doen we hier. Maar er waren ook dagen die ik nooit vergeet. De boodschap van het boek is niet ‘iedereen kan alles’. De boodschap is: je kunt meer dan je denkt, als je bereid bent de eerste stap te zetten. “Je kunt meer dan je denkt, als je bereid bent de eerste stap te zetten.” Wat leerde die wereldreis je over veerkracht? Dat veerkracht niet betekent dat je nooit twijfelt. Er waren ochtenden in Azië waarop ik wakker werd en dacht: we zijn gek geworden. Veel te warm, niets toegankelijk, een kind met buikpijn, een rolstoel die het bijna niet redt op een zandpad, logistiek die van geen kanten klopt. En toch kozen we er elke keer opnieuw voor om door te gaan. Dat is veerkracht. De kleine herhaalde keuze: we proberen het toch. Thuis hebben we dat ook geleerd. Elke dag opnieuw. LETSELSCHADE 10 NEWS

Advertentie

DWARSLAESIE Niek en Kim met hun drie dochters Je spreekt nu voor honderden organisaties per jaar. Wat is de kern van je boodschap? Dat veerkracht geen karaktereigenschap is, maar een vaardigheid, die je ook nog gedeeltelijk meekrijgt in je DNA. Je bouwt het op. Ik gebruik daarvoor onder andere het ABC-model: Aanleiding, Betekenis, Consequentie. Wat er met je gebeurt staat zelden vast. Hoe je er betekenis aan geeft, en wat je daarna doet, dat is waar je invloed zit. De meeste mensen denken dat veerkracht betekent dat je nooit omvalt. Nee. Het betekent dat je leert opstaan. Of in mijn geval: terugkomen in mijn rolstoel na een val. Dat is letterlijk en figuurlijk waar. Je hebt zes boeken geschreven. Je spreekt internationaal, je hebt drie bedrijven opgebouwd. Wanneer voel jij je succesvol? Niet na een groot optreden of een goed verkoopcijfer. Ik voel me succesvol als ik na een lezing iemand zie die iets heeft losgelaten (of geleerd). Een gespannen schouder die zakt. Iemand die na afloop blijft staan en zegt: dit had ik nodig. Dat is het. Alles wat ik nu doe, heb ik gebouwd op de plek waar ik ooit dacht dat er niets meer te bouwen viel. Dat geeft elke dag een soort stille dankbaarheid. Het soort dat je ‘s ochtends even voelt als je wakker wordt en denkt: oké, dit is het. Dit doe ik. LETSELSCHADE 12 NEWS Wat wil je zeggen tegen iemand die nu midden in zo’n periode van tegenslag zit? Dat het normaal is dat je je rot voelt. Je hoeft het nu niet al in perspectief te plaatsen. Je hoeft niet dapper te zijn. Accepteer hulp, ook als je dat moeilijk vindt en omring jezelf met mensen die jouw belangen kennen. Onthoud dat de moeilijkste periode die je nu doormaakt niet het verhaal is. Het is een hoofdstuk. Een zwaar hoofdstuk, maar niet het laatste. Er zijn mensen die aan de andere kant van zo’n periode een leven hebben gebouwd dat ze daarvoor niet voor mogelijk hadden gehouden. Ik ben er een van.  Over Niek van den Adel Niek van den Adel (1982) is spreker, schrijver en ondernemer gespecialiseerd in veerkracht, leiderschap en zingeving. Na een dwarslaesie in 2010 richtte hij Team Heartbeats en de SpeakersClub op en werkt hij onder het merk Mr. Featherforce. Hij schreef zes boeken, waaronder Crash en het in 2025 verschenen Losgeroest, samen met Kim van den Adel. Hij geeft jaarlijks meer dan honderd lezingen in Nederland en internationaal, en is ambassadeur bij Trees for All. niekvandenadel.nl

Zorg(schade)specialist aan het werk Ester Hazelaar is één van de zes zorgspecialisten, verbonden aan Expertise Human Capital. Zij legt in een notendop uit wat een zorgspecialist kan betekenen voor cliënt en opdrachtgevers. “In de praktijk word ik vaak snel na een ongeval ingeschakeld. Cliënt is dan meestal nog bezig met de revalidatie en ondervindt de gevolgen van het letsel in het dagelijks functioneren. Gezondheid, zelfstandigheid, participatie en routine zijn voor cliënt en/of zijn/haar omgeving dan ineens niet meer vanzelfsprekend. In die fase is het belangrijk om snel scherp te krijgen welke ondersteuning nodig is. Als zorgspecialist breng ik de situatie zorgvuldig en objectief in kaart. Ik adviseer over de mogelijkheden om, daar waar mogelijk, herstel naar zelfstandigheid in de dagelijkse activiteiten te bevorderen. Ik ontzorg door voorzieningen en praktische oplossingen in te zetten en ik stem het hele traject af met alle betrokken partijen, zoals de zorgverleners, zorgverzekeraar, Wmo en mijn opdrachtgevers. Wanneer blijvende of langdurige zorg nodig is, zoals persoonlijke verzorging, verpleging, begeleiding of toezicht, kan er sprake zijn van zorgschade. Soms wordt niet alle zorg volledig vergoed vanuit reguliere voorzieningen. Ik maak inzichtelijk welke zorg redelijkerwijs nodig is, welke kosten daarmee samenhangen en welke aandachtspunten van belang zijn voor de belangenbehartiger en de verzekeraar. Zo ontstaat een onderbouwd en bruikbaar beeld voor een zorgvuldige letselschaderegeling, waarbij de cliënt centraal blijft staan.” Herstelgeriechte dienstverlening bij letselschade Advertentie De contactgegevens van Ester Hazelaar en de andere zorgspecialisten van Expertise Human Capital vindt u hier: Goede arbeidsdeskundigen kijken verder In een wereld waar het vaak draait om wat iemand niet meer kan, maken arbeidsdeskundigen het verschil door te kijken naar wat er nog wél mogelijk is. Ze luisteren, analyseren en denken vooruit. Ze richten zich daarbij niet op beperkingen, maar op mogelijkheden voor herstel, groei en blijvende inzetbaarheid. Dat is ook precies waar wij bij Heling & Partners voor staan: een mensgerichte aanpak die van mogelijkheden uitgaat. Wil je weten wat Heling & Partners voor jou kan betekenen? Bekijk onze website of neem contact met ons op! www.heling.nl info@heling.nl 0592 394 646

Interview met Anouk Schonk Ik ben trots op mijn lichaam en op wie ik ben In de laatste zomereditie nummer 63 van LetselschadeNEWS las u het artikel over de nieuwste campagne ‘Walking for Change’ van de Bibian Mentel Foundation. Tijdens deze campagne vragen de drie Mentelity Angels, Anouk Schonk, Manon Middendorp en Sophie-Anne Onland, aandacht voor gelijke kansen voor iedereen. LetselschadeNEWS ging in gesprek met Mentelity Angel Anouk Schonk (24) over het ongeval dat haar overkwam en de impact op haar leven van het verlies van haar rechterbeen. Tekst Floor Verhees | Fotografie privécollectie Anouk Schonk LETSELSCHADE 14 NEWS

MENTELITY ANGEL Op 21-jarige leeftijd stond Anouk oog in oog met haar eigen kwetsbaarheid. Na een levensbedreigend auto-ongeluk en wekenlang vechten voor haar leven, begon een ander, minstens zo intens proces: het accepteren van haar veranderde lichaam: een lichaam met één been. Op de Ring van Antwerpen Op dinsdag 20 juni 2023 stapte Anouk ’s morgens nietsvermoedend in de auto om op weg te gaan naar Antwerpen. Die dag zou helaas een keerpunt in haar leven worden. Anouk, wat gebeurde er? “Samen met mijn bazin was ik op weg naar Antwerpen voor een aantal werkafspraken. Dat deden we wel vaker, dus het was voor ons een bekende rit. Dat er die ochtend op de ring van Antwerpen weer een file stond, was dan ook geen verrassing. Toch werd de vrachtwagenchauffeur achter ons kennelijk wel verrast door de file en heeft hij ook de gevarenlichten van mijn auto niet of te laat opgemerkt. Vervolgens is hij met ruim 83 km per uur op ons ingereden en heeft de auto met kracht onder een andere vrachtwagen geduwd.” Vanaf dat moment heeft Anouk geen actieve herinneringen meer aan het ongeval en is het voor haar ‘één zwart gat’. “Hij heeft mijn gevarenlichten niet gezien” Amputatie De eerste vier weken brengt Anouk slapend en wakend door op de IC in het UZA in Antwerpen. Haar toestand was kritiek, terwijl haar lichaam topsport leverde om te herstellen van de heftige interne bloedingen aan haar milt en lever, twee klaplongen, een gebroken schouderblad, ribben, middenrif, heup, schaambot, een verbrijzeld bekken en een beenamputatie. Pas als Anouk na vier weken wordt overgeplaatst naar het ETZ in Tilburg, wordt ze zich meer bewust van wat er is gebeurd. “De confrontatie met het verlies van mijn rechterbeen heb ik in eerste instantie proberen te negeren of van me weg te duwen. Ik vond het zo moeilijk om mijzelf te zien met maar één been. In het ziekenhuis durfde ik ook niet te kijken. En zolang ik er niet naar keek, was het er ook niet. Zo hield ik mezelf natuurlijk wel voor de gek, maar ik kon me gewoon niet voorstellen dat mijn been voor altijd weg was.” Het leven van Anouk stond op z’n kop en dat maakte haar ook boos: ‘Waarom overkomt mij dit?’. Rouwproces Wat heeft je doen besluiten om wel de confrontatie met je veranderde lichaam aan te gaan? “Dat was geen besluit, maar een proces dat tijdens de revalidatie in gang is gezet. Daar leerde ik om naar mijn been te kijken en het aan te raken. Vervolgens leerde ik mijn been te verbinden en mezelf te wassen. Iedere keer maakte ik kleine stapjes vooruit in mijn verkenning naar mijn veranderde lichaam. Deze fase is achteraf een belangrijk onderdeel geweest in mijn rouwproces van het verlies van mijn been en om opnieuw vertrouwd te raken met mijn veranderde lichaam.” LETSELSCHADE NEWS 15

MENTELITY ANGEL Een rouwproces, ook bij levend verlies, kost tijd. Hoe was dat voor jou, want je bent jong en iedereen om je heen gaat door met het leven? “Mijn ouders en mijn zus zijn vanaf het begin heel supportive geweest en dat was helpend in mijn proces. Sinds het ongeval is onze band nog sterker geworden. Er zijn wel momenten geweest dat mijn ouders me hebben afgeremd, vooral om me te stimuleren tijd te nemen en niet te snel willen gaan. Die rem had ik nodig om niet voorbij te gaan aan het rouwproces. Op een andere manier, en altijd positief, stond mijn vriend voor mij klaar en datzelfde gold voor mijn de vrienden om mij heen. Uiteindelijk moest ik natuurlijk wel zelf als het ware de knop omzetten om ervoor te gaan.” “Ik wilde niet anders zijn” Prothese Wat bedoel je met het omzetten van de knop? “Je moet weten dat ik vóór het ongeval best onzeker was en mezelf altijd vergeleek met anderen. Het ongeval maakte dat er niet beter op. Ik wilde niet anders zijn en na het ongeval ervoer ik dat wel zo. Het idee dat ik een prothese nodig zou hebben om te kunnen lopen, maakte me nog onzekerder. Na 2,5 maand, toen mijn lichaam en spieren voldoende hersteld waren, ben ik toch gestart met het oefenen met een prothese. In eerste instantie was dat een worsteling, zowel mentaal als fysiek, maar na verloop van tijd lukte het wel om ermee om te gaan. Die ervaring zorgde ervoor dat mijn beeld over een prothese positief veranderde. Daardoor kon ik me openstellen voor het gebruik van een prothese. Dat was het omzetten van de knop waardoor ik vervolgens ook echt inzag dat een prothese mij juist verder hielp en ik minder afhankelijk was van anderen.” LETSELSCHADE 16 NEWS Andere prothesedragers Na dit inzicht heb je meteen een gouden glitterprothese besteld? “Was het maar zo eenvoudig. Nee, mijn eerste prothese was een zwarte prothese en daar was ik op zich wel blij mee, maar het confronteerde mij ook iedere dag met het gemis van mijn rechterbeen. Het besef dat ik voor de rest van mijn leven een prothese zou moeten dragen, kon ik moeilijk accepteren. In diezelfde periode was ik op zoek naar andere prothesedragers. Ik was nieuwsgierig hoe zij omgingen met het verlies van een been en het dragen van een prothese. Ik kan je vertellen dat die mensen moeilijk te vinden zijn op social media. Ik zag nooit mensen met een prothese of in een rolstoel. Best shocking, toch?” Paola Antonini Als ik je goed begrijp, was je op zoek naar anderen die voor jou een voorbeeldfunctie zouden kunnen vervullen, zoals rolmodellen? “Precies! In mijn zoek“Had ik maar een rolmodel gehad” tocht stuitte ik op het Braziliaanse model Paola Antonini, die ook haar been verloor net als ik en zich weer terugwerkte in de modewereld. Zij draagt haar prothese vol trots en ondanks haar prothese doet ze hartstikke veel. Dat was voor mij een eyeopener. Er was nog heel veel mogelijk in het leven. Ik merkte dat ik me aan haar kon optrekken en zo iemand had ik kennelijk nodig. Achteraf had ik gewild dat ik eerder na het ongeval een rolmodel had gehad, waardoor ik minder lang last gehad zou hebben van mijn onzekerheid. Nu weet ik dat ‘helden’ of rolmodellen een belangrijke functie kunnen hebben in het herstel van anderen.”

Advertentie Zou jij het herkennen als iemand een verkeerstrauma heeft na een ongeluk? De shock na een verkeersongeval wordt vaak over het hoofd gezien. Het lichaam blijft in overlevingsstand. Heeft invloed op functioneren en re-integratie. Juist het verwerken ervan is dé sleutel tot herstel. Shock eruit, herstel begint! Het Road to Freedom™ programma is gericht op het resetten van deze shock. Het resultaat is baanbrekend: 99% van mijn cliënten is in één sessie van max 3 uur verlost van het verkeerstrauma. www.weervolvertrouwendewegop.nl Twijfel je of de shock een rol speelt in een dossier? Speciaal voor professionals in letselschade, zorg en verzekering. Sylvia van Rijzingen, expert verkeerstrauma 06 - 39 40 37 41 In 5 minuten een cliënt aanmelden | Geen lange wachtlijsten | Directe ondersteuning d L e c e s r h b i e e r o h u r e .

MENTELITY ANGEL Volwaardig meedoen Het is mooi om te zien dat je terecht trots bent op jezelf, want je bent van V.l.n.r.: Anouk Schonk, Sophia Martina, Manon Middendorp, Sophie-Anne Onland, minister Sophie Hermans, Edwin Spee Rolmodel Als Mentelity Angel ben jij voor anderen een rolmodel of een held. Hoe is het voor jou om in die rol te zitten? “Je noemde net al mijn gouden glitterprothese, en die heeft daar een belangrijke rol in gespeeld. Het is grappig dat ik, net als Paola Antonini, een roze glitterprothese wilde hebben, maar door een kleurfout in de coating werd mijn prothese per ongeluk goud in plaats van roze. Mijn eerste reactie was teleurstelling, totdat ik uit mijn omgeving veel positieve reacties kreeg. Nu voelt mijn gouden glitterprothese als een soort medaille voor de reis die ik heb afgelegd. Door wat ik heb meegemaakt, heb ik ook wel wat te vertellen. Mijn prothese bepaalt een groot gedeelte van mijn leven en dat heb ik inmiddels aanvaard. Ook heb ik geleerd om zelf de regie terug te pakken en mij niet te laten leiden door wat het ongeval heeft veroorzaakt. Ik wil voor anderen een voorbeeld zijn en laten zien dat het ongeval mij mentaal en LETSELSCHADE 18 NEWS fysiek sterker heeft gemaakt. Ik ben trots op mijn lichaam en op wie ik ben en dat wil ik uitdragen.” ver gekomen. Nu loop je mee aan de ‘Walking for Change’ van de Bibian Mentel Foundation. Wat maakt deze campagne los? “We krijgen vooral heel veel positieve reacties. Met name dat we alle drie onze protheses vol in de aandacht zetten. Dat vinden mensen bijzonder. In de gesprekken die dat oplevert komen veel vragen naar voren over hoe een prothese werkt en wat de invloed ervan is op het dagelijkse leven. Het is goed dat deze gesprekken worden gevoerd met als doel natuurlijk gelijke kansen voor mensen met een lichamelijke uitdaging en het recht volwaardig mee te doen in de maatschappij. Op 7 oktober 2026 hebben we in Den Haag aan minister Sophie Hermans van Volksgezondheid, welzijn en sport 12.514 handtekeningen voor de petitie overhandigd en daarmee is deze campagne afgelopen. Toch blijven we natuurlijk doorgaan, net zolang totdat ons doel is behaald.“  Walking for Change Op 29 maart, de sterfdag van Bibian Mentel, is de campagne ‘Walking for Change’ van de Bibian Mentel Foundation gestart, met als doel minimaal 40.000 handtekeningen te verzamelen voor de petitie met drie aandachtspunten voor op de politieke agenda: 1. 3 protheses in de basisverzekering, 2. naleving van het VN-verdrag Handicap en 3. gelijke kansen voor iedereen met een lichamelijke uitdaging. De campagne loopt door tot en met de geboortedag van Bibian op 27 september. In de periode van 29 maart 2026 tot en met 27 september 2026 zijn gesprekken gevoerd met zorgverzekeraars, is de media bestookt en zijn zoveel mogelijk handtekeningen verzameld. Op woensdag 7 oktober 2026 zijn de getekende petities officieel overhandigd aan de landelijke politiek in Den Haag. Voor meer info ga naar: www.bibianmentelfoundation.nl/

“Perspectief op morgen” Al meer dan 30 jaar een vertrouwde naam in letselschadezaken. Pro-actief, mensgericht en onafhankelijk. ➢ Toedrachtsonderzoek bij verkeersongevallen ➢ Videoreconstructie ➢ Visualisatie Re-integratie begeleiding Zorgschade Arbeidsdeskundige begeleiding Informeer naar de mogelijkheden voor een Quick-scan Ontdek al onze diensten! NAH-coaching Berekening Huishoudelijke hulp Scan de QR-code www.baanhofman.nl 0164 – 652099 Advertenties TRAINING INTERCULTURELE COMMUNICATIE EN CULTUURSENSITIVITEIT Verschillen in cultuur en taal: soms voel je de schuring, het ongemak of de twijfel. Want hoe verbind je je écht met iemand als je elkaars achtergrond niet volledig begrijpt? Onbewust kijken we vaak door onze eigen, gekleurde bril. In onze training Interculturele Communicatie & Cultuursensitiviteit stappen we voorbij dat ongemak. Je leert hoe je culturele verschillen niet als drempel ziet, maar juist leert overbruggen met een open en bewuste blik. Met interactieve sessies die aansluiten op jouw dagelijkse praktijk, versterk je jouw eigen competenties. Zo groeit er niet alleen kennis, maar ook een dieper, oprecht begrip voor de mensen die je begeleidt of onderzoekt. www.inter-focus.nl/training 088-808 78 94

P Recent schreef ik een korte post naar aanleiding van een prachtig artikel van een patiënt die al jaren pijn heeft. Hij schreef een artikel over hoe zijn eigen veeleisendheid, maar ook de ‘goede patiënt’ willen zijn, hem niet verder bracht in zijn eigen proces met aanhoudende pijn. In de post schreef ik dat veel mensen die worstelen met aanhoudende klachten, pijn of aandoeningen als longcovid last kunnen hebben van hoge eisen. Toen waren de poppen aan het dansen. Hoe haal ik het in mijn hoofd Er werd zo fel gereageerd dat ik ervan schrok. Iets wat voor mezelf vanzelfsprekend is (dat psychologische processen invloed hebben op het LETSELSCHADE 20 NEWS COLUMN OVER CHRONISCHE PIJN PSYCHOLOGIE EN DE BELEVING VAN KLACHTEN Mijn naam is Louis Zantema. Ik ben GZ-psycholoog, docent, podcastmaker en auteur. Mijn passie en expertise richt zich op aanhoudende pijnklachten, vooral wanneer deze niet (voldoende) verklaard kunnen worden vanuit een somatisch perspectief. beloop en de ervaring van een ziekte, letsel of andere symptomen) werd heel anders geïnterpreteerd. Wat een deel van de mensen las, was: Je veroorzaakt je eigen pijn, aanhoudende klachten of andere aandoening door je hoge eisen. Kortom: ‘Het zit tussen je oren’. Nu is dat laatste nog steeds wel een interessant gedachtenexperiment, dacht ik bij mezelf. In welke mate ben je zelf verantwoordelijk voor pijn? Meestal neem ik botbreuken als voorbeeld; die zijn duidelijk aantoonbaar. Stel dat Jan een zaterdagamateur voetballer is met een minderwaardigheidscomplex en daarvoor compenseert met hoge eisen aan zichzelf en de behoefte om tot het gaatje te gaan. Stel dat Jan zijn been breekt door het maken van een onbesuisde tackle in de 89e minuut tegen V.V. De Tegenstander. Heeft zijn psychologische profiel dan voor de botbreuk gezorgd? Gedrag valt ten slotte onder het kopje ‘psychologie’. En stel dat Jan, doordouwer die hij is, tijdens zijn revalidatieperiode meteen al zijn grenzen overgaat, omdat hij zich wil bewijzen, waardoor zijn been niet goed herstelt en hij klachten houdt, wat dan? Het eerlijke antwoord: de wereld is niet zo zwart-wit. Het is een samenspel van psychologische, biologische en sociale factoren, die elkaar allemaal onderling beïnvloeden. Misschien heeft Jan wel een jeugdtrauma waardoor hij zich zo

PIJNPSYCHOLOGIE graag wil bewijzen. Is het dan de schuld van zijn ouders? Weten we precies hoe dat allemaal zit? Nee. Hebben we zicht op factoren die van negatieve invloed kunnen zijn? Daar leren we steeds meer over. Biopsychosociaal Het lastige is, denk ik, vooral dat het ’enen ‘ is. Ja, de klacht heeft een biologische component en ja, de klacht heeft een psychosociale component. In dit voorbeeld: het psychologisch profiel van Jan maakt hem meer ‘at-risk’ voor botbreuken, maar het bot zal niet anders breken door zijn psychologisch profiel. Ja, soms zal de ene factor zwaarder wegen dan de ander. En er zijn ook momenten waarop psychologische factoren wel degelijk de biologie beïnvloeden, zoals onderzoek naar het stress- en immuunsysteem laat zien. Misschien wel het belangrijkste: door slechts op één factor te focussen, laat iemand veel ruimte voor verbetering liggen. Door alleen maar in te zoomen op een van de componenten, kunnen andere factoren niet verbeteren. In het geval van Jan: alleen naar de psycholoog gaan, maar niet naar de gipsmeester, is niet zo slim. Alleen naar de gipsmeester gaan, en niet naar de psycholoog, wellicht ook niet (zeker als het zijn tigste blessure of botbreuk is door dezelfde drijvende psychologische factoren). De oneerlijke dubbele pech De conclusie die we moeten trekken, is: de klachten die mensen ervaren zijn echt en laten we kijken naar de biopsychosociale factoren en behandelingen die hen helpen. Dat iemand pijn heeft naar aanleiding van een letsel dat hem of haar is aangedaan, betekent niet dat iemand geen psychologische strategieën kan leren toepassen die de pijnbeleving veranderen of helpen met acceptatie. Daarnaast zouden we meer empathie kunnen tonen voor mensen die het ‘dubbelop’ krijgen in het leven. Er is helaas veel bewijs dat negatieve jeugdervaringen (ofwel Adverse Childhood Experiences (ACE) genaamd) de kans op bepaalde aandoeningen, ziektes en/of pijn later in hun leven vergroten. Ze hebben hier niet om gevraagd of het ‘zelf’ veroorzaakt. Dat psychologie meespeelt, betekent niet dat het ‘tussen de oren’ zit, net zo min als dat een aandoening ‘volledig biomedisch’ is. Waarom de weerstand? Ik snapte de weerstand op mijn bericht ook wel. weggegooid omdat ik merkte dat het me te veel (negatieve) energie kostte. Het voelde alsof ik me moest verdedigen, maar een platform waar korte berichtjes worden gestuurd en weinig nuance mogelijk is, is daarvoor misschien niet de plek. Daarnaast kwamen er ook voor het eerst berichten binnen die een boze en dreigende toon hadden – erg onprettig allemaal. Wanneer we een klacht hebben die langer aanhoudt, worden mensen helaas regelmatig behandeld als iemand bij wie de klacht ‘niet echt’ zou zijn. Dat is frustrerend en ook niet terecht. Het lijkt erop dat sommige mensen zo worden weggezet als ‘psychologisch’ dat het moeilijk te verdragen is wanneer iemand als ik wijst naar de samenhang tussen psyche en soma (lichaam) zonder bijbedoelingen. Daarnaast ben ik ook voorstander van onderzoek naar biomedische factoren en oplossingen, ook bij klachten waar de dynamiek erg complex is. Ik heb het bericht maar Tot slot, iets wat ik bij veel van mijn patiënten zie: het kan onprettig en onveilig voelen om naar je eigen achtergrond en invloed te kijken. Het vergt moed om onder ogen te komen dat jouw levensloop invloed heeft op je biologie. In het geval van Jan: het zal hem in therapie verdriet doen om te beseffen dat zijn gevoelens van minderwaardigheid meespelen in de grove overtredingen die hij op het veld begaat. De confrontatie daarmee, en hopelijk het kunnen loslaten, brengt hem wellicht verder – maar makkelijk is het niet.  LETSELSCHADE NEWS 21

Zee, wind en golven LETSELSCHADE 22 NEWS

EVEN IETS ANDERS Van 9 t/m 13 september vond in Ouddorp de tweede editie van de Mentelity Summer Games plaats, georganiseerd door de Bibian Mentel Foundation. Vijf dagen lang kwamen deelnemers met een lichamelijke uitdaging samen om nieuwe watersporten te ontdekken, grenzen te verleggen en vooral veel plezier te maken. Deelnemers konden kiezen uit drie disciplines: wingfoilen (vorm van surfen met behulp van een opblaasbare vlieger), kitesurfen of golfsurfen. Naast het sportieve programma was er volop ruimte voor gezelligheid tijdens verschillende avondactiviteiten. Van Mentelity Magic tot pizza & movie night: het was een editie vol sport, nieuwe ervaringen, gezelligheid en bijzondere momenten. www.bibianmentelfoundation.nl  LETSELSCHADE NEWS 23

Wetenschap Dementie Kunnen we dat (preventief) beïnvloeden? Dementie is voor de gezondheidszorg nu al een zeer grote uitdaging en dat zal in de toekomst alleen maar toenemen aangezien we steeds ouder worden. Men schat dat er in 2019 wereldwijd 57 miljoen mensen met dementie waren en dat zal oplopen tot 153 miljoen in 2050! Dr. G.M.A. Clauwaert, medisch adviseur Westerweel Intermediair In 2024 verscheen in het gezaghebbende tijdschrift The Lancet een update over preventie, risicofactoren, interventie en zorg van dementie. (‘Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission’, 10 augustus 2024, Volume 404, blz. 572-628). Vanuit de letselschade is van belang dat ongeveer 3% van het aantal mensen met dementie tevoren een traumatisch hersenletsel heeft opgelopen. In totaal komen mogelijk beïnvloedbare risicofactoren bij ongeveer 45% van de dementie patiënten voor. 3% lijkt misschien niet veel, maar dan gaat het wellicht toch op dit moment om 2 miljoen mensen. In mijn eerste bijdrage over dit onderwerp zal ik de verschillende beïnvloedbare factoren kort bespreken en in een tweede bijdrage (dat in het volgende nummer van LetselschadeNEWS zal verschijnen) zal ik focussen op het traumatisch hersenletsel als risicofactor. De Lancet Commissie heeft op basis van de beschikbare literatuur in totaal 14 risicofactoren gevonden die dementie kunnen voorkomen dan wel vertragen: onderwijsniveau, LETSELSCHADE 24 NEWS gehoorverlies, zichtverlies, hoog LDLcholesterol, depressie, traumatisch hersenletsel, fysieke inactiviteit, diabetes, roken, hoge bloeddruk, overgewicht, alcoholmisbruik, sociale isolatie en tot slot luchtvervuiling. Door deze risicofactoren te beïnvloeden hoopt men de aanvang van de dementie te vertragen dan wel de ziekte te voorkomen. Hoe sneller in het leven van een persoon daarop ingegrepen kan worden, hoe beter, maar er is ook nog een effect wanneer dat pas op latere leeftijd gedaan wordt. Ook bij mensen met een genetisch risico op dementie, kan er nog een positief effect zijn. Hoe meer risicofactoren aangepakt kunnen worden, hoe groter het effect. Onderwijsniveau Personen met een hoger onderwijsniveau hebben minder kans op dementie. Dat geldt niet alleen voor het niveau tijdens het reguliere onderwijs op jongere leeftijd, maar ook is het ‘levenslange leren’ van belang. Men gaat ervan uit dat intellectuele uitdaging gedurende het leven (onder andere tijdens het werk) een positieve invloed heeft en de kans op dementie vermindert. Dat is ook het geval op al oudere leeftijd. Vandaar dat geadviseerd wordt om zo lang mogelijk intellectueel actief te blijven. De verklaring zou kunnen zijn dat we aldus een ‘cognitieve reserve’ opbouwen, waardoor dementie minder snel invloed uitoefent. Gehoorverlies Dit kan voorkomen worden door bijvoorbeeld gehoorbescherming te dragen. Maar ook als het gehoorverlies al opgetreden is, is het van belang dat hoortoestellen gebruikt worden om dementie minder snel te laten ontstaan of af te remmen. Het minder goed horen heeft immers een negatieve invloed op het goed kunnen communiceren. Er is een studie waarbij gevonden werd dat per 10 dB verlies van het gehoor (wat echt niet veel is), een toename van 16% van het risico op dementie ontstaat! Hoe langer het gehoorverlies bestaat en onvoldoende gecorrigeerd wordt, hoe groter het risico. Daarbij kunnen ook sociale isolatie en depressie (op zich al risicofactoren voor dementie) als gevolg van het gehoorverlies een rol spelen. Zichtverlies Net als gehoorverlies, kan ook zichtverlies leiden tot sociale isolatie en depressie door verminderde communicatiemogelijkheden en intellectuele stimulatie. Zichtverlies kan een gevolg zijn van diabetes, wat op zich ook nog een risicofactor is voor

ONGEVRAAGD MEDISCH ADVIES dementie. Het is daarom van belang dat (indien mogelijk) het zichtverlies voldoende gecorrigeerd wordt door het dragen van een bril en bijvoorbeeld het operatief behandelen van cataract (staarvorming, wat op oudere leeftijd frequent voorkomt). Te hoog LDL-cholesterol Eenvoudig uitgelegd is LDL-cholesterol de ‘slechte cholesterol’, waarvan de streefwaarde zo laag mogelijk is, terwijl HDL-cholesterol de ‘goede cholesterol’ is, waarvan we het liefst zoveel mogelijk hebben. Dat is onder andere te vinden in olijfolie, groenten, noten, peulvruchten en vette vis. Uit verschillende studies is gebleken dat een te hoog LDLcholesterol niet alleen slecht is voor het hart en de bloedvaten, maar ook een risicofactor is voor het ontwikkelen van dementie. Dat zou een rechtstreeks gevolg kunnen zijn van het afzetten van bepaalde eiwitten in de hersenen (waarvan bekend is dat deze dementie kunnen veroorzaken) als een indirect gevolg door bijvoorbeeld het ontstaan van een beroerte door de te hoge LDLcholesterol. Depressie Depressie kan oorzaak zijn van dementie, maar omgekeerd kan dementie ook tot een depressie leiden. Daarnaast is het zo dat, als depressie voor het eerst op een al wat oudere leeftijd gediagnosticeerd wordt, dit een vroegtijdig teken van dementie kan zijn. Traumatisch hersenletsel Gezien het belang voor de letselschade, zal ik dit in een volgend artikel bespreken. Fysieke inactiviteit Ook hierbij geldt dat dit in twee richtingen werkt: fysiek verminderde activiteit is een risicofactor voor dementie en omgekeerd leidt dementie dikwijls tot verminderde fysieke activiteit. Fysieke activiteit zorgt voor een betere doorbloeding (van onder andere de hersenen) en heeft een positief effect op de bloeddruk (wat op zich een risicofactor is voor dementie). Diabetes Vooral diabetes die al op jonge en middelbare leeftijd ontstaat, blijkt een risicofactor voor dementie te zijn. Dat is minder het geval voor ouderdomsdiabetes. Uiteraard speelt een grote rol of de diabetes al dan niet goed onder controle is. Zoals gezegd, kan diabetes onder andere zichtproblemen veroorzaken, wat op zich ook een risicofactor voor dementie is. Daarnaast zal de diabetes tot een verminderde doorbloeding in de hersenen kunnen leiden, evenals tot het afzetten van bepaalde eiwitten in de hersenen (zoals bij een te hoog LDLcholesterol). Als de diabetes gepaard gaat met overgewicht, betekent dat ook een extra riscofactor voor dementie. Roken Roken op jonge en middelbare leeftijd blijkt een groter risico op dementie in te houden dan op latere leeftijd. Roken beïnvloedt de bloedvaten, ook in de hersenen, en mogelijk spelen nog andere mechanismen een rol. Hoge bloeddruk Zoals bij roken, is een te hoge bloeddruk op vooral jonge en middelbare leeftijd een risicofactor voor het ontstaan van dementie. Het is overigens zo dat tijdens en in de laatste jaren voorafgaand aan de diagnose van dementie de bloeddruk doorgaans daalt. Hoge bloeddruk is slecht voor hart en bloedvaten en kan aldus een invloed uitoefenen op de (verminderde) hersendoorbloeding. Overgewicht Het is zoals bij diabetes, hoge bloeddruk en roken bekend, dat overgewicht een negatieve invloed heeft op het hart en de bloedvaten en aldus (samen met die risicofactoren) het ontstaan van dementie kan bevorderen. Overgewicht leidt dikwijls tot verminderde fysieke activiteit, wat ook op zich een risicofactor is. Alcohol Vooral drinken van grote hoeveelheden alcohol (meer dan 21 eenheden per week) blijkt een risicofactor te zijn voor het ontstaan van dementie. Bij licht tot matig alcoholgebruik is dat niet aangetoond. Bij het zich volledig onthouden van alcohol is er zelfs een LETSELSCHADE NEWS 25

ONGEVRAAGD MEDISCH ADVIES Agenda CURSUSSEN toegenomen risico, maar men gaat ervan uit dat dit te maken heeft met mensen die tevoren veel alcohol gedronken hebben en daarna helemaal niet meer. Sociale isolatie Verminderde sociale contacten betekenen een groter risico op dementie. Mogelijk heeft dat onder andere te maken met een daardoor ontstane verminderde stimulus tot communicatie, interactie en intellectueel functioneren. Omgekeerd zal dementie tot sociale isolatie kunnen leiden. Luchtvervuiling Vooral fijn stof blijkt een risicofactor voor dementie te zijn. Daarbij kan ook een rol spelen dat fijn stof de bloedvaten kan aantasten en aldus een bijkomende risicofactor is. Wat kunnen we hieruit leren? Elk van deze factoren vertegenwoordigt slechts een klein percentage van de mogelijk beïnvloedbare risicofactoren voor dementie. Zo scoren gehoorverlies en te hoog LDL-cholesterol het hoogst met elk 7% en overgewicht en alcoholmisbruik het laagst met elk 1%. Een combinatie van risicofactoren kan veelvuldig voorkomen. Te denken valt aan hoge bloeddruk, diabetes, te hoog (LDL-) cholesterol, overgewicht, roken, verminderde fysieke activiteit, die allemaal leiden tot een verminderde kwaliteit van de bloedvaten, wat tot hersenbeschadiging met dementie als gevolg kan leiden. Het is dan ook van belang om bovengenoemde 14 mogelijk beïnvloedbare problemen aan te pakken en zo het risico op dementie te verminderen. Bij de ene risicofactor zal dat al eenvoudiger zijn dan bij het andere. Gehoor- en zichtvermindering kunnen mogelijk verholpen worden met gehoortoestellen en een bril dan wel operatie. Een verhoogd cholesterol, overgewicht, roken, alcoholgebruik, hoge bloeddruk en verminderde fysieke activiteit kunnen met een betere / gezondere levensstijl en/of met medicatie aangepakt worden. Beter onderwijs en tegengaan van luchtvervuiling vergen een brede aanpak en zijn niet in alle delen van de wereld evident. Ook adequate geestelijke gezondheidszorg en het onderhouden van onze sociale interacties zijn van belang. Een vroege aanpak van deze risicofactoren vanaf de jeugdjaren is belangrijk, maar dat is ook levenslang nodig.  www.kerckebosch.nl SNEL(LER) KNOPEN DOORHAKKEN BIJ LANGLOPENDE LETSELSCHADEZAKEN 4 november 2026 Op locatie in Utrecht-Bunnik 4 NOvA PO (J) | NIVRE PE op aanvraag € 529,- excl. BTW p.p. GETUIGENBEWIJS: WAARDERING VANUIT JURIDISCH EN PSYCHOLOGISCH PERSPECTIEF 5 november 2026 Op locatie in Utrecht-Bunnik 4 NOvA PO (J) | NIVRE PE op aanvraag € 579,- excl. BTW p.p. PRIMEURS PERSONENSCHADE - NOVEMBER 5 november 2026 ONLINE 3 NOvA PO (J) | 3 NIVRE PE € 345,- excl. BTW p.p. HUISHOUDELIJKE HULP: HET ‘ONDERGESCHOVEN KINDJE’ IN DE LETSELSCHADEREGELING 10 november 2026 Op locatie in Amersfoort 4 NOvA PO (J) | NIVRE PE op aanvraag € 529,- excl. BTW p.p. WEGWIJS IN HET WOUD VAN WERKGEVERSAANSPRAKELIJKHEID 10 november 2026 Op locatie in Amersfoort 4 NOvA PO (J) | 4 NIVRE PE € 529,- excl. BTW p.p. AI BIJ MEDISCHE DIAGNOSTIEK & AANSPRAKELIJKHEID VAN DE HULPVERLENER 12 november 2026 Op locatie in Veenendaal 4 NOvA PO 3(J)+1(NJ) | NIVRE PE op aanvraag € 495,- excl. BTW p.p. LETSELSCHADE & SOCIALE ZEKERHEID 17 november 2026 Op locatie in Utrecht-Bunnik 5 NOvA PO (J) | 5 NIVRE PE € 629,- excl. BTW p.p. ACTUALITEITEN SCHULD- EN RISICOAANSPRAKELIJKHEID 17 november 2026 Op locatie in Utrecht-Bunnik 4 NOvA PO (J) | NIVRE PE op aanvraag €529,- excl. BTW p.p. EUROPEES RECHT EN VERKEERSONGEVALLEN - II 24 november 2026 Op locatie in Utrecht-Bunnik 4 NOvA PO (J) | NIVRE PE op aanvraag € 529,- excl. BTW p.p. LETSELSCHADE 26 NEWS

DIRECT AANMELDEN VIA DE SITE WWW.LETSELSCHADENEWS.NL/AGENDA DE KUNST VAN AOV-CLAIMBEHANDELING 24 november 2026 Op locatie in Veenendaal 5 NOvA PO (J) | 5 NIVRE PE € 649,- excl. BTW p.p. DE INVLOED VAN ARBOREGELGEVING IN DE LETSELSCHADEPRAKTIJK 1 december 2026 Op locatie in Breukelen 4 NOvA PO (J) | NIVRE PE op aanvraag € 529,- excl. BTW p.p. OMGAAN MET CULTUURVERSCHILLEN IN DE LETSELSCHADEREGELING 1 december 2026 Op locatie in Veenendaal 6 NOvA PO 3(J)+3(NJ) | NVVA PE 3 | NIVRE PE op aanvraag € 850,- excl. BTW p.p. DE ROTTERDAMSE SCHAAL 1 december 2026 Op locatie in Breukelen 3 NOvA PO (J) | 3 NIVRE PE € 399,- excl. BTW p.p. VERZEKERINGSFRAUDE JURIDISCHE ASPECTEN: JAAROVERZICHT 2026 3 december 2026 ONLINE 3 NOvA PO (J) | NIVRE PE op aanvraag € 349,- excl. BTW p.p. AI IN DE LETSELSCHADEPRAKTIJK 8 december 2026 Op locatie in Veenendaal 6 NOvA PO 2(J)+4(NJ) | 6 NIVRE PE € 725,- excl. BTW p.p. PRIMEURS PERSONENSCHADE – DECEMBER 17 december 2026 ONLINE 3 NOvA PO (J) | 3 NIVRE PE € 345,- excl. BTW p.p. ACTUALITEITEN CAUSALITEIT 28 januari 2027 Ten kantore van Kennedy Van der Laan € 529,- excl. BTW p.p. BEROEPSZIEKTEN EN LETSELSCHADE 4 februari 2027 Op locatie in Veenendaal € 499,- excl. BTW p.p. www.osr.nl NIVRE LEERGANG PERSONENSCHADE Start na inschrijving 19 lesdagen € 10.750,- excl. BTW p.p. www.ivjo.nl GENERATIEVE AI: HET SCHRIJVEN VAN EEN EFFECTIEVE PROMPT INSTRUCTIE 5 november 2026 Op locatie in Rotterdam 6 NOvA PO (NJ) | 6 MfN PE op aanvraag € 570,- excl. BTW p.p. NIEUW EFFECTIEF PLEITEN 24 november 2026 Op locatie in Rotterdam 6 NOvA PO € 850,- excl. BTW p.p. ACTUALITEITEN SLACHTOFFERRECHT 1 december 2026 Op locatie in Rotterdam 5 NOvA PO € 570,- excl. BTW p.p. LEERGANG MIDDELZWAAR LETSEL Startdatum: 11 november 2026 12 lesdagen € 7.450,- excl. BTW p.p. MZL NIVRE INSTROOMPROGRAMMA START NA INSCHRIJVING 1 lesdag € 5.700,- excl. BTW p.p. ACADEMY www.letselschadeacademy.nl OPFRISCURSUS WWFT 5 november 2026 Online 2 NOvA ZWB PO (J) € 60,- excl. BTW p.p. SYMPOSIA/CONGRESSEN NOORDELIJK LETSEL CONGRES: DE ONZICHTBARE SCHADE 24 november 2026 Op locatie in Assen € 325,- excl. BTW p.p. www.kerckebosch.nl 12DE JAARCONGRES GEZONDHEIDSRECHT 11 december 2026 Op locatie in Utrecht 5 NOvA PO 4(J)+1(NJ) | NIVRE PE in aanvraag | MfN op aanvraag € 545,- excl. BTW p.p. www.kerckebosch.nl NATIONALE HERDENKING VERKEERSSLACHTOFFERS 15 november 2026 Op locatie in Leeuwarden www.verkeersslachtoffers.nl CONGRES STICHTING LANGZS: HOE (BE)HANDEL JE (MET) PLEGERS? 6 november 2026 Jaarbeurs Utrecht 9:45 – 16:45 uur 5 NOvA (NJ) PO-punten € 495,- excl. BTW p.p. www.ivjo.nl LRGD SYMPOSIUM: DESKUNDIGHEID ONDER DRUK: WAARHEIDSVINDING, ONAFHANKELIJKHEID EN AI IN HET JURIDISCH DOMEIN. 26 november 2026 | Van der Valk Houten 11:30 – 17:45 uur 4 PE LRGD Kosten €250,- excl. BTW p.p. Kosten rechterlijke macht €100,- incl. BTW www.lrgd.nl/symposium-2026 LETSELSCHADE NEWS 27

SafeStrap gelanceerd in de Efteling en vanaf nu wereldwijd beschikbaar voor prothesedragers Zorgeloos de achtbaan in met een beenprothese dankzij veiligheidsriem Met een beenprothese de achtbaan in, zonder deze vooraf uit te hoeven doen. Dat is vanaf nu mogelijk dankzij de SafeStrap, een innovatieve veiligheidsriem die op 9 september jl. door de Efteling, TU Delft en De Hoogstraat Revalidatie en Orthopedietechniek officieel is gelanceerd. Tijdens de lancering in de Efteling stapten verschillende prothesedragers mét hun prothese en de SafeStrap in Baron 1898. Een moment dat laat zien waar het uiteindelijk om draait: ook met een beenprothese kunnen meedoen en genieten van een dag in een attractiepark. Tekst en fotografie Efteling Prothesedrager en presentatrice SophieAnne Onland ging in gesprek met de mensen achter de SafeStrap over het ontstaan van de veiligheidsriem en wat deze ontwikkeling betekent voor prothesedragers. “Ik sta hier omdat ik initiatieven zoals de SafeStrap toejuich,” licht ze toe. “Deze innovatie laat zien wat er mogelijk is als je prothesegebruikers vanaf het begin betrekt bij de ontwikkeling van een oplossing.” LETSELSCHADE 28 NEWS Veiligheidsriem maakt einde aan dilemma voor prothesedragers Voor mensen met een beenprothese was een rit in een achtbaan waarin de benen vrij bungelen vaak een lastige keuze: de prothese vooraf uitdoen of de attractie overslaan. Als prothesedragers hun prothese tijdens de rit aanhouden, bestaat het risico dat deze losraakt. Dit kan gevolgen hebben voor de veiligheid van de gebruiker en andere bezoekers, wat natuurlijk niet wenselijk is. Ook Veerle liep hier tegenaan. Als groot achtbaanliefhebber wilde zij graag mét haar beenprothese in Baron 1898. Haar wens zette iets in beweging. Haar revalidatiearts Iris van Wijk van De Hoogstraat Revalidatie ging samen met patiëntenvereniging KorterMaarKrachtig in gesprek met de Efteling en TU Delft. India Hoekman ontwikkelde vervolgens binnen haar afstudeertraject aan TU Delft

VRIJETIJDSBESTEDING een veilige en innovatieve oplossing: de SafeStrap. “Vanaf het begin hebben we samen met prothesegebruikers, zorgprofessionals en de Efteling gewerkt aan een oplossing die zowel veilig als praktisch is voor gebruikers en attractieparken. Dat het product dat ik tijdens mijn afstudeeronderzoek heb ontworpen nu daadwerkelijk wordt gebruikt, vind ik ontzettend bijzonder.” De veiligheidsriem houdt de beenprothese tijdens de rit op zijn plek. Na verschillende ontwikkel- en testfasen, praktijktesten in de Efteling en een keuringstraject is de SafeStrap nu klaar voor gebruik. Veerle is er heel blij mee: “Dankzij de Safestrap kunnen wij zonder gedoe en met beenprothese aan in de achtbaan en daar ben ik heel trots op.” Hoe werkt de SafeStrap? De speciale veiligheidsriem wordt om het middel van de prothesedrager vastgemaakt. Vervolgens loopt de riem strak om de beenprothese heen. Met een apart bandje wordt de prothese verbonden met het biologische been, zodat beide benen netjes bij elkaar blijven. Dit systeem voorkomt dat een prothese door de G-krachten of bewegingen uitvalt of losschiet in vloerloze attracties, zoals de Baron 1898. Uiteenlopende toepasbaarheid Naast het gebruik van de Safestrap in attracties, zijn de mogelijke toepassingen veel breder. De speciale veiligheidsriem kan worden ingezet bij uiteenlopende activiteiten waarbij het risico bestaat dat een beenprothese losraakt en moet worden gezekerd. Denk bijvoorbeeld aan klimparken, skiën, kermisattracties en andere sportieve of recreatieve activiteiten. Hiermee draagt de SafeStrap op een positieve manier bij aan meer inclusiviteit voor mensen met een beenprothese. Vanaf nu wereldwijd beschikbaar Met de lancering in de Efteling is de SafeStrap vanaf vandaag wereldwijd beschikbaar voor prothesedragers en attractieparken. Parken die de SafeStrap willen gaan gebruiken, moeten in samenwerking met hun eigen keuringsinstantie, het gebruik per attractie laten goedkeuren. Vanaf 1 oktober 2026 zet de Efteling de SafeStrap als eerste zelf in bij vier attracties: de zweefmolens, dive-coaster Baron 1898, de vrije valtorens van Hooghmoed en vanaf december 2026 ook de nieuwe attractie Ravenring. Waar is de SafeStrap te koop? Particulieren kunnen de speciale veiligheidsriem verkrijgen via Edge Safety Equipment. Attractieparken kunnen hiervoor terecht bij Vekoma. Zowel de volwassen als de kindermaat kost €239,76. Informeer als particulier vóór aanschaf bij Edge Safety Equipment waar u de SafeStrap kunt gebruiken. De SafeStrap is tot stand gekomen dankzij de samenwerking tussen de Efteling, TU Delft, De Hoogstraat Revalidatie en Orthopedietechniek, patiëntenvereniging KorterMaarKrachtig, Edge Safety, keuringsinstantie TÜV NORD Nederland en ervaringsdeskundigen. Edge Safety is verantwoordelijk voor de productie en verkoop van de SafeStrap.  LETSELSCHADE NEWS 29

Winnifred herstelt door Het Kanaal over te zwemmen Ze moest haar hersenschudding- en whiplashklachten maar accepteren, vond haar huisarts. Maar daar ging Winnifred Noorlander (32) niet in mee. Integendeel zelf. Ze besloot Het Kanaal over te zwemmen. Die extreme uitdaging leerde haar hoe ze moest revalideren en re-integreren. “Toen ik Frankrijk aantikte wist ik: het is goed nu. Ik ben van mijn klachten af.” Tekst Marijn Kramp | Fotografie Wouter Hoogeveen | Bron uit Whiplash Magazine, nummer 2, oktober 2026 Vijf jaar geleden is het inmiddels, dat Winnifred Noorlander, met schaatsen viel en een paar maanden later werd aangereden door een auto. “Hoofdpijn, nekpijn, tinnitus, afasie, duizeligheid, ik zag geen diepte meer, noem maar op. Zo’n beetje alle klachten van een hersenschudding en een whiplash, had ik.” Het herstel duurde erg lang. De Scheveningse verloor haar werk, moest met haar studie stoppen en raakte verwikkeld in een lastige letselschadezaak. Al revaliderende ging ze voortdurend over haar grenzen heen, waardoor haar klachten verergerden. “Daardoor wist ik niet meer wat ik moest doen, wat goed was voor mij en wat niet.” Haar huisarts LETSELSCHADE 30 NEWS “Alles wat ik in dat water deed, was makkelijker dan herstellen van mijn whiplash en hersenschudding” zei na een jaar dat ze de klachten maar moest accepteren. “Dat vond ik een moeilijk verhaal. Temeer omdat ze nooit een diagnose had gesteld.” Thuistherapie met vriendengroep Ze besloot op onderzoek uit te gaan. “Het weinige beetje energie dat ik had, wendde ik aan voor gesprekken met mensen, 25 in totaal, die na lange tijd toch hersteld waren van een hersenschudding en whiplash.” Met de kennis die ze daarbij opdeed, ging ze thuis aan de slag. “Ik had geen geld om naar Utah te gaan voor de Cognitieve FX-behandeling, maar na een half jaar had ik voldoende informatie verzameld om het thuis na te bootsen.” Haar vriend Pim instrueerde de vriendengroep wat hun rol was in deze thuistherapie en samen deden ze trainingsoefeningen uit Utah. Dat

ONTMOETEN Winnifred helpt andere patiënten met hun herstel Alles wat Winnifred Noorlander gedurende haar herstel opstak over de behandeling van hersenschuddingen, whiplash en aanverwante hersenaandoeningen geeft ze nu door aan andere patiënten en zorgverleners. Ze doet dat met haar nieuwe bedrijf: MyConcussionCoach. Samen met fysiotherapeut en onderzoeker Cornel Tol die al meer dan 3800 mensen met een hersenschudding en whiplash hielp, leert ze zorgverleners hoe een hersenschudding en whiplash behandeld moeten worden. Daarnaast gaan ze nu ook cursussen aan patiënten zelfgeven en helpen ze hen met de medische onderbouwing van letselschadezaken. Daar blijkt veel vraag naar te zijn. “Op onze eerst post kregen we direct al tientallen reacties. We kunnen gelukkig snel opschalen want omdat we andere zorgverleners opleiden. Zo kunnen we snel veel mensen helpen.” Dat is hard nodig rekent ze voor: “100.000 mensen per jaar krijgen een hersenschudding, 50.000 een whiplash. Van die 150.000 mensen houdt 30 procent langer dan een half jaar klachten. Bij maar 6 procent van alle patiënten is het terecht dat ze zolang klachten houden. De rest kan met een goede behandeling veel sneller hersteld zijn.” En daar is het haar om te doen. “Zoals ik mijn whiplash en hersenschudding heb doorleefd, was moeilijk en pijnlijk. Dat hoeft niet en dat wil ik anderen besparen. Dus daar doen we nu wat aan.” Meer info: www.myconcussioncoach.nl heeft gigantisch geholpen, vertelt ze. “Na drie dagen had ik voor het eerst geen hoofdpijn meer en na vijf dagen kon ik weer gesprekken voeren.” Noordzee over zwemmen Rond diezelfde tijd begon ze met haar training voor haar zwemtocht over Het Kanaal. Die uitdaging was ze min of meer aangegaan uit diepe frustratie over haar belabberde situatie. “Eind 2022, ik had toen bijna twee jaar klachten, belde een zwemcoach die ik jaren ervoor een keer tijdens een lezing had uitgehoord over lange afstand zwemmen. Hij vroeg of ik van Engeland naar Frankrijk wilde zwemmen. Hij wist niet van mijn hersenschudding en whiplash en ik heb hem dat ook niet verteld. Maar tijdens dat telefoontje voelde ik me voor het eerst sinds mijn ongeluk weer even helemaal levend. En dat voelde zo goed dat ik ‘ja’ zei.” Ze deelde haar voornemen slechts in hele kleine kring omdat ze wist dat iedereen haar voor gek zou verklaren. “Ook niet heel vreemd, want toen ik begon met trainen was alleen de chloorlucht en het felle licht in het zwembad genoeg om overprikkeld te raken. Ik kon nog geen 25 meter achter elkaar zwemmen. Maar ik had ineens wel iets anders om over na te denken, namelijk die trainingen.” LETSELSCHADE NEWS 31

ONTMOETEN Kwal in badpak Normaliter volgt iemand voor zo’n ex tre me zwemtocht een trainingsschema. Maar dat werkte voor Winnifred niet. “Ik moest op eigen gevoel gaan opbouwen. Alleen was ik dat gevoel kwijtgeraakt omdat ik al zo vaak over mijn grenzen heen was gegaan. Daar lag dus mijn uitdaging, in ontdekken waar mijn grenzen lagen.” Hoofd boven water Over haar herstel en revalidatie heeft Winnifred een boek geschreven. Dit boek, met de toepasselijk titel ‘Hoofd boven water’ is verschenen op 22 september en is te koop bij de boekhandels. Uitgever: Kosmos Uitgevers. 224 pagina’s. ISBN: 9789043945134 De kennis die ze daarbij opdeed, hebben haar geholpen in haar herstel en in haar re-integratie. “In de opbouw voor sportprestaties wordt onderscheid gemaakt in opbouw in volume en intensiteit. Je kunt niet op alle fronten tegelijk opbouwen. Iets langer, zwaarder en ingewikkelder maken moet je apart trainen. Ik leerde ook dat ik per week maar tien procent extra kon doen.” Die vitale kennis zorgde ervoor dat ze zich in de jaren erna niet alleen klaarstoomde voor de zwemtocht, maar ook volledig wist te revalideren en re-integreren. De zwemtocht volbracht ze uiteindelijk in 2025. Toen zwom ze in 17,5 uur van Engeland naar Frankrijk. “De reden dat ik dat kon, was omdat ik zo lang ziek thuis had gezeten. Alles wat ik in dat water deed, was namelijk makkelijker dan herstellen van een whiplash en hersenschudding. Al die uren in het donker zwemmen, de kwal in mijn badpak, dat ik na 12 uur zwemmen vlak bij de Franse kust nog 5 uur moest ‘omzwemmen’ van de douane… Het verbleekt allemaal bij wat ik in de jaren ervoor heb moeten doorstaan.”  Kom naar Winnifred luisteren op de Ontmoetingsdag op 7 november 2026 Winnifred Noorlander komt spreken op de Ontmoetingsdag van de Whiplash Stichting en de Stichting Hersenschudding op 7 november 2026. Deze dag vindt plaats op Landgoed De Horst in Driebergen van 13.30-17.00 uur. Het volledige programma en de manier van aanmelden vind je via www.stichtinghersenschudding.nl. Winnifred zal vertellen over haar zware strijd om weer gezond te worden en op welke manier die zwemtocht van Engeland naar Frankrijk daarbij heeft geholpen. Ook geeft ze de adviezen die ze zelf graag van haar huisarts had willen hebben. Ze hoopt ook mensen te inspireren om buiten de kaders te denken bij hun integratie. “Een stap terug doen is soms heel goed. Na een paar simpele handelingen was ik soms doodop. Ik heb toen de sportregels toegepast die ik voor mijn zwemtraining gebruikte en ben alles in kleine stukjes gaan opdelen.” Zo was ze voordat ze voor het eerst weer naar kantoor ging al een paar keer met het openbaar vervoer heen en weer gereisd. “En mijn volgende stap was om halverwege de rit een koffietje te doen. Dat bouwde ik uit met een gesprekje en het beantwoorden van vragen. Zo zorgde ik ervoor dat alleen het werk zelf nieuw was op die eerste dag.” LETSELSCHADE 32 NEWS

ONTMOETEN ONTMOETINGSDAG WHIPLASH STICHTING NEDERLAND EN STICHTING HERSENSCHUDDING Teun, Linda en Winnifred vertellen uit eigen ervaring Op zaterdag 7 november ben je van harte welkom op onze gezamenlijke ontmoetingsdag bij Landgoed de Horst in Driebergen. Een middag voor mensen met een whiplash, hersenschudding of langdurige klachten na een hersenschudding (PCS), én voor hun naasten. Centraal staan ontmoeting, herkenning en het delen van ervaringen. Winnifred Noorlander vertelt tijdens de plenaire lezing over haar zware weg naar herstel en de bijzondere rol die haar zwemtocht van Engeland naar Frankrijk hierin heeft gespeeld. Op pagina 4 van dit magazine vind je al een interview met deze dappere vrouw. Daarna kun je kiezen uit drie lezingen. Ervaringsdeskundige Teun Kapitein (bekend als Teun Föhn) spreekt voor de achterban van Whiplash Stichting Nederland en ervaringsdeskundige Linda van Eijk voor de achterban van Stichting Hersenschudding. Voor naasten verzorgen Henriëtte van de Pol en Henny Nevenzel een bijeenkomst met informatie, herkenning en praktische tips. Er is volop gelegenheid voor lotgenotencontact. Ook houden we rekening met mensen die gevoelig zijn voor prikkels: in het programma zijn adempauzes opgenomen en er is een rustige plek om je even terug te trekken. We sluiten de middag samen af met een gezellige borrel. Programma 13.30 uur: Inloop en ontvangst met koffie of thee 14.00 uur: Opening door voorzitter Robert Jan Pabon 14.15 uur: Dagvoorzitter Elly Damhuis aan het woord 14.30 uur: Plenaire lezing door Winnifred Noorlander 15.15 uur: Pauze, met de mogelijkheid om buiten te wandelen 15.45 uur: Keuze uit: • Lezing WSN door ervaringsdeskundige Teun Kapitein • Lezing SHS door ervaringsdeskundige Linda van Eijk • Lezing voor naasten door Henriëtte van de Pol en Henny Nevenzel 16.15 uur: Afsluiting 16.30–17.00 uur: Borrel We hopen je op 7 november te ontmoeten! Aanmelden

Van Schok tot Herstel: neuroplasticiteit als nieuw perspectief binnen de letselschade Op 29 september organiseerde expertisecentrum The Recovery Collective het symposium Van Schok tot Herstel ter gelegenheid van de lancering van het gelijknamige boek van psycholoog Dr. Margaret Diekhuis-Kuiper en herstelcoach Jasmijn Derckx. Centraal stond de vraag hoe inzichten uit de neuroplasticiteit en herstelgerichte dienstverlening kunnen bijdragen aan een mensgerichte benadering van letselschade. Fotografie Carola le Poole | Beeld Stock Dr. Margaret Diekhuis-Kuiper, traumaen forensisch psycholoog, mediator en onderzoeker, trad op als moderator en was samen met Jasmijn Derckx, herstelcoach, keynote speaker. Neuroplastisch perspectief Een ongeval kan een duidelijke breuk veroorzaken tussen het leven vóór en na het letsel. Wat voorheen vanzelfsprekend was, kan plotseling onzeker, moeilijk of zelfs onmogelijk worden. Dat heeft niet alleen lichamelijke gevolgen, maar kan ook doorwerken in emoties, gedrag, relaties, Jasmijn Derckx Het symposium bracht professionals uit verschillende disciplines samen rond een thema dat steeds nadruk kelijker aandacht krijgt binnen de letselschadepraktijk: herstel gaat over meer dan het vaststellen en LETSELSCHADE 34 NEWS Margaret Diekhuis-Kuiper compenseren van schade. Het gaat ook over het hervinden van autonomie, het opnieuw vormgeven van het dagelijks leven en het ontwikkelen van perspectief na een ingrijpende gebeurtenis. identiteit en toekomstverwachtingen. Diekhuis-Kuiper introduceerde tijdens het symposium haar NAGT-model: Neurologische Afstemming, Affectieve Regulatie, Gedragsintegratie en Toekomst verankering. Het model biedt een neuroplastisch perspectief op herstel en gedragsverandering na

SYMPOSIUM letsel. Daarbij staat centraal dat het brein zich gedurende het leven kan aanpassen en nieuwe verbindingen kan ontwikkelen. Deze kennis kan volgens Diekhuis-Kuiper helpen om herstel niet uitsluitend als een medisch proces te benaderen, maar ook aandacht te hebben voor gedrag, betekenisgeving en het opnieuw ontwikkelen van handelingsmogelijkheden. Van schade naar herstel Jasmijn Derckx, die ruim der tig jaar werkzaam is binnen de letselschadebranche en zich onder meer bezighoudt met zwaar letsel en overlijdenszaken, richtte zich in haar keynote op de wijze waarop het letselschadeproces herstel kan ondersteunen. Aan de hand van haar Herstelgericht Letselschade Model beschreef zij vier pijlers: Erkenning, Juridische Zorg vuldigheid, Samenwerking en Herstelondersteuning. Volgens Derckx vraagt een herstelgerichte benadering om een verbinding tussen empathie en professionaliteit. Niet alleen de juridische en financiële gevolgen van een ongeval zijn van belang, maar ook de vraag wat iemand nodig heeft om zijn of haar leven opnieuw vorm te geven. Daarmee wordt herstel niet gezien als een tegenstelling tot juridische zorgvuldigheid, maar als een aanvulling daarop. Het doel is een letselschadeproces waarin verschillende professionals vanuit hun eigen expertise bijdragen aan een zo goed mogelijk herstelperspectief. Verschillende perspectieven op herstel Ook andere deskundigen brachten tijdens het symposium hun visie op herstel in. Prof. mr. Femke Ruitenbeek-Bart, hoogleraar Privaatrecht en Aansprakelijkheidsrecht aan de Vrije Universiteit Amsterdam, sprak over wetenschappelijke inzichten rond herstel, gedrag en veerkracht bij veroorzakers van letsel. Zij belichtte onder meer de mogelijke invloed van schuld, schaamte en morele verwarring op de beleving van tijd en de gevolgen van een ongeval. Ivonne van Delft, directeur van een medisch adviesbureau en voorzitter van het Nederlands Instituut Letselschadeprofessionals (NIS), sprak over de verbinding tussen mens, recht en herstel. Francie Peters, directeur van De Bureaus en docent aan de VU Amsterdam, ging in op de ontwikkeling van herstelcoaching en de betekenis daarvan binnen herstelgerichte dienstverlening. ‘Opnieuw richting geven’ Een bijzonder moment was de overhandiging van het eerste exemplaar van Van Schok tot Herstel aan Cobie Kuipers, de moeder van Saar. Saar kwam als twaalfjarig meisje om het leven bij een verkeersongeval. Haar verhaal is in het boek opgenomen. Daarmee werd tijdens het symposium ook zichtbaar waar herstelgerichte letselschade uiteindelijk over gaat: over mensen, hun levens en de gevolgen die een ingrijpende gebeurtenis voor henzelf en hun omgeving kan hebben. Neuroplasticiteit als perspectief In een bijdrage aan het symposium benadrukte Marco Speelmans, directeur van De Letselschade Raad, dat herstel na een ongeval zelden een rechte lijn volgt. Waar het recht behoefte heeft aan duidelijkheid, causaliteit en afbakening, kent menselijk herstel juist dynamiek en onvoorspelbaarheid. Neuroplasticiteit biedt volgens hem een interessant perspectief op dit spanningsveld. Het vermogen van de hersenen om zich aan te passen en nieuwe verbindingen te vormen maakt duidelijk dat een opgelopen letsel niet uitsluitend vanuit verlies hoeft te worden bekeken. Ook aanpassing en het ontwikkelen van nieuwe mogelijkheden kunnen onderdeel zijn van het herstelproces. Dat vraagt volgens de organisatoren om een bredere blik binnen de letschadepraktijk. Financiële compensatie blijft een essentieel onderdeel van het proces, maar herstel omvat meer: autonomie, identiteit, participatie, functioneren en toekomstperspectief. Een beweging naar herstelgericht werken Met Van Schok tot Herstel willen DiekhuisKuiper en Derckx weten schappelijke kennis en praktijkervaring met elkaar verbinden. Vanuit The Recovery Collective ontwikkelen zij onder meer trainingen, de NAGT Herstelmonitor en andere vormen van herstelgerichte ondersteuning voor professionals en organisaties die betrokken zijn bij letsel en trauma. Het symposium liet zien dat herstel geen afzonderlijk onderdeel van het letselschadeproces hoeft te zijn, maar een perspectief dat verschillende disciplines met elkaar kan verbinden. De centrale gedachte van de middag kan daarmee eenvoudig worden samengevat: letselschade gaat niet alleen over wat iemand door een ongeval is kwijtgeraakt, maar ook over de mogelijkheden om, binnen nieuwe omstandigheden, opnieuw richting te geven aan het leven.  LETSELSCHADE NEWS 35

Meer dan een wedstrijd: de wetenschap achter de HandbikeBattle Sinds 2013 is de HandbikeBattle een jaarlijks handbike-evenement in het Oostenrijkse Kaunertal. Veertien Nederlandse revalidatiecentra nemen deel met teams van vier tot zes (oud-)revalidanten. Daarnaast kunnen deelnemers zich ook individueel inschrijven. Jaarlijks doen in totaal zo’n 120 deelnemers mee, met uiteenlopende aandoeningen, zoals een dwarslaesie, amputatie of neuromusculaire aandoening. Deelnemers leggen op armkracht een uitdagend parcours van 20,2 kilometer af, met 863 hoogtemeters. Het streven van de HandbikeBattle is om mensen na de revalidatie een doel te geven om zelfstandig thuis te trainen in de handbike om zo actief, gezond en fit te worden en te blijven. De HandbikeBattle is een wedstrijd, maar het belangrijkste doel is dat de deelnemers (gezamenlijk) trainen en de finish halen. Door Ingrid Kouwijzer | Fotografie Sonja de Groot en Luciën de Louw LETSELSCHADE 36 NEWS

ONDERZOEK Waarom handbiken? Rolstoelgebruikers behoren tot de groepen die het minst fysiek actief zijn. Dat kan negatieve gevolgen hebben voor de conditie en gezondheid. Tegelijkertijd is het vaak lastig om voldoende actief te worden én te blijven. Handbiken biedt hiervoor een laagdrempelige en effectieve mogelijkheid, zowel tijdens als na de revalidatie. Daarbij maken veel mensen eerst gebruik van een aankoppelhandbike voor mobiliteit in het dagelijks leven, waarna zij later kunnen overstappen op een vastframe handbike voor sportieve doeleinden. Enerzijds is handbiken een efficiënte manier van voortbewegen. Vergeleken met het rolstoelrijden kunnen handbikers langer en sneller rijden, terwijl dit relatief minder energie kost. Daardoor is handbiken niet alleen geschikt als training, maar ook als praktisch vervoersmiddel om eropuit te gaan. Anderzijds is handbiken veel minder belastend voor de schouders in vergelijking met rolstoelrijden. Bij handbiken worden de krachten gelijkmatiger verdeeld over de hele beweging, terwijl bij het voortduwen in de rolstoel juist korte, hoge piekbelastingen ontstaan. Een lagere en gelijkmatigere belasting van de spieren rond de schouder kan mogelijk helpen om overbelasting en schouderklachten te voorkomen. Handbiken wordt daarom in Nederland actief gestimuleerd tijdens en na de revalidatie. Om revalidanten een trainingsdoel te geven, deden verschillende revalidatiecentra in het verleden mee aan beklimmingen zoals de Alpe d’HuZes en de Col de la Colombière in de handbike. En daar ontstond het idee voor een handbikeevenement in de bergen voor teams van Nederlandse revalidatiecentra: de HandbikeBattle was geboren. In het NEMO Science Museum in Amsterdam is het HandbikeBattle-onderzoek een onderdeel van e vaste tentoonstelling over fietstechniek. In dit wetenschappelijk museum voor kinderen kun je een video bekijken waarin Ingrid Kouwijzer het HandbikeBattle-onderzoek uitlegt. Met mooie beelden van het evenement in Oostenrijk en een demonstratie van een maximale inspanningstest in een handbike door oud-deelnemer Terry Koper in revalidatiecentrum Reade in Amsterdam. De HandbikeBattle is de komende jaren te zien in dit Amsterdamse museum. Dus: zin in een wetenschappelijk uitje? Pak je museumjaarkaart en op naar Amsterdam! Het onderzoek De deelnemers trainen ongeveer vijf maanden en organiseren hun trainingen grotendeels zelf, met ondersteuning van het revalidatiecentrum. Het doel is om structureel bewegen te integreren in hun dagelijks leven. Sinds de eerste editie in 2013 is wetenschappelijk onderzoek gekoppeld aan de HandbikeBattle. Het overkoepelende doel is om de deelnemers zowel fysiek als mentaal te monitoren vanaf het begin van de trainingsperiode tot een jaar na hun deelname. Het start aan het begin van de trainingsperiode met een medische screening door een revalidatiearts of sportarts, een maximale inspanningstest en vragenlijsten. Het tweede meetmoment is aan het einde van de trainingsperiode, net voor de HandbikeBattle, waarbij wederom een maximale inspanningstest en vragenlijsten worden afgenomen. Het derde en vierde meetmoment liggen vier maanden en één jaar na de HandbikeBattle waarbij alleen vragenlijsten worden afgenomen. De vragenlijsten gaan onder andere over activiteiten in het dagelijks leven, voeding, pijn, psychologische factoren en kwaliteit van leven. Daarnaast wordt de trainingsperiode gemonitord om inzicht te krijgen in de trainingsbelasting en overbelastingsklachten en blessures. Tot nu toe hebben ruim 600 teamdeelnemers aan het onderzoek deelgenomen. Fysieke effecten Vijf maanden trainen voor de HandbikeBattle vraagt behoorlijk wat inzet. Maar wat levert al die training LETSELSCHADE NEWS 37

eigenlijk op? Het onderzoek laat zien dat deelnemers er duidelijk fitter van worden. Hun piekvermogen en zuurstofopname – belangrijke maten voor de lichamelijke fitheid – verbeteren gemiddeld met 15 tot 20%. En het effect lijkt niet meteen te verdwijnen na de finish. In een groep deelnemers die een jaar later opnieuw werd onderzocht, was de fitheid nog steeds hoger dan vóór de trainingsperiode. Dit kwam vooral door de subgroep van deelnemers die een jaar later opnieuw aan de HandbikeBattle meededen. Blijven trainen en actief blijven is dus belangrijk om de opgebouwde winst vast te houden en verder uit te bouwen. De trainingsperiode heeft ook een positief effect op de lichaamssamenstelling. Deelnemers verliezen gemiddeld 4% van hun buikomvang en 6% van hun vetmassa. Mentale effecten De HandbikeBattle draait niet alleen om fysieke prestaties. Ook mentaal is er grote verbetering merkbaar. Tijdens de trainingsperiode nemen gevoelens van hulpeloosheid af en ervaren deelnemers meer ruimte om persoonlijke doelen na LETSELSCHADE 38 NEWS te streven. Deze veranderingen hangen samen met een toename in kwaliteit van leven. Opvallend is dat deelnemers die fysiek het meest vooruitgaan, ook de grootste verbetering in hun kwaliteit van leven laten zien. Hetzelfde geldt voor hoe deelnemers hun eigen lichaam ervaren. Gedurende de trainingsperiode worden deelnemers positiever over hun lichaamsbeeld. Ook dit hangt weer samen met de fysieke vooruitgang. Naarmate deelnemers fitter worden of hun buikomvang sterker afneemt, zijn ze positiever over hun eigen lichaam. Daarnaast lijkt ook de intensiteit van de training van belang voor de kwaliteit van leven. Vooral een toename in matig intensief bewegen hangt samen met een hogere kwaliteit van leven en een betere mentale gezondheid. Voor zeer intensieve training en krachttraining werd deze relatie niet gevonden. De trainingsperiode Tijdens het onderzoek is een aantal jaren alle trainingsactiviteiten van de deelnemers bijgehouden. Deze gegevens laten zien dat deelnemers gemiddeld ongeveer vijf maanden trainen, met drie tot vier trainingssessies per week. Een trainingssessie duurt gemiddeld anderhalf uur. Het grootste deel daarvan bestaat uit handbiken (70%), aangevuld met fitness (20%) en andere sporten (10%). Een voorbeeld van een trainingsschema is te vinden op de HandbikeBattle website. Toch verloopt de voorbereiding lang niet altijd volgens een strak schema. Deelnemers kunnen door hun beperking en bijkomende lichamelijke klachten soms dagen of zelfs weken niet trainen. Denk bijvoorbeeld aan een urineweginfectie of pijnklachten. Toch laten ook deze deelnemers gemiddeld fysieke én mentale vooruitgang zien. Dat is een belangrijk inzicht. Bij mensen met een lichamelijke beperking is het niet altijd mogelijk om wekenlang een constante trainingsbelasting vol te houden. Maar het opnieuw oppakken van de training is zeker zinvol en iedere training telt. Helaas lukt het natuurlijk niet iedereen om de volledige trainingsperiode af te ronden. Ongeveer 14% van de deelnemers valt tijdens de voorbereiding uit. Medische complicaties vormen bij bijna de helft van deze deelnemers de belangrijkste reden, terwijl bij 29% een gebrek aan motivatie een rol speelt.

ONDERZOEK Veel meer dan een wedstrijd De HandbikeBattle is veel meer dan alleen een wedstrijd. Juist het hele traject eromheen is waardevol: maandenlang samen trainen met teamgenoten en buddies, toewerken naar de uitdaging en uiteindelijk samen afreizen naar Oostenrijk en daar een week verblijven. Die gezamenlijke ervaring levert deelnemers niet alleen mooie herinneringen op, maar ook waardevolle inzichten in wat sporten en bewegen voor hen kan betekenen. In een eenmalige vragenlijst, die deelnemers enkele jaren na hun deelname invulden, werd gevraagd wat de trainingsperiode en het HandbikeBattle evenement hen hadden opgeleverd. De resultaten laten zien dat de impact verder reikt dan alleen het verbeteren van de conditie. Naast dat 90% aangaf zich fitter te voelen, ervoer 81% persoonlijke ontwikkeling en gaf 66% aan dagelijkse activiteiten beter te kunnen uitvoeren. Daarnaast voelde 64% zich gezonder. Ook de redenen om na de HandbikeBattle te blijven sporten zijn veelzeggend. Voor 92% zijn een betere gezondheid en conditie belangrijke motivaties, terwijl 85% plezier en ontspanning noemt. Tegelijkertijd blijft sporten voor veel deelnemers een uitdaging. Een gebrek aan tijd wordt door 31% genoemd als belemmering, gevolgd door de fysieke beperking (17%) en pijn (15%). De belangrijkste boodschap De HandbikeBattle laat zien dat trainen voor mensen met een lichamelijke beperking veel meer kan opleveren dan alleen een goede prestatie op de berg. Deelnemers worden fitter, ervaren een hogere kwaliteit van leven en kijken positiever naar hun lichaam. En misschien wel het belangrijkste: ook als trainen soms noodgedwongen wordt onderbroken, heeft het zin om de draad steeds weer op te pakken. Juist voor mensen die door hun beperking kwetsbaar zijn, kan regelmatig bewegen een belangrijke bijdrage leveren aan zowel lichamelijke als mentale gezondheid. Interesse om mee te doen aan de HandbikeBattle? Vraag bij jouw revalidatiecentrum om meer informatie of kijk op www.handbikebattle.nl. Referenties naar de verschillende onderzoeksartikelen zijn opvraagbaar en tevens te vinden op www.handbikebattle. nl/publicaties/.  Stichting LetselschadeNEWS sponsort ieder jaar het team Rijndam Racers. Wilt u volgend jaar ook het team steunen? Gaat u dan voor meer informatie naar www.rijndamracers.nl. LETSELSCHADE NEWS 39

50 JAAR SCHADEFONDS ‘Visies op erkenning’ Wat betekent het om slachtoffers écht erkenning te bieden? Deze vraag stond centraal tijdens het jubileumsymposium van het Schadefonds Geweldsmisdrijven op 17 september in Den Haag. De sprekers - slachtoffers, wetenschappers, professionals en beleidsmakers – én de zaal kwamen met soms scherpe antwoorden. Onder leiding van dagvoorzitter Krijn Weeda ging het over geld en gehoord worden, over menselijk contact en systeemverandering. En: staat het Schadefonds na 50 jaar niet voor een nieuwe fase? Tekst Beyke Goris | Fotografie Simone Toonen Ludo Goossens en Arlette Schijns In haar inleiding ziet directeur Monique de Groot dat in 50 jaar veel dingen veranderd zijn, maar dat de kern van het Schadefonds-werk hetzelfde is gebleven. “Onder iedere aanvraag ligt uiteindelijk dezelfde vraag: ziet iemand wat mij is overkomen, neemt iemand mijn verhaal serieus en erkent de samenleving wat dit met mij heeft gedaan?” Daarmee introduceert Monique de centrale vraag van het symposium: wat betekent erkenning voor slachtoffers? Ze nodigt de aanwezigen van harte uit hun inzichten te delen, als waardevolle input voor het toekomstige beleid van het Schadefonds. LETSELSCHADE 40 NEWS Ludo Goossens strafrechter – voormalig voorzitter Commissie Schadefonds Ludo Goossens kijkt met trots én eerlijke zelfkritiek terug. Hij stuurde soms te sterk op verbreding van het takenpakket, met te weinig oog voor de gevolgen voor medewerkers. Nu het Schadefonds weer professioneel en stabiel is, mag het volgens hem een prominentere positie innemen. Daarmee kan het ook uitgroeien tot een centraal punt voor herstel en erkenning: “Betalen, luisteren, empathisch reflecteren, boekstaven van de verhalen, maar ook het initiëren van verbeteringen.” Alleen financiële compensatie, zoals bij de toeslagenaffaire, is absoluut onvoldoende, zo waarschuwt hij: “Politiek en bestuurlijk falen afkopen met geld zonder begeleidend proces biedt niet voldoende erkenning.” Hij eindigt met een persoonlijke noot: het Schadefonds leerde hem als strafrechter beter om te gaan met slachtoffers en hun emoties. “Voor die ontwikkeling ben ik het Schadefonds en de mensen diep dankbaar.” Arlette Schijns slachtofferadvocaat – onderzoeker – voorzitter Commissie Schadefonds Arlette haalt de ‘filosoof van de

50 JAAR SCHADEFONDS erkenning’ aan, Emmanuel Levinas. “Ik geloof dat persoonlijke bejegening en het menselijk contact uiteindelijk bepalend zijn voor de vraag of iemand zich werkelijk erkend voelt.” In de praktijk kan dit bijvoorbeeld de vorm krijgen van een videocall tussen de aanvrager en juridisch behandelaar. Arlette benadrukt twee groepen die het Schadefonds bij uitstek goed kan helpen: slachtoffers van seksueel geweld en van huiselijk/ psychisch geweld. In een strafproces voelen zij zich vaak niet gezien, maar bij het Schadefonds staan zij juist centraal, zonder dat hun verhaal voortdurend wordt betwist. “Het Schadefonds zit wat dat betreft op goud.” Voor de toekomst ambieert ze dat het Schadefonds nog meer het denkende hart wordt van het compensatiestelsel van misdrijfschade, met een procedure waardoor slachtoffers erkenning kunnen ervaren. Siewert Lindenbergh hoogleraar Privaatrecht aan de Erasmus Universiteit - advocaat-generaal bij de Hoge Raad – voormalig commissielid van het Schadefonds Siewert noemt het Schadefonds ‘het vergeten kind in het slachtofferbeleid’. Schadevergoeding via het strafproces is weliswaar sterk uitgebreid, maar wie daarvan profiteert, is volgens hem deels een kwestie van geluk. Dat leidt tot scheefgroei in de verdeling van publieke middelen. Ook zijn de bedragen van het Schadefonds echt niet meer van deze tijd: ze moeten minimaal worden geïndexeerd. “Een tegemoetkoming kan symbolische waarde hebben als het voelt als een pleister op de wond, maar het moet geen doekje voor het bloeden worden.” Tegelijk ziet hij grote kansen: het Schadefonds heeft “met stip de beste kaarten voor overheidscompensatie na misdrijven. Zijn advies is dan ook: neem plek in het voorste bankje in het financiële slachtofferbeleid, want daar horen jullie thuis. Monique de Groot Justus Kox directeur Sanctie- en Slachtofferbeleid binnen het directoraat-generaal Straffen en Beschermen, ministerie van JenV Justus vindt die positie van ‘ondergeschoven kindje’ zelf wel meevallen. “Ik zie het SGM echt als volwaardig partner”. Wel herkent hij de onevenwichtigheid in het slachtofferbeleid: veel slachtoffers komen nooit bij de rechter. Voor deze groep kan het Schadefonds zeker een route naar erkenning bieden. Ook erkent hij dat de bedragen na 25 jaar zonder indexatie minder passend zijn geworden. Spontaan komt de vorige spreker Siewert nogmaals het podium op en dringt aan op indexering en verbetering van het totale stelsel. “Nu investeer je in iets wat aan één kant behoorlijk lek is”, prikkelt hij. Justus begrijpt dit pleidooi, maar wijst ook op de verdeling van schaarse middelen en de politieke en inhoudelijk complexiteit. “Dat is geen excuus om het niet te doen, maar wel een reden waarom verandering niet eenvoudig is.” “Een fooi” Ook vanuit de zaal klinkt er kritiek op de huidige hoogte van de bedragen. Een aanwezige noemt de €5.000 uit de regeling rond de Commissie-De Winter een fooi. Alleen al gezien de inflatie had dit €10.000 moeten zijn. Een ander is zonder meer dankbaar voor het Schadefonds, maar besefte later dat het trauma, afgezet tegen de tijd en gevolgen ervan, neerkwam op twee à drie euro aan kosten per uur. “Volledige compensatie hoeft niet, maar de tegemoetkoming moet wel passend zijn.” Pauline Aarten programmamanager seksueel geweld bij Slachtofferhulp Nederland - commissielid Schadefonds Na de pauze ligt de focus niet meer op geld, maar op het verhaal als erkenning. Als onderzoeker houdt Paulien zich bezig met de verhalen van slachtoffers. Hierbij kijkt ze naar narratieve victomologie. “Slachtofferschap verandert namelijk het verhaal over jezelf fundamenteel.” Het Schadefonds Geweldsmisdrijven is bedoeld voor slachtoffers die ernstig lichamelijk of psychisch letsel hebben opgelopen door een opzettelijk gepleegd geweldsmisdrijf of seksueel geweld. Voorbeelden zijn mishandeling op straat, (roof)overvallen, seksueel misbruik en stalking. Een gewoon bedrijfsongeval of verkeersongeval voldoet in principe niet aan de criteria, tenzij er sprake is van opzet: iemand wordt bijvoorbeeld expres aangereden. Zie www.schadefonds.nl LETSELSCHADE NEWS 41

50 JAAR SCHADEFONDS Voor het slachtoffer is het daarom essentieel om ‘het verhaal te kunnen vertellen”. Het geeft de ruimte om ervaringen te ordenen en een nieuwe positie in te nemen. Bij het Schadefonds staat het verhaal gelukkig voorop, maar het blijft belangrijk “om de juiste woorden te kiezen en goed te luisteren, zeker als er geen financiële erkenning kan zijn.” Dan is het immers extra belangrijk dat iemand ervaart dat zijn verhaal in ieder geval wél wordt gehoord. Miranda Freriks oprichter Stichting Misbruikt! – ervaringsdeskundige seksueel misbruik in de kindertijd Miranda opent met een fragment uit haar documentaire Niks aan de hand, LINK https://vimeo.com/356389763 waarin haar neef, die haar jarenlang misbruikte, zijn verantwoordelijkheid erkent. Voor Miranda betekende dit ‘een fundamenteel soort erkenning’: erkenning door de dader. Daarnaast onderscheidt ze erkenning via het recht, via de maatschappij en via de liefde van naasten en familie. Via het Schadefonds en de vele positieve reacties op haar documentaire ervoer ze de eerste twee, maar erkenning vanuit haar familie bleef helaas uit. Slachtofferschap dringt door LETSELSCHADE 42 NEWS in alles wat je bent en doet, weet ze uit ervaring. Hoewel het Schadefonds goed werk doet, vraagt een aanvraag veel energie, terwijl afwijzing mogelijk blijft. “Zie een traumasensitieve aanpak daarom als voorwaarde in jullie werk, niet als service.” Nicole Immler Professor Historical Memory & Transformative Justice, Universiteit voor Humanistiek, Utrecht Hoe kan het Schadefonds transformeren van betaalloket naar maatschappelijke speler? Daarvoor is een bredere blik op erkenning nodig, stelt Nicole. Naast affirmatieve erkenning – bevestigen wat iemand is overkomen, bijvoorbeeld met excuses of een financiële tegemoetkoming – gaat het om transformatieve erkenning. Deze gaat een stap verder: het draait namelijk om herstel én verbetering van relaties met familie, instituties en samenleving. Het Schadefonds kan hierin een belangrijke rol spelen. Door duizenden aanvragen en gesprekken beschikt het immers over waardevolle kennis van slachtoffers en van systemen die tekortschieten. Nicole adviseert daarom slachtoffers en nabestaanden struc tureel te betrekken: “Hun ervaring is échte kennis, niet alleen maar een verhaal.” Ook kan het Schadefonds signalen teruggeven aan maatschappij en instituties. Zo erkent het Schadefonds niet alleen individueel onrecht, maar draagt het ook bij aan erkenning op meerdere lagen. “Mensen willen méér zijn dan alleen slachtoffer.” Staande ovatie De bijzondere afsluiting van het symposium komt van comedian/ cabaratier Dave Turnhout. In zijn voorstelling vlecht hij zijn traumatische verleden door seksueel misbruik in zijn jeugd samen met eerlijkheid en humor. Een imposant relaas, wat hem een staande ovatie oplevert. Tijdens de goedbezochte borrel na afloop komen de verhalen en inzichten van de middag nog eens samen in persoonlijke ontmoetingen en gesprekken, waarbij de woorden uit de wensenwolk veelvuldig resoneerden: 

INTERNET WWW.LETSELSCHADENEWS.NL Op pagina 28 en 29 leest u over de SafeStrap, de veiligheidsriem waarmee prothesedragers voortaan wereldwijd op een veilige wijze kunnen plaatsnemen in een attractie. De Efteling is het eerste attractiepark dat de SafeStrap inzet bij vier attracties: de zweefmolens, dive-coaster Baron 1898, de vrije valtorens van Hooghmoed en vanaf december ook de nieuwe attractie Ravenring. De SafeStrap is tot stand gekomen dankzij de samenwerking tussen de Efteling, TU Delft, De Hoogstraat Revalidatie en Orthopedietechniek, patiëntenvereniging KorterMaarKrachtig, Edge Safety, keuringsinstantie TÜV NORD Nederland en ervaringsdeskundigen. Edge Safety is verantwoordelijk voor de productie en verkoop van de SafeStrap. Parken die de SafeStrap willen gaan gebruiken, moeten in samenwerking met hun eigen keuringsinstantie, het gebruik per attractie laten goedkeuren. Bent u benieuwd hoe de SafeStrap is bevestigd aan de prothese? Gaat u dan naar de filmpagina van onze website en bekijk het filmpje over een ritje met de veiligheidsriem in Baron 1898. Praat mee over de inhoud van LetselschadeNEWS LetselschadeNEWS wil graag weten wat u van het magazine vindt. Daarom is er een lezersenquête gemaakt. Via www.letselschadenews.nl kunt u de enquête invullen. Op die manier helpt u mee aan de verdere ontwikkeling van het magazine. Heeft u zelf een inspirerend verhaal of bent u professional met uitgesproken ideeën over de begeleiding van cliënten? Laat het ons weten. Uw bijdrage is van harte welkom. Alvorens u zaken met ons deelt, wijzen we u graag op ons redactiestatuut en de folder van Slachtofferhulp genaamd ‘Praten met de media: doen of niet doen?’. Beide kunt u op onze website terugvinden. 

WORD ABONNEE Neem een jaarabonnement op LetselschadeNEWS BEL 076-5302539 ✂ JA, NAAM ADRES POSTCODE WOONPLAATS TELEFOON E-MAILADRES €43,60 kan automatisch van deze rekening worden afgeschreven: €21,80 kan automatisch van deze rekening worden afgeschreven: BANK/GIRO HANDTEKENING *Hardcopy jaarabonnementen worden stilzwijgend voortgezet, tenzij er drie maanden voor het einde van het jaarabonnement schriftelijk wordt opgezegd. ik wil een hardcopy jaarabonnement* en ontvang de vier nummers op onderstaand postadres. ik ben slachtoffer en betaal €43,60 ik ben professional en betaal €21,80 ik wil het magazine gratis digitaal ontvangen op onderstaand e-mailadres. M/V Postzegel niet nodig LETSELSCHADE NEWS Antwoordnr. 10410 4800 VB BREDA LETSELSCHADE NEWS LETSELSCHADE NEWS LETSELSCHADE RIAN BRONS OVER ZIJN MENTELITY GAMES TE AUBREY VERTELT OVER R DEELNAME AAN THE CLASS ERSVEILIGHEID EN ONGEVALLENANALYSE ETSELSCHADEPRAKTIJK 'JE KUNT ZOVEEL VAN ELKAAR LEREN' Interview met Hannelore Vens PSYCHOLOGIE EN BELEVING VAN KLACHTEN volgens Louis Zantema 50 jaar Schadefonds: TERUGBLIK OP SYMPOSIUM 'VISIES OP ERKENNING' JAARLIJKSE HERDENKING VERKEERSSLACHTOFFERS NEWS JAARGANG 1 6 - NUMMER 6 2 - LENTE 2 0 2 6 LETSELSCHADE NEWS JAARGANG 1 6 - NUMMER 6 3 - Z OMER 2 0 2 6 Interview met Astrid Rozebo OVER HAAR KINDERWENS RECHTEN EN PLICHTEN JAARGANG 1 6 - NUMMER 6 4 - HERFST 2 0 2 6 JAARGANG 1 6 - NUMMER 6 1 - WINTER 2 5 / 2 6 LIFE CHANGING EVENT! Interview met Mark Klop, John Jongeneel en Bart Lagerberg LETSELSCHADENEWS GAAT OOK DIGITAAL 50% KORTING OP ABONNEMENT VOOR PROFESSIONALS Meld aan via de site! 50% KORTING OP ABONNEMENT VOOR PROFESSIONALS Meld aan via de site! 50% KORTING OP ABONNEMENT VOOR PROFESSIONALS Meld aan via de site! 50% KORTING OP ABONNEMENT VOOR PROFESSIONALS Meld aan via de site! SLACHTOFFER? Zie site voor uitleg VRAAG VERGOEDING VERZEKERAAR!

1 Online Touch

Index

1. 1
2. 2
3. 3
4. 4
5. 5
6. 6
7. 7
8. 8
9. 9
10. 10
11. 11
12. 12
13. 13
14. 14
15. 15
16. 16
17. 17
18. 18
19. 19
20. 20
21. 21
22. 22
23. 23
24. 24
25. 25
26. 26
27. 27
28. 28
29. 29
30. 30
31. 31
32. 32
33. 33
34. 34
35. 35
36. 36
37. 37
38. 38
39. 39
40. 40
41. 41
42. 42
43. 43
44. 44

Home